8. виса̄кха̄суттаван̣н̣ана̄

78. ат̣т̣хаме виса̄кха̄йа мига̄рама̄туйа̄ натта̄ ка̄лан̇ката̄ хотӣти виса̄кха̄йа маха̄упа̄сика̄йа путтасса дхӣта̄ кума̄рика̄ ка̄лан̇ката̄ хоти. са̄ кира ваттасампанна̄ са̄сане абхиппасанна̄ маха̄упа̄сика̄йа гехам̣ павит̣т̣ха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнан̃ча аттана̄ ка̄таббавеййа̄ваччам̣ пуребхаттам̣ паччха̄бхаттан̃ча аппаматта̄ ака̄си, аттано пита̄махийа̄ читта̄нукӯлам̣ пат̣ипаджджи. тена виса̄кха̄ гехато бахи гаччхантӣ саббам̣ тасса̄йева бха̄рам̣ катва̄ гаччхати, рӯпена ча дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄, ити са̄ тасса̄ висесато пийа̄ мана̄па̄ ахоси. са̄ рога̄бхибхӯта̄ ка̄ламака̄си. тена вуттам̣ – ‘‘тена кхо пана самайена виса̄кха̄йа мига̄рама̄туйа̄ натта̄ ка̄лан̇ката̄ хоти пийа̄ мана̄па̄’’ти. атха маха̄упа̄сика̄ тасса̄ маран̣ена сокам̣ сандха̄ретум̣ асакконтӣ дуккхӣ думмана̄ сарӣраниккхепам̣ ка̄ретва̄ ‘‘апи на̄ма саттху сантикам̣ гатака̄ле читтасса̄дам̣ лабхеййа’’нти бхагавантам̣ упасан̇ками. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо виса̄кха̄ мига̄рама̄та̄’’тиа̄ди. таттха дива̄ дивасса̄ти дивасасса̄пи дива̄, маджджханхике ка̄лети аттхо.

бхагава̄ виса̄кха̄йа ват̣т̣а̄бхиратим̣ джа̄нанто упа̄йена сокатанукаран̣аттхам̣ ‘‘иччхеййа̄си твам̣ виса̄кхе’’тиа̄дима̄ха. таттха йа̄ватика̄ти йаттака̄. тада̄ кира сатта джанакот̣ийо са̄ваттхийам̣ пат̣ивасанти. там̣ сандха̄йа бхагава̄ ‘‘кӣвабахука̄ пана виса̄кхе са̄ваттхийа̄ манусса̄ девасикам̣ ка̄лам̣ каронтӣ’’ти пуччхи. виса̄кха̄ ‘‘дасапи, бханте’’тиа̄дима̄ха. таттха тӣн̣ӣти тайо. айамева ва̄ па̄т̣хо. авивитта̄ти асун̃н̃а̄.

атха бхагава̄ аттано адхиппа̄йам̣ пака̄сенто ‘‘апи ну твам̣ када̄чи карахачи аналлаваттха̄ ва̄ бхавеййа̄си аналлакеса̄ ва̄’’ти а̄ха. нану евам̣ санте тайа̄ саббака̄лам̣ сока̄бхибхӯта̄йа мата̄нам̣ путта̄дӣнам̣ аман̇галӯпача̄равасена удакорохан̣ена аллаваттха̄йа аллакеса̄йа ева бхавитаббанти дассети. там̣ сутва̄ упа̄сика̄ сам̣вегаджа̄та̄ ‘‘но хетам̣, бханте’’ти пат̣иккхипитва̄ пийаваттхум̣ виппат̣иса̄рато аттано читтасса ниваттабха̄вам̣ саттху а̄рочентӣ ‘‘алам̣ ме, бханте, та̄вабахукехи путтехи ча натта̄рехи ча̄’’ти а̄ха.

атхасса̄ бхагава̄ ‘‘дуккхам̣ на̄метам̣ пийаваттхунимиттам̣, йаттака̄ни пийаваттхӯни, таттака̄ни дуккха̄ни. тасма̄ сукхака̄мена дуккхаппат̣икӯлена саббасо пийаваттхуто читтам̣ вивечетабба’’нти дхаммам̣ десенто ‘‘йесам̣ кхо виса̄кхе сатам̣ пийа̄ни, сатам̣ тесам̣ дуккха̄нӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха сатам̣ пийа̄нӣти сатам̣ пийа̄йитаббаваттхӯни. ‘‘сатам̣ пийа’’нтипи кечи пат̣ханти. еттха ча йасма̄ екато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва даса, та̄ва сан̇кхйа̄ сан̇кхйеййаппадха̄на̄, тасма̄ ‘‘йесам̣ даса пийа̄ни, даса тесам̣ дуккха̄нӣ’’тиа̄дина̄ па̄л̣и а̄гата̄. кечи пана ‘‘йесам̣ даса пийа̄нам̣, даса несам̣ дуккха̄на’’нтиа̄дина̄ пат̣ханти, там̣ на сундарам̣. йасма̄ пана вӣсатито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва сатам̣, та̄ва сан̇кхйа̄ сан̇кхйеййаппадха̄на̄ва, тасма̄ таттха̄пи сан̇кхйеййаппадха̄натам̣йева гахетва̄ ‘‘йесам̣ кхо виса̄кхе сатам̣ пийа̄ни, сатам̣ тесам̣ дуккха̄нӣ’’тиа̄дина̄ па̄л̣и а̄гата̄. саббесампи ча ‘‘йесам̣ екам̣ пийам̣, екам̣ тесам̣ дуккха’’нти па̄т̣хо, на пана дуккхасса̄ти. етасмин̃хи паккхе екараса̄ екаджджха̄сайа̄ ча бхагавато десана̄ хоти. тасма̄ йатха̄вуттанайа̄ва па̄л̣и ведитабба̄.

етаматтхам̣ видитва̄ сокапаридева̄дикам̣ четасикам̣ ка̄йикан̃ча дуккхам̣ пийаваттхунимиттам̣ пийаваттхумхи сати хоти, асати на хотӣти етаматтхам̣ сабба̄ка̄рато джа̄нитва̄ тадаттхапаридӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

тассаттхо – н̃а̄тибхогарогасӣладит̣т̣хибйасанехи пхут̣т̣хасса анто ниджджха̄йантасса ба̄ласса читтасанта̄палаккхан̣а̄ йе кечи мудумаджджха̄дибхедена йа̄диса̄ та̄диса̄ сока̄ ва̄ техийева пхут̣т̣хасса сокуддехакасамут̣т̣ха̄питавачӣвиппала̄палаккхан̣а̄ паридевита̄ ва̄ анит̣т̣хапхот̣т̣хаббапат̣ихатака̄йасса ка̄йапӣл̣аналаккхан̣а̄ дуккха̄ ва̄ татха̄ авуттаттхасса викаппанаттхена ва̄саддена гахита̄ доманассӯпа̄йа̄са̄дайо ва̄ ниссайабхедена ча анекарӯпа̄ на̄на̄видха̄ имасмим̣ сатталоке диссанти упалаббханти, саббепи ете пийам̣ пийаджа̄тикам̣ саттам̣ сан̇кха̄ран̃ча пат̣ичча нисса̄йа а̄гамма паччайам̣ катва̄ пабхаванти ниббаттанти. тасмим̣ пана йатха̄вутте пийаваттхумхи пийе асанте пийабха̄вакаре чхандара̄ге пахӣне на када̄чипи ете бхаванти. вуттан̃хетам̣ – ‘‘пийато джа̄йатӣ соко…пе… пемато джа̄йатӣ соко’’ти ча а̄ди (дха. па. 212-213). татха̄ ‘‘пийаппабхӯта̄ калаха̄ вива̄да̄, паридевасока̄ сахамаччхарехӣ’’ти ча а̄ди (су. ни. 869). еттха ча ‘‘паридевита̄ ва̄ дуккха̄ ва̄’’ти лин̇гавипалла̄сена вуттам̣, ‘‘паридевита̄ни ва̄ дуккха̄ни ва̄’’ти ваттаббе вибхаттилопо ва̄ катоти ведитаббо.

тасма̄ хи те сукхино вӣтасока̄ти йасма̄ пийаппабхӯта̄ сока̄дайо йесам̣ наттхи, тасма̄ те ева сукхино вӣтасока̄ на̄ма. ке пана те? йесам̣ пийам̣ наттхи кухин̃чи локе йесам̣ арийа̄нам̣ саббасо вӣтара̄гатта̄ каттхачипи сатталоке сан̇кха̄ралоке ча пийам̣ пийабха̄во ‘‘путто’’ти ва̄ ‘‘бха̄та̄’’ти ва̄ ‘‘бхагинӣ’’ти ва̄ ‘‘бхарийа̄’’ти ва̄ пийам̣ пийа̄йанам̣ пийабха̄во наттхи, сан̇кха̄ралокепи ‘‘етам̣ мама сантакам̣, имина̄хам̣ имам̣ на̄ма сукхам̣ лабха̄ми лабхисса̄мӣ’’ти пийам̣ пийа̄йанам̣ пийабха̄во наттхи. тасма̄ асокам̣ вираджам̣ паттхайа̄но, пийам̣ на кайира̄тха кухин̃чи локети йасма̄ ча сукхино на̄ма вӣтасока̄, вӣтасокатта̄ва каттхачипи висайе пийабха̄во наттхи, тасма̄ аттано йатха̄вуттасока̄бха̄вена ча асокам̣ асокабха̄вам̣ ра̄гараджа̄дивигаманена вираджам̣ вираджабха̄вам̣ арахаттам̣, сокасса ра̄гараджа̄дӣнан̃ча абха̄вахетубха̄вато ва̄ ‘‘асокам̣ вираджа’’нти ладдхана̄мам̣ нибба̄нам̣ паттхайа̄но каттукамйата̄кусалаччхандасса васена чхандаджа̄то каттхачи локе рӯпа̄дидхамме антамасо саматхавипассана̄дхаммепи пийам̣ пийабха̄вам̣ вийа̄йанам̣ на кайира̄тха на уппа̄деййа. вуттан̃хетам̣ – ‘‘дхамма̄пи во, бхиккхаве, паха̄табба̄, пагева адхамма̄’’ти (ма. ни. 1.240).

ат̣т̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.