8. па̄т̣алига̄мийавагго

1. пат̣хаманибба̄напат̣исам̣йуттасуттаван̣н̣ана̄

71. па̄т̣алига̄мийаваггасса пат̣хаме нибба̄напат̣исам̣йутта̄йа̄ти аматадха̄тусанниссита̄йа асан̇кхатадха̄туйа̄ паведанавасена паватта̄йа. дхаммийа̄ катха̄йа̄ти дхаммадесана̄йа. сандассетӣти сабха̄васарасалаккхан̣ато нибба̄нам̣ дассети. сама̄дапетӣти тамева аттхам̣ те бхиккхӯ ган̣ха̄пети. самуттеджетӣти тадаттхагахан̣е усса̄хам̣ джаненто теджети джотети. сампахам̣сетӣти нибба̄нагун̣ехи саммадева саббаппака̄рехи тосети.

атха ва̄ сандассетӣти ‘‘со саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагга̄ тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.281; 2.337; маха̄ва. 8) найенева саббатха̄ тена тена парийа̄йена тесам̣ тесам̣ аджджха̄сайа̄нурӯпам̣ самма̄ дассети. сама̄дапетӣти ‘‘имина̄ арийамаггена там̣ адхигантабба’’нти адхигамапат̣ипада̄йа саддхим̣ таттха бхиккхӯ ниннапон̣апаббха̄ре каронто самма̄ а̄дапети ган̣ха̄пети. самуттеджетӣти етам̣ дуккарам̣ дурабхисамбхаванти ‘‘ма̄ самма̄пат̣ипаттийам̣ пама̄дам̣ антара̄воса̄нам̣ а̄паджджатха, упаниссайасампаннасса вӣрийавато найидам̣ дуккарам̣, тасма̄ сӣлависуддхиа̄дивисуддхипат̣ипада̄йа ут̣т̣хахатха гхат̣айатха ва̄йамеййа̄тха̄’’ти нибба̄на̄дхигама̄йа усса̄хети, таттха ва̄ читтам̣ водапети. сампахам̣сетӣти ‘‘маданиммадано пипа̄савинайо а̄лайасамуггха̄то’’ти (а. ни. 4.34; итиву. 90), ра̄гаккхайо досаккхайо мохаккхайоти (сам̣. ни. 4.367; итиву. 44), асан̇кхатанти (сам̣. ни. 4.367), аматан̃ча сантантиа̄дина̄ ча анекапарийа̄йена (сам̣. ни. 4.409) нибба̄на̄нисам̣саппака̄санена тесам̣ бхиккхӯнам̣ читтам̣ тосенто ха̄сенто сампахам̣сети самасса̄сети.

тедха̄ти те идха. ат̣т̣хим̣ катва̄ти ‘‘аттхи кин̃чи айам̣ но аттхо адхигантаббо’’ти евам̣ саллаккхетва̄ та̄йа десана̄йа аттхика̄ хутва̄. манаси катва̄ти читте т̣хапетва̄ анан̃н̃авихита̄ там̣ десанам̣ аттано читтагатамева катва̄. саббам̣ четасо саманна̄харитва̄ти саббена ка̄ракачиттена а̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва парийоса̄на̄ десанам̣ а̄ваджджетва̄, таггатамева а̄бхогам̣ катва̄ти аттхо. атха ва̄ саббам̣ четасо саманна̄харитва̄ти саббасма̄ читтато десанам̣ самма̄ ану ану а̄харитва̄. идам̣ вуттам̣ хоти – десентасса йехи читтехи десана̄ ката̄, саббасма̄ читтато паваттам̣ десанам̣ бахи гантум̣ аденто самма̄ авипарӣтам̣ ану ану а̄харитва̄ аттано читтасанта̄нам̣ а̄харитва̄ йатха̄деситадеситам̣ десанам̣ сут̣т̣ху упадха̄ретва̄. охитасота̄ти авахитасота̄, сут̣т̣ху упитасота̄. охитасота̄ти ва̄ авиккхиттасота̄. тамева упалаббхама̄нопи хи саване авиккхепо сатисам̣варо вийа чаккхундрийа̄дӣсу сотиндрийепи ваттумарахатӣти. еттха ча ‘‘ат̣т̣хим̣ катва̄’’тиа̄дӣхи чатӯхипи падехи тесам̣ бхиккхӯнам̣ таппарабха̄вато саване а̄дарадӣпанена саккаччасаванам̣ дассети.

етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ тасса̄ нибба̄напат̣исам̣йутта̄йа дхаммакатха̄йа саване а̄дарака̄ритам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄. имам̣ уда̄нанти имам̣ нибба̄насса таббидхурадхаммадесана̄мукхена параматтхато виджджама̄набха̄вавибха̄ванам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха аттхӣти виджджати, параматтхато упалаббхатӣти аттхо. бхиккхавети тесам̣ бхиккхӯнам̣ а̄лапанам̣. нану ча уда̄нам̣ на̄ма пӣтисоманассасамут̣т̣ха̄пито ва̄ дхаммасам̣вегасамут̣т̣ха̄пито ва̄ дхаммапат̣игга̄хаканирапеккхо уда̄ха̄ро, татха̄ чева еттакесу суттесу а̄гатам̣, идха касма̄ бхагава̄ уда̄ненто те бхиккхӯ а̄мантесӣти? тесам̣ бхиккхӯнам̣ сан̃н̃а̄панаттхам̣. нибба̄напат̣исам̣йуттан̃хи бхагава̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммам̣ десетва̄ нибба̄нагун̣а̄нуссаран̣ена уппаннапӣтисоманасса̄ уда̄нам̣ уда̄неси. идха нибба̄наваджджо саббо сабха̄вадхаммо паччайа̄йаттавуттикова упалаббхати, на паччайанирапеккхо. айам̣ пана нибба̄надхаммо катамапаччайе упалаббхатӣти тесам̣ бхиккхӯнам̣ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа те ча сан̃н̃а̄петука̄мо ‘‘аттхи, бхиккхаве, тада̄йатана’’нтиа̄дима̄ха, на екантатова те пат̣игга̄хаке катва̄ти ведитаббам̣. тада̄йатананти там̣ ка̄ран̣ам̣. дака̄ро падасандхикаро. нибба̄нан̃хи маггапхалан̃а̄н̣а̄дӣнам̣ а̄рамман̣апаччайабха̄вато рӯпа̄дӣни вийа чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ а̄рамман̣апаччайабхӯта̄нӣти ка̄ран̣ат̣т̣хена ‘‘а̄йатана’’нти вуччати. етта̄вата̄ ча бхагава̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ параматтхато аттхибха̄вам̣ паведеси.

татра̄йам̣ дхамманвайо – идха сан̇кхатадхамма̄нам̣ виджджама̄натта̄ асан̇кхата̄йапи дха̄туйа̄ бхавитаббам̣ таппат̣ипаккхатта̄ сабха̄вадхамма̄нам̣. йатха̄ хи дуккхе виджджама̄не таппат̣ипаккхабхӯтам̣ сукхампи виджджатийева, татха̄ ун̣хе виджджама̄не сӣтампи виджджати, па̄падхаммесу виджджама̄несу калйа̄н̣адхамма̄пи виджджанти ева. вуттан̃четам̣ –

‘‘йатха̄пи дуккхе виджджанте, сукхам̣ на̄мапи виджджати;

евам̣ бхаве виджджама̄не, вибхавопи иччхитаббако.

‘‘йатха̄пи ун̣хе виджджанте, апарам̣ виджджати сӣталам̣;

евам̣ тивидхагги виджджанте, нибба̄нам̣ иччхитаббакам̣.

‘‘йатха̄пи па̄пе виджджанте, калйа̄н̣амапи виджджати;

евамева джа̄ти виджджанте, аджа̄тимапи иччхитаббака’’нтиа̄ди. (бу. вам̣. 2.10-12) –

апича нибба̄насса параматтхато аттхибха̄вавича̄ран̣ам̣ парато а̄вибхависсати.

евам̣ бхагава̄ асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ параматтхато аттхибха̄вам̣ саммукхена дассетва̄ ида̄ни таббидхурадхамма̄поханамукхенасса сабха̄вам̣ дассетум̣, ‘‘йаттха нева патхавӣ на а̄по’’тиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ нибба̄нам̣ саббасан̇кха̄равидхурасабха̄вам̣ йатха̄ сан̇кхатадхаммесу каттхачи наттхи, татха̄ таттхапи саббе сан̇кхатадхамма̄. на хи сан̇кхата̄сан̇кхатадхамма̄нам̣ самодха̄нам̣ самбхавати. татра̄йам̣ аттхавибха̄вана̄ – йаттха йасмим̣ нибба̄не йассам̣ асан̇кхатадха̄туйам̣ нева каккхал̣алаккхан̣а̄ патхавӣдха̄ту аттхи, на паггхаран̣алаккхан̣а̄ а̄подха̄ту, на ун̣халаккхан̣а̄ теджодха̄ту, на виттхамбханалаккхан̣а̄ ва̄йодха̄ту аттхи. ити чатумаха̄бхӯта̄бха̄вавачанена йатха̄ саббассапи упа̄да̄рӯпасса абха̄во вутто хоти таннисситатта̄. евам̣ анавасесато ка̄марӯпабхавасса таттха абха̄во вутто хоти тада̄йаттавуттибха̄вато. на хи маха̄бхӯтаниссайена вина̄ пан̃чавока̄рабхаво екавока̄рабхаво ва̄ самбхаватӣти.

ида̄ни арӯпасабха̄ваттепи нибба̄насса арӯпабхавапарийа̄панна̄нам̣ дхамма̄нам̣ таттха абха̄вам̣ дассетум̣, ‘‘на а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣…пе… на невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана’’нти вуттам̣. таттха на а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатананти саддхим̣ а̄рамман̣ена кусалавипа̄какирийабхедо тивидхопи а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатаначиттуппа̄до наттхӣти аттхо. сесесупи есева найо. йадаггена ча нибба̄не ка̄малока̄дӣнам̣ абха̄во хоти, тадаггена таттха идхалокапаралока̄нампи абха̄воти а̄ха – ‘‘на̄йам̣ локо на паралоко’’ти. тассаттхо – йва̄йам̣ ‘‘иттхаттам̣ дит̣т̣хадхаммо идхалоко’’ти ча ладдхавоха̄ро кхандха̄дилоко, йо ча ‘‘тато ан̃н̃атха̄ паро абхисампара̄йо’’ти ча ладдхавоха̄ро кхандха̄дилоко, тадубхайампи таттха наттхӣти. на убхо чандимасӯрийа̄ти йасма̄ рӯпагате сати тамо на̄ма сийа̄, тамасса ча видхаманаттхам̣ чандимасӯрийехи ваттитаббам̣. саббена саббам̣ пана йаттха рӯпагатамева наттхи, куто таттха тамо. тамасса ва̄ видхамана̄ чандимасӯрийа̄, тасма̄ чандима̄ сӯрийо ча̄ти убхопи таттха нибба̄не наттхӣти аттхо. имина̄ а̄локасабха̄ватам̣йева нибба̄насса дассети.

етта̄вата̄ ча анабхисамета̄вӣнам̣ бхиккхӯнам̣ ана̄диматисам̣са̄ре супинантепи ананубхӯтапуббам̣ парамагамбхӣрам̣ атидуддасам̣ сан̣хасукхумам̣ атакка̄вачарам̣ аччантасантам̣ пан̣д̣итаведанӣйам̣ атипан̣ӣтам̣ аматам̣ нибба̄нам̣ вибха̄венто пат̣хамам̣ та̄ва ‘‘аттхи, бхиккхаве, тада̄йатана’’нти тасса аттхибха̄ва̄ тесам̣ ан̃н̃а̄н̣а̄дӣни апанетва̄ ‘‘йаттха нева патхавӣ …пе… на убхо чандимасӯрийа̄’’ти тадан̃н̃адхамма̄поханамукхена там̣ вибха̄вети дхаммара̄джа̄. тена патхавӣа̄дисаббасан̇кхатадхаммавидхурасабха̄ва̄ йа̄ асан̇кхата̄ дха̄ту, там̣ нибба̄нанти дӣпитам̣ хоти. тенева̄ха, ‘‘татра̄па̄хам̣, бхиккхаве, нева а̄гатим̣ вада̄мӣ’’ти.

таттха татра̄ти тасмим̣. аписаддо самуччайе. ахам̣, бхиккхаве, йаттха сан̇кха̄рапаватте куточи кассачи а̄гатим̣ на вада̄ми йатха̄паччайам̣ таттха дхаммаматтасса уппаджджанато. евам̣ тасмимпи а̄йатане нибба̄не куточи а̄гатим̣ а̄гаманам̣ нева вада̄ми а̄гантаббат̣т̣ха̄ната̄йа абха̄вато. на гатинти каттхачи гаманам̣ на вада̄ми гантаббат̣т̣ха̄ната̄йа абха̄вато. на хи таттха сатта̄нам̣ т̣хапетва̄ н̃а̄н̣ена а̄рамман̣акаран̣ам̣ а̄гатигатийо самбхаванти, на̄пи т̣хитичутӯпапаттийо вада̄ми. ‘‘тада̄паха’’нтипи па̄л̣и. тассаттхо – тампи а̄йатанам̣ га̄мантарато га̄мантарам̣ вийа на а̄гантаббата̄йа на а̄гати, на гантаббата̄йа на гати, патхавӣпаббата̄ди вийа апатит̣т̣ха̄ната̄йа на т̣хити, апаччайатта̄ ва̄ уппа̄да̄бха̄во, тато аматасабха̄ватта̄ чавана̄бха̄во, уппа̄даниродха̄бха̄вато чева тадубхайапариччхинна̄йа т̣хитийа̄ ча абха̄вато на т̣хитим̣ на чутим̣ на упапаттим̣ вада̄ми. кевалам̣ пана там̣ арӯпасабха̄ватта̄ апаччайатта̄ ча на каттхачи патит̣т̣хитанти аппатит̣т̣хам̣. таттха паватта̄бха̄вато паваттаппат̣ипаккхато ча аппаваттам̣. арӯпасабха̄ваттепи ведана̄дайо вийа кассачипи а̄рамман̣асса ана̄ламбанато упаттхамбханирапеккхато ча ана̄рамман̣амева там̣ ‘‘а̄йатана’’нти вуттам̣ нибба̄нам̣. айан̃ча евасаддо аппатит̣т̣хамева аппаваттамева̄ти пададвайенапи йоджетаббо. есеванто дуккхасса̄ти йадидам̣ ‘‘аппатит̣т̣ха’’нтиа̄дӣхи вачанехи ван̣н̣итам̣ тхомитам̣ йатха̄вутталаккхан̣ам̣ нибба̄нам̣, есо ева сакаласса ват̣т̣адуккхасса анто парийоса̄нам̣ тададхигаме сати саббадуккха̄бха̄вато. тасма̄ ‘‘дуккхасса анто’’ти айамева тасса сабха̄воти дассети.

пат̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. дутийанибба̄напат̣исам̣йуттасуттаван̣н̣ана̄

72. дутийе имам̣ уда̄нанти имам̣ нибба̄насса пакатийа̄ гамбхӣрабха̄вато дуддасабха̄вадӣпанам̣ уда̄нам̣ уда̄неси. таттха дуддасанти сабха̄вагамбхӣратта̄ атисукхумасан̣хасабха̄ватта̄ ча анупачитан̃а̄н̣асамбха̄рехи пасситум̣ на сакка̄ти дуддасам̣. вуттан̃хетам̣ – ‘‘тан̃хи те, ма̄ган̣д̣ийа, арийам̣ пан̃н̃а̄чаккху наттхи, йена твам̣ а̄рогйам̣ джа̄неййа̄си, нибба̄нампи пассеййа̄сӣ’’ти (ма. ни. 2.218). апарампи вуттам̣ – ‘‘идампи кхо т̣ха̄нам̣ дуддасам̣, йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо’’тиа̄ди (маха̄ва. 8; ма. ни. 1.281; 2.337). анатанти рӯпа̄диа̄рамман̣есу, ка̄ма̄дӣсу ча бхавесу наманато танниннабха̄вена паваттито сатта̄нан̃ча таттха наманато тан̣ха̄ ната̄ на̄ма, наттхи еттха ната̄ти анатам̣, нибба̄нанти аттхо. ‘‘ананта’’нтипи пат̣ханти, ниччасабха̄ватта̄ антавирахитам̣, ачаванадхаммам̣ ниродхам̣ аматанти аттхо. кечи пана ‘‘ананта’’нти падасса ‘‘аппама̄н̣а’’нти аттхам̣ ваданти. еттха ча ‘‘дуддаса’’нти имина̄ пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣ехи ра̄га̄дикилесехи чирака̄лабха̄витатта̄ сатта̄нам̣ апаччайабха̄вана̄ на сукара̄ти нибба̄насса киччхена адхигаманӣйатам̣ дассети. на хи саччам̣ судассананти имина̄пи тамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ кароти. таттха саччанти нибба̄нам̣. тан̃хи кеначи парийа̄йена асантасабха̄ва̄бха̄вато екантенева сантатта̄ авипарӣтат̣т̣хена саччам̣. на хи там̣ судассанам̣ на сукхена пасситаббам̣, сучирампи ка̄лам̣ пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбха̄ре сама̄нентехипи касиренева самадхигантаббато. татха̄ хи вуттам̣ бхагавата̄ – ‘‘киччхена ме адхигата’’нти (маха̄ва. 8; ма. ни. 1.281; 2.337).

пат̣ивиддха̄ тан̣ха̄ джа̄нато пассато наттхи кин̃чананти тан̃ча ниродхасаччам̣ саччхикирийа̄бхисамайавасена абхисаментена висайато киччато ча а̄рамман̣ато ча а̄рамман̣аппат̣иведхена асаммохаппат̣иведхена ча пат̣ивиддхам̣, йатха̄парин̃н̃а̄бхисамайавасена дуккхасаччам̣, бха̄вана̄бхисамайавасена маггасаччан̃ча асаммохато пат̣ивиддхам̣ хоти, евам̣ паха̄на̄бхисамайавасена асаммохато ча пат̣ивиддха̄ тан̣ха̄ хоти. еван̃ча чатта̄ри сачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ арийамаггапан̃н̃а̄йа джа̄нато пассато бхава̄дӣсу натабхӯта̄ тан̣ха̄ наттхи, тадабха̄ве саббассапи килесават̣т̣асса абха̄во, татова каммавипа̄кават̣т̣а̄нам̣ асамбхавойева̄ти евам̣ бхагава̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ анавасесават̣т̣адуккхавӯпасамахетубхӯтам̣ аматамаха̄нибба̄насса а̄нубха̄вам̣ пака̄сеси. сесам̣ вуттанайамева.

дутийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. татийанибба̄напат̣исам̣йуттасуттаван̣н̣ана̄

73. татийе атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ти тада̄ кира бхагавата̄ анекапарийа̄йена сам̣са̄расса а̄дӣнавам̣ пака̄сетва̄ сандассана̄дивасена нибба̄напат̣исам̣йутта̄йа дхаммадесана̄йа ката̄йа тесам̣ бхиккхӯнам̣ етадахоси – ‘‘айам̣ сам̣са̄ро бхагавата̄ авиджджа̄дӣхи ка̄ран̣ехи сахетуко пака̄сито, нибба̄насса пана тадупасамасса на кин̃чи ка̄ран̣ам̣ вуттам̣, тайидам̣ ахетукам̣, катхам̣ саччикат̣т̣хапараматтхена упалаббхатӣ’’ти. атха бхагава̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ етам̣ йатха̄вуттам̣ паривитаккасан̇кха̄там̣ аттхам̣ видитва̄. имам̣ уда̄нанти тесам̣ бхиккхӯнам̣ вимативидхаманаттхан̃чева идха саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ‘‘нибба̄нам̣ нибба̄нанти ва̄ча̄ваттхуматтамева, наттхи хи параматтхато нибба̄нам̣ на̄ма анупалаббхама̄насабха̄ватта̄’’ти лока̄йатика̄дайо вийа виппат̣ипанна̄нам̣ бахиддха̄ ча путхудит̣т̣хигатика̄нам̣ миччха̄ва̄дабхан̃джанаттхан̃ча имам̣ аматамаха̄нибба̄насса параматтхато аттхибха̄вадӣпанам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхатанти сабба̄нипи пада̄ни ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄ни. атха ва̄ ведана̄дайо вийа хетупаччайасамава̄йасан̇кха̄та̄йа ка̄ран̣аса̄маггийа̄ на джа̄там̣ на ниббаттанти аджа̄там̣, ка̄ран̣ена вина̄, сайамева ва̄ на бхӯтам̣ на па̄тубхӯтам̣ на уппаннанти абхӯтам̣, евам̣ аджа̄татта̄ абхӯтатта̄ ча йена кеначи ка̄ран̣ена на катанти акатам̣, джа̄табхӯтакатасабха̄во ча на̄марӯпа̄нам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ хоти, на асан̇кхатасабха̄васса нибба̄насса̄ти дассанаттхам̣ асан̇кхатанти вуттам̣. пат̣иломато ва̄ самечча самбхӯйа паччайехи катанти сан̇кхатам̣, татха̄ на сан̇кхатам̣ сан̇кхаталаккхан̣арахитанти асан̇кхатанти. евам̣ анекехи ка̄ран̣ехи ниббаттитабха̄ве пат̣исиддхе ‘‘сийа̄ ну кхо екенева ка̄ран̣ена ката’’нти а̄сан̇ка̄йа ‘‘на йена кеначи ката’’нти дассанаттхам̣ ‘‘аката’’нти вуттам̣. евам̣ апаччайампи сама̄нам̣ ‘‘сайамева ну кхо идам̣ бхӯтам̣ па̄тубхӯта’’нти а̄сан̇ка̄йа танниваттанаттхам̣ ‘‘абхӯта’’нти вуттам̣. ‘‘айан̃четасса асан̇кхата̄ката̄бхӯтабха̄во саббена саббам̣ аджа̄тидхамматта̄’’ти дассетум̣ ‘‘аджа̄та’’нти вуттам̣. еваметесам̣ чатуннампи пада̄нам̣ са̄ттхакабха̄вам̣ видитва̄ ‘‘тайидам̣ нибба̄нам̣ аттхи, бхиккхаве’’ти параматтхато нибба̄насса аттхибха̄во пака̄ситоти ведитаббо. еттха уда̄нентена бхагавата̄, ‘‘бхиккхаве’’ти а̄лапане ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣.

ити саттха̄ ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхата’’нти ватва̄ таттха хетум̣ дассенто ‘‘но четам̣, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха. тасса̄йам̣ сан̇кхепаттхо – бхиккхаве, йади аджа̄та̄дисабха̄ва̄ асан̇кхата̄ дха̄ту на абхависса на сийа̄, идха локе джа̄та̄дисабха̄васса рӯпа̄диккхандхапан̃чакасан̇кха̄тасса сан̇кхатасса ниссаран̣ам̣ анавасесавӯпасамо на пан̃н̃а̄йеййа на упалаббхеййа на самбхавеййа. нибба̄нан̃хи а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттама̄на̄ самма̄дит̣т̣хиа̄дайо арийамаггадхамма̄ анавасесакилесе самуччхинданти. тенеттха саббассапи ват̣т̣адуккхасса аппаватти апагамо ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йати.

евам̣ бйатирекавасена нибба̄насса аттхибха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни анвайавасенапи там̣ дассетум̣, ‘‘йасма̄ ча кхо’’тиа̄ди вуттам̣. там̣ вуттаттхамева. еттха ча йасма̄ ‘‘апаччайа̄ дхамма̄, асан̇кхата̄ дхамма̄ (дха. са. дукама̄тика̄ 7, 8), аттхи, бхиккхаве, тада̄йатанам̣, йаттха нева патхавӣ (уда̄. 71), идампи кхо т̣ха̄нам̣ дуддасам̣, йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго (маха̄ва. 8; ма. ни. 1.281; 2.337), асан̇кхатан̃ча во, бхиккхаве, дхаммам̣ десесса̄ми асан̇кхатага̄минин̃ча пат̣ипада’’нтиа̄дӣхи (сам̣. ни. 4.366-367) анекехи суттападехи, ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄та’’нти имина̄пи ча суттена нибба̄надха̄туйа̄ параматтхато самбхаво саббалокам̣ анукампама̄нена самма̄самбуддхена десито, тасма̄ йадипи таттха апаччаккхака̄рӣнампи вин̃н̃ӯнам̣ кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ наттхийева. йе пана паранеййабуддхино пуггала̄, тесам̣ вимативиноданаттхам̣ айаметтха адхиппа̄йаниддха̄ран̣амукхена йуттивича̄ран̣а̄ – йатха̄ парин̃н̃еййата̄йа сауттара̄нам̣ ка̄ма̄нам̣ рӯпа̄дӣнан̃ча пат̣ипаккхабхӯтам̣ таббидхурасабха̄вам̣ ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йати, евам̣ там̣сабха̄ва̄нам̣ саббесампи сан̇кхатадхамма̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯтена таббидхурасабха̄вена ниссаран̣ена бхавитаббам̣. йан̃четам̣ ниссаран̣ам̣, са̄ асан̇кхата̄ дха̄ту. кин̃ча бхиййо сан̇кхатадхамма̄рамман̣ам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ апи ануломан̃а̄н̣ам̣ килесе самуччхедавасена паджахитум̣ на саккоти. татха̄ саммутисачча̄рамман̣ам̣ пат̣хамаджджха̄на̄дӣсу н̃а̄н̣ам̣ виккхамбханавасенева килесе паджахати, на самуччхедавасена. ити сан̇кхатадхамма̄рамман̣асса саммутисачча̄рамман̣асса ча н̃а̄н̣асса килеса̄нам̣ самуччхедаппаха̄не асаматтхабха̄вато тесам̣ самуччхедаппаха̄накарасса арийамагган̃а̄н̣асса тадубхайавипарӣтасабха̄вена а̄рамман̣ена бхавитаббам̣, са̄ асан̇кхата̄ дха̄ту. татха̄ ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхата’’нти идам̣ нибба̄нападасса параматтхато аттхибха̄ваджотакам̣ вачанам̣ авипарӣтаттхам̣ бхагавата̄ бха̄ситатта̄. йан̃хи бхагавата̄ бха̄ситам̣, там̣ авипарӣтаттхам̣ параматтхам̣ йатха̄ там̣ ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄, саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄, саббе дхамма̄ анатта̄’’ти (а. ни. 3.137; маха̄ни. 27), татха̄ нибба̄насаддо каттхачи висайе йатха̄бхӯтапараматтхависайо упача̄раматтавуттисаббха̄вато сеййатха̄пи сӣхасаддо. атха ва̄ аттхева параматтхато асан̇кхата̄ дха̄ту, итаратаббипарӣтавинимуттасабха̄ватта̄ сеййатха̄пи патхавӣдха̄ту ведана̄ти. евама̄дӣхи найехи йуттитопи асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ параматтхато аттхибха̄во ведитаббо.

татийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. чатуттханибба̄напат̣исам̣йуттасуттаван̣н̣ана̄

74. чатуттхе атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ти тада̄ кира бхагавата̄ анекапарийа̄йена сандассана̄дивасена нибба̄напат̣исам̣йутта̄йа дхаммадесана̄йа ката̄йа тесам̣ бхиккхӯнам̣ етадахоси – ‘‘айам̣ та̄ва бхагавата̄ аматамаха̄нибба̄надха̄туйа̄ анека̄ка̄равока̄рам̣ а̄нисам̣сам̣ дассентена анан̃н̃аса̄дха̄ран̣о а̄нубха̄во пака̄сито, адхигамӯпа̄йо панасса̄ на бха̄сито, катхам̣ ну кхо пат̣ипаджджантехи амхехи айам̣ адхигантабба̄’’ти. атха бхагава̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ етам̣ йатха̄вуттапаривитаккасан̇кха̄там̣ аттхам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄. имам̣ уда̄нанти тан̣ха̄васена каттхачи анисситасса пассаддхака̄йачиттасса вӣтхипат̣ипаннавипассанасса арийамаггена анавасесато тан̣ха̄паха̄нена нибба̄на̄дхигамавибха̄ванам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха нисситасса чалитанти рӯпа̄дисан̇кха̄ре тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи нисситасса чалитам̣ ‘‘етам̣ мама, есо ме атта̄’’ти тан̣ха̄дит̣т̣хивиппхандитам̣ хоти. аппахӣнатан̣ха̄дит̣т̣хикасса хи пуггаласса сукха̄дӣсу уппаннесу та̄ни абхибхуййа вихаритум̣ асакконтасса ‘‘мама ведана̄, ахам̣ ведийа̄мӣ’’тиа̄дина̄ тан̣ха̄дит̣т̣хига̄хавасена кусалаппаваттито читтасанта̄насса чаланам̣ кампанам̣, аваккхалитам̣ ва̄ хотӣти аттхо. анисситасса чалитам̣ наттхӣти йо пана висуддхипат̣ипадам̣ пат̣ипаджджанто саматхавипассана̄хи тан̣ха̄дит̣т̣хийо виккхамбхетва̄ аничча̄дивасена сан̇кха̄ре саммасанто вихарати, тасса там̣ анисситасса йатха̄вуттам̣ чалитам̣ аваккхалитам̣, виппхандитам̣ ва̄ наттхи ка̄ран̣асса сувиккхамбхитатта̄.

чалите асатӣти йатха̄вутте чалите асати йатха̄ тан̣ха̄дит̣т̣хига̄ха̄ наппаваттанти, татха̄ вӣтхипат̣ипанна̄йа випассана̄йа там̣ уссуккантасса. пассаддхӣти випассана̄читтасахаджа̄та̄нам̣ ка̄йачитта̄нам̣ са̄рамбхакаракилесавӯпасаминӣ дувидха̄пи пассаддхи хоти. пассаддхийа̄ сати нати на хотӣти пуббена̄парам̣ висесайутта̄йа пассаддхийа̄ сати анаваджджасукха̄дхит̣т̣ха̄нам̣ сама̄дхим̣ вад̣д̣хетва̄ там̣ пан̃н̃а̄йа самава̄йакаран̣ена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ йоджетва̄ маггапарампара̄йа килесе кхепентасса ка̄мабхава̄дӣсу наманато ‘‘натӣ’’ти ладдхана̄ма̄ тан̣ха̄ арахаттамаггаккхан̣е анавасесато на хоти, ануппаттидхамматам̣ а̄па̄дитатта̄ на уппаджджатӣти аттхо.

натийа̄ асатӣти арахаттамаггена тан̣ха̄йа суппахӣнатта̄ бхава̄диаттха̄йа а̄лайаниканти парийут̣т̣ха̄не асати. а̄гатигати на хотӣти пат̣исандхивасена идха а̄гати а̄гаманам̣ чутивасена гати ито паралокагаманам̣ печчабха̄во на хоти на паваттати. а̄гатигатийа̄ асатӣти вуттанайена а̄гатийа̄ ча гатийа̄ ча асати. чутӯпапа̄то на хотӣти апара̄парам̣ чаванупападжджанам̣ на хоти на паваттати. асати хи килесават̣т̣е каммават̣т̣ам̣ паччхиннамева, паччхинне ча тасмим̣ куто випа̄кават̣т̣асса самбхаво. тена̄ха – ‘‘чутӯпапа̄те асати невидха на хура’’нтиа̄ди. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ ба̄хийасутте виттха̄рато вуттамева. тасма̄ таттха вуттанайенева аттхо ведитаббо.

ити бхагава̄ идха̄пи тесам̣ бхиккхӯнам̣ анавасесато ват̣т̣адуккхавӯпасамахетубхӯтам̣ аматамаха̄нибба̄насса а̄нубха̄вам̣ самма̄пат̣ипаттийа̄ пака̄сети.

чатуттхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. чундасуттаван̣н̣ана̄

75. пан̃чаме маллесӯти евам̣на̄маке джанападе. махата̄ бхиккхусан̇гхена̄ти гун̣амахаттасан̇кхйа̄махаттехи махата̄. со хи бхиккхусан̇гхо сӣла̄дигун̣ависесайогенапи маха̄ таттха саббапаччхимакасса сота̄паннабха̄вато, сан̇кхйа̄махаттенапи маха̄ апариччхиннаган̣анатта̄. а̄йусан̇кха̄россаджджанато пат̣т̣ха̄йа хи а̄гата̄гата̄ бхиккхӯ на паккамим̣су. чундасса̄ти евам̣на̄макасса. камма̄рапуттасса̄ти суван̣н̣ака̄рапуттасса. со кира ад̣д̣хо маха̄кут̣умбико бхагавато пат̣хамадассаненева сота̄панно хутва̄ аттано амбаване саттхувасана̄нуччхавикам̣ гандхакут̣им̣, бхиккхусан̇гхасса ча раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄наупат̣т̣ха̄наса̄ла̄кут̣иман̣д̣апачан̇камана̄дике ча сампа̄детва̄ па̄ка̄рапариккхиттам̣ два̄ракот̣т̣хакайуттам̣ виха̄рам̣ катва̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса ниййа̄деси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘татра судам̣ бхагава̄ па̄ва̄йам̣ вихарати чундасса камма̄рапуттасса амбаване’’ти.

пат̣ийа̄да̄петва̄ти сампа̄детва̄. ‘‘сӯкарамаддаванти сӯкарасса мудусиниддхам̣ паваттамам̣са’’нти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. кечи пана ‘‘сӯкарамаддаванти на сӯкарамам̣сам̣, сӯкарехи маддитавам̣сакал̣ӣро’’ти ваданти. ан̃н̃е ‘‘сӯкарехи маддитаппадесе джа̄там̣ ахичхаттака’’нти. апаре пана ‘‘сӯкарамаддавам̣ на̄ма екам̣ раса̄йана’’нти бхан̣им̣су. тан̃хи чундо камма̄рапутто ‘‘аджджа бхагава̄ паринибба̄йиссатӣ’’ти сутва̄ ‘‘аппева на̄ма нам̣ парибхун̃джитва̄ чиратарам̣ тит̣т̣хеййа̄’’ти саттху чираджӣвитукамйата̄йа ада̄сӣти ваданти.

тена мам̣ паривиса̄ти тена мамам̣ бходжехи. касма̄ бхагава̄ евама̄ха? пара̄нуддайата̄йа. тан̃ча ка̄ран̣ам̣ па̄л̣ийам̣ вуттамева. тена абхихат̣абхиккха̄йа паресам̣ апарибхога̄рахато ча татха̄ ваттум̣ ват̣т̣атӣти дасситам̣ хоти. тасмим̣ кира сӯкарамаддаве двисахассадӣпапарива̄ресу чатӯсу маха̄дӣпесу девата̄ оджам̣ паккхипим̣су. тасма̄ там̣ ан̃н̃о кочи самма̄ джӣра̄петум̣ на саккоти, таматтхам̣ пака̄сенто саттха̄ парӯпава̄дамочанаттхам̣ ‘‘на̄хам̣ там̣, чунда, пасса̄мӣ’’тиа̄дина̄ сӣхана̄дам̣ нади. йе хи паре упавадеййум̣ ‘‘аттана̄ парибхутта̄васесам̣ нева бхиккхӯнам̣, на ан̃н̃есам̣ манусса̄нам̣ ада̄си, а̄ва̄т̣е никхан̣а̄петва̄ вина̄сесӣ’’ти, ‘‘тесам̣ вачанока̄со ма̄ хотӯ’’ти парӯпава̄дамочанаттхам̣ сӣхана̄дам̣ нади.

таттха садевакетиа̄дӣсу саха девехӣти садевако, саха ма̄рена̄ти сама̄рако, саха брахмуна̄ти сабрахмако, саха саман̣абра̄хман̣ехӣти сассаман̣абра̄хман̣ӣ, паджа̄татта̄ паджа̄, саха девамануссехӣти садеваманусса̄. тасмим̣ садеваке локе…пе… садеваманусса̄йа. таттха садевакавачанена пан̃чака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣, сама̄ракавачанена чхат̣т̣хака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣, сабрахмакавачанена брахмака̄йика̄дибрахмаггахан̣ам̣, сассаман̣абра̄хман̣ӣвачанена са̄санасса паччаттхикапачча̄миттасаман̣абра̄хман̣аггахан̣ам̣ самитапа̄паба̄хитапа̄пасаман̣абра̄хман̣аггахан̣ан̃ча, паджа̄вачанена сатталокаггахан̣ам̣, садевамануссавачанена саммутидеваавасесамануссаггахан̣ам̣. еваметтха тӣхи падехи ока̄салокавасена, двӣхи паджа̄васена сатталоко гахитоти ведитаббо. апаро найо – садевакавачанена арӯпа̄вачаралоко гахито, сама̄ракавачанена чхака̄ма̄вачарадевалоко, сабрахмакавачанена рӯпӣ брахмалоко, сассаман̣абра̄хман̣авачанена чатупарисавасена саммутидевехи саха мануссалоко, авасесасатталоко ва̄ гахитоти ведитаббо.

бхутта̄висса̄ти бхуттавато. кхароти пхарусо. а̄ба̄дхоти висабха̄гарого. паба̄л̣ха̄ти балаватийо. ма̄ран̣антика̄ти маран̣анта̄ маран̣асамӣпапа̄панасаматтха̄. сато сампаджа̄но адхива̄сесӣти сатим̣ упат̣т̣хитам̣ катва̄ н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ адхива̄сеси. авихан̃н̃ама̄ноти ведана̄нуваттанавасена асаллаккхитадхаммо вийа апара̄парам̣ париваттанам̣ акаронто апӣл̣ийама̄но адуккхийама̄но вийа адхива̄сеси. бхагавато хи вел̣увага̄макейева та̄ ведана̄ уппанна̄, сама̄паттибалена пана виккхамбхита̄ йа̄ва паринибба̄надиваса̄ на уппаджджим̣су дивасе дивасе сама̄паттӣхи пат̣ипан̣а̄манато. там̣ дивасам̣ пана паринибба̄йитука̄мо ‘‘кот̣исахассахаттхӣнам̣ балам̣ дха̄рента̄нам̣ ваджирасан̇гха̄тасама̄нака̄йа̄нам̣ апаримитака̄лам̣ упачитапун̃н̃асамбха̄ра̄нампи бхаве сати еварӯпа̄ ведана̄ паваттанти, киман̇гам̣ пана ан̃н̃еса’’нти сатта̄нам̣ сам̣вегаджананаттхам̣ сама̄паттим̣ на сама̄паджджи, тена ведана̄ кхара̄ ваттим̣су. а̄йа̄ма̄ти ехи йа̄ма.

чундасса бхаттам̣ бхун̃джитва̄тиа̄дика̄ апарабха̄ге дхаммасан̇га̄хакехи т̣хапита̄ га̄тха̄. таттха бхуттасса ча сӯкарамаддавена̄ти бхуттасса удапа̄ди, на пана бхуттапаччайа̄. йади хи абхуттасса уппаджджисса̄, атикхаро абхависса̄, синиддхабходжанам̣ пана бхуттатта̄ танука̄ ведана̄ ахоси, тенева падаса̄ гантум̣ асаккхи. етена йва̄йам̣ ‘‘йасса там̣ парибхуттам̣ самма̄ парин̣а̄мам̣ гаччхеййа ан̃н̃атра татха̄гатасса̄’’ти сӣхана̄до надито, тасса са̄ттхаката̄ дассита̄. буддха̄нан̃хи ат̣т̣ха̄не гаджджитам̣ на̄ма наттхи. йасма̄ там̣ парибхуттам̣ бхагавато на кин̃чи вика̄рам̣ уппа̄деси, каммена пана ладдхока̄сена уппа̄дийама̄нам̣ вика̄рам̣ аппаматтата̄йа упасаменто сарӣре балам̣ уппа̄деси, йена йатха̄ ваккхама̄нам̣ тивидхам̣ пайоджанам̣ сампа̄деси, тасма̄ саммадева там̣ парин̣а̄мам̣ гатам̣, ма̄ран̣антикатта̄ пана ведана̄нам̣ авин̃н̃а̄там̣ апа̄кат̣ам̣ ахосӣти. вириччама̄ноти абхин̣хам̣ паватталохитавиречанова сама̄но. авоча̄ти аттана̄ иччхитат̣т̣ха̄не паринибба̄наттха̄йа евама̄ха.

касма̄ пана бхагава̄ евам̣ роге уппанне кусина̄рам̣ агама̄си, ким̣ ан̃н̃аттха на сакка̄ паринибба̄йитунти? паринибба̄йитум̣ на̄ма на каттхачи на сакка̄, евам̣ пана чинтеси – майи кусина̄рам̣ гате маха̄судассанасуттадесана̄йа (дӣ. ни. 2.241) ат̣т̣хуппатти бхависсати, та̄йа йа̄ девалоке анубхавитаббасадиса̄ сампатти мануссалоке майа̄ анубхӯта̄, там̣ двӣхи бха̄н̣ава̄рехи пат̣иман̣д̣етва̄ десесса̄ми, там̣ сутва̄ бахӯ джана̄ кусалам̣ каттаббам̣ ман̃н̃иссанти. субхаддопи каттха мам̣ упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччхитва̄ виссаджджанапарийоса̄не саран̣есу патит̣т̣ха̄йа паббаджитва̄ ладдхӯпасампадо каммат̣т̣ха̄нам̣ бха̄ветва̄ майи дхарантейева арахаттам̣ патва̄ паччхимаса̄вако на̄ма бхависсати. ан̃н̃аттха майи париниббуте дха̄тунимиттам̣ маха̄калахо бхависсати, лохитам̣ надӣ вийа сандиссати. кусина̄ра̄йам̣ пана париниббуте дон̣абра̄хман̣о там̣ вива̄дам̣ вӯпасаметва̄ дха̄туйо вибхаджитва̄ дассатӣти има̄ни тӣн̣и ка̄ран̣а̄ни пассанто бхагава̄ махата̄ усса̄хена кусина̄рам̣ агама̄си.

ин̇гха̄ти чоданаттхе нипа̄то. килантосмӣти париссанто асми. тена йатха̄вуттаведана̄нам̣ балавабха̄вам̣ ева дассети. бхагава̄ хи аттано а̄нубха̄вена тада̄ падаса̄ агама̄си, ан̃н̃есам̣ пана йатха̄ падуддха̄рампи ка̄тум̣ на сакка̄, татха̄ ведана̄ тикхин̣а̄ кхара̄ кат̣ука̄ ваттим̣су. тенева̄ха ‘‘нисӣдисса̄мӣ’’ти.

ида̄нӣти адхуна̄. лул̣итанти маддитам̣ вийа а̄кулам̣. а̄виланти а̄лулам̣. аччходака̄ти танупасаннасалила̄. са̄тодака̄ти мадхуратойа̄. сӣтодака̄ти сӣталаджала̄. сетодака̄ти никкаддама̄. удакан̃хи сабха̄вато сетаван̣н̣ам̣, бхӯмивасена каддама̄вилата̄йа ча ан̃н̃а̄дисам̣ хоти, какудха̄пи надӣ вималава̄лика̄ самокин̣н̣а̄ сетаван̣н̣а̄ сандати. тена вуттам̣ ‘‘сетодака̄’’ти. супатиттха̄ти сундаратиттха̄. раман̣ӣйа̄ти манохарабхӯмибха̄гата̄йа рамитабба̄ йатха̄вуттаудакасампаттийа̄ ча манорама̄.

килантосми чундака, нипаджджисса̄мӣти татха̄гатасса хи –

‘‘ка̄л̣а̄вакан̃ча ган̇геййам̣, пан̣д̣арам̣ тамбапин̇галам̣;

гандхаман̇галахеман̃ча, упосатхачхаддантиме даса̄’’ти. –

евам̣ вуттесу дасасу хаттхикулесу ка̄л̣а̄вакасан̇кха̄та̄нам̣ йам̣ дасаннам̣ пакатихаттхӣнам̣ балам̣, там̣ екасса ган̇геййасса̄ти евам̣ дасагун̣ита̄йа ган̣ана̄йа пакатихаттхӣнам̣ кот̣исахассабалаппама̄н̣ам̣ сарӣрабалам̣. там̣ саббампи тасмим̣ дивасе паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа чан̇гава̄ре паккхиттаудакам̣ вийа париккхайам̣ гатам̣. па̄ва̄йа тига̄вуте кусина̄ра̄. етасмим̣ антаре пан̃чавӣсатийа̄ т̣ха̄несу нисӣдитва̄ махантам̣ усса̄хам̣ катва̄ а̄гаччханто сӯрийаттхан̇гаманавела̄йа бхагава̄ кусина̄рам̣ па̄пун̣ӣти евам̣ ‘‘рого на̄ма саббам̣ а̄рогйам̣ мадданто а̄гаччхатӣ’’ти имаматтхам̣ дассенто садевакасса локасса сам̣вегакарам̣ ва̄чам̣ бха̄санто ‘‘килантосми, чундака, нипаджджисса̄мӣ’’ти а̄ха.

сӣхасеййанти еттха ка̄мабхогӣсеййа̄ петасеййа̄ татха̄гатасеййа̄ сӣхасеййа̄ти чатассо сеййа̄. таттха ‘‘йебхуййена, бхиккхаве, ка̄мабхогӣ ва̄мена пассена сеййам̣ каппентӣ’’ти (а. ни. 4.246) айам̣ ка̄мабхогӣсеййа̄. ‘‘йебхуййена, бхиккхаве, пета̄ утта̄на̄ сентӣ’’ти (а. ни. 4.246) айам̣ петасеййа̄. чатуттхаджджха̄нам̣ татха̄гатасеййа̄. ‘‘сӣхо, бхиккхаве, мигара̄джа̄ даккхин̣ена пассена сеййам̣ каппетӣ’’ти (а. ни. 4.246) айам̣ сӣхасеййа̄. айан̃хи теджуссадаирийа̄патхатта̄ уттамасеййа̄ на̄ма. тена вуттам̣ – ‘‘даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппесӣ’’ти. па̄де па̄данти даккхин̣апа̄де ва̄мапа̄дам̣. ачча̄дха̄йа̄ти атиа̄дха̄йа, гоппхакам̣ атиккамма т̣хапетва̄. гоппхакена хи гоппхаке, джа̄н̣уна̄ джа̄н̣умхи сан̇гхат̣т̣ийама̄не абхин̣хам̣ ведана̄ уппаджджанти, сеййа̄ пха̄сука̄ на хоти. йатха̄ пана на сан̇гхат̣т̣ети, евам̣ атиккамма т̣хапите ведана̄ нуппаджджанти, сеййа̄ пха̄сука̄ хоти. тасма̄ евам̣ нипаджджи.

гантва̄на буддхоти има̄ га̄тха̄ апарабха̄ге дхаммасан̇га̄хакехи т̣хапита̄. таттха надиканти надим̣. аппат̣имодха локети аппат̣имо идха имасмим̣ садеваке локе. нхатва̄ ча пивитва̄ чудата̄рӣти гатта̄нам̣ сӣтикаран̣авасена нхатва̄ ча па̄нӣйам̣ пивитва̄ ча надито уттари. тада̄ кира бхагавати нха̄йанте антонадийам̣ маччхакаччхапа̄, удакам̣, убхосу тӣресу ванасан̣д̣о, саббо ча со бхӯмибха̄готи саббам̣ суван̣н̣аван̣н̣амева ахоси. пураккхатоти гун̣ависит̣т̣хасаттуттамагарубха̄вато садевакена локена пӯджа̄самма̄навасена пураккхато. бхиккхуган̣асса маджджхети бхиккхусан̇гхасса маджджхе. тада̄ бхиккхӯ бхагавато ведана̄нам̣ адхиматтабха̄вам̣ видитва̄ а̄санна̄ хутва̄ самантато парива̄ретва̄ва гаччханти. саттха̄ти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи сатта̄нам̣ ануса̄санато саттха̄. паватта̄ бхагава̄ идха дхаммети бха̄гйавантата̄дӣхи бхагава̄ идха сӣла̄диса̄санадхамме паватта̄, дхамме ва̄ чатура̄сӣтидхаммаккхандхасахасса̄ни паватта̄ паваттета̄. амбавананти тасса̄ ева надийа̄ тӣре амбаванам̣. а̄мантайи чундаканти тасмим̣ кира кхан̣е а̄йасма̄ а̄нандо удакаса̄т̣икам̣ пӣл̣енто охӣйи, чундакаттхеро самӣпе ахоси. тасма̄ там̣ бхагава̄ а̄мантайи. памукхе нисӣдӣти ваттасӣсена саттху пурато нисӣди ‘‘ким̣ ну кхо саттха̄ а̄н̣а̄петӣ’’ти. етта̄вата̄ дхаммабхан̣д̣а̄га̄рико ануппатто. евам̣ ануппаттам̣ атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси.

упадахеййа̄ти уппа̄деййа, виппат̣иса̄расса уппа̄дако кочи пурисо сийа̄ апи бхавеййа. ала̄бха̄ти йе ан̃н̃есам̣ да̄нам̣ даданта̄нам̣ да̄на̄нисам̣сасан̇кха̄та̄ ла̄бха̄ хонти, те ала̄бха̄. дулладдханти пун̃н̃ависесена ладдхампи мануссаттам̣ дулладдхам̣. йасса тети йасса тава. уттан̣д̣улам̣ ва̄ атикилиннам̣ ва̄ ко там̣ джа̄на̄ти, кӣдисампи паччхимам̣ пин̣д̣апа̄там̣ бхун̃джитва̄ татха̄гато париниббуто, аддха̄ тена йам̣ ва̄ там̣ ва̄ диннам̣ бхависсатӣти. ла̄бха̄ти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄ да̄на̄нисам̣сасан̇кха̄та̄ ла̄бха̄. суладдханти туйхам̣ мануссаттам̣ суладдхам̣. саммукха̄ти саммукхато, на ануссавена на парампара̄йа̄ти аттхо. метанти ме етам̣ майа̄ етам̣. двемети две име. самасамапхала̄ти сабба̄ка̄рена сама̄напхала̄.

нану ча йам̣ суджа̄та̄йа диннам̣ пин̣д̣апа̄там̣ бхун̃джитва̄ татха̄гато абхисамбуддхо, там̣ килеса̄нам̣ аппахӣнака̄ле да̄нам̣, идам̣ пана чундасса да̄нам̣ кхӣн̣а̄савака̄ле, касма̄ ета̄ни самапхала̄нӣти? паринибба̄насамата̄йа сама̄паттисамата̄йа ануссаран̣асамата̄йа ча. бхагава̄ хи суджа̄та̄йа диннам̣ пин̣д̣апа̄там̣ бхун̃джитва̄ саупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ париниббуто, чундена диннам̣ бхун̃джитва̄ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ париниббутоти евам̣ паринибба̄насамата̄йапи самапхала̄ни. абхисамбуджджханадивасе ча аггамаггасса хетубхӯта̄ чатувӣсатикот̣исатасахассасан̇кха̄ сама̄паттийо сама̄паджджи, паринибба̄надивасепи сабба̄ та̄ сама̄паджджи. евам̣ сама̄паттисамата̄йапи самапхала̄ни. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘йасса четам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ ануттарам̣ аппама̄н̣ам̣ четосама̄дхим̣ упасампаджджа вихарати, аппама̄н̣о тасса пун̃н̃а̄бхисандо кусала̄бхисандо’’тиа̄ди. –

суджа̄та̄ ча апарабха̄ге ассоси ‘‘на кира са̄ руккхадевата̄, бодхисатто киреса, там̣ кира пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо, саттасатта̄хам̣ кирасса тена йа̄пана̄ ахосӣ’’ти. тасса̄ идам̣ сутва̄ ‘‘ла̄бха̄ вата ме’’ти ануссарантийа̄ балавапӣтисоманассам̣ удапа̄ди. чундассапи апарабха̄ге ‘‘аваса̄напин̣д̣апа̄то кира майа̄ динно, дхаммасӣсам̣ кира майа̄ гахитам̣, майхам̣ кира пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ саттха̄ аттана̄ чирака̄ла̄бхипаттхита̄йа анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ париниббуто’’ти сутва̄ ‘‘ла̄бха̄ вата ме’’ти ануссарато балавапӣтисоманассам̣ удапа̄ди. евам̣ ануссаран̣асамата̄йапи самапхала̄ни двепи пин̣д̣апа̄тада̄на̄нӣти ведитабба̄ни.

а̄йусам̣ваттаниканти дӣгха̄йукасам̣ваттаникам̣. упачитанти пасутам̣ уппа̄дитам̣. йасасам̣ваттаниканти парива̄расам̣ваттаникам̣. а̄дхипатеййасам̣ваттаниканти сет̣т̣хабха̄васам̣ваттаникам̣.

етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ да̄насса махаппхалатан̃чева сӣла̄дигун̣ехи аттано ча ануттарадаккхин̣еййабха̄вам̣ анупа̄да̄паринибба̄нан̃ча̄ти тивидхампи аттхам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄ тадаттхадӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти да̄нам̣ дентасса читтасампаттийа̄ ча даккхин̣еййасампаттийа̄ ча да̄намайам̣ пун̃н̃ам̣ упачӣйати, махаппхалатаран̃ча маха̄нисам̣сатаран̃ча хотӣти аттхо. атха ва̄ дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти деййадхаммам̣ париччаджанто паричча̄гачетана̄йа бахулӣката̄йа ануккамена саббаттха ана̄паттибахуло сувисуддхасӣлам̣ раккхитва̄ саматхавипассанан̃ча бха̄ветум̣ саккотӣти тасса да̄на̄дивасена тивидхампи пун̃н̃ам̣ абхивад̣д̣хатӣти еваметтха аттхо ведитаббо. сам̣йаматоти сӣласам̣йамена сам̣йамантасса, сам̣варе т̣хитасса̄ти аттхо. верам̣ на чӣйатӣти пан̃чавидхаверам̣ на павад̣д̣хати, адосападха̄натта̄ ва̄ адхисӣласса ка̄йава̄ча̄читтехи сайам̣манто сувисуддхасӣло кхантибахулата̄йа кеначи верам̣ на кароти, куто тасса упачайо. тасма̄ тасса сам̣йамато сам̣йамантасса, сам̣йамахету ва̄ верам̣ на чӣйати. кусало ча джаха̄ти па̄паканти кусало пана н̃а̄н̣асампанно сувисуддхасӣле патит̣т̣хито ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу аттано анурӯпам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ упача̄раппана̄бхедам̣ джха̄нам̣ сампа̄денто па̄пакам̣ ла̄макам̣ ка̄маччханда̄диакусалам̣ виккхамбханавасена джаха̄ти париччаджати. со тамева джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ сан̇кха̄ресу кхайавайам̣ пат̣т̣хапетва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто випассанам̣ уссукка̄петва̄ арийамаггена анавасесам̣ па̄пакам̣ ла̄макам̣ акусалам̣ самуччхедавасена джаха̄ти. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти со евам̣ па̄пакам̣ паджахитва̄ ра̄га̄дӣнам̣ кхайа̄ анавасесакилесанибба̄нена, тато парам̣ кхандханибба̄нена ча ниббуто хотӣти евам̣ бхагава̄ чундасса ча даккхин̣асампаттим̣, аттано ча даккхин̣еййасампаттим̣ нисса̄йа пӣтивегависсат̣т̣хам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

пан̃чамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. па̄т̣алига̄мийасуттаван̣н̣ана̄

76. чхат̣т̣хе магадхесӯти магадхарат̣т̣хе. махата̄ти идха̄пи гун̣амахаттенапи апариччхиннасан̇кхйатта̄ ган̣анамахаттенапи махата̄ бхиккхусан̇гхена. па̄т̣алига̄моти евам̣на̄мако магадхарат̣т̣хе еко га̄мо. тасса кира га̄масса ма̄панадивасе га̄маггахан̣ат̣т̣ха̄не две тайо па̄т̣алан̇кура̄ патхавито уббхиджджитва̄ никкхамим̣су. тена там̣ ‘‘па̄т̣алига̄мо’’твева вохарим̣су. тадавасарӣти там̣ па̄т̣алига̄мам̣ авасари анупа̄пун̣и. када̄ пана бхагава̄ па̄т̣алига̄мам̣ анупа̄пун̣и? хет̣т̣ха̄ вуттанайена са̄ваттхийам̣ дхаммасена̄патино четийам̣ ка̄ра̄петва̄ тато никкхамитва̄ ра̄джагахе васанто таттха а̄йасмато маха̄моггалла̄насса ча четийам̣ ка̄ра̄петва̄ тато никкхамитва̄ амбалат̣т̣хика̄йам̣ васитва̄ атуритача̄рика̄васена джанападача̄рикам̣ чаранто таттха таттха екараттива̄сена васитва̄ локам̣ анугган̣ханто ануккамена па̄т̣алига̄мам̣ анупа̄пун̣и.

па̄т̣алига̄мийа̄ти па̄т̣алига̄мава̄сино упа̄сака̄. те кира бхагавато пат̣хамадассанена кечи саран̣есу, кечи сӣлесу, кечи саран̣есу ча сӣлесу ча патит̣т̣хита̄. тена вуттам̣ ‘‘упа̄сака̄’’ти. йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣сӯти па̄т̣алига̄ме кира аджа̄тасаттуно личчхавира̄джӯнан̃ча манусса̄ ка̄лена ка̄лам̣ гантва̄ гехаса̄мике гехато нӣхаритва̄ ма̄сампи ад̣д̣хама̄сампи васанти. тена па̄т̣алига̄мава̄сино манусса̄ ниччупаддута̄ ‘‘етесан̃чева а̄гатака̄ле васанат̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’ти екапассе иссара̄нам̣ бхан̣д̣аппат̣иса̄манат̣т̣ха̄нам̣, екапассе васанат̣т̣ха̄нам̣, екапассе а̄гантука̄нам̣ аддхикаманусса̄нам̣, екапассе далидда̄нам̣ капан̣аманусса̄нам̣, екапассе гила̄на̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣти саббесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ агхат̣т̣етва̄ васанаппахонакам̣ нагарамаджджхе маха̄са̄лам̣ ка̄ресум̣, тасса̄ на̄мам̣ а̄васатха̄га̄ранти. там̣ дивасан̃ча нит̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. те таттха гантва̄ хаттхакаммасудха̄каммачиттакамма̄дивасена супаринит̣т̣хитам̣ сусаджджитам̣ девавима̄насадисам̣ там̣ два̄ракот̣т̣хакато пат̣т̣ха̄йа олокетва̄ ‘‘идам̣ а̄васатха̄га̄рам̣ ативийа манорамам̣ сассирикам̣, кена ну кхо пат̣хамам̣ парибхуттам̣ амха̄кам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа асса̄’’ти чинтесум̣, тасмим̣йева ча кхан̣е ‘‘бхагава̄ там̣ га̄мам̣ ануппатто’’ти ассосум̣. тена те уппаннапӣтисоманасса̄ ‘‘амхехи бхагава̄ гантва̄пи а̄нетаббо сийа̄, со пана сайамева амха̄кам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ сампатто, аджджа майам̣ бхагавантам̣ идха васа̄петва̄ пат̣хамам̣ парибхун̃джа̄песса̄ма татха̄ бхиккхусан̇гхам̣, бхиккхусан̇гхе а̄гате тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ а̄гатамева бхависсати, саттха̄рам̣ ман̇галам̣ вада̄песса̄ма, дхаммам̣ катха̄песса̄ма. ити тӣхи ратанехи парибхутте паччха̄ амха̄кан̃ча паресан̃ча парибхого бхависсати, евам̣ но дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа бхависсатӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ етадаттхамева бхагавантам̣ упасан̇камим̣су. тасма̄ евама̄хам̣су – ‘‘адхива̄сету но, бханте бхагава̄, а̄васатха̄га̄ра’’нти.

йена а̄васатха̄га̄рам̣ тенупасан̇камим̣сӯти кин̃ча̄пи там̣ там̣ дивасамева паринит̣т̣хитатта̄ девавима̄нам̣ вийа сусаджджитам̣ супат̣иджаггитам̣, буддха̄рахам̣ пана катва̄ на пан̃н̃аттам̣, ‘‘буддха̄ на̄ма аран̃н̃аджджха̄сайа̄ аран̃н̃а̄ра̄ма̄, антога̄ме васеййум̣ ва̄ но ва̄, тасма̄ бхагавато ручим̣ джа̄нитва̄ва пан̃н̃а̄песса̄ма̄’’ти чинтетва̄ те бхагавантам̣ упасан̇камим̣су, ида̄ни бхагавато ручим̣ джа̄нитва̄ татха̄ пан̃н̃а̄петука̄ма̄ йена а̄васатха̄га̄рам̣ тенупасан̇камим̣су. саббасантхарим̣ а̄васатха̄га̄рам̣ сантхаритва̄ти йатха̄ саббамева сантхатам̣ хоти, евам̣ там̣ сантхаритва̄ саббапат̣хамам̣ та̄ва ‘‘гомайам̣ на̄ма саббаман̇галесу ваттатӣ’’ти судха̄парикаммакатампи бхӯмим̣ аллагомайена опун̃джа̄петва̄ парисуккхабха̄вам̣ н̃атва̄ йатха̄ аккантат̣т̣ха̄не падам̣ на пан̃н̃а̄йати, евам̣ чатуджджа̄тийагандхехи лимпетва̄ упари на̄на̄ван̣н̣акат̣аса̄раке сантхаритва̄ тесам̣ упари маха̄пит̣т̣хикакоджава̄дим̣ катва̄ хаттхаттхаран̣а̄дӣхи на̄на̄ван̣н̣ехи аттхаран̣ехи сантхаритаббайуттакам̣ саббока̄сам̣ сантхара̄песум̣. тена вуттам̣ – ‘‘саббасантхарим̣ а̄васатха̄га̄рам̣ сантхаритва̄’’ти.

а̄сана̄нан̃хи маджджхат̣т̣ха̄не та̄ва ман̇галатхамбхам̣ нисса̄йа маха̄рахам̣ буддха̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ таттха йам̣ йам̣ мудукан̃ча манораман̃ча паччаттхаран̣ам̣, там̣ там̣ паччаттхаритва̄ убхатолохитакам̣ манун̃н̃адассанам̣ упадха̄нам̣ упадахитва̄ упари суван̣н̣араджатата̄рака̄вичиттам̣ вита̄нам̣ бандхитва̄ гандхада̄мапуппхада̄ма̄дӣхи алан̇каритва̄ саманта̄ два̄дасахаттхе т̣ха̄не пуппхаджа̄лам̣ ка̄ретва̄ тим̣сахаттхаматтат̣т̣ха̄нам̣ пат̣аса̄н̣ийа̄ париккхипа̄петва̄ паччхимабхиттим̣ нисса̄йа бхиккхусан̇гхасса паллан̇каапассайаман̃чапӣт̣ха̄дӣни пан̃н̃а̄петва̄ упари сетапаччаттхаран̣ехи паччаттхара̄петва̄ са̄ла̄йа па̄чӣнапассам̣ аттано нисаджджа̄йоггам̣ ка̄ресум̣. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄’’ти.

удакаман̣иканти маха̄куччхикам̣ удакача̄т̣им̣. евам̣ бхагава̄ бхиккхусан̇гхо ча йатха̄ручийа̄ хаттхапа̄де дховиссанти, мукхам̣ виккха̄лессантӣти тесу тесу т̣ха̄несу ман̣иван̣н̣асса удакасса пӯретва̄ ва̄саттха̄йа на̄на̄пуппха̄ни чева удакава̄сачун̣н̣а̄ни ча паккхипитва̄ кадалипан̣н̣ехи пидахитва̄ патит̣т̣хапесум̣. тена вуттам̣ ‘‘удакаман̣икам̣ патит̣т̣ха̄петва̄’’ти.

телаппадӣпам̣ а̄ропетва̄ти раджатасуван̣н̣а̄димайадан̣д̣адӣпика̄су йодхакарӯпавила̄сакхачитарӯпака̄дӣнам̣ хаттхе т̣хапитасуван̣н̣араджата̄димайакапаллика̄су телаппадӣпам̣ джа̄лайитва̄. йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣сӯти еттха пана те па̄т̣алига̄мийа̄ упа̄сака̄ на кевалам̣ а̄васатха̄га̄рамева, атха кхо сакаласмимпи га̄ме вӣтхийо саджджа̄петва̄ дхадже усса̄петва̄ гехадва̄ресу пун̣н̣агхат̣е кадалийо ча т̣хапа̄петва̄ сакалага̄мам̣ дӣпама̄ла̄хи виппакин̣н̣ата̄ракам̣ вийа катва̄ ‘‘кхӣрапаке да̄раке кхӣрам̣ па̄йетха, дахаракума̄ре лахум̣ лахум̣ бходжетва̄ сайа̄петха, учча̄саддам̣ ма̄ кариттха, аджджа екараттим̣ саттха̄ антога̄ме васиссати, буддха̄ на̄ма аппасаддака̄ма̄ хонтӣ’’ти бхерим̣ чара̄петва̄ сайам̣ дан̣д̣адӣпика̄ а̄да̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су.

атха кхо бхагава̄ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена а̄васатха̄га̄рам̣ тенупасан̇камӣти ‘‘йасса да̄ни, бханте, бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти евам̣ кира техи ка̄ле а̄рочите бхагава̄ ла̄кха̄расена тинтараттаковил̣а̄рапуппхаван̣н̣ам̣ раттадупат̣т̣ам̣ каттарийа̄ падумам̣ кантенто вийа, сам̣видха̄йа тиман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄денто нива̄сетва̄ суван̣н̣апа̄ман̇гена падумакала̄пам̣ париккхипанто вийа, виджджулата̄сассирикам̣ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ раттакамбалена гаджакумбхам̣ парийонандханто вийа, ратанасатуббедхе суван̣н̣аггхике пава̄л̣аджа̄лам̣ кхипама̄но вийа, махати суван̣н̣ачетийе раттакамбалакан̃чукам̣ пат̣имун̃чанто вийа, гаччхантам̣ пун̣н̣ачандам̣ раттавала̄хакена пат̣иччха̄денто вийа, кан̃чанагириматтхаке супаккала̄кха̄расам̣ парисин̃чанто вийа, читтакӯт̣апаббатаматтхакам̣ виджджулата̄джа̄лена париккхипанто вийа, сакалачаккава̄л̣асинеруйугандхарамаха̄патхавим̣ ча̄летва̄ гахитанигродхапаллавасама̄наван̣н̣ам̣ сураттаварапам̣сукӯлам̣ па̄рупитва̄ ванагаханато никкхантакесарасӣхо вийа, самантато удайапаббатакӯт̣ато пун̣н̣ачандо вийа, ба̄ласӯрийо вийа ча аттана̄ нисиннача̄руман̣д̣апато никкхами.

атхасса ка̄йато мегхамукхато виджджукала̄па̄ вийа расмийо никкхамитва̄ суван̣н̣арасадха̄ра̄парисекапин̃джарапаттапуппхапхаласа̄кха̄вит̣апе вийа самантато руккхе карим̣су. та̄вадева аттано аттано паттачӣварама̄да̄йа маха̄бхиккхусан̇гхо бхагавантам̣ парива̄реси. те ча нам̣ парива̄ретва̄ т̣хита̄ бхиккхӯ еварӯпа̄ ахесум̣ аппиччха̄ сантут̣т̣ха̄ павивитта̄ асам̣сат̣т̣ха̄ а̄раддхавӣрийа̄ ватта̄ро вачанаккхама̄ чодака̄ па̄пагарахино сӣласампанна̄ сама̄дхисампанна̄ пан̃н̃а̄сампанна̄ вимуттисампанна̄ вимуттин̃а̄н̣адассанасампанна̄. техи паривуто бхагава̄ раттакамбалапариккхитто вийа суван̣н̣аккхандхо, наккхаттапарива̄рито вийа пун̣н̣ачандо, раттападумаванасан̣д̣амаджджхагата̄ вийа суван̣н̣ана̄ва̄, пава̄л̣аведикапариккхитто вийа суван̣н̣апа̄са̄до вирочиттха. маха̄кассапаппамукха̄ пана маха̄тхера̄ мегхаван̣н̣ам̣ пам̣сукӯлачӣварам̣ па̄рупитва̄ ман̣иваммаваммита̄ вийа маха̄на̄га̄ парива̄райим̣су вантара̄га̄ бхиннакилеса̄ виджат̣итаджат̣а̄ чхиннабандхана̄ куле ва̄ ган̣е ва̄ алагга̄.

ити бхагава̄ сайам̣ вӣтара̄го вӣтара̄гехи, вӣтадосо вӣтадосехи, вӣтамохо вӣтамохехи, ниттан̣хо ниттан̣хехи, никкилесо никкилесехи, сайам̣ буддхо анубуддхехи парива̄рито паттапарива̄ритам̣ вийа кесарам̣, кесарапарива̄рита̄ вийа кан̣н̣ика̄, ат̣т̣хана̄гасахассапарива̄рито вийа чхадданто на̄гара̄джа̄, навутихам̣сасахассапарива̄рито вийа дхатарат̣т̣хо хам̣сара̄джа̄, сенан̇гапарива̄рито вийа чаккаваттира̄джа̄, маруган̣апарива̄рито вийа сакко девара̄джа̄, брахмаган̣апарива̄рито вийа ха̄ритамаха̄брахма̄, та̄ра̄ган̣апарива̄рито вийа пун̣н̣ачандо, анупамена буддхавесена апарима̄н̣ена буддхавила̄сена па̄т̣алига̄минам̣ маггам̣ пат̣ипаджджи.

атхасса пураттхимака̄йато суван̣н̣аван̣н̣а̄ гханабуддхарасмийо ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахесум̣, татха̄ паччхимака̄йато даккхин̣апассато ва̄мапассато суван̣н̣аван̣н̣а̄ гханабуддхарасмийо ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахесум̣, упарикесантато пат̣т̣ха̄йа саббакеса̄ват̣т̣ехи морагӣвара̄джаван̣н̣а̄ асита̄ гханабуддхарасмийо ут̣т̣хахитва̄ гаганатале асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахесум̣, хет̣т̣ха̄па̄даталехи пава̄л̣аван̣н̣а̄ расмийо ут̣т̣хахитва̄ гханапатхавийам̣ асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахесум̣, дантато аккхӣнам̣ сетат̣т̣ха̄нато, накха̄нам̣ мам̣савимуттат̣т̣ха̄нато ода̄та̄ гханабуддхарасмийо ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахесум̣, раттапӣтаван̣н̣а̄нам̣ самбхиннат̣т̣ха̄нато ман̃джет̣т̣хаван̣н̣а̄ расмийо ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахесум̣, саббаттхакамева пабхассара̄ расмийо ут̣т̣хахим̣су. евам̣ саманта̄ асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ чхаббан̣н̣а̄ буддхарасмийо виджджотама̄на̄ виппхандама̄на̄ видха̄вама̄на̄ кан̃чанадан̣д̣адӣпика̄дӣхи ниччхаритва̄ а̄ка̄сам̣ паккхандама̄на̄ маха̄падӣпаджа̄ла̄ вийа, ча̄туддӣпикамаха̄мегхато никкхантавиджджулата̄ вийа ча дисодисам̣ паккхандим̣су. йа̄хи саббе диса̄бха̄га̄ суван̣н̣ачампакапуппхехи викирийама̄на̄ вийа, суван̣н̣агхат̣ато суван̣н̣арасадха̄ра̄хи а̄син̃чийама̄на̄ вийа, паса̄ритасуван̣н̣апат̣апариккхитта̄ вийа, верамбхава̄тена самуддхатаким̣сукакан̣ика̄раковил̣а̄рапуппхачун̣н̣асамокин̣н̣а̄ вийа, чӣнапит̣т̣хачун̣н̣асампариран̃джита̄ вийа ча вирочим̣су.

бхагаватопи асӣтианубйан̃джанабйа̄маппабха̄париккхепасамуджджалам̣ дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣аппат̣иман̣д̣итам̣ сарӣрам̣ аббхамахика̄диупаккилесавимуттам̣ самуджджалантата̄рака̄вабха̄ситам̣ вийа, гаганаталам̣ викаситам̣ вийа падумаванам̣, саббапа̄липхулло вийа йоджанасатико па̄риччхаттако, пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапита̄нам̣ дваттим̣сасӯрийа̄нам̣ дваттим̣сачандима̄нам̣ дваттим̣сачаккаваттӣнам̣ дваттим̣садевара̄джа̄нам̣ дваттим̣самаха̄брахма̄нам̣ сирийа̄ сирим̣ абхибхавама̄нам̣ вийа вирочиттха, йатха̄ там̣ дасахи па̄рамӣхи дасахи упапа̄рамӣхи дасахи параматтхапа̄рамӣхӣти саммадева парипӯрита̄хи саматим̣сапа̄рамита̄хи алан̇катам̣ каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни диннена да̄нена раккхитена сӣлена катена калйа̄н̣акаммена екасмим̣ аттабха̄ве самосаритва̄ випа̄кам̣ да̄тум̣ ока̄сам̣ алабхама̄нена самба̄дхаппаттам̣ вийа ниббаттитам̣ на̄ва̄сахассабхан̣д̣ам̣ екам̣ на̄вам̣ а̄ропанака̄ло вийа, сакат̣асахассабхан̣д̣ам̣ екам̣ сакат̣ам̣ а̄ропанака̄ло вийа, пан̃чавӣсатийа̄ ган̇га̄нам̣ самбхиннамукхадва̄ре екато ра̄сибхӯтака̄ло вийа ахоси.

има̄йа буддхасирийа̄ обха̄сама̄нассапи бхагавато пурато анека̄ни дан̣д̣адӣпика̄сахасса̄ни уккхипим̣су. татха̄ паччхато ва̄мапассе даккхин̣апассе джа̄тикусумачампакаванама̄лика̄раттуппаланӣлуппалабакуласиндува̄ра̄дипуппха̄ни чева нӣлапӣта̄диван̣н̣асугандхачун̣н̣а̄ни ча ча̄туддӣпикамаха̄мегхависсат̣т̣ха̄ салилавут̣т̣хийо вийа виппакирим̣су. пан̃чан̇гикатӯрийаниггхоса̄ ча буддхадхаммасан̇гхагун̣а̄сам̣йутта̄ тхутигхоса̄ ча сабба̄ диса̄ пӯрайама̄на̄ мукхасамбха̄са̄ вийа ахесум̣. девасупан̣н̣ана̄гайаккхагандхаббаманусса̄нам̣ аккхӣни аматапа̄нам̣ вийа лабхим̣су. имасмим̣ пана т̣ха̄не т̣хатва̄ падасахассехи гаманаван̣н̣анам̣ ваттум̣ ват̣т̣ати. татрийам̣ мукхаматтам̣ –

‘‘евам̣ саббан̇гасампанно, кампайанто васундхарам̣;

ахет̣хайанто па̄н̣а̄ни, йа̄ти локавина̄йако.

‘‘даккхин̣ам̣ пат̣хамам̣ па̄дам̣, уддхаранто нара̄сабхо;

гаччханто сирисампанно, собхате двипадуттамо.

‘‘гаччхато буддхасет̣т̣хасса, хет̣т̣ха̄ па̄даталам̣ муду;

самам̣ сампхусате бхӯмим̣, раджаса̄нупалимпати.

‘‘ниннам̣ т̣ха̄нам̣ уннамати, гаччханте локана̄йаке;

уннатан̃ча самам̣ хоти, патхавӣ ча ачетана̄.

‘‘па̄са̄н̣а̄ саккхара̄ чева, катхала̄ кха̄н̣укан̣т̣ака̄;

саббе магга̄ виваджджанти, гаччханте локана̄йаке.

‘‘на̄тидӯре уддхарати, начча̄санне ча никкхипам̣;

агхат̣т̣айанто ниййа̄ти, убхо джа̄н̣ӯ ча гоппхаке.

‘‘на̄тисӣгхам̣ паккамати, сампанначаран̣о муни;

на ча̄пи сан̣икам̣ йа̄ти, гаччхама̄но сама̄хито.

‘‘уддхам̣ адхо ча тирийам̣, дисан̃ча видисам̣ татха̄;

на пеккхама̄но со йа̄ти, йугаматтам̣вапеккхати.

‘‘на̄гавиккантача̄ро со, гамане собхате джино;

ча̄рум̣ гаччхати локагго, ха̄сайанто садеваке.

‘‘усабхара̄джа̄ва собханто, ча̄руча̄рӣва кесарӣ;

тосайанто бахӯ сатте, га̄мам̣ сет̣т̣хо упа̄гамӣ’’ти. –

ван̣н̣ака̄ло на̄ма киреса. евам̣видхесу ка̄лесу бхагавато сарӣраван̣н̣е ва̄ гун̣аван̣н̣е ва̄ дхаммакатхикасса тха̄мойева пама̄н̣ам̣, чун̣н̣ийападехи га̄тха̄бандхехи йаттакам̣ саккоти, таттакам̣ ваттаббам̣. ‘‘дуккатхита’’нти ва̄ ‘‘атиттхена паккхандо’’ти ва̄ на ваттаббо. апарима̄н̣аван̣н̣а̄ хи буддха̄ бхагаванто, тесам̣ буддха̄пи анавасесато ван̣н̣ам̣ ваттум̣ асаматтха̄. сакалампи хи каппам̣ ван̣н̣ента̄ парийоса̄петум̣ на сакконти, пагева итара̄ паджа̄ти. имина̄ сиривила̄сена алан̇катаппат̣ийаттам̣ па̄т̣алига̄мам̣ па̄виси, пависитва̄ бхагава̄ пасанначиттена джанена пуппхагандхадхӯмава̄сачун̣н̣а̄дӣхи пӯджийама̄но а̄васатха̄га̄рам̣ па̄виси. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена а̄васатха̄га̄рам̣ тенупасан̇камӣ’’ти.

па̄де паккха̄летва̄ти йадипи бхагавато па̄де раджоджаллам̣ на упалимпати, тесам̣ пана упа̄сака̄нам̣ кусала̄бхивуддхим̣ а̄кан̇кханто паресам̣ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанаттхан̃ча бхагава̄ па̄де паккха̄лети. апича упа̄диннакасарӣрам̣ на̄ма сӣтам̣ ка̄таббампи хотӣти етадаттхампи бхагава̄ нха̄напа̄дадхована̄дӣни каротийева. бхагавантам̣йева пураккхатва̄ти бхагавантам̣ пурато катва̄. таттха бхагава̄ бхиккхӯнан̃чева упа̄сака̄нан̃ча маджджхе нисинно гандходакена нха̄петва̄ дукӯлачумбат̣акена водакам̣ катва̄ джа̄тихин̇гулакена маджджитва̄ раттакамбалена паливет̣хетва̄ пӣт̣хе т̣хапита̄ раттасуван̣н̣агханапат̣има̄ вийа ативирочиттха.

айам̣ панеттха пора̄н̣а̄нам̣ ван̣н̣абхан̣анамагго –

‘‘гантва̄на ман̣д̣алама̄л̣ам̣, на̄гавиккантача̄ран̣о;

обха̄сайанто локагго, нисӣди варама̄сане.

‘‘тахим̣ нисинно нарадаммаса̄ратхи,

дева̄тидево сатапун̃н̃алаккхан̣о;

буддха̄сане маджджхагато вирочати,

суван̣н̣аниккхам̣ вийа пан̣д̣укамбале.

‘‘неккхам̣ джамбонадассева, никкхиттам̣ пан̣д̣укамбале;

вирочати вӣтамало, ман̣иверочано йатха̄.

‘‘маха̄са̄лова сампхулло, мерура̄джа̄валан̇като;

суван̣н̣айӯпасан̇ка̄со, падумо коканадо йатха̄.

‘‘джаланто дӣпаруккхова, паббатагге йатха̄ сикхӣ;

дева̄нам̣ па̄ричхаттова, саббапхулло вирочатӣ’’ти.

па̄т̣алига̄мийе упа̄саке а̄мантесӣти йасма̄ тесу упа̄сакесу бахӯ джана̄ сӣлесу патит̣т̣хита̄, тасма̄ пат̣хамам̣ та̄ва сӣлавипаттийа̄ а̄дӣнавам̣ пака̄сетва̄ паччха̄ сӣласампада̄йа а̄нисам̣сам̣ дассетум̣, ‘‘пан̃чиме гахапатайо’’тиа̄дина̄ дхаммадесанаттхам̣ а̄мантеси.

таттха дуссӣлоти ниссӣло. сӣлавипанноти випаннасӣло бхиннасам̣варо. еттха ча ‘‘дуссӣло’’ти падена пуггаласса сӣла̄бха̄во вутто. со панасса сӣла̄бха̄во дувидхо асама̄да̄нена ва̄ сама̄диннасса бхедена ва̄ти. тесу пуримо на татха̄ са̄ваджджо, йатха̄ дутийо са̄ваджджатаро. йатха̄дхиппета̄дӣнаванимиттам̣ сӣла̄бха̄вам̣ пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа дассетум̣, ‘‘сӣлавипанно’’ти вуттам̣. тена ‘‘дуссӣло’’ти падасса аттхам̣ дассети. пама̄да̄дхикаран̣анти пама̄дака̄ран̣а̄. идан̃ча суттам̣ гахат̣т̣ха̄нам̣ васена а̄гатам̣, паббаджита̄нампи пана лаббхатева. гахат̣т̣хо хи йена сиппат̣т̣ха̄нена джӣвикам̣ каппети йади касийа̄ йади ва̄н̣иджджа̄йа йади гораккхена, па̄н̣а̄типа̄та̄дивасена паматто там̣ там̣ йатха̄ка̄лам̣ сампа̄детум̣ на саккоти, атхасса каммам̣ винассати. ма̄гха̄така̄ле пана па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни каронто дан̣д̣авасена махатим̣ бхогаджа̄ним̣ нигаччхати. паббаджито дуссӣло пама̄дака̄ран̣а̄ сӣлато буддхавачанато джха̄нато саттаарийадханато ча джа̄ним̣ нигаччхати.

па̄пако киттисаддоти гахат̣т̣хасса ‘‘асуко амукакуле джа̄то дуссӣло па̄падхаммо париччаттаидхалокапаралоко сала̄кабхаттаматтампи на детӣ’’ти парисамаджджхе па̄пако киттисаддо аббхуггаччхати. паббаджитасса ‘‘асуко на̄ма тхеро саттху са̄сане паббаджитва̄ на̄саккхи сӣла̄ни раккхитум̣, на буддхавачанам̣ гахетум̣, веджджакамма̄дӣхи джӣвати, чхахи ага̄равехи саманна̄гато’’ти евам̣ па̄пако киттисаддо аббхуггаччхати.

ависа̄радоти гахат̣т̣хо та̄ва авассам̣ бахӯнам̣ саннипа̄тат̣т̣ха̄не ‘‘кочи мама каммам̣ джа̄ниссати, атха мам̣ ниндиссати, ра̄джакуласса ва̄ дассессатӣ’’ти сабхайо упасан̇камати, ман̇кубхӯто паттаккхандхо адхомукхо нисӣдати, виса̄радо хутва̄ катхетум̣ на саккоти. паббаджитопи бахубхиккхусан̇гхе саннипатите ‘‘авассам̣ кочи мама каммам̣ джа̄ниссати, атха ме упосатхампи пава̄ран̣ампи т̣хапетва̄ са̄ман̃н̃ато ча̄ветва̄ никкад̣д̣хиссатӣ’’ти сабхайо упасан̇камати, виса̄радо хутва̄ катхетум̣ на саккоти. екаччо пана дуссӣлопи сама̄но сусӣло вийа чарати, сопи аджджха̄сайена ман̇ку хотийева.

саммӯл̣хо ка̄лам̣ каротӣти дуссӣласса хи маран̣аман̃че нипаннасса дуссӣлакамма̄ни сама̄да̄йа паваттитат̣т̣ха̄на̄ни а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти. со уммӣлетва̄ идхалокам̣, нимӣлетва̄ паралокам̣ пассати. тасса чатта̄ро апа̄йа̄ камма̄нурӯпам̣ упат̣т̣хаханти, саттисатена пахарийама̄но вийа аггиджа̄ла̄бхигха̄тена джха̄йама̄но вийа ча хоти. со ‘‘ва̄ретха, ва̄ретха̄’’ти виравантова марати. тена вуттам̣ – ‘‘саммӯл̣хо ка̄лам̣ каротӣ’’ти.

ка̄йасса бхеда̄ти упа̄диннаккхандхапаричча̄га̄. парам̣ маран̣а̄ти таданантарам̣ абхиниббаттаккхандхаггахан̣а̄. атха ва̄ ка̄йасса бхеда̄ти джӣвитиндрийасса упаччхеда̄. парам̣ маран̣а̄ти чутито уддхам̣. апа̄йантиа̄ди саббам̣ нирайавевачанам̣. нирайо хи саггамоккхахетубхӯта̄ пун̃н̃асан̇кха̄та̄ айа̄ апетатта̄, сукха̄нам̣ ва̄ айасса, а̄гаманасса ва̄ абха̄ва̄ апа̄йо. дуккхасса гати пат̣исаран̣анти дуггати, досабахулата̄йа ва̄ дут̣т̣хена каммуна̄ ниббатта̄ гатӣти дуггати. виваса̄ нипатанти еттха дуккатака̄риноти винипа̄то, винассанта̄ ва̄ еттха нипатанти самбхиджджама̄нан̇гапаччан̇га̄ти винипа̄то. наттхи еттха асса̄дасан̃н̃ито айоти нирайо.

атха ва̄ апа̄йаггахан̣ена тираччха̄найоним̣ дӣпети. тираччха̄найони хи апа̄йо сугатито апетатта̄, на дуггати махесаккха̄нам̣ на̄гара̄джа̄дӣнам̣ самбхавато. дуггатиггахан̣ена петтивисайам̣ дӣпети. со хи апа̄йо чева дуггати ча сугатито апетатта̄, дуккхасса ча гатибхӯтатта̄, на ту винипа̄то асурасадисам̣ авинипатитатта̄ петамахиддхика̄нампи виджджама̄натта̄. винипа̄таггахан̣ена асурака̄йам̣ дӣпети. со хи йатха̄вуттенат̣т̣хена ‘‘апа̄йо’’ чева ‘‘дуггати’’ ча саббасампаттисамуссайехи винипатитатта̄ ‘‘винипа̄то’’ти ча вуччати. нирайаггахан̣ена авӣчиа̄дикам̣ анекаппака̄рам̣ нирайамева дӣпети. упападжджатӣти ниббаттати.

а̄нисам̣сакатха̄ вуттавипарийа̄йена ведитабба̄. айам̣ пана висесо – сӣлава̄ти сама̄да̄навасена сӣлава̄. сӣласампанноти парисуддхам̣ парипун̣н̣ан̃ча катва̄ сӣласса сама̄да̄нена сӣласампанно. бхогаккхандханти бхогара̄сим̣. сугатим̣ саггам̣ локанти еттха сугатиггахан̣ена мануссагатипи сан̇гайхати, саггаггахан̣ена девагати ева. таттха сундара̄ гати сугати, рӯпа̄дӣхи висайехи сут̣т̣ху агготи сагго, со саббопи луджджанапалуджджанат̣т̣хена локоти.

па̄т̣алига̄мийе упа̄саке бахудева раттим̣ дхаммийа̄ катха̄йа̄ти ан̃н̃а̄йапи па̄л̣имутта̄йа дхаммакатха̄йа чева а̄васатха̄нумоданакатха̄йа ча. тада̄ хи бхагава̄ йасма̄ аджа̄тасаттуна̄ таттха па̄т̣алипуттанагарам̣ ма̄пентена ан̃н̃есу га̄манигамаджанападара̄джадха̄нӣсу йе сӣла̄ча̄расампанна̄ кут̣умбика̄, те а̄нетва̄ дханадхан̃н̃агхараваттхукхеттаваттха̄дӣни чева париха̄ран̃ча да̄петва̄ нивесийанти. тасма̄ па̄т̣алига̄мийа̄ упа̄сака̄ а̄нисам̣садасса̄вита̄йа висесато сӣлагарука̄ саббагун̣а̄нан̃ча сӣласса адхит̣т̣ха̄набха̄вато тесам̣ пат̣хамам̣ сӣла̄нисам̣се пака̄сетва̄ тато парам̣ а̄ка̄саган̇гам̣ ота̄ренто вийа, патхаводжам̣ а̄кад̣д̣ханто вийа, маха̄джамбум̣ маттхаке гахетва̄ ча̄ленто вийа, йоджаникамадхукан̣д̣ам̣ чаккайантена пӣл̣етва̄ мадхурасам̣ па̄йама̄но вийа па̄т̣алига̄мика̄нам̣ упа̄сака̄нам̣ хитасукха̄вахам̣ пакин̣н̣акакатхам̣ катхенто ‘‘а̄ва̄сада̄нам̣ на̄метам̣ гахапатайо махантам̣ пун̃н̃ам̣, тумха̄кам̣ а̄ва̄со майа̄ парибхутто, бхиккхусан̇гхена ча парибхутто, майа̄ ча бхиккхусан̇гхена ча парибхутте пана дхаммаратаненапи парибхуттойева хоти. евам̣ тӣхи ратанехи парибхутте апаримеййо ча випа̄ко, апича а̄ва̄сада̄насмим̣ динне саббада̄нам̣ диннамева хоти, бхӯмат̣т̣хакапан̣н̣аса̄ла̄йа ва̄ са̄кха̄ман̣д̣апасса ва̄ сан̇гхам̣ уддисса катасса а̄нисам̣со париччхиндитум̣ на сакка̄. а̄ва̄сада̄на̄нубха̄вена хи бхаве ниббаттама̄нассапи сампӣл̣итагаббхава̄со на̄ма на хоти, два̄дасахаттхо оварако вийасса ма̄тукуччхи асамба̄дхова хотӣ’’ти евам̣ на̄на̄найехи вичиттам̣ бахум̣ дхаммакатхам̣ катхетва̄ –

‘‘сӣтам̣ ун̣хам̣ пат̣иханти, тато ва̄л̣амига̄ни ча;

сарӣсапе ча макасе, сисире ча̄пи вут̣т̣хийо.

‘‘тато ва̄та̄тапо гхоро, сан̃джа̄то пат̣ихан̃н̃ати;

лен̣аттхан̃ча сукхаттхан̃ча, джха̄йитун̃ча випасситум̣.

‘‘виха̄рада̄нам̣ сан̇гхасса, аггам̣ буддхена ван̣н̣итам̣;

тасма̄ хи пан̣д̣ито посо, сампассам̣ аттхаматтано.

‘‘виха̄ре ка̄райе рамме, ва̄сайеттха бахуссуте;

тесам̣ аннан̃ча па̄нан̃ча, ваттхасена̄сана̄ни ча.

‘‘дадеййа уджубхӯтесу, виппасаннена четаса̄;

те тасса дхаммам̣ десенти, саббадуккха̄панӯданам̣;

йам̣ со дхаммам̣ идхан̃н̃а̄йа, паринибба̄ти ана̄саво’’ти. (чӯл̣ава. 295) –

евам̣ айампи а̄ва̄сада̄не а̄нисам̣соти бахудева раттим̣ атирекатарам̣ дийад̣д̣хайа̄мам̣ а̄ва̄сада̄на̄нисам̣сакатхам̣ катхеси. таттха има̄ га̄тха̄ та̄ва сан̇гахам̣ а̄рул̣ха̄, пакин̣н̣акадхаммадесана̄ пана сан̇гахам̣ на̄рохати. сандассетва̄тиа̄дӣни вуттаттха̄нева.

абхикканта̄ти атикканта̄ две йа̄ма̄ гата̄. йасса да̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃атха̄ти йасса гаманасса тумхе ка̄лам̣ ман̃н̃атха, гаманака̄ло тумха̄кам̣, гаччхатха̄ти вуттам̣ хоти. касма̄ пана бхагава̄ те уййоджесӣти? анукампа̄йа. тийа̄мараттин̃хи таттха нисӣдитва̄ вӣтина̄мента̄нам̣ тесам̣ сарӣре а̄ба̄дхо уппаджджеййа̄ти, бхиккхусан̇гхепи ча виппабха̄тасайананисаджджа̄йа ока̄со ладдхум̣ ват̣т̣ати, ити убхайа̄нукампа̄йа уййоджесӣти. сун̃н̃а̄га̄ранти па̄т̣ийеккам̣ сун̃н̃а̄га̄рам̣ на̄ма таттха наттхи. тена кира гахапатайо тассева а̄васатха̄га̄расса екапассе пат̣аса̄н̣ийа̄ париккхипа̄петва̄ каппийаман̃чам̣ пан̃н̃а̄петва̄ таттха каппийапаччаттхаран̣ам̣ аттхаритва̄ упари суван̣н̣араджатата̄рака̄гандхама̄ла̄дипат̣иман̣д̣итам̣ вита̄нам̣ бандхитва̄ телаппадӣпам̣ а̄ропесум̣ ‘‘аппева на̄ма саттха̄ дхамма̄санато вут̣т̣ха̄йа тхокам̣ виссамитука̄мо идха нипаджджеййа, евам̣ но идам̣ а̄васатха̄га̄рам̣ бхагавата̄ чатӯхи ирийа̄патхехи парибхуттам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа бхависсатӣ’’ти. саттха̄пи тадева сандха̄йа таттха сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃а̄петва̄ сӣхасеййам̣ каппеси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сун̃н̃а̄га̄рам̣ па̄висӣ’’ти. таттха па̄дадхованат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва дхамма̄сана̄ агама̄си, еттаке т̣ха̄не гаманам̣ ниппханнам̣. дхамма̄санам̣ патва̄ тхокам̣ ат̣т̣ха̄си, идам̣ таттха т̣ха̄нам̣. бхагава̄ две йа̄ме дхамма̄сане нисӣди, еттаке т̣ха̄не нисаджджа̄ ниппханна̄. упа̄саке уййоджетва̄ дхамма̄санато оруйха йатха̄вутте т̣ха̄не сӣхасеййам̣ каппеси. евам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ бхагавата̄ чатӯхи ирийа̄патхехи парибхуттам̣ ахосӣти.

сунидхавассака̄ра̄ти сунидхо ча вассака̄ро ча две бра̄хман̣а̄. магадхамаха̄матта̄ти магадхаран̃н̃о маха̄амачча̄, магадхарат̣т̣хе ва̄ маха̄матта̄ махатийа̄ иссарийаматта̄йа саманна̄гата̄ти маха̄матта̄. па̄т̣алига̄ме нагарам̣ ма̄пентӣти па̄т̣алига̄масан̇кха̄те бхӯмипадесе нагарам̣ ма̄пенти. ваджджӣнам̣ пат̣иба̄ха̄йа̄ти личчхавира̄джӯнам̣ а̄йамукхаппаччхинданаттхам̣. сахассасахассева̄ти екекаваггавасена сахассам̣ сахассам̣ хутва̄. ваттхӯнӣти гхараваттхӯни. читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петунти ран̃н̃о ра̄джамаха̄матта̄нан̃ча нивесана̄ни ма̄петум̣ ваттхувиджджа̄па̄т̣хака̄нам̣ читта̄ни наманти. те кира аттано сиппа̄нубха̄вена хет̣т̣ха̄патхавийам̣ тим̣сахаттхаматте т̣ха̄не ‘‘идха на̄гагга̄хо, идха йаккхагга̄хо, идха бхӯтагга̄хо, идха па̄са̄н̣о ва̄ кха̄н̣уко ва̄ аттхӣ’’ти джа̄нанти. те тада̄ сиппам̣ джаппетва̄ девата̄хи саддхим̣ саммантайама̄на̄ вийа ма̄пенти.

атха ва̄ несам̣ сарӣре девата̄ адхимуччитва̄ таттха таттха нивесана̄ни ма̄петум̣ читтам̣ на̄менти. та̄ чатӯсу кон̣есу кха̄н̣уке кот̣т̣етва̄ ваттхумхи гахитаматте пат̣ивигаччханти. саддхакула̄нам̣ саддха̄ девата̄ татха̄ каронти, ассаддхакула̄нам̣ ассаддха̄ девата̄. ким̣ка̄ран̣а̄? саддха̄нан̃хи евам̣ хоти ‘‘идха манусса̄ нивесанам̣ ма̄пента̄ пат̣хамам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нисӣда̄петва̄ ман̇галам̣ вада̄пессанти, атха майам̣ сӣлаванта̄нам̣ дассанам̣ дхаммакатхам̣ пан̃хависсаджджанам̣ анумоданам̣ сотум̣ лабхисса̄ма, манусса̄ ча да̄нам̣ датва̄ амха̄кам̣ паттим̣ дассантӣ’’ти. ассаддха̄ девата̄пи ‘‘аттано иччха̄нурӯпам̣ тесам̣ пат̣ипаттим̣ пасситум̣, катхан̃ча сотум̣ лабхисса̄ма̄’’ти татха̄ каронти.

та̄ватим̣сехӣти йатха̄ хи екасмим̣ куле екам̣ пан̣д̣итамануссам̣, екасмин̃ча виха̄ре екам̣ бахуссутам̣ бхиккхум̣ упа̄да̄йа ‘‘асукакуле манусса̄ пан̣д̣ита̄, асукавиха̄ре бхиккхӯ бахуссута̄’’ти саддо аббхуггаччхати, евамева саккам̣ девара̄джа̄нам̣, виссакамман̃ча девапуттам̣ упа̄да̄йа ‘‘та̄ватим̣са̄ пан̣д̣ита̄’’ти саддо аббхуггато. тена̄ха ‘‘та̄ватим̣сехӣ’’ти. сеййатха̄пӣтиа̄дина̄ девехи та̄ватим̣сехи саддхим̣ мантетва̄ вийа сунидхавассака̄ра̄ нагарам̣ ма̄пентӣти дассети.

йа̄вата̄, а̄нанда, арийам̣ а̄йатананти йаттакам̣ арийаманусса̄нам̣ осаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма аттхи. йа̄вата̄ ван̣иппатхоти йаттакам̣ ва̄н̣иджа̄нам̣ а̄хат̣абхан̣д̣асса ра̄сивасена кайавиккайат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма, ва̄н̣иджа̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ аттхи. идам̣ агганагаранти тесам̣ арийа̄йатанаван̣иппатха̄нам̣ идам̣ нагарам̣ аггам̣ бхависсати джет̣т̣хакам̣ па̄моккхам̣. пут̣абхедананти бхан̣д̣апут̣абхеданат̣т̣ха̄нам̣, бхан̣д̣абхан̣д̣ика̄нам̣ мочанат̣т̣ха̄нанти вуттам̣ хоти. сакаладжамбудӣпе аладдхабхан̣д̣ампи хи идхева лабхиссанти, ан̃н̃аттха виккайам̣ агаччханта̄пи идхева виккайам̣ гаччхиссанти, тасма̄ идхева пут̣ам̣ бхиндиссантӣти аттхо. а̄йа̄нампи хи чатӯсу два̄ресу чатта̄ри, сабха̄йам̣ еканти евам̣ дивасе дивасе пан̃часатасахасса̄ни таттха ут̣т̣хахиссанти. та̄ни сабха̄ва̄ни а̄йа̄нӣти дассети.

аггито ва̄тиа̄дӣсу самуччайаттхо ва̄саддо, аггина̄ ча удакена ча митхубхедена ча нассиссатӣти аттхо. тасса хи еко кот̣т̣ха̄со аггина̄ нассиссати, нибба̄петум̣ на саккхиссанти, екам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ ган̇га̄ гахетва̄ гамиссати, еко имина̄ акатхитам̣ амусса, амуна̄ акатхитам̣ имасса ваданта̄нам̣ писун̣ава̄ча̄нам̣ васена бхинна̄нам̣ манусса̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃абхедена винассиссати. евам̣ ватва̄ бхагава̄ паччӯсака̄ле ган̇га̄тӣрам̣ гантва̄ катамукхадховано бхиккха̄ча̄равелам̣ а̄гамайама̄но нисӣди.

сунидхавассака̄ра̄пи ‘‘амха̄кам̣ ра̄джа̄ саман̣асса готамасса упат̣т̣ха̄ко, со амхе упагате пуччхиссати ‘саттха̄ кира па̄т̣алига̄мам̣ агама̄си, ким̣ тасса сантикам̣ упасан̇камиттха, на упасан̇камиттха̄’ти. ‘упасан̇камимха̄’ти ча вутте ‘нимантайиттха, на нимантайиттха̄’ти пуччхиссати. ‘на нимантайимха̄’ти ча вутте амха̄кам̣ досам̣ а̄ропетва̄ нигган̣хиссати, идан̃ча̄пи майам̣ акатат̣т̣ха̄не нагарам̣ ма̄пема, саман̣асса кхо пана готамасса гатагатат̣т̣ха̄не ка̄л̣акан̣н̣исатта̄ пат̣иккаманти, там̣ майам̣ нагараман̇галам̣ ва̄ча̄песса̄ма̄’’ти чинтетва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ нимантайим̣су. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо сунидхавассака̄ра̄’’тиа̄ди.

пуббан̣хасамайанти пуббан̣хе ка̄ле. нива̄сетва̄ти га̄мапавесананӣха̄рена нива̄санам̣ нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄. паттачӣварама̄да̄йа̄ти чӣварам̣ па̄рупитва̄ паттам̣ хаттхена гахетва̄.

сӣлавантеттха̄ти сӣлаванто еттха аттано васанат̣т̣ха̄не. сан̃н̃атети ка̄йава̄ча̄читтехи сан̃н̃ате. та̄сам̣ даккхин̣ама̄дисети сан̇гхасса динне чатта̄ро паччайе та̄сам̣ гхарадевата̄нам̣ а̄дисеййа паттим̣ дадеййа. пӯджита̄ пӯджайантӣти ‘‘име манусса̄ амха̄кам̣ н̃а̄така̄пи на хонти, евампи но паттим̣ дентӣ’’ти а̄раккхам̣ сусам̣вихитам̣ каронти сут̣т̣ху а̄раккхам̣ каронти. ма̄нита̄ ма̄найантӣти ка̄ла̄нука̄лам̣ баликаммакаран̣ена ма̄нита̄ ‘‘ете манусса̄ амха̄кам̣ н̃а̄така̄пи на хонти, татха̄пи чатупан̃чачхама̄сантарам̣ но баликаммам̣ каронтӣ’’ти ма̄ненти уппаннапариссайам̣ харанти. тато нанти тато там̣ пан̣д̣итаджа̄тикам̣ пурисам̣. орасанти уре т̣хапетва̄ вад̣д̣хитам̣, йатха̄ ма̄та̄ орасам̣ путтам̣ анукампати, уппаннапариссайахаран̣аттхамевасса йатха̄ ва̄йамати, евам̣ анукампантӣти аттхо. бхадра̄ни пассатӣти сундара̄ни пассати.

анумодитва̄ти техи тада̄ пасутапун̃н̃асса анумоданавасена тесам̣ дхаммакатхам̣ катва̄. сунидхавассака̄ра̄пи ‘‘йа̄ таттха девата̄ а̄сум̣, та̄сам̣ даккхин̣ама̄дисе’’ти бхагавато вачанам̣ сутва̄ девата̄нам̣ паттим̣ адам̣су. там̣ готамадва̄рам̣ на̄ма ахосӣти тасса нагарасса йена два̄рена бхагава̄ никкхами, там̣ готамадва̄рам̣ на̄ма ахоси. ган̇га̄йа пана уттаран̣аттхам̣ анотин̣н̣атта̄ готаматиттхам̣ на̄ма на̄хоси. пӯра̄ти пун̣н̣а̄. саматиттика̄ти тат̣асамам̣ удакасса титта̄ бхарита̄. ка̄капеййа̄ти тӣре т̣хитака̄кехи па̄тум̣ саккун̣еййаудака̄. двӣхипи падехи убхатокӯласамам̣ парипун̣н̣абха̄вамева дассети. ул̣умпанти па̄рагаманаттха̄йа да̄рӯни сан̇гха̄т̣етва̄ а̄н̣ийо кот̣т̣етва̄ катам̣. кулланти вел̣удан̣д̣а̄дике валлиа̄дӣхи бандхитва̄ катам̣.

етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ маха̄джанасса ган̇годакаматтассапи кевалам̣ таритум̣ асаматтхатам̣, аттано пана бхиккхусан̇гхасса ча атигамбхӣравиттхатам̣ сам̣са̄рамахан̣н̣авам̣ таритва̄ т̣хитабха̄ван̃ча сабба̄ка̄рато видитва̄ тадаттхапаридӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха ан̣н̣аванти саббантимена париччхедена йоджанаматтам̣ гамбхӣрасса ча виттхатасса ча удакат̣т̣ха̄нассетам̣ адхивачанам̣. саранти саритва̄ гаманато идха надӣ адхиппета̄. идам̣ вуттам̣ хоти – йе гамбхӣравиттхатам̣ сам̣са̄ран̣н̣авам̣ тан̣ха̄саритан̃ча таранти, те арийамаггасан̇кха̄там̣ сетум̣ катва̄на висаджджа паллала̄ни ана̄маситва̄ва удакабхарита̄ни ниннат̣т̣ха̄на̄ни, айам̣ пана идам̣ аппаматтакам̣ удакам̣ таритука̄мо куллан̃хи джано пабандхати куллам̣ бандхитум̣ а̄йа̄сам̣ а̄паджджати. тин̣н̣а̄ медха̄вино джана̄ти арийамагган̃а̄н̣асан̇кха̄та̄йа медха̄йа саманна̄гататта̄ медха̄вино буддха̄ ча буддхаса̄вака̄ ча вина̄ ева куллена тин̣н̣а̄ паратӣре патит̣т̣хита̄ти.

чхат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. двидха̄патхасуттаван̣н̣ана̄

77. саттаме аддха̄намаггапат̣ипанноти аддха̄насан̇кха̄там̣ дӣгхамаггам̣ пат̣ипанно гаччханто хоти. на̄гасама̄лена̄ти евам̣на̄макена тхерена. паччха̄саман̣ена̄ти айам̣ тада̄ бхагавато упат̣т̣ха̄ко ахоси. тена нам̣ паччха̄саман̣ам̣ катва̄ маггам̣ пат̣ипаджджи. бхагавато хи пат̣хамабодхийам̣ вӣсативасса̄ни анибаддха̄ упат̣т̣ха̄ка̄ ахесум̣, тато парам̣ йа̄ва паринибба̄на̄ пан̃чавӣсативасса̄ни а̄йасма̄ а̄нандо чха̄йа̄ва упат̣т̣ха̄си. айам̣ пана анибаддхупат̣т̣ха̄кака̄ло. тена вуттам̣ – ‘‘а̄йасмата̄ на̄гасама̄лена паччха̄саман̣ена̄’’ти. двидха̄патханти двидха̄бхӯтам̣ маггам̣. ‘‘дведха̄патха’’нтипи пат̣ханти а̄йасма̄ на̄гасама̄ло аттана̄ пуббе таттха катапаричайатта̄ уджубха̄ван̃часса сандха̄йа вадати ‘‘айам̣, бханте бхагава̄, пантхо’’ти.

бхагава̄ пана тада̄ тасса сапариссайабха̄вам̣ н̃атва̄ тато ан̃н̃ам̣ маггам̣ гантука̄мо ‘‘айам̣, на̄гасама̄ла, пантхо’’ти а̄ха. ‘‘сапариссайо’’ти ча вутте асаддахитва̄ ‘‘бхагава̄ на таттха париссайо’’ти вадеййа, тадасса дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄ти ‘‘сапариссайо’’ти на катхеси. тиккхаттум̣ ‘‘айам̣ пантхо, имина̄ гаччха̄ма̄’’ти ватва̄ чатуттхава̄ре ‘‘на бхагава̄ имина̄ маггена гантум̣ иччхати, айамева ча уджумагго, ханда̄хам̣ бхагавато паттачӣварам̣ датва̄ имина̄ маггена гамисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ саттху паттачӣварам̣ да̄тум̣ асакконто бхӯмийам̣ т̣хапетва̄ паччупат̣т̣хитена дуккхасам̣ваттаникена каммуна̄ чодийама̄но бхагавато вачанам̣ ана̄дийитва̄ва пакка̄ми. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо а̄йасма̄ на̄гасама̄ло бхагавато паттачӣварам̣ таттхева чхама̄йам̣ никкхипитва̄ пакка̄мӣ’’ти. таттха бхагавато паттачӣваранти аттано хаттхагатам̣ бхагавато паттачӣварам̣. таттхева̄ти тасмим̣йева магге чхама̄йам̣ патхавийам̣ никкхипитва̄ пакка̄ми. идам̣ во бхагава̄ паттачӣварам̣, саче иччхатха, ган̣хатха, йади аттана̄ иччхитамаггам̣йева гантука̄маттха̄ти адхиппа̄йо. бхагава̄пи аттано паттачӣварам̣ сайамева гахетва̄ йатха̄дхиппетам̣ маггам̣ пат̣ипаджджи.

антара̄магге чора̄ никкхамитва̄ти тада̄ кира пан̃часата̄ пуриса̄ лудда̄ лохитапа̄н̣ино ра̄джа̄пара̄дхино хутва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ чорика̄йа джӣвикам̣ каппента̄ ‘‘па̄рипантхикабха̄вена ран̃н̃о а̄йапатхам̣ паччхиндисса̄ма̄’’ти маггасамӣпе аран̃н̃е тит̣т̣ханти. те тхерам̣ тена маггена гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ саман̣о имина̄ маггена а̄гаччхати, авал̣ан̃джитаббам̣ маггам̣ вал̣ан̃джети, амха̄кам̣ аттхибха̄вам̣ на джа̄на̄ти, ханда нам̣ джа̄на̄песса̄ма̄’’ти куджджхитва̄ гаханат̣т̣ха̄нато вегена никкхамитва̄ сахаса̄ тхерам̣ бхӯмийам̣ па̄тетва̄ хаттхапа̄дехи кот̣т̣етва̄ маттика̄паттан̃часса бхиндитва̄ чӣварам̣ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхиндитва̄ паббаджитатта̄ ‘‘там̣ на хана̄ма, ито пат̣т̣ха̄йа имасса маггасса париссайабха̄вам̣ джа̄на̄хӣ’’ти виссаджджесум̣. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо а̄йасмато…пе… виппха̄лесу’’нти.

бхагава̄пи ‘‘айам̣ тена маггена гато чорехи ба̄дхито мам̣ парийеситва̄ ида̄нева а̄гамиссатӣ’’ти н̃атва̄ тхокам̣ гантва̄ магга̄ оккамма ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди. а̄йасма̄пи кхо на̄гасама̄ло пачча̄гантва̄ саттха̄ра̄ гатамаггамева гахетва̄ гаччханто тасмим̣ руккхамӯле бхагавантам̣ пасситва̄ упасан̇камитва̄ вандитва̄ там̣ паваттим̣ саббам̣ а̄рочеси. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо а̄йасма̄ на̄гасама̄ло…пе… сан̇гха̄т̣ин̃ча виппха̄лесу’’нти.

етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ а̄йасмато на̄гасама̄ласса аттано вачанам̣ ана̄дийитва̄ акхемантамаггагаманам̣, аттано ча кхемантамаггагаманам̣ видитва̄ тадаттхадӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха саддхим̣ чаранти саха чаранто. екато васанти идам̣ тассева вевачанам̣, саха васантоти аттхо. миссо ан̃н̃аджанена ведагӯти ведитаббат̣т̣хена ведасан̇кха̄тена чатусаччаарийамагган̃а̄н̣ена гататта̄ адхигататта̄, ведасса ва̄ сакаласса н̃еййасса па̄рам̣ гататта̄ ведагӯ. аттано хита̄хитам̣ на джа̄на̄тӣти ан̃н̃о, авидва̄ ба̄лоти аттхо. тена ан̃н̃ена джанена миссо сахачаран̣аматтена миссо. видва̄ паджаха̄ти па̄паканти тена ведагӯбха̄вена видва̄ джа̄нанто па̄пакам̣ абхаддакам̣ аттано дуккха̄вахам̣ паджаха̄ти, па̄пакам̣ ва̄ акалйа̄н̣апуггалам̣ паджаха̄ти. йатха̄ ким̣? кон̃чо кхӣрапакова ниннаганти йатха̄ кон̃часакун̣о удакамиссите кхӣре упанӣте вина̄ тойам̣ кхӣраматтассева пиванато кхӣрапако ниннат̣т̣ха̄нагаманена ниннагасан̇кха̄там̣ удакам̣ паджаха̄ти ваджджети, евам̣ пан̣д̣ито кира дуппан̃н̃апуггалехи т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу сахабхӯтопи а̄ча̄рена те паджаха̄ти, на када̄чипи саммиссо хоти.