3. татийанибба̄напат̣исам̣йуттасуттаван̣н̣ана̄

73. татийе атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ти тада̄ кира бхагавата̄ анекапарийа̄йена сам̣са̄расса а̄дӣнавам̣ пака̄сетва̄ сандассана̄дивасена нибба̄напат̣исам̣йутта̄йа дхаммадесана̄йа ката̄йа тесам̣ бхиккхӯнам̣ етадахоси – ‘‘айам̣ сам̣са̄ро бхагавата̄ авиджджа̄дӣхи ка̄ран̣ехи сахетуко пака̄сито, нибба̄насса пана тадупасамасса на кин̃чи ка̄ран̣ам̣ вуттам̣, тайидам̣ ахетукам̣, катхам̣ саччикат̣т̣хапараматтхена упалаббхатӣ’’ти. атха бхагава̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ етам̣ йатха̄вуттам̣ паривитаккасан̇кха̄там̣ аттхам̣ видитва̄. имам̣ уда̄нанти тесам̣ бхиккхӯнам̣ вимативидхаманаттхан̃чева идха саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ‘‘нибба̄нам̣ нибба̄нанти ва̄ча̄ваттхуматтамева, наттхи хи параматтхато нибба̄нам̣ на̄ма анупалаббхама̄насабха̄ватта̄’’ти лока̄йатика̄дайо вийа виппат̣ипанна̄нам̣ бахиддха̄ ча путхудит̣т̣хигатика̄нам̣ миччха̄ва̄дабхан̃джанаттхан̃ча имам̣ аматамаха̄нибба̄насса параматтхато аттхибха̄вадӣпанам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхатанти сабба̄нипи пада̄ни ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄ни. атха ва̄ ведана̄дайо вийа хетупаччайасамава̄йасан̇кха̄та̄йа ка̄ран̣аса̄маггийа̄ на джа̄там̣ на ниббаттанти аджа̄там̣, ка̄ран̣ена вина̄, сайамева ва̄ на бхӯтам̣ на па̄тубхӯтам̣ на уппаннанти абхӯтам̣, евам̣ аджа̄татта̄ абхӯтатта̄ ча йена кеначи ка̄ран̣ена на катанти акатам̣, джа̄табхӯтакатасабха̄во ча на̄марӯпа̄нам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ хоти, на асан̇кхатасабха̄васса нибба̄насса̄ти дассанаттхам̣ асан̇кхатанти вуттам̣. пат̣иломато ва̄ самечча самбхӯйа паччайехи катанти сан̇кхатам̣, татха̄ на сан̇кхатам̣ сан̇кхаталаккхан̣арахитанти асан̇кхатанти. евам̣ анекехи ка̄ран̣ехи ниббаттитабха̄ве пат̣исиддхе ‘‘сийа̄ ну кхо екенева ка̄ран̣ена ката’’нти а̄сан̇ка̄йа ‘‘на йена кеначи ката’’нти дассанаттхам̣ ‘‘аката’’нти вуттам̣. евам̣ апаччайампи сама̄нам̣ ‘‘сайамева ну кхо идам̣ бхӯтам̣ па̄тубхӯта’’нти а̄сан̇ка̄йа танниваттанаттхам̣ ‘‘абхӯта’’нти вуттам̣. ‘‘айан̃четасса асан̇кхата̄ката̄бхӯтабха̄во саббена саббам̣ аджа̄тидхамматта̄’’ти дассетум̣ ‘‘аджа̄та’’нти вуттам̣. еваметесам̣ чатуннампи пада̄нам̣ са̄ттхакабха̄вам̣ видитва̄ ‘‘тайидам̣ нибба̄нам̣ аттхи, бхиккхаве’’ти параматтхато нибба̄насса аттхибха̄во пака̄ситоти ведитаббо. еттха уда̄нентена бхагавата̄, ‘‘бхиккхаве’’ти а̄лапане ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣.

ити саттха̄ ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхата’’нти ватва̄ таттха хетум̣ дассенто ‘‘но четам̣, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха. тасса̄йам̣ сан̇кхепаттхо – бхиккхаве, йади аджа̄та̄дисабха̄ва̄ асан̇кхата̄ дха̄ту на абхависса на сийа̄, идха локе джа̄та̄дисабха̄васса рӯпа̄диккхандхапан̃чакасан̇кха̄тасса сан̇кхатасса ниссаран̣ам̣ анавасесавӯпасамо на пан̃н̃а̄йеййа на упалаббхеййа на самбхавеййа. нибба̄нан̃хи а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттама̄на̄ самма̄дит̣т̣хиа̄дайо арийамаггадхамма̄ анавасесакилесе самуччхинданти. тенеттха саббассапи ват̣т̣адуккхасса аппаватти апагамо ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йати.

евам̣ бйатирекавасена нибба̄насса аттхибха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни анвайавасенапи там̣ дассетум̣, ‘‘йасма̄ ча кхо’’тиа̄ди вуттам̣. там̣ вуттаттхамева. еттха ча йасма̄ ‘‘апаччайа̄ дхамма̄, асан̇кхата̄ дхамма̄ (дха. са. дукама̄тика̄ 7, 8), аттхи, бхиккхаве, тада̄йатанам̣, йаттха нева патхавӣ (уда̄. 71), идампи кхо т̣ха̄нам̣ дуддасам̣, йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго (маха̄ва. 8; ма. ни. 1.281; 2.337), асан̇кхатан̃ча во, бхиккхаве, дхаммам̣ десесса̄ми асан̇кхатага̄минин̃ча пат̣ипада’’нтиа̄дӣхи (сам̣. ни. 4.366-367) анекехи суттападехи, ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄та’’нти имина̄пи ча суттена нибба̄надха̄туйа̄ параматтхато самбхаво саббалокам̣ анукампама̄нена самма̄самбуддхена десито, тасма̄ йадипи таттха апаччаккхака̄рӣнампи вин̃н̃ӯнам̣ кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ наттхийева. йе пана паранеййабуддхино пуггала̄, тесам̣ вимативиноданаттхам̣ айаметтха адхиппа̄йаниддха̄ран̣амукхена йуттивича̄ран̣а̄ – йатха̄ парин̃н̃еййата̄йа сауттара̄нам̣ ка̄ма̄нам̣ рӯпа̄дӣнан̃ча пат̣ипаккхабхӯтам̣ таббидхурасабха̄вам̣ ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йати, евам̣ там̣сабха̄ва̄нам̣ саббесампи сан̇кхатадхамма̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯтена таббидхурасабха̄вена ниссаран̣ена бхавитаббам̣. йан̃четам̣ ниссаран̣ам̣, са̄ асан̇кхата̄ дха̄ту. кин̃ча бхиййо сан̇кхатадхамма̄рамман̣ам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ апи ануломан̃а̄н̣ам̣ килесе самуччхедавасена паджахитум̣ на саккоти. татха̄ саммутисачча̄рамман̣ам̣ пат̣хамаджджха̄на̄дӣсу н̃а̄н̣ам̣ виккхамбханавасенева килесе паджахати, на самуччхедавасена. ити сан̇кхатадхамма̄рамман̣асса саммутисачча̄рамман̣асса ча н̃а̄н̣асса килеса̄нам̣ самуччхедаппаха̄не асаматтхабха̄вато тесам̣ самуччхедаппаха̄накарасса арийамагган̃а̄н̣асса тадубхайавипарӣтасабха̄вена а̄рамман̣ена бхавитаббам̣, са̄ асан̇кхата̄ дха̄ту. татха̄ ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхата’’нти идам̣ нибба̄нападасса параматтхато аттхибха̄ваджотакам̣ вачанам̣ авипарӣтаттхам̣ бхагавата̄ бха̄ситатта̄. йан̃хи бхагавата̄ бха̄ситам̣, там̣ авипарӣтаттхам̣ параматтхам̣ йатха̄ там̣ ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄, саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄, саббе дхамма̄ анатта̄’’ти (а. ни. 3.137; маха̄ни. 27), татха̄ нибба̄насаддо каттхачи висайе йатха̄бхӯтапараматтхависайо упача̄раматтавуттисаббха̄вато сеййатха̄пи сӣхасаддо. атха ва̄ аттхева параматтхато асан̇кхата̄ дха̄ту, итаратаббипарӣтавинимуттасабха̄ватта̄ сеййатха̄пи патхавӣдха̄ту ведана̄ти. евама̄дӣхи найехи йуттитопи асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ параматтхато аттхибха̄во ведитаббо.

татийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.