10. утенасуттаван̣н̣ана̄
70. дасаме ран̃н̃о утенасса̄ти утенасса на̄ма ран̃н̃о, йо ‘‘ваджджира̄джа̄’’типи вуччати. уййа̄нагатасса̄ти уййа̄накӣл̣анаттхам̣ уййа̄нам̣ гатасса. ана̄даре хи идам̣ са̄мивачанам̣, ‘‘антепура’’нти пана падам̣ апеккхитва̄ самбандхепетам̣ са̄мивачанам̣ хоти. ка̄лан̇ката̄нӣти аггидад̣д̣ха̄ни хутва̄ мата̄ни хонти. са̄ма̄ватӣпамукха̄нӣти еттха ка̄ пана̄йам̣ са̄ма̄ватӣ, катхан̃ча дад̣д̣ха̄ти? вуччате, бхаддаватийам̣ сет̣т̣хино дхӣта̄ гхосакасет̣т̣хина̄ дхӣтут̣т̣ха̄не т̣хапита̄ пан̃часатаиттхипарива̄ра̄ ран̃н̃о утенасса аггамахесӣ метта̄виха̄рабахула̄ арийаса̄вика̄ са̄ма̄ватӣ на̄ма. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато пана а̄дито пат̣т̣ха̄йа са̄ма̄ватийа̄ уппаттикатха̄ дхаммападаваттхумхи (дха. па. ат̣т̣ха. 1.20 са̄ма̄ватӣваттху) вуттанайена ведитабба̄. ма̄ган̣д̣ийасса на̄ма бра̄хман̣асса дхӣта̄ аттано ма̄та̄питӯнам̣ –
‘‘дисва̄на тан̣хам̣ аратим̣ раган̃ча,
на̄хоси чхандо апи метхунасмим̣;
кимевидам̣ муттакарӣсапун̣н̣ам̣,
па̄да̄пи нам̣ сампхуситум̣ на иччхе’’ти. (су. ни. 841) –
бхагавата̄ деситам̣ имам̣ га̄тхам̣ сутва̄ саттхари баддха̄гха̄та̄ ма̄ган̣д̣ийа̄ апарабха̄ге ран̃н̃а̄ утенена махесит̣т̣ха̄не т̣хапита̄ бхагавато косамбим̣ упагатабха̄вам̣, са̄ма̄ватӣпамукха̄нан̃ча пан̃чаннам̣ иттхисата̄нам̣ упа̄сика̄бха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘а̄гато на̄ма саман̣о готамо имам̣ нагарам̣, да̄нисса каттаббам̣ джа̄нисса̄ми, има̄пи тасса упат̣т̣ха̄йика̄, има̄сампи са̄ма̄ватӣпамукха̄нан̃ча каттаббам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти анекапарийа̄йехи татха̄гатасса та̄сан̃ча анаттхам̣ ка̄тум̣ ва̄йамитва̄пи асакконтӣ пунекадивасам̣ ран̃н̃а̄ саддхим̣ уййа̄накӣл̣ам̣ гаччхантӣ чӯл̣апиту са̄санам̣ пахин̣и ‘‘са̄ма̄ватийа̄ па̄са̄дам̣ гантва̄ дуссакот̣т̣ха̄га̄рателакот̣т̣ха̄га̄ра̄ни вивара̄петва̄ дусса̄ни телача̄т̣ӣсу теметва̄ тхамбхе вет̣хетва̄ та̄ сабба̄ екато катва̄ два̄рам̣ пидахитва̄ бахи йантам̣ датва̄ дан̣д̣адӣпика̄хи гехе аггим̣ дадама̄но отаритва̄ гаччхатӯ’’ти.
там̣ сутва̄ со па̄са̄дам̣ абхируйха кот̣т̣ха̄га̄ра̄ни виваритва̄ ваттха̄ни телача̄т̣ӣсу теметва̄ тхамбхе вет̣хетум̣ а̄рабхи. атха нам̣ са̄ма̄ватӣпамукха̄ иттхийо ‘‘ким̣ етам̣ чӯл̣апита̄’’ти вадантийо упасан̇камим̣су. ‘‘амма̄, ра̄джа̄ дал̣хикамматтха̄йа име тхамбхе телапилотика̄хи бандха̄пети, ра̄джагехе на̄ма суйуттадуйуттам̣ дуджджа̄нам̣, ма̄ ме сантике хотха̄’’ти ватва̄ та̄ а̄гата̄ габбхесу павесетва̄ два̄ра̄ни пидахитва̄ бахи йантакам̣ датва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа аггим̣ денто отари. са̄ма̄ватӣ та̄сам̣ ова̄дам̣ ада̄си, ‘‘амма̄, анаматагге сам̣са̄ре вичарантӣнам̣ евамева аггина̄ джха̄маттабха̄ва̄нам̣ буддхан̃а̄н̣енапи париччхедо на сукаро, аппаматта̄ хотха̄’’ти. та̄ саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ адхигатапхала̄йа вин̃н̃а̄таса̄сана̄йа кхуджджуттара̄йа арийаса̄вика̄йа секкхапат̣исамбхида̄патта̄йа саттха̄ра̄ деситанийа̄менева дхаммам̣ десентийа̄ сантике сота̄паттипхаласса адхигата̄ антарантара̄ каммат̣т̣ха̄наманасика̄рена йуттаппайутта̄ гехе джха̄йанте ведана̄париггахакаммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каронтийо ка̄чи дутийапхалам̣, ка̄чи татийапхалам̣ па̄пун̣итва̄ ка̄ламакам̣су. атха бхиккхӯ косамбийам̣ пин̣д̣а̄йа чаранта̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ паччха̄бхаттам̣ бхагавато а̄рочетва̄ та̄сам̣ абхисампара̄йам̣ пуччхим̣су. бхагава̄ ча та̄сам̣ арийапхала̄дхигамам̣ бхиккхӯнам̣ абха̄си. тена вуттам̣ – ‘‘тена кхо пана самайена ран̃н̃о утенасса…пе… аниппхала̄ ка̄лан̇ката̄’’ти.
таттха аниппхала̄ти на ниппхала̄, сампаттаса̄ман̃н̃апхала̄ ева ка̄лан̇ката̄. та̄ пана пхала̄ни пат̣илабхантийо са̄ма̄ватийа̄ –
‘‘а̄рамбхатха никкаматха, йун̃джатха буддхаса̄сане;
дхуна̄тха маччуно сенам̣, нал̣а̄га̄рам̣ва кун̃джаро.
‘‘йо имасмим̣ дхаммавинайе, аппаматто вихассати;
паха̄йа джа̄тисам̣са̄рам̣, дуккхассантам̣ кариссатӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.185; нетти. 29) –
га̄тха̄хи овадийама̄на̄ ведана̄париггахакаммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каронтийо випасситва̄ дутийататийапхала̄ни пат̣илабхим̣су. кхуджджуттара̄ пана а̄йусесасса аттхита̄йа, пуббе та̄дисасса каммасса акататта̄ ча тато па̄са̄дато бахи ахоси. ‘‘дасайоджанантаре пакка̄мӣ’’ти ча ваданти. атха бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣, ‘‘а̄вусо, анануччхавикам̣ вата арийаса̄вика̄нам̣ еварӯпам̣ маран̣а’’нти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, йадипи та̄сам̣ имасмим̣ аттабха̄ве айуттам̣, пуббе катакаммасса пана йуттамева та̄хи ладдха’’нти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте ат̣т̣ха паччекабуддха̄ ран̃н̃о нивесане нибаддхам̣ бхун̃джанти. пан̃часата̄ иттхийо те упат̣т̣хаханти. тесу сатта джана̄ химавантам̣ гаччханти, еко надӣтӣрасамӣпе екасмим̣ тин̣агахане сама̄паттийа̄ нисӣдати. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ паччекабуддхесу гатесу та̄хи иттхӣхи саддхим̣ удакакӣл̣ам̣ кӣл̣итука̄мо таттха гато. та̄ иттхийо дивасабха̄гам̣ удаке кӣл̣итва̄ сӣтапӣл̣ита̄ висиббитука̄ма̄ там̣ тин̣агаханам̣ упари висуккхатин̣асан̃чханнам̣ ‘‘тин̣ара̄сӣ’’ти сан̃н̃а̄йа парива̄ретва̄ аггим̣ датва̄ тин̣есу джха̄йитва̄ патантесу паччекабуддхам̣ дисва̄ ‘‘ран̃н̃о паччекабуддхо джха̄йати, там̣ ра̄джа̄ н̃атва̄ амхе на̄сессати, судад̣д̣хам̣ нам̣ карисса̄ма̄’’ти сабба̄ ито чито ча да̄руа̄дӣни а̄харитва̄ тасса упари ра̄сим̣ катва̄ а̄лимпетва̄ ‘‘ида̄ни джха̄йиссатӣ’’ти паккамим̣су. та̄ пат̣хамам̣ асан̃четаника̄ хутва̄ ида̄ни каммуна̄ баджджхим̣су. паччекабуддхам̣ пана антосама̄паттийам̣ саче да̄рӯнам̣ сакат̣асахассампи а̄харитва̄ а̄лимпента̄ усума̄ка̄раматтампи га̄хетум̣ на сакконти, тасма̄ со саттаме дивасе ут̣т̣ха̄йа йатха̄сукхам̣ агама̄си. та̄ тасса каммасса кататта̄ бахӯни вассасахасса̄ни бахӯни вассасатасахасса̄ни нирайе паччитва̄ тассева каммасса випа̄ка̄васесена аттабха̄васате имина̄ва нийа̄мена гехе джха̄йама̄не джха̄йим̣су. идам̣ та̄сам̣ пуббакаммам̣.
йасма̄ пана те имасмим̣ аттабха̄ве арийапхала̄ни саччха̄кам̣су, ратанаттайам̣ пайирупа̄сим̣су, тасма̄ таттха ана̄га̄минийо суддха̄ва̄сесу упапанна̄, итара̄ ка̄чи та̄ватим̣сесу, ка̄чи йа̄месу, ка̄чи туситесу, ка̄чи нимма̄наратӣсу, ка̄чи параниммитавасаваттӣсу упапанна̄.
ра̄джа̄пи кхо утено ‘‘са̄ма̄ватийа̄ гехам̣ кира джха̄йатӣ’’ти сутва̄ вегена а̄гаччхантопи там̣ падесам̣ та̄су дад̣д̣ха̄суйева сампа̄пун̣и. а̄гантва̄ пана гехам̣ нибба̄петва̄ уппаннабалавадоманассо ма̄ган̣д̣ийа̄йа татха̄ ка̄ритабха̄вам̣ упа̄йена н̃атва̄ арийаса̄вика̄су ката̄пара̄дхакаммуна̄ чодийама̄но тасса̄ ра̄джа̄н̣ам̣ ка̄реси саддхим̣ н̃а̄такехи. евам̣ са̄ сапариджана̄ самиттабандхава̄ анайабйасанам̣ па̄пун̣и.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ са̄ма̄ватӣпамукха̄нам̣ та̄сам̣ иттхӣнам̣ аггимхи анайабйасана̄паттихетум̣, ма̄ган̣д̣ийа̄йа ча самиттабандхава̄йа ра̄джа̄н̣а̄йа анайабйасана̄паттинимиттам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄ тадаттхадӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха мохасамбандхано локо, бхаббарӯпова диссатӣти йо идха сатталоко бхаббарӯпова хетусампанно вийа хутва̄ диссати, сопи мохасамбандхано мохена палигун̣т̣хито аттахита̄хитам̣ аджа̄нанто хите на пат̣ипаджджати, ахитам̣ дуккха̄вахам̣ бахун̃ча апун̃н̃ам̣ а̄чина̄ти. ‘‘бхаварӯпова диссатӣ’’типи па̄т̣хо. тассаттхо – айам̣ локо мохасамбандхано мохена палигун̣т̣хито, тато ева бхаварӯпова сассатасабха̄во вийасса атта̄ диссати, аджара̄маро вийа упат̣т̣ха̄ти, йена па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни акаттабба̄ни кароти.
упадхибандхано ба̄ло, тамаса̄ парива̄рито. сассаторива кха̄йатӣти на кевалан̃ча мохасамбандхано ева, апича кхо упадхибандханопи айам̣ андхаба̄лалоко авиджджа̄тамаса̄ парива̄рито. идам̣ вуттам̣ хоти – йена н̃а̄н̣ена авипарӣтам̣ ка̄ме ча кхандхе ча ‘‘аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’ти пассеййа, тасса абха̄вато йасма̄ ба̄ло андхапутхуджджано ан̃н̃а̄н̣атамаса̄ самантато парива̄рито нивуто, тасма̄ со ка̄мӯпадхи килесӯпадхи кхандхӯпадхӣти имесам̣ упадхӣнам̣ васена ча упадхибандхано, тато ева часса сопадхисса пассато сассато вийа ниччо саббака̄лабха̄вӣ вийа кха̄йати. ‘‘асассатирива кха̄йатӣ’’типи па̄т̣хо. тассаттхо – атта̄ саббака̄лам̣ виджджати упалаббхатӣти ан̃н̃о асассати аниччоти локасса со упадхи миччха̄бхинивесавасена екадесо вийа кха̄йати, упат̣т̣хахатӣти аттхо. рака̄ро хи падасандхикаро. пассато наттхи кин̃чананти йо пана сан̇кха̄ре париггахетва̄ аничча̄дивасена випассати, тассева випассана̄пан̃н̃а̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа йатха̄бхӯтам̣ пассато джа̄нато пат̣ивиджджхато ра̄га̄дикин̃чанам̣ наттхи, йена сам̣са̄ре баджджхеййа. татха̄ апассанто ева хи авиджджа̄тан̣ха̄дит̣т̣хиа̄дибандханехи сам̣са̄ре баддхо сийа̄ти адхиппа̄йо.
дасамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хита̄ ча чӯл̣аваггаван̣н̣ана̄.