7. чӯл̣авагго
1. пат̣хамалакун̣д̣акабхаддийасуттаван̣н̣ана̄
61. чӯл̣аваггасса пат̣хаме лакун̣д̣акабхаддийанти еттха бхаддийоти тасса а̄йасмато на̄мам̣, ка̄йасса пана рассатта̄ ‘‘лакун̣д̣акабхаддийо’’ти нам̣ сан̃джа̄нанти. со кира са̄ваттхива̄сӣ кулапутто махаддхано маха̄бхого рӯпена апа̄са̄дико дуббан̣н̣о дуддасико окот̣имако. со екадивасам̣ саттхари джетаване вихаранте упа̄сакехи саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ дхаммадесанам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ ладдхӯпасампадо саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣и. тада̄ секкха̄ бхиккхӯ йебхуййена а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ упасан̇камитва̄ упаримаггаттха̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ йа̄чанти, дхаммадесанам̣ йа̄чанти, пан̃хам̣ пуччханти. со тесам̣ адхиппа̄йам̣ пӯренто каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхати, дхаммам̣ десети, пан̃хам̣ виссаджджети. те гхат̣ента̄ ва̄йаманта̄ аппекачче сакада̄га̄мипхалам̣, аппекачче ана̄га̄мипхалам̣, аппекачче арахаттам̣, аппекачче тиссо виджджа̄, аппекачче чхал̣абхин̃н̃а̄, аппекачче чатассо пат̣исамбхида̄ адхигаччханти. те дисва̄ лакун̣д̣акабхаддийопи секхо сама̄но ка̄лам̣ н̃атва̄ аттано читтакаллатан̃ча саллекхан̃ча паччавеккхитва̄ дхаммасена̄патим̣ упасан̇камитва̄ катапат̣исантха̄ро саммодама̄но дхаммадесанам̣ йа̄чи. сописса аджджха̄сайасса анурӯпам̣ катхам̣ катхеси. тена вуттам̣ – ‘‘тена кхо пана самайена а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ лакун̣д̣акабхаддийам̣ анекапарийа̄йена дхаммийа̄ катха̄йа сандассетӣ’’тиа̄ди.
таттха анекапарийа̄йена̄ти ‘‘итипи пан̃чаккхандха̄ аничча̄, итипи дуккха̄, итипи анатта̄’’ти евам̣ анекехи ка̄ран̣ехи. дхаммийа̄ катха̄йа̄ти пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ удайаббайа̄дипака̄санийа̄ дхаммийа̄ катха̄йа. сандассетӣти та̄нийева аничча̄дилаккхан̣а̄ни удайаббайа̄дике ча самма̄ дассети, хаттхена гахетва̄ вийа паччаккхато дассети. сама̄дапетӣти таттха лаккхан̣а̄рамман̣икам̣ випассанам̣ самма̄ а̄дапети, йатха̄ вӣтхипат̣ипанна̄ хутва̄ паваттати, евам̣ ган̣ха̄пети. самуттеджетӣти випассана̄йа а̄раддха̄йа сан̇кха̄ра̄нам̣ удайаббайа̄дӣсу упат̣т̣хахантесу йатха̄ка̄лам̣ паггаханиггахасамупеккхан̣ехи боджджхан̇га̄нам̣ анупаваттанена бха̄ванам̣ маджджхимам̣ вӣтхим̣ ота̄ретва̄ йатха̄ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ сӯрам̣ пасаннам̣ хутва̄ вахати, евам̣ индрийа̄нам̣ висадабха̄вакаран̣ена випассана̄читтам̣ самма̄ уттеджети, висада̄панавасена водапети. сампахам̣сетӣти татха̄ паваттийама̄на̄йа випассана̄йа самаппаваттабха̄вана̄васена чева упариладдхаббабха̄вана̄балена ча читтам̣ самма̄ пахам̣сети, ладдхасса̄давасена ва̄ сут̣т̣ху тосети. анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччӣти йатха̄ йатха̄ дхаммасена̄пати дхаммам̣ десети, татха̄ татха̄ татхалаккхан̣ам̣ випассантасса тхерасса ча десана̄нубха̄вена, аттано ча упаниссайасампаттийа̄ н̃а̄н̣асса парипа̄кам̣ гататта̄ десана̄нуса̄рена н̃а̄н̣е анупаваттанте ка̄ма̄сава̄дӣсу кан̃чи а̄савам̣ аггахетва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ва анавасесато читтам̣ вимуччи, арахаттапхалам̣ саччха̄ка̄сӣти аттхо.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ а̄йасмато лакун̣д̣акабхаддийасса ан̃н̃а̄ра̄дханасан̇кха̄там̣ аттхам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄ тадаттхадӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха уддханти рӯпадха̄туйа̄ арӯпадха̄туйа̄ ча. адхоти ка̄мадха̄туйа̄. саббадхӣти саббасмимпи сан̇кха̄рагате. виппамуттоти пуббабха̄ге виккхамбханавимуттийа̄ апарабха̄ге самуччхедапат̣ипассаддхивимуттӣхи саббаппака̄рена вимутто. еттха ча уддхам̣ виппамуттоти етена пан̃чуддхамбха̄гийасам̣йоджанапаха̄нам̣ дассети. адхо виппамуттоти етена пан̃чорамбха̄гийасам̣йоджанапаха̄нам̣. саббадхи виппамуттоти етена авасит̣т̣хасабба̄кусалапаха̄нам̣ дассети. атха ва̄ уддханти ана̄гатака̄лаггахан̣ам̣. адхоти атӣтака̄лаггахан̣ам̣. убхайаггахан̣енева тадубхайапат̣исам̣йуттатта̄ паччуппанно аддха̄ гахито хоти, таттха ана̄гатака̄лаггахан̣ена ана̄гатаккхандха̄йатанадха̄туйо гахита̄. сесападесупи есева найо. саббадхӣти ка̄мабхеда̄дике саббасмим̣ бхаве. идам̣ вуттам̣ хоти – ана̄гато атӣто паччуппанноти евам̣ тийаддхасан̇гахите саббасмим̣ бхаве виппамуттоти.
айам̣хамасмӣти ана̄нупассӣти йо евам̣ виппамутто, со рӯпаведана̄дӣсу ‘‘айам̣ на̄ма дхаммо ахамасмӣ’’ти дит̣т̣хима̄наман̃н̃ана̄васена евам̣ на̄нупассати. тасса татха̄ дассане ка̄ран̣ам̣ наттхӣти адхиппа̄йо. атха ва̄ айам̣хамасмӣти ана̄нупассӣти идам̣ йатха̄вутта̄йа вимуттийа̄ адхигамупа̄йадӣпанам̣. тийаддхасан̇гахите тебхӯмаке сан̇кха̄ре ‘‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’ти паваттанасабха̄ва̄йа ман̃н̃ана̄йа анадхит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ ‘‘нетам̣ мама, несохамасми, на ме со атта̄’’ти евам̣ уппаджджама̄на̄ йа̄ пуббабха̄гавут̣т̣ха̄нага̄минӣ випассана̄, са̄ вимуттийа̄ падат̣т̣ха̄нам̣. евам̣ вимутто удата̄ри огхам̣, атин̣н̣апуббам̣ апунаббхава̄йа̄ти евам̣ дасахи сам̣йоджанехи сабба̄кусалехи ча саббатха̄ вимутто араха̄ арийамагга̄дхигаманато пуббе супинантепи атин̣н̣апуббам̣ ка̄могхо бхавогхо дит̣т̣хогхо авиджджогхоти имам̣ чатуббидхам̣ огхам̣, сам̣са̄рамахогхамева ва̄ апунаббхава̄йа анупа̄дисеса̄йа нибба̄на̄йа удата̄ри уттин̣н̣о, уттаритва̄ па̄ре т̣хитоти аттхо.
пат̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. дутийалакун̣д̣акабхаддийасуттаван̣н̣ана̄
62. дутийе секхам̣ ман̃н̃ама̄ноти ‘‘секхо айа’’нти ман̃н̃ама̄но. татра̄йам̣ вачанаттхо – сиккхатӣти секхо. ким̣ сиккхати? адхисӣлам̣ адхичиттам̣ адхипан̃н̃ан̃ча. атха ва̄ сиккханам̣ сиккха̄, са̄ етасса сӣланти секхо. со хи апарийоситасиккхатта̄ тададхимуттатта̄ ча екантена сиккханасӣло, на паринит̣т̣хитасиккхо асекхо вийа таттха пат̣иппассаддхуссукко, на̄пи виссат̣т̣хасиккхо пачураджано вийа таттха анадхимутто. атха ва̄ арийа̄йа джа̄тийа̄ тӣсу сиккха̄су джа̄то, таттха ва̄ бхавоти секхо. бхиййосоматта̄йа̄ти пама̄н̣ато уттари, пама̄н̣ам̣ атиккамитва̄ адхикатаранти аттхо. а̄йасма̄ хи лакун̣д̣акабхаддийо пат̣хамасутте вуттена видхина̄ пат̣хамова̄дена йатха̄нисиннова а̄саваккхайаппатто. дхаммасена̄пати пана тасса там̣ арахаттаппаттим̣ ана̄ваджджанена аджа̄нитва̄ ‘‘секхойева̄’’ти ман̃н̃ама̄но аппам̣ йа̄чито бахум̣ дадама̄но ул̣а̄рапурисо вийа бхиййо бхиййо анекапарийа̄йена а̄саваккхайа̄йа дхаммам̣ катхетийева. а̄йасма̄пи лакун̣д̣акабхаддийо ‘‘катакиччо да̄на̄хам̣, ким̣ имина̄ ова̄дена̄’’ти ачинтетва̄ саддхаммага̄равена пуббе вийа саккаччам̣ сун̣а̄тийева. там̣ дисва̄ бхагава̄ гандхакут̣ийам̣ нисиннойева буддха̄нубха̄вена йатха̄ дхаммасена̄пати тасса килесаккхайам̣ джа̄на̄ти, татха̄ катва̄ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси. тена вуттам̣ ‘‘тена кхо пана самайена̄’’тиа̄ди. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ анантарасутте вуттамева.
га̄тха̄йам̣ пана аччхеччхи ват̣т̣анти анавасесато килесават̣т̣ам̣ самуччхинди, чхинне ча килесават̣т̣е каммават̣т̣ампи чхиннамева. бйага̄ нира̄санти а̄са̄ вуччати тан̣ха̄, наттхи еттха а̄са̄ти нира̄сам̣, нибба̄нам̣. там̣ нира̄сам̣ висесена ага̄ адхигатоти бйага̄, аггамаггасса адхигататта̄ пуна адхигамака̄ран̣ена вина̄ адхигатоти аттхо. йасма̄ тан̣ха̄ дуккхасамудайабхӯта̄, та̄йа пахӣна̄йа аппахӣно на̄ма килесо наттхи, тасма̄сса тан̣ха̄паха̄нам̣ сависесам̣ катва̄ дассенто ‘‘висуккха̄ сарита̄ на сандатӣ’’ти а̄ха. тассаттхо – чатуттхасӯрийапа̄тубха̄вена вийа маха̄надийо чатуттхамагган̃а̄н̣уппа̄дена анавасесато висуккха̄ висосита̄ тан̣ха̄сарита̄ надӣ на сандати, ито пат̣т̣ха̄йа на паваттати. тан̣ха̄ хи ‘‘сарита̄’’ти вуччати. йатха̄ха – ‘‘сарита̄ни синехита̄ни ча, соманасса̄ни бхаванти джантуно’’ти (дха. па. 341), ‘‘сарита̄ висаттика̄’’ти (дха. са. 1065; маха̄ни. 3) ча. чхиннам̣ ват̣т̣ам̣ на ваттатӣти евам̣ килесават̣т̣асамуччхедена чхиннам̣ ват̣т̣ам̣ ануппа̄дадхамматам̣ авипа̄кадхамматан̃ча а̄па̄данена упаччхиннам̣ каммават̣т̣ам̣ на ваттати на паваттати. есеванто дуккхасса̄ти йадетам̣ саббасо килесават̣т̣а̄бха̄вато каммават̣т̣асса аппаваттанам̣, со а̄йатим̣ випа̄кават̣т̣асса екам̣сенева ануппа̄до ева сакаласса̄пи сам̣са̄радуккхасса анто париччхедо париват̣умабха̄воти.
дутийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. пат̣хамасаттасуттаван̣н̣ана̄
63. татийе ка̄месӯти ваттхука̄месу. ативеланти велам̣ атиккамитва̄. сатта̄ти айонисоманасика̄рабахулата̄йа виджджама̄нампи а̄дӣнавам̣ анолокетва̄ асса̄дамева саритва̄ саджджанавасена сатта̄, а̄сатта̄ лагга̄ти аттхо. ратта̄ти ваттхам̣ вийа ран̇гаджа̄тена читтасса випарин̣а̄макаран̣ена чхандара̄гена ратта̄ са̄ратта̄. гиддха̄ти абхикан̇кханасабха̄вена абхиджджханена гиддха̄ гедхам̣ а̄панна̄. гадхита̄ти ра̄гамуччхита̄ вийа думмочанӣйабха̄вена таттха пат̣ибаддха̄. муччхита̄ти килесавасена висан̃н̃ӣбхӯта̄ вийа анан̃н̃акичча̄ муччхам̣ мохам̣ а̄панна̄. аджджхопанна̄ти анан̃н̃аса̄дха̄ран̣е вийа катва̄ гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄ т̣хита̄. самматтакаджа̄та̄ти ка̄месу па̄табйатам̣ а̄паджджанта̄ аппасукхаведана̄йа самматтака̄ сут̣т̣ху маттака̄ джа̄та̄. ‘‘саммодакаджа̄та̄’’типи па̄т̣хо, джа̄тасаммодана̄ уппаннапахам̣са̄ти аттхо. саббехипи падехи тесам̣ тан̣ха̄дхипаннатам̣йева вадати. еттха ча пат̣хамам̣ ‘‘ка̄месӯ’’ти ватва̄ пунапи ‘‘ка̄месӯ’’ти вачанам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тададхимуттидӣпанаттхам̣. тена саббирийа̄патхесу ка̄магун̣асаман̇гино хутва̄ тада̄ вихарим̣сӯти дассети.
тасмин̃хи самайе т̣хапетва̄ арийаса̄ваке саббе са̄ваттхива̄сино уссавам̣ гхосетва̄ йатха̄вибхавам̣ а̄па̄набхӯмим̣ саджджетва̄ бхун̃джанта̄ пиванта̄ а̄ви чева рахо ча ка̄ме парибхун̃джанта̄ индрийа̄ни парича̄рента̄ ка̄месу па̄табйатам̣ а̄паджджим̣су. бхиккхӯ са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаранта̄ таттха таттха гехе а̄ра̄муййа̄на̄дӣсу ча мануссе уссавам̣ гхосетва̄ ка̄манинне татха̄ пат̣ипаджджанте дисва̄ ‘‘виха̄рам̣ гантва̄ сан̣хасукхумам̣ дхаммам̣ лабхисса̄ма̄’’ти бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ…пе… ка̄месу вихарантӣ’’ти.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ тесам̣ манусса̄нам̣ а̄па̄набхӯмираман̣ӣйесу маха̄парил̣а̄хесу анека̄наттха̄нубандхесу гхора̄сайхакат̣укапхалесу ка̄месу ана̄дӣнавадасситам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄ ка̄ма̄нан̃чева килеса̄нан̃ча а̄дӣнававибха̄ванам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха ка̄месу сатта̄ти ваттхука̄месу килесака̄мена ратта̄ матта̄ сатта̄ висатта̄ лагга̄ лаггита̄ сам̣йутта̄. ка̄масан̇гасатта̄ти та̄йева ка̄масаттийа̄ ваттхука̄месу ра̄гасан̇гена чева дит̣т̣хима̄надосаавиджджа̄сан̇гехи ча сатта̄ а̄сатта̄. сам̣йоджане ваджджамапассама̄на̄ти каммават̣т̣ам̣ випа̄кават̣т̣ена, бхава̄дике ва̄ бхавантара̄дӣхи, сатте ва̄ дуккхехи сам̣йоджанато бандханато сам̣йоджанана̄маке ка̄мара̄га̄дикилесаджа̄те сам̣йоджанӣйесу дхаммесу асса̄да̄нупассита̄йа ват̣т̣адуккхамӯлабха̄ва̄дикам̣ ваджджам̣ досам̣ а̄дӣнавам̣ апассанта̄. на хи джа̄ту сам̣йоджанасан̇гасатта̄, огхам̣ тареййум̣ випулам̣ махантанти евам̣ а̄дӣнавадассана̄бха̄вена сам̣йоджанасабха̄весу сан̇гесу, сам̣йоджанасан̇кха̄техи ва̄ сан̇гехи тесам̣ висайесу тебхӯмакадхаммесу сатта̄ випулависайата̄йа ана̄дика̄лата̄йа ча випулам̣ виттхин̣н̣ам̣ махантан̃ча ка̄ма̄диогхам̣, сам̣са̄рогхамева ва̄ на када̄чи тареййум̣, екам̣сенева тасса огхасса па̄рам̣ на гаччхеййунти аттхо.
татийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. дутийасаттасуттаван̣н̣ана̄
64. чатуттхе андхӣката̄ти ка̄ма̄ на̄ма анандхампи андхам̣ каронти.
йатха̄ха –
‘‘луддхо аттхам̣ на джа̄на̄ти, луддхо дхаммам̣ на пассати;
андхатамам̣ тада̄ хоти, йам̣ лобхо сахате нара’’нти. (итиву. 88; маха̄ни. 5; чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣асуттаниддеса 128) –
тасма̄ ка̄мена анандха̄пи андха̄ ката̄ти андхӣката̄. сесам̣ анантарасутте вуттанайамева. таттха хи манусса̄нам̣ паватти бхиккхӯхи дисва̄ бхагавато а̄рочита̄, идха бхагавата̄ са̄мам̣йева дит̣т̣ха̄ти айамева висесо. саттха̄ са̄ваттхито никкхамитва̄ джетаванам̣ гаччханто антара̄магге ачираватийам̣ надийам̣ маччхабандхехи од̣д̣итам̣ куминам̣ пависитва̄ никкхантум̣ асакконте бахӯ маччхе пасси, тато апарабха̄ге екам̣ кхӣрапакам̣ ваччхам̣ горавам̣ катва̄ анубандхитва̄ тхан̃н̃апипа̄са̄йа гӣвам̣ паса̄ретва̄ ма̄ту антарасаттхийам̣ мукхам̣ упанентам̣ пасси. атха бхагава̄ виха̄рам̣ пависитва̄ па̄де паккха̄летва̄ пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисинно паччхимам̣ ваттхудвайам̣ пуримасса упама̄набха̄вена гахетва̄ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха ка̄мандха̄ти ваттхука̄месу килесака̄мена андха̄ вичаккхука̄ ката̄. джа̄ласан̃чханна̄ти сакаттабха̄вапараттабха̄весу аджджхаттикаба̄хира̄йатанесу, таннисситесу ча дхаммесу атӣта̄дивасена анекабхедабхиннесу хет̣т̣хупарийавасена апара̄парам̣ уппаттийа̄ антогадха̄нам̣ анаттха̄вахато ча джа̄лабхӯта̄йа тан̣ха̄йа сукхумаччхиддена джа̄лена паривуто вийа удакарахадо сан̃чханна̄ палигун̣т̣хита̄ аджджхоттхат̣а̄. тан̣ха̄чхаданачха̄дита̄ти тан̣ха̄сан̇кха̄тена чхаданена сева̄лапан̣акена вийа удакам̣ чха̄дита̄, пат̣иччханна̄ пихита̄ти аттхо. пададвайена̄пи ка̄маччханданӣваран̣анива̄ритакусалачитта̄ча̄ратам̣ дассети.
паматтабандхуна̄ баддха̄ти килесама̄рена девапуттама̄рена ча баддха̄. йадаггена хи килесама̄рена баддха̄, тадаггена девапуттама̄ренапи баддха̄ на̄ма хонти. вуттан̃хетам̣ –
‘‘анталиккхачаро па̄со, йва̄йам̣ чарати ма̄насо;
тена там̣ ба̄дхайисса̄ми, на ме саман̣а моккхасӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.151; маха̄ва. 33);
намучи кан̣хо паматтабандхӯти тӣн̣и ма̄расса на̄ма̄ни. девапуттама̄ропи хи килесама̄ро вийа анаттхена паматте сатте бандхатӣти паматтабандху. ‘‘паматта̄ бандхане баддха̄’’типи пат̣ханти. таттха бандханети ка̄магун̣абандханети аттхо. баддха̄ти нийамита̄. йатха̄ ким̣? маччха̄ва кумина̄мукхе йатха̄ на̄ма маччхабандхакена од̣д̣итасса куминасса мукхе павит̣т̣ха̄ маччха̄ тена баддха̄ хутва̄ маран̣аманвенти па̄пун̣анти, евамева ма̄рена од̣д̣итена ка̄магун̣абандханена баддха̄ име сатта̄ джара̄маран̣аманвенти. ваччхо кхӣрапакова ма̄тарам̣ йатха̄ кхӣрапа̄йӣ тарун̣аваччхо аттано ма̄тарам̣ анвети анугаччхати, на ан̃н̃ам̣ евам̣ ма̄рабандханабаддха̄ сатта̄ сам̣са̄ре париббхаманта̄ маран̣амева анвенти анугаччханти, на аджарам̣ амаран̣ам̣ нибба̄нанти адхиппа̄йо.
чатуттхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. апаралакун̣д̣акабхаддийасуттаван̣н̣ана̄
65. пан̃чаме самбахула̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хитоти а̄йасма̄ лакун̣д̣акабхаддийо екадивасам̣ самбахулехи бхиккхӯхи саддхим̣ га̄мантарена пин̣д̣а̄йа чаритва̄ катабхаттакиччо паттам̣ водакам̣ катва̄ тхавика̄йа паккхипитва̄ ам̣се лаггетва̄ чӣварам̣ сан̇гхаритва̄ тампи ва̄мам̣се т̣хапетва̄ па̄са̄дикена абхиккантена пат̣иккантена а̄локитена вилокитена самин̃джитена паса̄ритена оккхиттачаккху ирийа̄патхасампанно аттано сатипан̃н̃а̄вепуллам̣ пака̄сенто вийа сатисампаджан̃н̃ам̣ сӯпат̣т̣хитам̣ катва̄ сама̄хитена читтена паде падам̣ никкхипанто гаччхати, гаччханто ча бхиккхӯнам̣ паччхато паччхато гаччхати техи бхиккхӯхи асам̣миссо. касма̄? асам̣сат̣т̣хавиха̄рита̄йа. апича тасса̄йасмато рӯпам̣ парибхӯтам̣ парибхават̣т̣ха̄нӣйам̣ путхуджджана̄ охӣл̣енти. тхеро там̣ джа̄нитва̄ пит̣т̣хито пит̣т̣хито гаччхати ‘‘ма̄ име мам̣ нисса̄йа апун̃н̃ам̣ пасавим̣сӯ’’ти. евам̣ те бхиккхӯ ча тхеро ча са̄ваттхим̣ патва̄ виха̄рам̣ пависитва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇каманти. тена вуттам̣ – ‘‘тена кхо пана самайена а̄йасма̄ лакун̣д̣акабхаддийо’’тиа̄ди.
таттха дуббан̣н̣анти вирӯпам̣. тенасса ван̣н̣асампаттийа̄ сан̣т̣ха̄насампаттийа̄ ча абха̄вам̣ дассети. дуддасиканти апа̄са̄дикадассанам̣. тенасса анубйан̃джанасампаттийа̄ а̄ка̄расампаттийа̄ ча абха̄вам̣ дассети. окот̣имаканти рассам̣. имина̄ а̄рохасампаттийа̄ абха̄вам̣ дассети. йебхуййена бхиккхӯнам̣ парибхӯтарӯпанти путхуджджанабхиккхӯхи охӣл̣итарӯпам̣. путхуджджана̄ екачче чхаббаггийа̄дайо тасса̄йасмато гун̣ам̣ аджа̄нанта̄ хаттхакан̣н̣ачӯл̣ика̄дӣсу ган̣ханта̄ пара̄масанта̄ кӣл̣анта̄ парибхаванти, на арийа̄, калйа̄н̣апутхуджджана̄ ва̄.
бхиккхӯ а̄мантесӣти касма̄ а̄мантеси? тхерасса гун̣ам̣ пака̄сетум̣. евам̣ кира бхагавато ахоси ‘‘име бхиккхӯ мама путтасса маха̄нубха̄ватам̣ на джа̄нанти, тена там̣ парибхаванти, там̣ несам̣ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа бхависсати, ханда̄хам̣ имасса гун̣е бхиккхӯнам̣ пака̄сетва̄ парибхавато нам̣ мочесса̄мӣ’’ти.
пассатха ноти пассатха ну. на ча са̄ сама̄патти сулабхарӯпа̄, йа̄ тена бхиккхуна̄ асама̄паннапубба̄ти рӯпасама̄патти арӯпасама̄патти брахмавиха̄расама̄патти ниродхасама̄патти пхаласама̄паттӣти евам̣ пабхеда̄ са̄вакаса̄дха̄ран̣а̄ йа̄ ка̄чи сама̄паттийо на̄ма, та̄су ека̄пи сама̄патти на сулабхарӯпа̄, дуллабха̄, наттхийева са̄ тена лакун̣д̣акабхаддийена бхиккхуна̄ асама̄паннапубба̄. етенасса йам̣ вуттам̣. ‘‘махиддхико маха̄нубха̄во’’ти, таттха махиддхикатам̣ пака̄сетва̄ ида̄ни маха̄нубха̄ватам̣ дассетум̣ ‘‘йасса чаттха̄йа̄’’тиа̄дима̄ха. там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. еттха ча бхагава̄ ‘‘есо, бхиккхаве, бхиккхӯ’’тиа̄дина̄, ‘‘бхиккхаве, айам̣ бхиккху на йо ва̄ со ва̄ дуббан̣н̣о дуддасико окот̣имакоти бхиккхӯнам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито а̄гаччхатӣти ча еттакена на он̃н̃а̄таббо, атха кхо махиддхико маха̄нубха̄во, йам̣кин̃чи са̄вакена паттаббам̣, саббам̣ там̣ тена ануппаттам̣, тасма̄ там̣ па̄са̄н̣аччхаттам̣ вийа гарум̣ катва̄ олокетха, там̣ во дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа бхависсатӣ’’ти дассети.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ а̄йасмато лакун̣д̣акабхаддийасса махиддхиката̄маха̄нубха̄вата̄дибхедам̣ гун̣ара̄сим̣ сабба̄ка̄рато джа̄нитва̄ тадаттхадӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха нелан̇готи елам̣ вуччати досо, на̄сса еланти нелам̣. ким̣ пана там̣? супарисуддхасӣлам̣. тан̃хи ниддосат̣т̣хена идха ‘‘нела’’нти адхиппетам̣. там̣ нелам̣ падха̄набхӯтам̣ ан̇гам̣ етасса̄ти нелан̇го. со йам̣ ‘‘ратхо’’ти ваккхати, тена самбандхо, тасма̄ супарисуддхасӣлан̇готи аттхо. арахаттапхаласӣлан̃хи идха̄дхиппетам̣. сето паччха̄до етасса̄ти сетапаччха̄до. паччха̄доти ратхасса упари аттхаритаббакамбала̄ди. со пана супарисуддхадхавалабха̄вена сето ва̄ хоти раттанӣла̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атаро. идха пана арахаттапхалавимуттийа̄ адхиппетатта̄ супарисуддхабха̄вам̣ упа̄да̄йа ‘‘сетапаччха̄до’’ти вуттам̣ йатха̄ ан̃н̃атра̄пи ‘‘ратхо сӣлапариккха̄ро’’ти. еко сатисан̇кха̄то аро етасса̄ти ека̄ро. ваттатӣти паваттати. ратхоти тхерасса аттабха̄вам̣ сандха̄йа вадати.
анӣгханти ниддуккхам̣, кхобхавирахитам̣ йа̄нам̣ вийа килесапарикхобхавирахитанти аттхо. а̄йантанти самбахула̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито а̄гаччхантам̣. чхиннасотанти паччхиннасотам̣. пакатиратхасса хи сукхапаваттанаттхам̣ аккхасӣсесу на̄бхийан̃ча упалитта̄нам̣ саппитела̄дӣнам̣ сото саванам̣ санданам̣ хоти, тена со аччхиннасото на̄ма хоти. айам̣ пана чхаттим̣сатийа̄ сота̄нам̣ анавасесато пахӣнатта̄ чхиннасото на̄ма хоти, там̣ чхиннасотам̣. наттхи етасса бандхананти абандхано. ратхӯпаттхарасса хи аккхена саддхим̣ ниччалабха̄вакаран̣аттхам̣ бахӯни бандхана̄ни хонти, тена со сабандхано. айам̣ пана саббасам̣йоджанабандхана̄нам̣ анавасесато париккхӣн̣атта̄ абандхано, там̣ абандханам̣. пасса̄ти бхагава̄ тхерасса гун̣ехи соманассаппатто хутва̄ атта̄нам̣ вадати.
ити саттха̄ а̄йасмантам̣ лакун̣д̣акабхаддийам̣ арахаттапхаласӣсена сучаккам̣, арахаттапхалавимуттийа̄ сууттараччхадам̣, сӯпат̣т̣хита̄йа сатийа̄ сва̄рам̣, килесапарикхобха̄бха̄вена апарикхобхам̣, тан̣хӯпалепа̄бха̄вена анупалепам̣, сам̣йоджана̄дӣнам̣ абха̄вена абандханам̣ супариккхиттам̣ суйуттам̣ а̄джан̃н̃аратхам̣ катва̄ дассети.
пан̃чамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. тан̣ха̄сан̇кхайасуттаван̣н̣ана̄
66. чхат̣т̣хе ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃оти еттха кон̣д̣ан̃н̃оти тасса̄йасмато готтато а̄гатана̄мам̣. са̄вакесу пана саббапат̣хамам̣ арийасачча̄ни пат̣ивиджджхӣти бхагавата̄ ‘‘ан̃н̃а̄си вата, бхо, кон̣д̣ан̃н̃о’’ти (маха̄ва. 17; сам̣. ни. 5.1081) вуттауда̄навасена тхеро са̄сане ‘‘ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃о’’твева пан̃н̃а̄йиттха. тан̣ха̄сан̇кхайавимуттинти тан̣ха̄ сан̇кхӣйати пахӣйати еттха̄ти тан̣ха̄сан̇кхайо, нибба̄нам̣. тасмим̣ тан̣ха̄сан̇кхайе вимутти. тан̣ха̄ ва̄ сан̇кхӣйати пахӣйати етена̄ти тан̣ха̄сан̇кхайо, арийамагго. тасса пхалабхӯта̄, парийоса̄набхӯта̄ ва̄ вимуттӣти тан̣ха̄сан̇кхайавимутти, ниппарийа̄йена арахаттапхаласама̄патти. там̣ паччавеккхама̄но нисинно хоти. айан̃хи а̄йасма̄ бахулам̣ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджати, тасма̄ идха̄пи евамака̄си.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхерасса аггапхалапаччавеккхан̣ам̣ видитва̄ тадаттхадӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха йасса мӯлам̣ чхама̄ наттхӣти йасса арийапуггаласса аттабха̄варуккхамӯлабхӯта̄ авиджджа̄, тасса̄ва патит̣т̣ха̄ хетубхӯта̄ а̄саванӣваран̣аайонисоманасика̄расан̇кха̄та̄ чхама̄ патхавӣ ча наттхи аггамаггена самуггха̄титатта̄. пан̣н̣а̄ наттхи куто лата̄ти наттхи лата̄ куто пан̣н̣а̄ти падасамбандхо. ма̄на̄тима̄на̄дипабхеда̄ са̄кха̄паса̄кха̄дисан̇кха̄та̄ лата̄пи наттхи, куто ева мадаппама̄дама̄йа̄са̄т̣хеййа̄дипан̣н̣а̄нӣти аттхо. атха ва̄ пан̣н̣а̄ наттхи куто лата̄ти руккхан̇курасса вад̣д̣хама̄насса пат̣хамам̣ пан̣н̣а̄ни ниббаттанти. паччха̄ са̄кха̄паса̄кха̄сан̇кха̄та̄ лата̄ти катва̄ вуттам̣. таттха йасса арийамаггабха̄вана̄йа асати уппаджджана̄рахасса аттабха̄варуккхасса арийамаггасса бха̄витатта̄ йам̣ авиджджа̄сан̇кха̄там̣ мӯлам̣, тасса патит̣т̣ха̄набхӯтам̣ а̄сава̄ди ча наттхи. мӯлаггахан̣енева четтха мӯлака̄ран̣атта̄ бӣджат̣т̣ха̄нийам̣ каммам̣ тадабха̄вопи гахитойева̄ти ведитаббо. асати ча каммабӣдже там̣нимитто вин̃н̃а̄н̣ан̇куро, вин̃н̃а̄н̣ан̇куранимитта̄ ча на̄марӯпасал̣а̄йатанапаттаса̄кха̄дайо на ниббаттиссантийева. тена вуттам̣ – ‘‘йасса мӯлам̣ чхама̄ наттхи, пан̣н̣а̄ наттхи куто лата̄’’ти.
там̣ дхӣрам̣ бандхана̄ муттанти там̣ чатуббидхасаммаппадха̄навӣрийайогена виджитама̄ратта̄ дхӣрам̣, тато ева саббакилеса̄бхисан̇кха̄рабандханато муттам̣. ко там̣ ниндитумарахатӣти еттха нти нипа̄таматтам̣. евам̣ саббакилесавиппамуттам̣ сӣла̄диануттарагун̣асаманна̄гатам̣ ко на̄ма вин̃н̃уджа̄тико ниндитум̣ гарахитум̣ арахати нинда̄нимиттассева абха̄вато. дева̄пи нам̣ пасам̣сантӣти ан̃н̃адаттху дева̄ сакка̄дайо гун̣ависесавидӯ, аписаддена манусса̄пи кхаттийапан̣д̣ита̄дайо пасам̣санти. кин̃ча бхиййо брахмуна̄пи пасам̣сито маха̄брахмуна̄пи ан̃н̃ехипи брахмана̄гайаккхагандхабба̄дӣхипи пасам̣сито тхомитойева̄ти.
чхат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. папан̃чакхайасуттаван̣н̣ана̄
67. саттаме папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄паха̄нанти папан̃ченти йаттха сайам̣ уппанна̄, там̣ санта̄нам̣ виттха̄ренти чирам̣ т̣хапентӣти папан̃ча̄, килеса̄. висесато ра̄гадосамохатан̣ха̄дит̣т̣хима̄на̄. татха̄ хи вуттам̣ –
‘‘ра̄го папан̃чо, досо папан̃чо, мохо папан̃чо, тан̣ха̄ папан̃чо, дит̣т̣хи папан̃чо, ма̄но папан̃чо’’ти. –
апича сам̣килесат̣т̣хо папан̃чат̣т̣хо, качаварат̣т̣хо папан̃чат̣т̣хо. таттха ра̄гапапан̃часса субхасан̃н̃а̄ нимиттам̣, досапапан̃часса а̄гха̄таваттху, мохапапан̃часса а̄сава̄, тан̣ха̄папан̃часса ведана̄, дит̣т̣хипапан̃часса сан̃н̃а̄, ма̄напапан̃часса витакко нимиттам̣. техи папан̃чехи сахагата̄ сан̃н̃а̄ папан̃часан̃н̃а̄. папан̃часан̃н̃а̄нам̣ сан̇кха̄ бха̄га̄ кот̣т̣ха̄са̄ папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄. аттхато саддхим̣ нимиттехи там̣там̣папан̃часса паккхийо килесаган̣о. сан̃н̃а̄гахан̣ан̃четтха тасса несам̣ са̄дха̄ран̣ахетубха̄вена. вуттан̃хетам̣ – ‘‘сан̃н̃а̄нида̄на̄ хи папан̃часан̇кха̄’’ти (су. ни. 880). тесам̣ паха̄нам̣, тена тена маггена ра̄га̄дикилеса̄нам̣ самуччхедананти аттхо.
тада̄ хи бхагава̄ атӣта̄су анекакот̣исатасахассасан̇кха̄су аттано джа̄тӣсу анаттхасса нимиттабхӯте килесе имасмим̣ чаримабхаве арийамаггена бодхиман̣д̣е сава̄сане пахӣне паччавеккхитва̄ саттасанта̄нан̃ча килесачаритам̣ ра̄га̄дикилесасам̣килит̣т̣хам̣ кан̃джийапун̣н̣ала̄бум̣ вийа таккабхаритача̄т̣им̣ вийа васа̄пӣтапилотикам̣ вийа ча дуббинимочийам̣ дисва̄ ‘‘евам̣ гаханам̣ на̄мидам̣ килесават̣т̣ам̣ ана̄дика̄лабха̄витам̣ майхам̣ анавасесам̣ пахӣнам̣, ахо суппахӣна’’нти уппаннапӣтипа̄моджджо уда̄нам̣ уда̄неси. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄ аттано папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄паха̄нам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣ’’ти.
таттха йасса папан̃ча̄ т̣хити ча наттхӣти йасма̄ бхагава̄ атта̄намева парам̣ вийа катва̄ ниддисати тасма̄ йасса аггапуггаласса вутталаккхан̣а̄ папан̃ча̄, техи ката̄ сам̣са̄ре т̣хити ча наттхи. неттийам̣ пана ‘‘т̣хити на̄ма анусайо’’ти (нетти. 27) вуттам̣. анусайо хи бхавапаваттийа̄ мӯланти. сатте сам̣са̄ре папан̃чентӣти папан̃ча̄. ‘‘папан̃чат̣т̣хитӣ’’ти ча па̄т̣хо. тассаттхо – папан̃ча̄нам̣ т̣хити виджджама̄ната̄ маггена асамуччхедо папан̃чат̣т̣хити, папан̃ча̄ ева ва̄ авасит̣т̣хакусала̄кусалавипа̄ка̄нам̣ паваттийа̄ хетубха̄вато ват̣т̣асса т̣хити папан̃чат̣т̣хити, са̄ йасса аггапуггаласса наттхи. санда̄нам̣ палигхан̃ча вӣтиваттоти йо бандханат̣т̣хена санта̄насадисатта̄ ‘‘санда̄на’’нти ладдхана̄ма̄ тан̣ха̄дит̣т̣хийо, нибба̄нанагарапавесаниседханато палигхасадисатта̄ палигхасан̇кха̄там̣ авиджджан̃ча вӣтиватто сава̄санапаха̄нена висесато атикканто. апаре пана кодхам̣ ‘‘санда̄на’’нти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. со хи ‘‘пара̄бхисаджджанӣ’’ти вуттоти.
там̣ ниттан̣хам̣ муним̣ чарантанти там̣ саббатха̄пи тан̣ха̄бха̄вена ниттан̣хам̣, убхайалокамунанато аттахитапарахитамунанато ча муним̣, екантенева саббасаттахитаттхам̣ чатӯхи ирийа̄патхехи на̄на̄сама̄паттича̄рехи анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ена н̃а̄н̣ача̄рена ча чарантам̣. на̄ваджа̄на̄ти садевакопи локоти саббо сапан̃н̃аджа̄тико сатталоко садевакопи сабрахмакопи на када̄чипи аваджа̄на̄ти на парибхоти, атха кхо айамева локе агго сет̣т̣хо уттамо павароти гарум̣ каронто саккаччам̣ пӯджа̄сакка̄ранирато хотӣти.
саттамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. качча̄насуттаван̣н̣ана̄
68. ат̣т̣хаме аджджхаттанти еттха айам̣ аджджхаттасаддо ‘‘чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄нӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.304) аджджхаттаджджхатте а̄гато. ‘‘аджджхатта̄ дхамма̄ (дха. са. тикама̄тика̄ 20), аджджхаттам̣ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.373-374) нийакаджджхатте. ‘‘саббанимитта̄нам̣ аманасика̄ра̄ аджджхаттам̣ сун̃н̃атам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.187) висайаджджхатте, иссарийат̣т̣ха̄нети аттхо. пхаласама̄патти хи буддха̄нам̣ иссарийат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. ‘‘тена̄нанда, бхиккхуна̄ тасмим̣йева пуримасмим̣ сама̄дхинимитте аджджхаттамева читтам̣ сан̣т̣хапетабба’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 3.188) гочараджджхатте. идха̄пи гочараджджхаттейева дат̣т̣хаббо. тасма̄ аджджхаттанти гочараджджхаттабхӯте каммат̣т̣ха̄на̄рамман̣ети вуттам̣ хоти. паримукханти абхимукхам̣. сӯпат̣т̣хита̄йа̄ти сут̣т̣ху упат̣т̣хита̄йа ка̄йагата̄йа сатийа̄. сатисӣсена четтха джха̄нам̣ вуттам̣. идам̣ вуттам̣ хоти ‘‘аджджхаттам̣ ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄навасена пат̣иладдхам̣ ул̣а̄рам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄’’ти.
айан̃хи тхеро бхагавати са̄ваттхийам̣ вихаранте екадивасам̣ са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄таппат̣икканто виха̄рам̣ пависитва̄ бхагавато ваттам̣ дассетва̄ дива̄т̣т̣ха̄не дива̄виха̄рам̣ нисинно на̄на̄сама̄паттӣхи дивасабха̄гам̣ вӣтина̄метва̄ са̄йанхасамайам̣ виха̄рамаджджхам̣ отаритва̄ бхагавати гандхакут̣ийам̣ нисинне ‘‘ака̄ло та̄ва бхагавантам̣ упасан̇камиту’’нти гандхакут̣ийа̄ авидӯре, ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле ка̄лапариччхедам̣ катва̄ йатха̄вуттам̣ сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ нисӣди. саттха̄ там̣ татха̄нисиннам̣ гандхакут̣ийам̣ нисиннойева пасси. тена вуттам̣ – ‘‘тена кхо пана самайена а̄йасма̄ маха̄качча̄но…пе… сӯпат̣т̣хита̄йа̄’’ти.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ а̄йасмато маха̄качча̄наттхерасса сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄васена адхигатам̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ сама̄паджджанам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄ тадаттхадӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха йасса сийа̄ саббада̄ сати, сататам̣ ка̄йагата̄ упат̣т̣хита̄ти йасса а̄раддхавипассакасса екадивасам̣ чха кот̣т̣ха̄се катва̄ саббасмимпи ка̄ле на̄марӯпабхедена дувидхепи ка̄йе гата̄ ка̄йа̄рамман̣а̄ пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ аничча̄дисаммасанавасена сататам̣ нирантарам̣ са̄тачча̄бхийогавасена сати упат̣т̣хита̄ сийа̄.
айам̣ кира̄йасма̄ пат̣хамам̣ ка̄йагата̄сатикаммат̣т̣ха̄навасена джха̄нам̣ ниббаттетва̄ там̣ па̄дакам̣ катва̄ ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄намукхена випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патто. со апарабха̄гепи йебхуййена тамева джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа татхева ча випасситва̄ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджати. сва̄йам̣ йена видхина̄ арахаттам̣ патто, там̣ видхим̣ дассенто саттха̄ ‘‘йасса сийа̄ саббада̄ сати, сататам̣ ка̄йагата̄ упат̣т̣хита̄’’ти ватва̄ тасса̄ упат̣т̣ха̄на̄ка̄рам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘но часса но ча ме сийа̄, на бхависсати на ча ме бхависсатӣ’’ти а̄ха.
тассаттхо двидха̄ ведитаббо саммасанато пуббабха̄гавасена саммасанака̄лавасена ча̄ти. тесу пуббабха̄гавасена та̄ва но часса но ча ме сийа̄ти атӣтака̄ле мама килесакаммам̣ но часса на бхавеййа че, имасмим̣ паччуппаннака̄ле айам̣ аттабха̄во но ча ме сийа̄ на ме уппаджджеййа. йасма̄ пана ме атӣте каммакилеса̄ ахесум̣, тасма̄ там̣нимитто етарахи айам̣ ме аттабха̄во паваттати. на бхависсати на ча ме бхависсатӣти имасмим̣ аттабха̄ве пат̣ипаккха̄дхигамена килесакаммам̣ на бхависсати на уппаджджиссати ме, а̄йатим̣ випа̄кават̣т̣ам̣ на ча ме бхависсати на ме паваттиссатӣти. евам̣ ка̄латтайе каммакилесахетукам̣ идам̣ майхам̣ аттабха̄васан̇кха̄там̣ кхандхапан̃чакам̣, на иссара̄дихетукам̣, йатха̄ ча майхам̣, евам̣ саббасатта̄нанти саппаччайана̄марӯпадассанам̣ пака̄ситам̣ хоти.
саммасанака̄лавасена пана но часса но ча ме сийа̄ти йасма̄ идам̣ кхандхапан̃чакам̣ хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аниччам̣, абхин̣хапат̣ипӣл̣анат̣т̣хена дуккхам̣, авасаваттанат̣т̣хена анатта̄, евам̣ йади айам̣ атта̄ на̄ма на̄пи кхандхапан̃чакавинимутто кочи но часса но ча сийа̄ на бхавеййа, евам̣, бханте, но ча ме сийа̄ мама сантакам̣ на̄ма кин̃чи на бхавеййа. на бхависсатӣти аттани аттанийе бхавитаббам̣ йатха̄ чидам̣ на̄марӯпам̣ етарахи ча атӣте ча аттаттанийам̣ сун̃н̃ам̣, евам̣ на бхависсати на ме бхависсати, ана̄гатепи кхандхавинимутто атта̄ на̄ма на кочи на ме бхависсати на паваттиссати, тато ева кин̃чи палибодхат̣т̣ха̄нийам̣ на ме бхависсати а̄йатимпи аттанийам̣ на̄ма на ме кин̃чи бхависсатӣти. имина̄ тӣсу ка̄лесу ‘‘аха’’нти гахетаббасса абха̄вато ‘‘мама’’нти гахетаббасса ча абха̄вам̣ дассети. тена чатуккот̣ика̄ сун̃н̃ата̄ пака̄сита̄ хоти.
анупуббавиха̄ри таттха соти евам̣ тӣсупи ка̄лесу аттаттанийам̣ сун̃н̃атам̣ таттха сан̇кха̄рагате анупассанто ануккамена удайаббайан̃а̄н̣а̄дивипассана̄н̃а̄н̣есу уппаджджама̄несу анупуббавипассана̄виха̄равасена анупуббавиха̄рӣ сама̄но. ка̄ленева таре висаттиканти со евам̣ випассанам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ т̣хито йога̄вачаро индрийа̄нам̣ парипа̄кагатака̄лена вут̣т̣ха̄нага̄минийа̄ випассана̄йа маггена гхат̣итака̄лена арийамаггасса уппаттика̄лена сакаласса бхаваттайасса сам̣тананато висаттика̄сан̇кха̄там̣ тан̣хам̣ тареййа, витаритва̄ тасса̄ паратӣре тит̣т̣хеййа̄ти адхиппа̄йо.
ити бхагава̄ ан̃н̃а̄падесена а̄йасмато маха̄качча̄насса арахаттуппаттидӣпанам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
ат̣т̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. удапа̄насуттаван̣н̣ана̄
69. наваме маллесӯти малла̄ на̄ма джа̄нападино ра̄джакума̄ра̄, тесам̣ нива̄со екопи джанападо рул̣хӣвасена ‘‘малла̄’’ти вуччати, тесу маллесу, йам̣ локе ‘‘малло’’ти вуччати. кечи пана ‘‘ма̄лесӯ’’ти пат̣ханти. ча̄рийам̣ чарама̄ноти атуритача̄рика̄васена маха̄ман̣д̣аладжанападача̄рикам̣ чарама̄но. махата̄ бхиккхусан̇гхена̄ти апариччхедагун̣ена махантена саман̣аган̣ена. тада̄ хи бхагавато маха̄бхиккхупарива̄ро ахоси. тхӯн̣ам̣ на̄ма малла̄нам̣ бра̄хман̣ага̄моти пураттхимадаккхин̣а̄йа диса̄йа маджджхимадесасса авадхит̣т̣ха̄не малладесе тхӯн̣ана̄мако бра̄хман̣абахулата̄йа бра̄хман̣ага̄мо. тадавасарӣти там̣ авасари, тхӯн̣ага̄мамаггам̣ па̄пун̣ӣти аттхо. ассосунти сун̣им̣су, сотадва̄расампаттавачананиггхоса̄нуса̄рена джа̄ним̣сӯти аттхо. кхоти падапӯран̣е, авадха̄ран̣аттхе ва̄ нипа̄то. таттха авадха̄ран̣аттхена ассосум̣йева, на тесам̣ саванантара̄йо ахосӣти вуттам̣ хоти. падапӯран̣ена падабйан̃джанасилит̣т̣хаттаматтамева. тхӯн̣еййака̄ти тхӯн̣ага̄мава̄сино. бра̄хман̣агахапатика̄ти еттха брахмам̣ ан̣антӣти бра̄хман̣а̄, манте саджджха̄йантӣти аттхо. идамева хи джа̄тибра̄хман̣а̄нам̣ ниббачанам̣, арийа̄ пана ба̄хитапа̄патта̄ ‘‘бра̄хман̣а̄’’ти вуччанти. гахапатика̄ти кхаттийабра̄хман̣е ваджджетва̄ йе кечи ага̄рам̣ аджджха̄васанта̄ вуччанти, висесато весса̄. бра̄хман̣а̄ ча гахапатика̄ ча бра̄хман̣агахапатика̄.
ида̄ни йаматтхам̣ те ассосум̣, там̣ дассетум̣ ‘‘саман̣о кхалу, бхо, готамо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха самитапа̄патта̄ ‘‘саман̣о’’ти ведитаббо. вуттан̃хетам̣ – ‘‘самита̄сса хонти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄’’тиа̄ди (ма. ни. 1.434). бхагава̄ ча ануттарена арийамаггена саббасо самитапа̄по. тенасса йатха̄бхуччагун̣а̄дхигатаметам̣ на̄мам̣, йадидам̣ саман̣оти. кхалӯти ануссаваттхе нипа̄то. бхоти бра̄хман̣аджа̄тика̄нам̣ джа̄тисамуда̄гатам̣ а̄лапанаматтам̣. вуттампи четам̣ ‘‘бхова̄ди на̄ма со хоти, саче хоти сакин̃чано’’ти (дха. па. 396). готамоти готтавасена бхагавато парикиттанам̣. тасма̄ ‘‘саман̣о кхалу, бхо, готамо’’ти саман̣о кира, бхо, готамаготтоти айаметтха аттхо. сакйапуттоти идам̣ пана бхагавато учча̄кулапаридӣпанам̣. сакйакула̄ паббаджитоти саддха̄паббаджитабха̄вапаридӣпанам̣. кеначи па̄риджун̃н̃ена анабхибхӯто апариккхӣн̣ам̣йева там̣ кулам̣ паха̄йа неккхамма̄дхигамасаддха̄йа паббаджитоти вуттам̣ хоти. удапа̄нам̣ тин̣асса ча бхусасса ча йа̄ва мукхато пӯресунти па̄нӣйакӯпам̣ тин̣ена ча бхусена ча мукхаппама̄н̣ена вад̣д̣хесум̣, тин̣а̄дӣни паккхипитва̄ кӯпам̣ пидахим̣сӯти аттхо.
тасса кира га̄масса бахи бхагавато а̄гаманамагге бра̄хман̣а̄нам̣ парибхогабхӯто еко удапа̄но ахоси. там̣ т̣хапетва̄ таттха сабба̄ни кӯпатал̣а̄ка̄дӣни удакат̣т̣ха̄на̄ни тада̄ висуккха̄ни нирудака̄ни ахесум̣. атха тхӯн̣еййака̄ ратанаттайе аппасанна̄ маччхерапаката̄ бхагавато а̄гаманам̣ сутва̄ ‘‘саче саман̣о готамо саса̄вако имам̣ га̄мам̣ пависитва̄ двӣхатӣхам̣ васеййа, саббам̣ имам̣ джанам̣ аттано вачане т̣хапеййа, тато бра̄хман̣адхаммо патит̣т̣хам̣ на лабхеййа̄’’ти таттха бхагавато ава̄са̄йа парисакканта̄ ‘‘имасмим̣ га̄ме ан̃н̃аттха удакам̣ наттхи, амум̣ удапа̄нам̣ апарибхогам̣ карисса̄ма, евам̣ саман̣о готамо саса̄вако имам̣ га̄мам̣ на пависиссатӣ’’ти саммантайитва̄ саббе га̄мава̄сино сатта̄хасса удакам̣ гахетва̄ ча̄т̣иа̄дӣни пӯретва̄ удапа̄нам̣ тин̣ена ча бхусена ча пидахим̣су. тена вуттам̣ – ‘‘удапа̄нам̣ тин̣асса ча бхусасса ча йа̄ва мукхато пӯресум̣, ‘ма̄ те мун̣д̣ака̄ саман̣ака̄ па̄нӣйам̣ апам̣сӯ’’’ти.
таттха мун̣д̣ака̄ саман̣ака̄ти мун̣д̣е ‘‘мун̣д̣а̄’’ти саман̣е ‘‘саман̣а̄’’ти ваттум̣ ват̣т̣еййа, те пана кхум̣сана̄дхиппа̄йена хӣл̣ента̄ евама̄хам̣су. ма̄ти пат̣иседхе, ма̄ апам̣су ма̄ пивим̣сӯти аттхо. магга̄ оккамма̄ти маггато апасаккитва̄. етамха̄ти йо удапа̄но техи татха̄ като, тамева ниддисанто а̄ха. ким̣ пана бхагава̄ тесам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ виппака̄рам̣ ана̄ваджджитва̄ евама̄ха – ‘‘етамха̄ удапа̄на̄ па̄нӣйам̣ а̄хара̄’’ти, уда̄ху а̄ваджджитва̄ джа̄нантоти? джа̄нанто ева бхагава̄ аттано буддха̄нубха̄вам̣ пака̄сетва̄ те даметва̄ ниббисеване ка̄тум̣ евама̄ха, на па̄нӣйам̣ па̄тука̄мо. теневеттха маха̄паринибба̄насутте вийа ‘‘пипа̄ситосмӣ’’ти (дӣ. ни. 2.191) на вуттам̣. дхаммабхан̣д̣а̄га̄рико пана саттху аджджха̄сайам̣ аджа̄нанто тхӯн̣еййакехи катам̣ виппака̄рам̣ а̄чиккханто ‘‘ида̄ни со, бханте’’тиа̄дима̄ха.
таттха ида̄нӣти адхуна̄, амха̄кам̣ а̄гаманавела̄йамева̄ти аттхо. есо, бханте, удапа̄ноти пат̣ханти. тхеро двиккхаттум̣ пат̣иккхипитва̄ татийава̄ре ‘‘на кхо татха̄гата̄ тиккхаттум̣ паччанӣка̄ ка̄табба̄, ка̄ран̣ам̣ дит̣т̣хам̣ бхависсати дӣгхадассина̄’’ти маха̄ра̄джадаттийам̣ бхагавато паттам̣ гахетва̄ удапа̄нам̣ агама̄си. гаччханте тхере удапа̄не удакам̣ парипун̣н̣ам̣ хутва̄ уттаритва̄ самантато сандати, саббам̣ тин̣ам̣ бхусан̃ча уплавитва̄ сайамева апагаччхи. тена ча сандама̄нена салилена упарӯпари вад̣д̣хантена тасмим̣ га̄ме саббева поккхаран̣ӣа̄дайо джала̄сайа̄ висуккха̄ парипӯрим̣су, татха̄ парикха̄кусуббханинна̄дӣни ча. саббо га̄маппадесо махогхена аджджхоттхат̣о маха̄вассака̄ле вийа ахоси. кумудуппалападумапун̣д̣арӣка̄дӣни джаладжапуппха̄ни таттха таттха уббхиджджитва̄ викасама̄на̄ни удакам̣ сан̃чха̄дим̣су. саресу хам̣сакон̃чачаккава̄кака̄ран̣д̣авабака̄дайа̄ е удакасакун̣ика̄ вассама̄на̄ таттха таттха вичарим̣су. тхӯн̣еййака̄ там̣ махогхам̣ татха̄ уттарантам̣ самантато вӣчитаран̇гасама̄кулам̣ парийантато самут̣т̣хахама̄нам̣ ручирам̣ пхен̣абуббул̣акам̣ дисва̄ аччхарийаббхутачиттаджа̄та̄ евам̣ саммантесум̣ ‘‘майам̣ саман̣асса готамасса удакупаччхедам̣ ка̄тум̣ ва̄йамимха̄, айам̣ пана махогхо тасса а̄гаманака̄лато пат̣т̣ха̄йа евам̣ абхивад̣д̣хати, ниссам̣сайам̣ кхо айам̣ тасса иддха̄нубха̄во. махиддхико хи со маха̄нубха̄во. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджати, йатха̄ йам̣ махогхо ут̣т̣хахитва̄ амха̄кам̣ га̄мампи оттхареййа. ханда майам̣ саман̣ам̣ готамам̣ упасан̇камитва̄ пайирупа̄ситва̄ аччайам̣ десента̄ кхама̄пеййа̄ма̄’’ти.
те саббева екаджджха̄сайа̄ хутва̄ сан̇гхасан̇гхӣ ган̣ӣбхӯта̄ га̄мато никкхамитва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су. упасан̇камитва̄ аппекачче бхагавато па̄де сираса̄ вандим̣су, аппекачче ан̃джалим̣ пан̣а̄месум̣, аппекачче бхагавата̄ саддхим̣ саммодим̣су, аппекачче тун̣хӣбхӯта̄ нисӣдим̣су, аппекачче на̄маготтам̣ са̄весум̣. евам̣ пана катва̄ саббева екамантам̣ нисӣдитва̄ ‘‘идха майам̣, бхо готама, бхото чева готамасса готамаса̄вака̄нан̃ча удакаппат̣иседхам̣ ка̄райимха, амукасмим̣ удапа̄не тин̣ан̃ча бхусан̃ча паккхипимха. со пана удапа̄но ачетанопи сама̄но сачетано вийа бхото гун̣ам̣ джа̄нанто вийа сайамева саббам̣ тин̣ам̣ бхусам̣ апанетва̄ сувисуддхо джа̄то, саббопи четтха ниннаппадесо махата̄ удакогхена парипун̣н̣о раман̣ӣйова джа̄то, удакӯпаджӣвино сатта̄ паритут̣т̣ха̄. майам̣ пана манусса̄пи сама̄на̄ бхото гун̣е на джа̄нимха, йе майам̣ евам̣ акаримха, са̄дху но бхавам̣ готамо татха̄ кароту, йатха̄йам̣ махогхо имам̣ га̄мам̣ на оттхареййа, аччайо но аччагама̄ йатха̄ба̄лам̣, там̣ но бхавам̣ готамо аччайам̣ пат̣игган̣ха̄ту анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти аччайам̣ десесум̣. бхагава̄пи ‘‘таггха тумхе аччайо аччагама̄ йатха̄ба̄лам̣, там̣ во майам̣ пат̣игган̣ха̄ма а̄йатим̣ сам̣вара̄йа̄’’ти тесам̣ аччайам̣ пат̣иггахетва̄ пасанначиттатам̣ н̃атва̄ уттари аджджха̄сайа̄нурӯпам̣ дхаммам̣ десеси. те бхагавато дхаммадесанам̣ сутва̄ пасанначитта̄ саран̣а̄дӣсу патит̣т̣хита̄ бхагавантам̣ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паккамим̣су. тесам̣ пана а̄гаманато пуретарам̣йева а̄йасма̄ а̄нандо там̣ па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ аччхарийаббхутачиттаджа̄то паттена па̄нӣйам̣ а̄да̄йа бхагавато упана̄метва̄ там̣ паваттим̣ а̄рочеси. тена вуттам̣ – ‘‘евам̣, бхантети кхо а̄йасма̄ а̄нандо’’тиа̄ди.
таттха мукхато овамитва̄ти саббам̣ там̣ тин̣а̄дим̣ мукхена чхад̣д̣етва̄. виссанданто ман̃н̃ети пуббе дӣгхараджджукена удапа̄нена уссин̃читва̄ гахетаббаудакогхо бхагавато паттам̣ гахетва̄ тхерасса гатака̄ле мукхена виссанданто вийа саматиттико ка̄капеййо хутва̄ ат̣т̣ха̄си. идан̃ча тхерасса гатака̄ле удакаппаваттим̣ сандха̄йа вуттам̣. тато парам̣ пана пуббе вуттанайена тасмим̣ га̄ме сакалам̣ ниннат̣т̣ха̄нам̣ удакена парипун̣н̣ам̣ ахосӣти. айам̣ паниддхи на буддха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄нена, на̄пи дева̄нубха̄вена, атха кхо бхагавато пун̃н̃а̄нубха̄вена париттадесанаттхам̣ ра̄джагахато веса̄лигамане вийа. кечи пана ‘‘тхӯн̣еййака̄нам̣ бхагавати паса̄даджананаттхам̣ тесам̣ аттхака̄ма̄хи девата̄хи ката’’нти. апаре ‘‘удапа̄насса хет̣т̣ха̄ васанакана̄гара̄джа̄ евамака̄сӣ’’ти. саббам̣ там̣ ака̄ран̣ам̣, йатха̄ бхагавато пун̃н̃а̄нубха̄венайева татха̄ удакуппаттийа̄ паридӣпитатта̄.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ адхит̣т̣ха̄нена вина̄ аттана̄ иччхитаниппхаттисан̇кха̄там̣ аттхам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄ тадаттхадӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха ким̣ кайира̄ удапа̄нена, а̄па̄ че саббада̄ сийунти йасса саббака̄лам̣ саббаттха ча а̄па̄ че йади сийум̣ йади упалаббхеййум̣ йади а̄кан̇кха̄маттапат̣ибаддхо, тесам̣ ла̄бхо, тена удапа̄нена ким̣ кайира̄ ким̣ кареййа, ким̣ пайоджананти аттхо. тан̣ха̄йа мӯлато чхетва̄, кисса парийесанам̣ чарети йа̄йа тан̣ха̄йа винибаддха̄ сатта̄ акатапун̃н̃а̄ хутва̄ иччхита̄ла̄бхадуккхена вихан̃н̃анти, тасса̄ тан̣ха̄йа мӯлам̣, мӯле ва̄ чхиндитва̄ т̣хито ма̄дисо саббан̃н̃убуддхо кисса кена ка̄ран̣ена па̄нӣйапарийесанам̣, ан̃н̃ам̣ ва̄ паччайапарийесанам̣ чареййа. ‘‘мӯлато чхетта̄’’типи пат̣ханти, тан̣ха̄йа мӯлам̣ мӯлейева ва̄ чхедакоти аттхо. атха ва̄ мӯлато чхетта̄ти мӯлато пат̣т̣ха̄йа тан̣ха̄йа чхедако. идам̣ вуттам̣ хоти – йо бодхийа̄ мӯлабхӯтамаха̄пан̣идха̄нато пат̣т̣ха̄йа апаримитам̣ сакалам̣ пун̃н̃асамбха̄рам̣ аттано ачинтетва̄ локахитаттхамева парин̣а̄манавасена парипӯренто мӯлато пабхути тан̣ха̄йа чхетта̄, со тан̣ха̄хетукасса иччхита̄ла̄бхасса абха̄вато кисса кена ка̄ран̣ена удакапарийесанам̣ чареййа, име пана тхӯн̣еййака̄ андхаба̄ла̄ имам̣ ка̄ран̣ам̣ аджа̄нанта̄ евамакам̣сӯти.
навамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. утенасуттаван̣н̣ана̄
70. дасаме ран̃н̃о утенасса̄ти утенасса на̄ма ран̃н̃о, йо ‘‘ваджджира̄джа̄’’типи вуччати. уййа̄нагатасса̄ти уййа̄накӣл̣анаттхам̣ уййа̄нам̣ гатасса. ана̄даре хи идам̣ са̄мивачанам̣, ‘‘антепура’’нти пана падам̣ апеккхитва̄ самбандхепетам̣ са̄мивачанам̣ хоти. ка̄лан̇ката̄нӣти аггидад̣д̣ха̄ни хутва̄ мата̄ни хонти. са̄ма̄ватӣпамукха̄нӣти еттха ка̄ пана̄йам̣ са̄ма̄ватӣ, катхан̃ча дад̣д̣ха̄ти? вуччате, бхаддаватийам̣ сет̣т̣хино дхӣта̄ гхосакасет̣т̣хина̄ дхӣтут̣т̣ха̄не т̣хапита̄ пан̃часатаиттхипарива̄ра̄ ран̃н̃о утенасса аггамахесӣ метта̄виха̄рабахула̄ арийаса̄вика̄ са̄ма̄ватӣ на̄ма. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато пана а̄дито пат̣т̣ха̄йа са̄ма̄ватийа̄ уппаттикатха̄ дхаммападаваттхумхи (дха. па. ат̣т̣ха. 1.20 са̄ма̄ватӣваттху) вуттанайена ведитабба̄. ма̄ган̣д̣ийасса на̄ма бра̄хман̣асса дхӣта̄ аттано ма̄та̄питӯнам̣ –
‘‘дисва̄на тан̣хам̣ аратим̣ раган̃ча,
на̄хоси чхандо апи метхунасмим̣;
кимевидам̣ муттакарӣсапун̣н̣ам̣,
па̄да̄пи нам̣ сампхуситум̣ на иччхе’’ти. (су. ни. 841) –
бхагавата̄ деситам̣ имам̣ га̄тхам̣ сутва̄ саттхари баддха̄гха̄та̄ ма̄ган̣д̣ийа̄ апарабха̄ге ран̃н̃а̄ утенена махесит̣т̣ха̄не т̣хапита̄ бхагавато косамбим̣ упагатабха̄вам̣, са̄ма̄ватӣпамукха̄нан̃ча пан̃чаннам̣ иттхисата̄нам̣ упа̄сика̄бха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘а̄гато на̄ма саман̣о готамо имам̣ нагарам̣, да̄нисса каттаббам̣ джа̄нисса̄ми, има̄пи тасса упат̣т̣ха̄йика̄, има̄сампи са̄ма̄ватӣпамукха̄нан̃ча каттаббам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти анекапарийа̄йехи татха̄гатасса та̄сан̃ча анаттхам̣ ка̄тум̣ ва̄йамитва̄пи асакконтӣ пунекадивасам̣ ран̃н̃а̄ саддхим̣ уййа̄накӣл̣ам̣ гаччхантӣ чӯл̣апиту са̄санам̣ пахин̣и ‘‘са̄ма̄ватийа̄ па̄са̄дам̣ гантва̄ дуссакот̣т̣ха̄га̄рателакот̣т̣ха̄га̄ра̄ни вивара̄петва̄ дусса̄ни телача̄т̣ӣсу теметва̄ тхамбхе вет̣хетва̄ та̄ сабба̄ екато катва̄ два̄рам̣ пидахитва̄ бахи йантам̣ датва̄ дан̣д̣адӣпика̄хи гехе аггим̣ дадама̄но отаритва̄ гаччхатӯ’’ти.
там̣ сутва̄ со па̄са̄дам̣ абхируйха кот̣т̣ха̄га̄ра̄ни виваритва̄ ваттха̄ни телача̄т̣ӣсу теметва̄ тхамбхе вет̣хетум̣ а̄рабхи. атха нам̣ са̄ма̄ватӣпамукха̄ иттхийо ‘‘ким̣ етам̣ чӯл̣апита̄’’ти вадантийо упасан̇камим̣су. ‘‘амма̄, ра̄джа̄ дал̣хикамматтха̄йа име тхамбхе телапилотика̄хи бандха̄пети, ра̄джагехе на̄ма суйуттадуйуттам̣ дуджджа̄нам̣, ма̄ ме сантике хотха̄’’ти ватва̄ та̄ а̄гата̄ габбхесу павесетва̄ два̄ра̄ни пидахитва̄ бахи йантакам̣ датва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа аггим̣ денто отари. са̄ма̄ватӣ та̄сам̣ ова̄дам̣ ада̄си, ‘‘амма̄, анаматагге сам̣са̄ре вичарантӣнам̣ евамева аггина̄ джха̄маттабха̄ва̄нам̣ буддхан̃а̄н̣енапи париччхедо на сукаро, аппаматта̄ хотха̄’’ти. та̄ саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ адхигатапхала̄йа вин̃н̃а̄таса̄сана̄йа кхуджджуттара̄йа арийаса̄вика̄йа секкхапат̣исамбхида̄патта̄йа саттха̄ра̄ деситанийа̄менева дхаммам̣ десентийа̄ сантике сота̄паттипхаласса адхигата̄ антарантара̄ каммат̣т̣ха̄наманасика̄рена йуттаппайутта̄ гехе джха̄йанте ведана̄париггахакаммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каронтийо ка̄чи дутийапхалам̣, ка̄чи татийапхалам̣ па̄пун̣итва̄ ка̄ламакам̣су. атха бхиккхӯ косамбийам̣ пин̣д̣а̄йа чаранта̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ паччха̄бхаттам̣ бхагавато а̄рочетва̄ та̄сам̣ абхисампара̄йам̣ пуччхим̣су. бхагава̄ ча та̄сам̣ арийапхала̄дхигамам̣ бхиккхӯнам̣ абха̄си. тена вуттам̣ – ‘‘тена кхо пана самайена ран̃н̃о утенасса…пе… аниппхала̄ ка̄лан̇ката̄’’ти.
таттха аниппхала̄ти на ниппхала̄, сампаттаса̄ман̃н̃апхала̄ ева ка̄лан̇ката̄. та̄ пана пхала̄ни пат̣илабхантийо са̄ма̄ватийа̄ –
‘‘а̄рамбхатха никкаматха, йун̃джатха буддхаса̄сане;
дхуна̄тха маччуно сенам̣, нал̣а̄га̄рам̣ва кун̃джаро.
‘‘йо имасмим̣ дхаммавинайе, аппаматто вихассати;
паха̄йа джа̄тисам̣са̄рам̣, дуккхассантам̣ кариссатӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.185; нетти. 29) –
га̄тха̄хи овадийама̄на̄ ведана̄париггахакаммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каронтийо випасситва̄ дутийататийапхала̄ни пат̣илабхим̣су. кхуджджуттара̄ пана а̄йусесасса аттхита̄йа, пуббе та̄дисасса каммасса акататта̄ ча тато па̄са̄дато бахи ахоси. ‘‘дасайоджанантаре пакка̄мӣ’’ти ча ваданти. атха бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣, ‘‘а̄вусо, анануччхавикам̣ вата арийаса̄вика̄нам̣ еварӯпам̣ маран̣а’’нти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, йадипи та̄сам̣ имасмим̣ аттабха̄ве айуттам̣, пуббе катакаммасса пана йуттамева та̄хи ладдха’’нти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте ат̣т̣ха паччекабуддха̄ ран̃н̃о нивесане нибаддхам̣ бхун̃джанти. пан̃часата̄ иттхийо те упат̣т̣хаханти. тесу сатта джана̄ химавантам̣ гаччханти, еко надӣтӣрасамӣпе екасмим̣ тин̣агахане сама̄паттийа̄ нисӣдати. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ паччекабуддхесу гатесу та̄хи иттхӣхи саддхим̣ удакакӣл̣ам̣ кӣл̣итука̄мо таттха гато. та̄ иттхийо дивасабха̄гам̣ удаке кӣл̣итва̄ сӣтапӣл̣ита̄ висиббитука̄ма̄ там̣ тин̣агаханам̣ упари висуккхатин̣асан̃чханнам̣ ‘‘тин̣ара̄сӣ’’ти сан̃н̃а̄йа парива̄ретва̄ аггим̣ датва̄ тин̣есу джха̄йитва̄ патантесу паччекабуддхам̣ дисва̄ ‘‘ран̃н̃о паччекабуддхо джха̄йати, там̣ ра̄джа̄ н̃атва̄ амхе на̄сессати, судад̣д̣хам̣ нам̣ карисса̄ма̄’’ти сабба̄ ито чито ча да̄руа̄дӣни а̄харитва̄ тасса упари ра̄сим̣ катва̄ а̄лимпетва̄ ‘‘ида̄ни джха̄йиссатӣ’’ти паккамим̣су. та̄ пат̣хамам̣ асан̃четаника̄ хутва̄ ида̄ни каммуна̄ баджджхим̣су. паччекабуддхам̣ пана антосама̄паттийам̣ саче да̄рӯнам̣ сакат̣асахассампи а̄харитва̄ а̄лимпента̄ усума̄ка̄раматтампи га̄хетум̣ на сакконти, тасма̄ со саттаме дивасе ут̣т̣ха̄йа йатха̄сукхам̣ агама̄си. та̄ тасса каммасса кататта̄ бахӯни вассасахасса̄ни бахӯни вассасатасахасса̄ни нирайе паччитва̄ тассева каммасса випа̄ка̄васесена аттабха̄васате имина̄ва нийа̄мена гехе джха̄йама̄не джха̄йим̣су. идам̣ та̄сам̣ пуббакаммам̣.
йасма̄ пана те имасмим̣ аттабха̄ве арийапхала̄ни саччха̄кам̣су, ратанаттайам̣ пайирупа̄сим̣су, тасма̄ таттха ана̄га̄минийо суддха̄ва̄сесу упапанна̄, итара̄ ка̄чи та̄ватим̣сесу, ка̄чи йа̄месу, ка̄чи туситесу, ка̄чи нимма̄наратӣсу, ка̄чи параниммитавасаваттӣсу упапанна̄.
ра̄джа̄пи кхо утено ‘‘са̄ма̄ватийа̄ гехам̣ кира джха̄йатӣ’’ти сутва̄ вегена а̄гаччхантопи там̣ падесам̣ та̄су дад̣д̣ха̄суйева сампа̄пун̣и. а̄гантва̄ пана гехам̣ нибба̄петва̄ уппаннабалавадоманассо ма̄ган̣д̣ийа̄йа татха̄ ка̄ритабха̄вам̣ упа̄йена н̃атва̄ арийаса̄вика̄су ката̄пара̄дхакаммуна̄ чодийама̄но тасса̄ ра̄джа̄н̣ам̣ ка̄реси саддхим̣ н̃а̄такехи. евам̣ са̄ сапариджана̄ самиттабандхава̄ анайабйасанам̣ па̄пун̣и.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ са̄ма̄ватӣпамукха̄нам̣ та̄сам̣ иттхӣнам̣ аггимхи анайабйасана̄паттихетум̣, ма̄ган̣д̣ийа̄йа ча самиттабандхава̄йа ра̄джа̄н̣а̄йа анайабйасана̄паттинимиттам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄ тадаттхадӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха мохасамбандхано локо, бхаббарӯпова диссатӣти йо идха сатталоко бхаббарӯпова хетусампанно вийа хутва̄ диссати, сопи мохасамбандхано мохена палигун̣т̣хито аттахита̄хитам̣ аджа̄нанто хите на пат̣ипаджджати, ахитам̣ дуккха̄вахам̣ бахун̃ча апун̃н̃ам̣ а̄чина̄ти. ‘‘бхаварӯпова диссатӣ’’типи па̄т̣хо. тассаттхо – айам̣ локо мохасамбандхано мохена палигун̣т̣хито, тато ева бхаварӯпова сассатасабха̄во вийасса атта̄ диссати, аджара̄маро вийа упат̣т̣ха̄ти, йена па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни акаттабба̄ни кароти.
упадхибандхано ба̄ло, тамаса̄ парива̄рито. сассаторива кха̄йатӣти на кевалан̃ча мохасамбандхано ева, апича кхо упадхибандханопи айам̣ андхаба̄лалоко авиджджа̄тамаса̄ парива̄рито. идам̣ вуттам̣ хоти – йена н̃а̄н̣ена авипарӣтам̣ ка̄ме ча кхандхе ча ‘‘аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’ти пассеййа, тасса абха̄вато йасма̄ ба̄ло андхапутхуджджано ан̃н̃а̄н̣атамаса̄ самантато парива̄рито нивуто, тасма̄ со ка̄мӯпадхи килесӯпадхи кхандхӯпадхӣти имесам̣ упадхӣнам̣ васена ча упадхибандхано, тато ева часса сопадхисса пассато сассато вийа ниччо саббака̄лабха̄вӣ вийа кха̄йати. ‘‘асассатирива кха̄йатӣ’’типи па̄т̣хо. тассаттхо – атта̄ саббака̄лам̣ виджджати упалаббхатӣти ан̃н̃о асассати аниччоти локасса со упадхи миччха̄бхинивесавасена екадесо вийа кха̄йати, упат̣т̣хахатӣти аттхо. рака̄ро хи падасандхикаро. пассато наттхи кин̃чананти йо пана сан̇кха̄ре париггахетва̄ аничча̄дивасена випассати, тассева випассана̄пан̃н̃а̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа йатха̄бхӯтам̣ пассато джа̄нато пат̣ивиджджхато ра̄га̄дикин̃чанам̣ наттхи, йена сам̣са̄ре баджджхеййа. татха̄ апассанто ева хи авиджджа̄тан̣ха̄дит̣т̣хиа̄дибандханехи сам̣са̄ре баддхо сийа̄ти адхиппа̄йо.
дасамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хита̄ ча чӯл̣аваггаван̣н̣ана̄.