4. пат̣хамана̄на̄титтхийасуттаван̣н̣ана̄

54. чатуттхе на̄на̄титтхийасаман̣абра̄хман̣апарибба̄джака̄ти еттха таранти етена сам̣са̄рогханти титтхам̣, нибба̄намагго. идха пана випарӣтавипалла̄савасена дит̣т̣хигатикехи татха̄ гахитадит̣т̣хидассанам̣ ‘‘титтха’’нти адхиппетам̣. тасмим̣ сассата̄дина̄на̄ка̄ре титтхе нийутта̄ти на̄на̄титтхийа̄, нагганиган̣т̣ха̄дисаман̣а̄ чева кат̣хакала̄па̄дибра̄хман̣а̄ ча поккхараса̄та̄дипарибба̄джака̄ ча саман̣абра̄хман̣апарибба̄джака̄. на̄на̄титтхийа̄ ча те саман̣абра̄хман̣апарибба̄джака̄ ча̄ти на̄на̄титтхийасаман̣абра̄хман̣апарибба̄джака̄.

‘‘сассато атта̄ ча локо ча̄’’тиа̄дина̄ пассанти ета̄йа, сайам̣ ва̄ пассати, татха̄ дассанаматтамева ва̄ти дит̣т̣хи, миччха̄бхинивесассетам̣ адхивачанам̣. сассата̄дивасена на̄на̄ анекавидха̄ дит̣т̣хийо етесанти на̄на̄дит̣т̣хика̄. сассата̄дивасенева кхаманам̣ кханти, рочанам̣ ручи, аттхато ‘‘сассато атта̄ ча локо ча̄’’тиа̄дина̄ (уда̄. 55) паватто читтавипалла̄со сан̃н̃а̄випалла̄со ча. татха̄ на̄на̄ кхантийо етесанти на̄на̄кхантика̄, на̄на̄ ручийо етесанти на̄на̄ручика̄. дит̣т̣хигатика̄ хи пуббабха̄ге татха̄ татха̄ читтам̣ рочетва̄ кхама̄петва̄ ча паччха̄ ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти абхинивисанти. атха ва̄ ‘‘аниччам̣ ничча’’нтиа̄дина̄ татха̄ татха̄ дассанавасена дит̣т̣хи, кхаманавасена кханти, руччанавасена ручӣти евам̣ тӣхипи падехи дит̣т̣хи ева вутта̄ти ведитабба̄. на̄на̄дит̣т̣хиниссайаниссита̄ти сассата̄дипарикаппавасена на̄на̄видхам̣ дит̣т̣хийа̄ ниссайам̣ ваттхум̣ ка̄ран̣ам̣, дит̣т̣хисан̇кха̄тамева ва̄ ниссайам̣ ниссита̄ аллӣна̄ упагата̄, там̣ аниссаджджитва̄ т̣хита̄ти аттхо. дит̣т̣хийопи хи дит̣т̣хигатика̄нам̣ абхинивеса̄ка̄ра̄нам̣ ниссайа̄ хонти.

сантӣти аттхи сам̣виджджанти упалаббханти. екети екачче. саман̣абра̄хман̣а̄ти паббаджджӯпагамена саман̣а̄, джа̄тийа̄ бра̄хман̣а̄, локена ва̄ саман̣а̄ти ча бра̄хман̣а̄ти ча евам̣ гахита̄. евам̣ва̄диноти евам̣ ида̄ни ваттабба̄ка̄рена вадантӣти евам̣ва̄дино. евам̣ ида̄ни ваттабба̄ка̄рена паватта̄ дит̣т̣хи етесанти евам̣дит̣т̣хино. таттха дутийена дит̣т̣хигатика̄нам̣ миччха̄бхинивесо дассито, пат̣хамена тесам̣ йатха̄бхинивесам̣ паресам̣ таттха патит̣т̣ха̄панавасена воха̄ро.

сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти еттха локоти атта̄. со хи дит̣т̣хигатикехи локийанти еттха пун̃н̃ам̣ па̄пам̣ таббипа̄ка̄, сайам̣ ва̄ ка̄рака̄дибха̄вена абхийуттехи локийатӣти локоти адхиппето. сва̄йам̣ сассато амаро ниччо дхувоти йадидам̣ амха̄кам̣ дассанам̣ идамева саччам̣ авипарӣтам̣, ан̃н̃ам̣ пана асассатотиа̄ди паресам̣ дассанам̣ могхам̣ миччха̄ти аттхо. етена чатта̄ропи сассатава̄да̄ дассита̄ хонти. асассатоти на сассато, аниччо адхуво чаванадхаммоти аттхо. ‘‘асассато’’ти сассатабха̄ваппат̣иккхепенева уччхедо дӣпитоти саттапи уччхедава̄да̄ дӣпита̄ хонти.

антава̄ти сапарийанто париват̣умо париччхиннаппама̄н̣о, на саббагатоти аттхо. етена сарӣрапарима̄н̣о ан̇гут̣т̣хапарима̄н̣о авайавапарима̄н̣о парама̄н̣упарима̄н̣о атта̄ти евама̄дива̄да̄ дассита̄ хонти. анантава̄ти апарийанто, саббагатоти аттхо. етена капилакан̣а̄да̄дива̄да̄ дӣпита̄ хонти.

там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти йам̣ сарӣрам̣, тадева джӣвасан̇кха̄там̣ ваттху, йан̃ча джӣвасан̇кха̄там̣ ваттху, тадева сарӣранти джӣван̃ча сарӣран̃ча адвайам̣ саманупассати. етена а̄джӣвака̄нам̣ вийа ‘‘рӯпӣ атта̄’’ти айам̣ ва̄до дассито хоти. ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти имина̄ пана ‘‘арӯпӣ атта̄’’ти айам̣ ва̄до дассито.

хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти еттха татха̄гатоти сатто. тан̃хи дит̣т̣хигатико ка̄ракаведака̄дисан̇кха̄там̣, ниччадхува̄дисан̇кха̄там̣ ва̄ татха̄бха̄вам̣ гатоти татха̄гатоти вохарати, со маран̣ато идхака̄йасса бхедато парам̣ уддхам̣ хоти, аттхи сам̣виджджатӣти аттхо. етена сассатагга̄хамукхена сол̣аса сан̃н̃ӣва̄да̄ ат̣т̣ха асан̃н̃ӣва̄да̄ ат̣т̣ха ча невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄ дассита̄ хонти. на хотӣти наттхи на упалаббхати. етена уччхедава̄до дассито. хоти ча на ча хотӣти аттхи ча наттхи ча̄ти. етена екаччасассатава̄да̄ сатта сан̃н̃ӣва̄да̄ ча дассита̄. нева хоти на на хотӣти имина̄ пана амара̄виккхепава̄до дасситоти ведитаббам̣.

име кира дит̣т̣хигатика̄ на̄на̄десато а̄гантва̄ са̄ваттхийам̣ пат̣ивасанта̄ екада̄ самайаппава̄даке саннипатитва̄ аттано аттано ва̄дам̣ паггайха ан̃н̃ава̄де кхум̣сента̄ вива̄да̄панна̄ ахесум̣. тена вуттам̣ ‘‘те бхан̣д̣анаджа̄та̄’’тиа̄ди.

таттха бхан̣д̣анам̣ на̄ма калахасса пуббабха̄го. бхан̣д̣анаджа̄та̄ти джа̄табхан̣д̣ана̄. калахоти калахо ева, каласса ва̄ хананато калахо дат̣т̣хаббо. ан̃н̃аман̃н̃асса вируддхава̄дам̣ а̄панна̄ти вива̄да̄панна̄. маммагхат̣т̣анато мукхамева саттӣти мукхасатти, пхарусава̄ча̄. пхалӯпача̄рена вийа хи ка̄ран̣ам̣ ка̄ран̣ӯпача̄рена пхалампи вохарийати йатха̄ там̣ ‘‘сукхо буддхуппа̄до, па̄пакаммам̣ паччанубхотӣ’’ти ча. та̄хи мукхасаттӣхи витуданта̄ виджджханта̄ вихаранти. едисо дхаммоти дхаммо авипарӣтасабха̄во едисо еварӯпо, йатха̄ майа̄ вуттам̣ ‘‘сассато локо’’ти. недисо дхаммоти на едисо дхаммо, йатха̄ тайа̄ вуттам̣ ‘‘асассато локо’’ти, евам̣ сесападехипи йоджетаббам̣. со ча титтхийа̄нам̣ вива̄до сакаланагаре па̄кат̣о джа̄то. атха бхиккхӯ са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣ха̄ там̣ сутва̄ ‘‘аттхи но идам̣ катха̄па̄бхатам̣, йам̣ нӯна майам̣ имам̣ паваттим̣ бхагавато а̄рочеййа̄ма, аппева на̄ма там̣ нисса̄йа саттху сан̣хасукхумам̣ дхаммадесанам̣ лабхеййа̄ма̄’’ти те паччха̄бхаттам̣ дхаммадесана̄ка̄ле бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ’’тиа̄ди.

там̣ сутва̄ бхагава̄ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ дхаммасса айатха̄бхӯтападжа̄нанам̣ пака̄сенто ‘‘ан̃н̃атиттхийа̄, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха. таттха андха̄ти пан̃н̃а̄чаккхувирахена андха̄. тена̄ха ‘‘ачаккхука̄’’ти. пан̃н̃а̄ хи идха ‘‘чаккхӯ’’ти адхиппета̄. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘аттхам̣ на джа̄нантӣ’’тиа̄ди. таттха аттхам̣ на джа̄нантӣти идхалокаттхам̣ паралокаттхам̣ на джа̄нанти, идхалокапаралокесу вуддхим̣ аббхудайам̣ на̄вабуджджханти, параматтхе пана нибба̄не катха̄вака̄. йе хи на̄ма паваттиматтепи саммӯл̣ха̄, те катхам̣ ниваттим̣ джа̄ниссантӣти. анаттхам̣ на джа̄нантӣти йадаггена те аттхам̣ на джа̄нанти, тадаггена анаттхампи на джа̄нанти. йасма̄ дхаммам̣ на джа̄нанти, тасма̄ адхаммампи на джа̄нанти. те хи випарийесагга̄хита̄йа дхаммам̣ кусалампи акусалам̣ каронти, адхаммампи акусалам̣ кусалам̣ каронти. на кевалан̃ча дхамма̄дхаммесу ева, атха кхо тасса випа̄кесупи саммӯл̣ха̄. татха̄ хи те каммампи випа̄кам̣ катва̄ вохаранти, випа̄кампи каммам̣ катва̄. татха̄ дхаммам̣ сабха̄вадхаммампи на джа̄нанти, адхаммам̣ асабха̄вадхаммампи на джа̄нанти. евам̣бхӯта̄ ча сабха̄вадхаммам̣ асабха̄вадхамман̃ча, асабха̄вадхаммам̣ сабха̄вадхамман̃ча катва̄ паведенти.

ити бхагава̄ титтхийа̄нам̣ мохадит̣т̣хипат̣ила̄бхабха̄вена пан̃н̃а̄чаккхувекаллато андхабха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни таматтхам̣ джаччандхӯпама̄йа пака̄сетум̣ ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха. таттха бхӯтапуббанти пуббе бхӯтам̣, атӣтака̄ле ниббаттам̣. ан̃н̃атаро ра̄джа̄ ахосӣти пура̄тано на̄маготтехи локе апа̄кат̣о еко ра̄джа̄ ахоси. со ра̄джа̄ ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄мантесӣти тасса кира ран̃н̃о собхаггаппаттам̣ саббан̇гасампаннам̣ аттано опавайхам̣ хаттхим̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатам̣ дисва̄ етадахоси – ‘‘бхаддакам̣ вата, бхо, хаттхийа̄нам̣ дассанӣйа’’нти. тена ча самайена еко джаччандхо ра̄джан̇ган̣ена гаччхати. там̣ дисва̄ ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘маха̄джа̄нийа̄ кхо име андха̄ йе еварӯпам̣ дассанӣйам̣ на лабханти дат̣т̣хум̣. йам̣нӯна̄хам̣ имисса̄ са̄ваттхийа̄ йаттака̄ джаччандха̄ саббе те саннипа̄та̄петва̄ екадесам̣ екадесам̣ хаттхена пхуса̄петва̄ тесам̣ вачанам̣ сун̣еййа’’нти. кел̣исӣло ра̄джа̄ екена пурисена са̄ваттхийа̄ саббе джаччандхе саннипа̄та̄петва̄ тасса пурисасса сан̃н̃ам̣ ада̄си ‘‘йатха̄ екеко джаччандхо сӣса̄дикам̣ екекам̣йева хаттхисса ан̇гам̣ пхуситва̄ ‘хаттхӣ майа̄ дит̣т̣хо’ти сан̃н̃ам̣ уппа̄деси, татха̄ карохӣ’’ти. со пурисо татха̄ ака̄си. атха ра̄джа̄ те джаччандхе паччекам̣ пуччхи ‘‘кӣдисо, бхан̣е, хаттхӣ’’ти. те аттана̄ дит̣т̣хадит̣т̣ха̄вайавамева хаттхим̣ катва̄ ваданта̄ ‘‘едисо хаттхӣ, недисо хаттхӣ’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ калахам̣ каронта̄ хаттха̄дӣхи упаккамитва̄ ра̄джан̇ган̣е махантам̣ кола̄халам̣ акам̣су. ра̄джа̄ сапариджано тесам̣ там̣ виппака̄рам̣ дисва̄ пха̄сукехи бхиджджама̄нехи хадайена уггатена маха̄хаситам̣ хаси. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо, бхиккхаве, со ра̄джа̄…пе… аттамано ахосӣ’’ти.

таттха амбхоти а̄лапанам̣. йа̄ватака̄ти йаттака̄. джаччандха̄ти джа̄тийа̄ андха̄, джа̄тито пат̣т̣ха̄йа ачаккхука̄. екаджджханти екато. бхан̣ети абахума̄на̄ла̄по. хаттхим̣ дассехӣти йатха̄вуттам̣ хаттхим̣ сайа̄петва̄ дассехи. со ча сусиккхитатта̄ апариппханданто нипаджджи. дит̣т̣хо но хаттхӣти хаттхена пара̄масанам̣ дассанам̣ катва̄ а̄хам̣су. тена пурисена сӣсам̣ пара̄маса̄петва̄ ‘‘едисо хаттхӣ’’ти сан̃н̃а̄питатта̄ та̄дисам̣йева нам̣ хаттхим̣ сан̃джа̄нанта̄ джаччандха̄ ‘‘едисо дева хаттхӣ сеййатха̄пи кумбхо’’ти вадим̣су. кумбхоти ча гхат̣оти аттхо. кхӣлоти на̄гадантакхӣло. сон̣д̣оти хаттхо. нан̇галӣса̄ти нан̇галасса сирасса ӣса̄. ка̄йоти сарӣрам̣. кот̣т̣хоти кусӯло. па̄доти джан̇гхо. тхӯн̣оти тхамбхо. нан̇гут̣т̣ханти ва̄л̣асса уримаппадесо. ва̄ладхӣти ва̄ласса аггаппадесо. мут̣т̣хӣхи сам̣сумбхим̣сӯти мут̣т̣хийо бандхитва̄ пахарим̣су, мут̣т̣хигха̄там̣ акам̣су. аттамано ахосӣти кел̣исӣлатта̄ со ра̄джа̄ тена джаччандха̄нам̣ калахена аттамано паха̄сена гахитамано ахоси.

евамева кхоти упама̄сам̣санданам̣. тассаттхо – бхиккхаве, йатха̄ те джаччандха̄ ачаккхука̄ екан̇гадассино анавасесато хаттхим̣ апасситва̄ аттана̄ дит̣т̣ха̄вайаваматтам̣ хаттхисан̃н̃а̄йа итарехи дит̣т̣хам̣ анануджа̄нанта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вива̄дам̣ а̄панна̄ калахам̣ акам̣су, евамева име ан̃н̃атиттхийа̄ сакка̄йасса екадесам̣ рӯпаведана̄дим̣ аттано дит̣т̣хидассанена йатха̄дит̣т̣хам̣ ‘‘атта̄’’ти ман̃н̃ама̄на̄ тасса сассата̄дибха̄вам̣ а̄ропетва̄ ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти абхинивиситва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ виваданти, йатха̄бхӯтам̣ пана аттха̄наттхам̣ дхамма̄дхамман̃ча на джа̄нанти. тасма̄ андха̄ ачаккхука̄ джаччандхапат̣ибха̄га̄ти.

етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ титтхийа̄нам̣ дхаммасабха̄вам̣ йатха̄бхӯтам̣ аджа̄нанта̄нам̣ апассанта̄нам̣ джаччандха̄нам̣ вийа хаттхимхи йатха̄дассанам̣ миччха̄бхинивесам̣, таттха ча вива̄да̄паттим̣ сабба̄ка̄рато видитва̄ тадаттхадӣпакам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха имесу кира саджджанти, еке саман̣абра̄хман̣а̄ти идхекачче паббаджджӯпагаманена саман̣а̄, джа̄тиматтена бра̄хман̣а̄ ‘‘сассато локо’’тиа̄динайаппаваттесу имесу ева аса̄ресу дит̣т̣хигатесу дит̣т̣ха̄бхинанданавасена, имесу ва̄ рӯпа̄дӣсу упа̄да̄наккхандхесу евам̣ аниччесу дуккхесу випарин̣а̄мадхаммесу тан̣ха̄бхинанданадит̣т̣ха̄бхинандана̄нам̣ васена ‘‘етам̣ мама̄’’тиа̄дина̄ саджджанти кира. ахо несам̣ саммохоти дассети. кирасаддо четтха аручисӯчанаттхо. тена таттха сан̇гака̄ран̣а̄бха̄вамева дӣпети. на кевалам̣ саджджанти ева, атха кхо виггайха нам̣ виваданти ‘‘на твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄си, ахам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄мӣ’’тиа̄дина̄ вигга̄хикакатха̄нуйогавасена виггайха виваданти вива̄дам̣ а̄паджджанти. нанти четтха нипа̄таматтам̣. атха ва̄ виггайха нанти нам̣ дит̣т̣хиниссайам̣ сакка̄йадит̣т̣химева ва̄ випарӣтадассанатта̄ сассата̄дивасена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вируддхам̣ гахетва̄ виваданти висесато ваданти, аттано ева ва̄дам̣ висит̣т̣хам̣ авипарӣтам̣ катва̄ абхинивисса вохаранти. йатха̄ ким̣? джана̄ екан̇гадассино йатхева джаччандхаджана̄ хаттхисса екекан̇гадассино ‘‘йам̣ йам̣ аттана̄ пхуситва̄ н̃а̄там̣, там̣ тадева хаттхӣ’’ти гахетва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ виггайха вивадим̣су, евам̣сампадамиданти аттхо. ивасаддо четтха луттаниддит̣т̣хоти ведитаббо.

чатуттхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.