2. ра̄джасуттаван̣н̣ана̄

12. дутийе самбахула̄нанти винайапарийа̄йена тайо джана̄ ‘‘самбахула̄’’ти вуччанти, тато парам̣ сан̇гхо. суттантапарийа̄йена пана тайо тайо ева, тато уддхам̣ самбахула̄. тасма̄ идха̄пи суттантапарийа̄йена самбахула̄ти ведитабба̄. упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йанти дхаммасабха̄ман̣д̣апе. са̄ хи дхаммам̣ десетум̣ а̄гатасса татха̄гатасса бхиккхӯнам̣ упат̣т̣ха̄накаран̣ат̣т̣ха̄нанти ‘‘упат̣т̣ха̄наса̄ла̄’’ти вуччати. атха ва̄ йаттха бхиккхӯ винайам̣ виниччхинанти, дхаммам̣ катхенти, са̄каччхам̣ сама̄паджджанти, саннипатанавасена пакатийа̄ упатит̣т̣ханти, са̄ са̄ла̄пи ман̣д̣апопи ‘‘упат̣т̣ха̄наса̄ла̄’’твева вуччати. таттха̄пи хи буддха̄санам̣ ниччам̣ пан̃н̃аттамева хоти. идан̃хи буддха̄нам̣ дхарама̄нака̄ле бхиккхӯнам̣ ча̄риттам̣. саннисинна̄нанти нисаджджанавасена сан̇гамма нисинна̄нам̣. саннипатита̄нанти тато тато а̄гантва̄ саннипатанавасена саннипатита̄нам̣. атха ва̄ буддха̄санам̣ пурато катва̄ саттху саммукхе вийа а̄даруппаттийа̄ саккаччам̣ нисӣданавасена саннисинна̄нам̣, сама̄наджджха̄сайатта̄ ан̃н̃аман̃н̃асмим̣ аджджха̄сайена сут̣т̣ху самма̄ ча нипатанавасена саннипатита̄нам̣. айанти ида̄ни вуччама̄нам̣ ниддисати. антара̄катха̄ти каммат̣т̣ха̄наманасика̄рауддесапарипуччха̄дӣнам̣ антара̄ ан̃н̃а̄ ека̄ катха̄, атха ва̄ маджджханхике ладдхасса сугатова̄дасса, са̄йам̣ лабхитаббасса дхаммассаванасса ча антара̄ паваттатта̄ антара̄катха̄, саман̣асама̄ча̄рассева ва̄ антара̄ паватта̄ ан̃н̃а̄ ека̄ катха̄ти антара̄катха̄. удапа̄дӣти уппанна̄.

имесам̣ двиннам̣ ра̄джӯнанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. махаддханатаро ва̄тиа̄дӣсу патхавийам̣ никхан̣итва̄ т̣хапитам̣ саттаратананичайасан̇кха̄там̣ махантам̣ дханам̣ етасса̄ти махаддхано, двӣсу айам̣ атисайена махаддханоти махаддханатаро. ва̄саддо викаппаттхо. сесападесупи есева найо. айам̣ пана висесо – ниччапариббайавасена маханто бхого етасса̄ти маха̄бхого. девасикам̣ пависанаа̄йабхӯто маханто косо етасса̄ти маха̄косо. апаре пана ‘‘девасикам̣ пависанаа̄йабхӯтам̣ ман̣иса̄рапхеггугумба̄дибхедабхиннам̣ париггахаваттху дханам̣, тадева са̄рагаббха̄дӣсу нихитам̣ косо’’ти ваданти. ваджиро, маха̄нӣло, инданӣло, маракато, вел̣урийо, падумара̄го, пхуссара̄го, каккетано, пула̄ко, вимало, лохитан̇ко, пхалико, пава̄л̣о, джотирасо, гомуттако, гомедако, согандхико, мутта̄, сан̇кхо, ан̃джанамӯло, ра̄джапат̣т̣о, аматам̣сако, пийако, бра̄хман̣ӣ ча̄ти чатуббӣсати ман̣и на̄ма. сатта лоха̄ни каха̄пан̣о ча са̄ро на̄ма. сайаначчха̄данапа̄вуран̣агаджадантасила̄дӣни пхеггу на̄ма. чандана̄гарукун̇куматагаракаппӯра̄ди гумба̄ на̄ма. таттха пуримена а̄дисаддена са̄ливӣхиа̄димуггама̄са̄дипуббан̣н̣а̄паран̣н̣абхедам̣ дхан̃н̃авикатим̣ а̄дим̣ катва̄ йам̣ сатта̄нам̣ упабхогапарибхогабхӯтам̣ ваттху, там̣ саббам̣ сан̇гайхати. махантам̣ виджитам̣ рат̣т̣хам̣ етасса̄ти маха̄виджито. маханто хаттхиасса̄дива̄хано етасса̄ти маха̄ва̄хано. махантам̣ сена̄балан̃чева тха̄мабалан̃ча етасса̄ти махаббало. иччхитаниббаттисан̇кха̄та̄ пун̃н̃акамманиппханна̄ махатӣ иддхи етасса̄ти махиддхико. теджасан̇кха̄то усса̄хамантапабхусаттисан̇кха̄то ва̄ маханто а̄нубха̄во етасса̄ти маха̄нубха̄во.

еттха ча пат̣хамена а̄йасампада̄, дутийена виттӯпакаран̣асампада̄, татийена вибхавасампада̄, чатуттхена джанападасампада̄, пан̃чамена йа̄насампада̄, чхат̣т̣хена парива̄расампада̄йа саддхим̣ аттасампада̄, саттамена пун̃н̃акаммасампада̄, ат̣т̣хамена пабха̄васампада̄ тесам̣ ра̄джӯнам̣ пака̄сита̄ хоти. тена йа̄ са̄ са̄мисампатти, амаччасампатти, сена̄сампатти, рат̣т̣хасампатти, вибхавасампатти, миттасампатти, дуггасампаттӣти сатта пакатисампада̄ ра̄джӯнам̣ иччхитабба̄. та̄ сабба̄ йатха̄рахам̣ паридӣпита̄ти ведитабба̄.

да̄на̄дӣхи чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи парисам̣ ран̃джетӣти ра̄джа̄. магадха̄нам̣ иссароти ма̄гадхо. махатийа̄ сена̄йа саманна̄гататта̄ сенийаготтатта̄ ва̄ сенийо. бимби вуччати суван̣н̣ам̣, тасма̄ са̄рабимбиван̣н̣ата̄йа бимбиса̄ро. кечи пана ‘‘на̄мамеветам̣ тасса ран̃н̃о’’ти ваданти. пачча̄миттам̣ парасенам̣ джина̄тӣти пасенади. косаларат̣т̣хасса адхипатӣти косало. айан̃чарахӣти еттха чарахӣти нипа̄таматтам̣. виппаката̄ти апарийосита̄. айам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ антара̄катха̄ анит̣т̣хита̄ти аттхо.

са̄йанхасамайанти са̄йанхе екам̣ самайам̣. пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти тато тато рӯпа̄диа̄рамман̣ато читтасса пат̣исам̣харан̣ато пат̣исалла̄насан̇кха̄та̄йа пхаласама̄паттито йатха̄ка̄лапариччхедам̣ вут̣т̣хито. бхагава̄ хи пуббан̣хасамайам̣ бхиккхусан̇гхапаривуто са̄ваттхим̣ пависитва̄ бхиккхӯнам̣ сулабхапин̣д̣апа̄там̣ катва̄ катабхаттакиччо бхиккхӯхи саддхим̣ са̄ваттхито никкхамитва̄ виха̄рам̣ пависитва̄ гандхакут̣иппамукхе т̣хатва̄ ваттам̣ дассетва̄ т̣хита̄нам̣ бхиккхӯнам̣ йатха̄самут̣т̣хитам̣ сугатова̄дам̣ датва̄ тесу аран̃н̃аруккхамӯла̄дидива̄т̣т̣ха̄нам̣ уддисса гатесу гандхакут̣им̣ пависитва̄ пхаласама̄паттисукхена дивасабха̄гам̣ вӣтина̄метва̄ йатха̄ка̄лапариччхеде сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа, ‘‘майхам̣ упагаманам̣ а̄гамайама̄на̄ чатассо париса̄ сакалавиха̄рам̣ парипӯрентийо нисинна̄, ида̄ни ме дхаммадесанаттхам̣ дхаммасабха̄ман̣д̣алам̣ упагантум̣ ка̄ло’’ти а̄санато вут̣т̣ха̄йа, кесарасӣхо вийа кан̃чанагуха̄йа сурабхигандхакут̣ито никкхамитва̄ йӯтхам̣ упасан̇каманто маттаварава̄ран̣о вийа ака̄йача̄паллена ча̄рувиккантагамано асӣтианубйан̃джанаппат̣иман̣д̣итаба̄ттим̣самаха̄пурисалаккхан̣асамуджджала̄йа бйа̄маппабха̄йа париккхепавила̄сасампанна̄йа пабхассаракетума̄ла̄лан̇ката̄йа нӣлапӣталохитода̄таман̃джит̣т̣хапабхассара̄нам̣ васена чхаббан̣н̣абуддхарам̣сийо виссаджджентийа̄ ачинтеййа̄нубха̄ва̄йа анупама̄йа буддхалӣла̄йа саманна̄гата̄йа рӯпака̄йасампаттийа̄ сакалавиха̄рам̣ ека̄локам̣ курума̄но упат̣т̣ха̄наса̄лам̣ упасан̇ками. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄…пе… тенупасан̇камӣ’’ти.

евам̣ упасан̇камитва̄ ваттам̣ дассетва̄ нисинне те бхиккхӯ тун̣хӣбхӯте дисва̄ ‘‘майи акатхенте име бхиккхӯ буддхага̄равена каппампи на катхессантӣ’’ти катха̄самут̣т̣ха̄панаттхам̣ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха. таттха ка̄йа нуттха̄ти катама̄йа ну бхаватха. ‘‘ка̄йа ноттха̄’’типи па̄л̣и, со еваттхо, ‘‘ка̄йа нветтха̄’’типи пат̣ханти, тасса катама̄йа ну еттха̄ти аттхо. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – бхиккхаве, катама̄йа на̄ма катха̄йа идха саннисинна̄ бхаватха, катама̄ ча тумха̄кам̣ катха̄ мама̄гаманапаччайа̄ анит̣т̣хита̄, там̣ нит̣т̣ха̄песса̄мӣти евам̣ саббан̃н̃упава̄ран̣а̄йа пава̄реси.

на кхветанти на кхо етам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. ‘‘на кхота’’нтипи пат̣ханти, на кхо етам̣ иччева падавибха̄го. кулапутта̄нанти джа̄тиа̄ча̄ракулапутта̄нам̣. саддха̄ти саддха̄йа, каммапхаласаддха̄йа ратанаттайасаддха̄йа ча. ага̄расма̄ти гхарато, гахат̣т̣хабха̄ва̄ти аттхо. анага̄рийанти паббаджджам̣. паббаджита̄нанти упагата̄нам̣. йанти кирийа̄пара̄масанам̣. таттха̄йам̣ падайоджана̄ – ‘‘бхиккхаве, тумхе нева ра̄джа̄бхинӣта̄ на чора̄бхинӣта̄ на ин̣ат̣т̣а̄ на джӣвитапаката̄ паббаджита̄, атха кхо саддха̄йа ага̄рато никкхамитва̄ мама са̄сане паббаджита̄, тумхе етарахи еварӯпим̣ ра̄джаппат̣исам̣йуттам̣ тираччха̄накатхам̣ катхеййа̄тха, йам̣ еварӯпа̄йа катха̄йа катханам̣, етам̣ тумха̄кам̣ на кхо патирӯпам̣ на йуттамева̄’’ти.

евам̣ саннипатита̄нам̣ паббаджита̄нам̣ аппатирӯпам̣ пат̣иккхипитва̄ ида̄ни несам̣ патирӯпам̣ пат̣ипаттим̣ ануджа̄нанто ‘‘саннипатита̄нам̣ во, бхиккхаве, двайам̣ каран̣ӣйам̣ дхаммӣ ва̄ катха̄ арийо ва̄ тун̣хӣбха̄во’’ти а̄ха. таттха воти тумха̄кам̣. каран̣ӣйанти хи падам̣ апеккхитва̄ каттари са̄мивачанаметам̣, тасма̄ тумхехӣти аттхо. двайам̣ каран̣ӣйанти две ка̄табба̄. дхаммӣ катха̄ти чатусаччадхаммато анапета̄ катха̄, паваттиниваттипаридӣпинӣ дхаммадесана̄ти аттхо. дасакатха̄ваттхусан̇кха̄та̄пи хи дхаммакатха̄ тадекадеса̄ ева̄ти. арийоти екантахита̄вахатта̄ арийо, висуддхо уттамоти ва̄ арийо. тун̣хӣбха̄воти саматхавипассана̄бха̄вана̄бхӯтам̣ акатханам̣. кечи пана ‘‘вачӣсан̇кха̄рапат̣ипаккхабха̄вато дутийаджджха̄нам̣ арийо тун̣хӣбха̄во’’ти ваданти. апаре ‘‘чатуттхаджджха̄нам̣ арийо тун̣хӣбха̄во’’ти ваданти. айам̣ панеттха аттхо – ‘‘бхиккхаве, читтавивекасса парибрӯханаттхам̣ вивекат̣т̣хака̄йа̄ сун̃н̃а̄га̄ре вихаранта̄ саче када̄чи саннипататха, евам̣ саннипатитехи тумхехи ‘ассутам̣ са̄вети сутам̣ ва̄ парийодапетӣ’ти вуттанайена ан̃н̃аман̃н̃ассӯпака̄ра̄йа кхандха̄дӣнам̣ аниччата̄дипат̣исам̣йутта̄ дхаммакатха̄ ва̄ паваттетабба̄, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ абйа̄ба̄дханаттхам̣ джха̄насама̄паттийа̄ ва̄ вихаритабба’’нти.

таттха пуримена каран̣ӣйавачанена анотин̣н̣а̄нам̣ са̄сане отаран̣ӯпа̄йам̣ дассети, паччхимена отин̣н̣а̄нам̣ сам̣са̄рато ниссаран̣ӯпа̄йам̣. пуримена ва̄ а̄гамавеййаттийе нийоджети, паччхимена адхигамавеййаттийе. атха ва̄ пуримена самма̄дит̣т̣хийа̄ пат̣хамам̣ уппаттихетум̣ дӣпети, дутийена дутийам̣. вуттан̃хетам̣ –

‘‘двеме, бхиккхаве, хетӯ две паччайа̄ самма̄дит̣т̣хийа̄ уппа̄да̄йа парато ча гхосо, паччаттан̃ча йонисо манасика̄ро’’ти (а. ни. 2.127).

пуримена ва̄ локийасамма̄дит̣т̣хийа̄ мӯлака̄ран̣ам̣ вибха̄вети, паччхимена локуттарасамма̄дит̣т̣хийа̄ мӯлака̄ран̣анти евама̄дина̄ еттха йоджана̄ ведитабба̄.

етаматтхам̣ видитва̄ти техи бхиккхӯхи киттитака̄масампаттито джха̄на̄дисампатти сантатара̄ чева пан̣ӣтатара̄ ча̄ти етаматтхам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄. имам̣ уда̄нанти имам̣ арийавиха̄расукха̄нубха̄вадӣпакам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха йан̃ча ка̄масукхам̣ локети локасаддо ‘‘кхандхалоко а̄йатаналоко дха̄тулоко’’тиа̄дӣсу (маха̄ни. 3, 7; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 2) сан̇кха̄ресу а̄гато.

‘‘йа̄вата̄ чандимасӯрийа̄ парихаранти,

диса̄ бханти вирочана̄;

та̄ва сахассадха̄ локо,

еттха те ваттатӣ васо’’ти. –

а̄дӣсу (ма. ни. 1.503) ока̄се а̄гато. ‘‘аддаса̄ кхо бхагава̄ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 9; ма. ни. 1.283) саттесу. идха пана сатталоке ока̄салоке ча ведитаббо. тасма̄ авӣчито пат̣т̣ха̄йа упари брахмалокато хет̣т̣ха̄ етасмим̣ локе йам̣ ваттхука̄ме пат̣ичча килесака̄мавасена уппаджджанато ка̄масахагатам̣ сукхам̣. йан̃чидам̣ дивийам̣ сукханти йан̃ча идам̣ диви бхавам̣ диббавиха̄равасена ча ладдхаббам̣ брахма̄нам̣ манусса̄нан̃ча рӯпасама̄паттисукхам̣. тан̣хаккхайасукхасса̄ти йам̣ а̄гамма тан̣ха̄ кхӣйати, там̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ тан̣ха̄йа ча пат̣ипассамбханавасена паваттапхаласама̄паттисукхам̣ тан̣хаккхайасукхам̣ на̄ма, тасса тан̣хаккхайасукхасса. етети лин̇гавипалла̄сена ниддесо, ета̄ни сукха̄нӣти аттхо. кечи убхайампи сукхаса̄ман̃н̃ена гахетва̄ ‘‘ета’’нти пат̣ханти, тесам̣ ‘‘калам̣ на̄ггхатӣ’’ти па̄т̣хена бхавитаббам̣.

сол̣асинти сол̣асаннам̣ пӯран̣им̣. айан̃хеттха сан̇кхепаттхо – чаккаваттисукхам̣ а̄дим̣ катва̄ саббасмим̣ мануссалоке мануссасукхам̣, на̄гасупан̣н̣а̄дилоке на̄га̄дӣхи анубхавитаббам̣ сукхам̣, ча̄тумаха̄ра̄джика̄дидевалоке чхаббидхам̣ ка̄масукханти йам̣ ека̄дасавидхе ка̄малоке уппаджджантам̣ ка̄масукхам̣, йан̃ча идам̣ рӯпа̄рӯпадевесу диббавиха̄рабхӯтесу рӯпа̄рӯпаджджха̄несу ча уппаннатта̄ ‘‘дивийа’’нти ладдхана̄мам̣ локийаджджха̄насукхам̣, сакалампи тадубхайам̣ тан̣хаккхайасукхасан̇кха̄там̣ пхаласама̄паттисукхам̣ сол̣аса бха̄ге катва̄ тато екабха̄гам̣ сол̣асабха̄гагун̣е ладдхам̣ екабха̄гасан̇кха̄там̣ калам̣ на аггхатӣти.

айан̃ча аттхаван̣н̣ана̄ пхаласама̄паттиса̄ман̃н̃ена вутта̄. па̄л̣ийам̣ ависесена тан̣хаккхайасса а̄гататта̄ пат̣хамапхаласама̄паттисукхасса̄пи калам̣ локийам̣ на аггхати ева. татха̄ хи вуттам̣ –

‘‘патхабйа̄ екараджджена, саггасса гаманена ва̄;

саббалока̄дхипаччена, сота̄паттипхалам̣ вара’’нти. (дха. па. 178);

сота̄паттисам̣йуттепи вуттам̣ –

‘‘кин̃ча̄пи, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ чатуннам̣ дӣпа̄нам̣ иссарийа̄дхипаччам̣ раджджам̣ ка̄ретва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ сахабйатам̣, со таттха нандане ване аччхара̄сан̇гхапаривуто диббехи ча пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄рети, со чатӯхи дхаммехи асаманна̄гато. атха кхо со апаримуттова нирайа̄, апаримутто тираччха̄найонийа̄, апаримутто петтивисайа̄, апаримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄. кин̃ча̄пи, бхиккхаве, арийаса̄вако пин̣д̣ийа̄лопена йа̄пети, нантака̄ни ча дха̄рети, со чатӯхи дхаммехи саманна̄гато, атха кхо со паримутто нирайа̄, паримутто тираччха̄найонийа̄, паримутто петтивисайа̄, паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄.

‘‘катамехи чатӯхи? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти ‘итипи со бхагава̄ арахам̣…пе... буддхо бхагава̄’ти. дхамме авеччаппаса̄дена…пе… вин̃н̃ӯхӣ’ти. сан̇гхе авеччаппаса̄дена…пе… пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’ти. арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. имехи чатӯхи дхаммехи саманна̄гато хоти. йо ча, бхиккхаве, чатуннам̣ дӣпа̄нам̣ пат̣ила̄бхо, йо чатуннам̣ дхамма̄нам̣ пат̣ила̄бхо, чатуннам̣ дӣпа̄нам̣ пат̣ила̄бхо чатуннам̣ дхамма̄нам̣ пат̣ила̄бхасса калам̣ на̄ггхати сол̣аси’’нти (сам̣. ни. 5.997).

евам̣ бхагава̄ саббаттха локийасукхам̣ сауттарам̣ са̄тисайам̣, локуттарасукхамева ануттаранти атисайанти бха̄джесӣти.

дутийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.