3. кхема̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄

дахара̄ твам̣ рӯпаватӣтиа̄дика̄ кхема̄йа тхерийа̄ га̄тха̄. айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре пара̄дхӣнавуттика̄ паресам̣ да̄сӣ ахоси. са̄ паресам̣ веййа̄ваччакаран̣ена джӣвикам̣ каппентӣ екадивасам̣ падумуттарасса самма̄самбуддхасса аггаса̄вакам̣ суджа̄таттхерам̣ пин̣д̣а̄йа чарантам̣ дисва̄ тайо модаке датва̄ там̣дивасамева аттано кесе виссаджджетва̄ тхерасса да̄нам̣ датва̄ ‘‘ана̄гате маха̄пан̃н̃а̄ буддхасса са̄вика̄ бхавеййа’’нти паттханам̣ катва̄ йа̄ваджӣвам̣ кусалакамме аппаматта̄ хутва̄ девамануссесу сам̣сарантӣ ануккамена чхака̄масагге, тесам̣ тесам̣ девара̄джӯнам̣ махесибха̄вена упапанна̄, мануссалокепи анекава̄рам̣ чаккаваттӣнам̣ ман̣д̣алара̄джӯнан̃ча махесибха̄вам̣ упагата̄ маха̄сампаттийо анубхавитва̄ випассисса бхагавато ка̄ле мануссалоке уппаджджитва̄ вин̃н̃утам̣ патва̄, саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасам̣вега̄ паббаджитва̄ дасавассасахасса̄ни брахмачарийам̣ чарантӣ бахуссута̄ дхаммакатхика̄ хутва̄ бахуджанасса дхаммакатхана̄дина̄ пан̃н̃а̄сам̣ваттанийакаммам̣ катва̄ тато чавитва̄ сугатӣсуйева сам̣сарантӣ имасмим̣ каппе бхагавато ча какусандхасса бхагавато ча кон̣а̄гаманасса ка̄ле вибхавасампанне куле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патва̄ махантам̣ сан̇гха̄ра̄мам̣ ка̄ретва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса ниййа̄деси.

бхагавато пана кассападасабаласса ка̄ле кикисса ка̄сиран̃н̃о саббаджет̣т̣хика̄ саман̣ӣ на̄ма дхӣта̄ хутва̄, саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасам̣вега̄ ага̄рейева т̣хита̄, вӣсати вассасахасса̄ни кома̄рибрахмачарийам̣ чарантӣ саман̣агутта̄дӣхи аттано бхагинӣхи саддхим̣ раман̣ӣйам̣ паривен̣ам̣ ка̄ретва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса ниййа̄деси. евамева таттха таттха бхаве а̄йатанагатам̣ ул̣а̄рам̣ пун̃н̃акаммам̣ катва̄ сугатӣсуйева сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де маддарат̣т̣хе са̄каланагаре ра̄джакуле ниббатти. кхема̄тисса̄ на̄мам̣ ахоси, суван̣н̣аван̣н̣а̄ кан̃чанасаннибхаттача̄. са̄ вайаппатта̄ бимбиса̄раран̃н̃о гехам̣ гата̄. саттхари вел̣уване вихаранте рӯпаматта̄ хутва̄ ‘‘рӯпе досам̣ дассетӣ’’ти саттху дассана̄йа на гаччхати.

ра̄джа̄ мануссехи вел̣уванасса ван̣н̣е пака̄са̄петва̄ девийа̄ виха̄радассана̄йа читтам̣ уппа̄деси. атха девӣ ‘‘виха̄рам̣ пассисса̄мӣ’’ти ра̄джа̄нам̣ пат̣ипуччхи. ра̄джа̄ ‘‘виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ адисва̄ а̄гантум̣ на лабхиссасӣ’’ти ватва̄ пуриса̄нам̣ сан̃н̃ам̣ ада̄си – ‘‘балакка̄ренапи девим̣ дасабалам̣ дассетха̄’’ти. девӣ виха̄рам̣ гантва̄ дивасабха̄гам̣ кхепетва̄ ниваттентӣ саттха̄рам̣ адисва̄ва гантум̣ а̄раддха̄. атха нам̣ ра̄джапуриса̄ аниччхантимпи саттху сантикам̣ найим̣су. саттха̄ там̣ а̄гаччхантим̣ дисва̄ иддхийа̄ деваччхара̄садисам̣ иттхим̣ нимминитва̄ та̄лапан̣н̣ам̣ гахетва̄ бӣджайама̄нам̣ ака̄си. кхема̄ девӣ там̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘еварӯпа̄ на̄ма деваччхарапат̣ибха̄га̄ иттхийо бхагавато авидӯре тит̣т̣ханти, ахам̣ ета̄сам̣ парича̄риката̄йапи наппахоми, манампи никка̄ран̣а̄ па̄пачиттасса васена нат̣т̣ха̄’’ти нимиттам̣ гахетва̄ тамева иттхим̣ олокайама̄на̄ ат̣т̣ха̄си. атхасса̄ пассантийа̄ва саттху адхит̣т̣ха̄набалена са̄ иттхӣ пат̣хамавайам̣ атиккамма маджджхимавайампи атиккамма паччхимавайам̣ патва̄ кхан̣д̣аданта̄ палитакеса̄ валиттача̄ хутва̄ саддхим̣ та̄лапан̣н̣ена париваттитва̄ пати. тато кхема̄ ката̄дхика̄ратта̄ евам̣ чинтеси – ‘‘евам̣видхампи сарӣрам̣ ӣдисам̣ випаттим̣ па̄пун̣и, майхампи сарӣрам̣ евам̣гатикамева бхависсатӣ’’ти. атхасса̄ читта̄ча̄рам̣ н̃атва̄ саттха̄ –

‘‘йе ра̄гаратта̄нупатанти сотам̣, сайам̣ катам̣ маккат̣акова джа̄лам̣;

етампи чхетва̄на париббаджанти, анапеккхино ка̄масукхам̣ паха̄йа̄’’ти. –

га̄тхама̄ха. са̄ га̄тха̄парийоса̄не саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣ӣти ат̣т̣хакатха̄су а̄гатам̣. апада̄не пана ‘‘имам̣ га̄тхам̣ сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хита̄ ра̄джа̄нам̣ ануджа̄на̄петва̄ паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣ӣ’’ти а̄гатам̣. таттха̄йам̣ апада̄напа̄л̣и (апа. тхерӣ 2.2.289-383) –

‘‘падумуттаро на̄ма джино, саббадхаммесу чаккхума̄;

ито сатасахассамхи, каппе уппаджджи на̄йако.

‘‘тада̄хам̣ хам̣саватийам̣, джа̄та̄ сет̣т̣хикуле ахум̣;

на̄на̄ратанападжджоте, маха̄сукхасамаппита̄.

‘‘упетва̄ там̣ маха̄вӣрам̣, ассосим̣ дхаммадесанам̣;

тато джа̄таппаса̄да̄хам̣, упеми саран̣ам̣ джинам̣.

‘‘ма̄тарам̣ питарам̣ ча̄хам̣, а̄йа̄читва̄ вина̄йакам̣;

нимантайитва̄ сатта̄хам̣, бходжайим̣ сахаса̄вакам̣.

‘‘атикканте ча сатта̄хе, маха̄пан̃н̃а̄намуттамам̣;

бхиккхуним̣ етадаггамхи, т̣хапеси нараса̄ратхи.

‘‘там̣ сутва̄ мудита̄ хутва̄, пуно тасса махесино;

ка̄рам̣ катва̄на там̣ т̣ха̄нам̣, пан̣ипачча пан̣ӣдахим̣.

‘‘тато мама джино а̄ха, сиджджхатам̣ пан̣идхӣ тава;

сасан̇гхе ме катам̣ ка̄рам̣, аппамеййапхалам̣ тайа̄.

‘‘сатасахассито каппе, окка̄какуласамбхаво;

готамо на̄ма готтена, саттха̄ локе бхависсати.

‘‘тасса дхаммесу да̄йа̄да̄, ораса̄ дхамманиммита̄;

етадаггамануппатта̄, кхема̄ на̄ма бхависсати.

‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;

джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣сӯпага̄ ахам̣.

‘‘тато чута̄ йа̄мамагам̣, татохам̣ туситам̣ гата̄;

тато ча нимма̄наратим̣, васаваттипурам̣ тато.

‘‘йаттха йаттхӯпападжджа̄ми, тасса каммасса ва̄хаса̄;

таттха таттхева ра̄джӯнам̣, махеситтамака̄райим̣.

‘‘тато чута̄ мануссатте, ра̄джӯнам̣ чаккаваттинам̣;

ман̣д̣алӣнан̃ча ра̄джӯнам̣, махеситтамака̄райим̣.

‘‘сампаттим̣ анубхотва̄на, девесу мануджесу ча;

саббаттха сукхита̄ хутва̄, некакаппесу сам̣сарим̣.

‘‘еканавутито каппе, випассӣ локана̄йако;

уппаджджи ча̄рудассано, саббадхаммавипассако.

‘‘тамахам̣ локана̄йакам̣, упетва̄ нараса̄ратхим̣;

дхаммам̣ бхан̣итам̣ сутва̄на, паббаджим̣ анага̄рийам̣.

‘‘дасавассасахасса̄ни, тасса вӣрасса са̄сане;

брахмачарийам̣ чаритва̄на, йуттайога̄ бахуссута̄.

‘‘паччайа̄ка̄ракусала̄, чатусаччависа̄рада̄;

нипун̣а̄ читтакатхика̄, саттхуса̄санака̄рика̄.

‘‘тато чута̄хам̣ туситам̣, упапанна̄ йасассинӣ;

абхибхоми тахим̣ ан̃н̃е, брахмача̄рӣпхаленахам̣.

‘‘йаттха йаттхӯпапанна̄хам̣, маха̄бхога̄ махаддхана̄;

медха̄винӣ сӣлаватӣ, винӣтапариса̄пи ча.

‘‘бхава̄ми тена каммена, йогена джинаса̄сане;

сабба̄ сампаттийо майхам̣, сулабха̄ манасо пийа̄.

‘‘йопи ме бхавате бхатта̄, йаттха йаттха гата̄йапи;

вима̄нети на мам̣ кочи, пат̣ипаттибалена ме.

‘‘имамхи бхаддаке каппе, брахмабандху маха̄йасо;

на̄мена кон̣а̄гамано, уппаджджи вадатам̣ варо.

‘‘тада̄ хи ба̄ра̄н̣асийам̣, сусамиддхакулаппаджа̄;

дханан̃джа̄нӣ сумедха̄ ча, ахампи ча тайо джана̄.

‘‘сан̇гха̄ра̄мамада̄симха, да̄насаха̄йика̄ пуре;

сан̇гхасса ча виха̄рампи, уддисса ка̄рика̄ майам̣.

‘‘тато чута̄ майам̣ сабба̄, та̄ватим̣сӯпага̄ ахум̣;

йасаса̄ аггатам̣ патта̄, мануссесу татхева ча.

‘‘имасмим̣йева каппамхи, брахмабандху маха̄йасо;

кассапо на̄ма готтена, уппаджджи вадатам̣ варо.

‘‘упат̣т̣ха̄ко махесисса, тада̄ а̄си нариссаро;

ка̄сира̄джа̄ кикӣ на̄ма, ба̄ра̄н̣асипуруттаме.

‘‘тасса̄сим̣ джет̣т̣хика̄ дхӣта̄, саман̣ӣ ити виссута̄;

дхаммам̣ сутва̄ джинаггасса, паббаджджам̣ самарочайим̣.

‘‘ануджа̄ни на но та̄то, ага̄рева тада̄ майам̣;

вӣсавассасахасса̄ни, вичаримха атандита̄.

‘‘кома̄рибрахмачарийам̣, ра̄джакан̃н̃а̄ сукхедхита̄;

буддхопат̣т̣ха̄нанирата̄, мудита̄ сатта дхӣтаро.

‘‘саман̣ӣ саман̣агутта̄ ча, бхиккхунӣ бхиккхуда̄йика̄;

дхамма̄ чева судхамма̄ ча, саттамӣ сан̇гхада̄йика̄.

‘‘ахам̣ уппалаван̣н̣а̄ ча, пат̣а̄ча̄ра̄ ча кун̣д̣ала̄;

киса̄готамӣ дхаммадинна̄, виса̄кха̄ хоти саттамӣ.

‘‘када̄чи со нара̄диччо, дхаммам̣ десеси аббхутам̣;

маха̄нида̄насуттантам̣, сутва̄ там̣ парийа̄пун̣им̣.

‘‘техи каммехи сукатехи, четана̄пан̣идхӣхи ча;

джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣самагаччхахам̣.

‘‘паччхиме ча бхаве да̄ни, са̄кала̄йа пуруттаме;

ран̃н̃о маддасса дхӣта̄мхи, мана̄па̄ дайита̄ пийа̄.

‘‘саха ме джа̄таматтамхи, кхемам̣ тамхи пуре аху;

тато кхема̄ти на̄мам̣ ме, гун̣ато упападжджатха.

‘‘йада̄хам̣ йоббанам̣ патта̄, рӯпала̄ван̃н̃абхӯсита̄;

тада̄ ада̄си мам̣ та̄то, бимбиса̄расса ра̄джино.

‘‘тасса̄хам̣ суппийа̄ а̄сим̣, рӯпакела̄йане рата̄;

рӯпа̄нам̣ досава̄дӣти, на упесим̣ маха̄дайам̣.

‘‘бимбиса̄ро тада̄ ра̄джа̄, мама̄нуггахабуддхийа̄;

ван̣н̣айитва̄ вел̣уванам̣, га̄йаке га̄пайӣ мамам̣.

‘‘раммам̣ вел̣уванам̣ йена, на дит̣т̣хам̣ сугата̄лайам̣;

на тена нанданам̣ дит̣т̣хам̣, ити ман̃н̃а̄масе майам̣.

‘‘йена вел̣уванам̣ дит̣т̣хам̣, нарананданананданам̣;

судит̣т̣хам̣ нанданам̣ тена, амариндасунанданам̣.

‘‘виха̄йа нанданам̣ дева̄, отаритва̄ махӣталам̣;

раммам̣ вел̣уванам̣ дисва̄, на таппанти сувимхита̄.

‘‘ра̄джапун̃н̃ена ниббаттам̣, буддхапун̃н̃ена бхӯситам̣;

ко ватта̄ тасса ниссесам̣, ванасса гун̣асан̃чайам̣.

‘‘там̣ сутва̄ ванасамиддхам̣, мама сотаманохарам̣;

дат̣т̣хука̄ма̄ тамуййа̄нам̣, ран̃н̃о а̄рочайим̣ тада̄.

‘‘махата̄ парива̄рена, тада̄ ча со махӣпати;

мам̣ песеси тамуййа̄нам̣, дассана̄йа самуссукам̣.

‘‘гаччха пасса маха̄бхоге, ванам̣ неттараса̄йанам̣;

йам̣ сада̄ бха̄ти сирийа̄, сугата̄бха̄нуран̃джитам̣.

‘‘йада̄ ча пин̣д̣а̄йа муни, гириббаджапуруттамам̣;

павит̣т̣хохам̣ тада̄йева, ванам̣ дат̣т̣хумупа̄гамим̣.

‘‘тада̄ там̣ пхуллавипинам̣, на̄на̄бхамаракӯджитам̣;

кокила̄гӣтасахитам̣, майӯраган̣аначчитам̣.

‘‘аппасаддамана̄кин̣н̣ам̣, на̄на̄чан̇камабхӯситам̣;

кут̣иман̣д̣апасам̣кин̣н̣ам̣, йогӣваравира̄джитам̣.

‘‘вичарантӣ аман̃н̃иссам̣, сапхалам̣ найанам̣ мама;

таттха̄пи тарун̣ам̣ бхиккхум̣, йуттам̣ дисва̄ вичинтайим̣.

‘‘ӣдисе випине рамме, т̣хитойам̣ навайоббане;

васантамива кантена, рӯпена ча саманвито.

‘‘нисинно руккхамӯламхи, мун̣д̣о сан̇гха̄т̣ипа̄руто;

джха̄йате ватайам̣ бхиккху, хитва̄ висайаджам̣ ратим̣.

‘‘нану на̄ма гахат̣т̣хена, ка̄мам̣ бхутва̄ йатха̄сукхам̣;

паччха̄ джин̣н̣ена дхаммойам̣, чаритаббо субхаддако.

‘‘сун̃н̃аканти видитва̄на, гандхагехам̣ джина̄лайам̣;

упетва̄ джинамаддаккхам̣, удайантам̣ ва бха̄карам̣.

‘‘екакам̣ сукхама̄сӣнам̣, бӣджама̄нам̣ вариттхийа̄;

дисва̄невам̣ вичинтесим̣, на̄йам̣ лӯкхо нара̄сабхо.

‘‘са̄ кан̃н̃а̄ канака̄бха̄са̄, падума̄наналочана̄;

бимбот̣т̣хӣ кундадасана̄, манонеттараса̄йана̄.

‘‘хемадола̄бхасавана̄, калика̄ка̄расуттханӣ;

ведимаджджха̄ва суссон̣ӣ, рамбхору ча̄рубхӯсана̄.

‘‘раттам̣сакупасам̣бйа̄на̄, нӣламат̣т̣ханива̄сана̄;

атаппанеййарӯпена, ха̄сабха̄васаманвита̄.

‘‘дисва̄ тамевам̣ чинтесим̣, ахойамабхирӯпинӣ;

на майа̄нена неттена, дит̣т̣хапубба̄ куда̄чанам̣.

‘‘тато джара̄бхибхӯта̄ са̄, виван̣н̣а̄ виката̄нана̄;

бхиннаданта̄ сетасира̄, сала̄ла̄ вадана̄сучи.

‘‘сам̣кхиттакан̣н̣а̄ сетаккхӣ, ламба̄субхапайодхара̄;

валивитатасаббан̇гӣ, сира̄витатадехинӣ.

‘‘натан̇га̄ дан̣д̣адутийа̄, уппха̄суликата̄ киса̄;

паведхама̄на̄ патита̄, ниссасантӣ мухум̣ мухум̣.

‘‘тато ме а̄си сам̣вего, аббхуто ломахам̣сано;

дхираттху рӯпам̣ асучим̣, раманте йаттха ба̄лиса̄.

‘‘тада̄ маха̄ка̄рун̣ико, дисва̄ сам̣виггама̄насам̣;

удаггачитто сугато, има̄ га̄тха̄ абха̄сатха.

‘‘а̄турам̣ асучим̣ пӯтим̣, пасса кхеме самуссайам̣;

уггхарантам̣ паггхарантам̣, ба̄ла̄нам̣ абхинандитам̣.

‘‘асубха̄йа читтам̣ бха̄вехи, екаггам̣ сусама̄хитам̣;

сати ка̄йагата̄ тйаттху, ниббида̄ бахула̄ бхава.

‘‘йатха̄ идам̣ татха̄ етам̣, йатха̄ етам̣ татха̄ идам̣;

аджджхаттан̃ча бахиддха̄ ча, ка̄йе чхандам̣ вира̄джайа.

‘‘анимиттан̃ча бха̄вехи, ма̄на̄нусайамуджджаха;

тато ма̄на̄бхисамайа̄, упасанта̄ чариссаси.

‘‘йе ра̄гаратта̄нупатанти сотам̣, сайам̣ катам̣ маккат̣акова джа̄лам̣;

етампи чхетва̄на париббаджанти, анапеккхино ка̄масукхам̣ паха̄йа.

‘‘тато каллитачиттам̣ мам̣, н̃атва̄на нараса̄ратхи;

маха̄нида̄нам̣ десеси, суттантам̣ винайа̄йа ме.

‘‘сутва̄ суттантасет̣т̣хам̣ там̣, пуббасан̃н̃амануссарим̣;