16. маха̄нипа̄то

1. сумедха̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄

маха̄нипа̄те манта̄ватийа̄ нагаретиа̄дика̄ сумедха̄йа тхерийа̄ га̄тха̄. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ра̄ таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинантӣ, саккаччам̣ вимоккхасамбха̄ре самбха̄рентӣ кон̣а̄гаманасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патва̄, аттано сакхӣхи куладхӣта̄хи саддхим̣ екаджджха̄сайа̄ хутва̄ махантам̣ а̄ра̄мам̣ ка̄ретва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса ниййа̄деси. са̄ тена пун̃н̃акаммена ка̄йасса бхеда̄ та̄ватим̣сам̣ упагаччхи. таттха йа̄вата̄йукам̣ диббасампаттим̣ анубхавитва̄ тато чута̄ йа̄месу упападжджи. тато чута̄ туситесу, тато чута̄ нимма̄наратӣсу, тато чута̄ параниммитавасаваттӣсӯти ануккамена пан̃часу ка̄масаггесу уппаджджитва̄ таттха таттха девара̄джӯнам̣ махесӣ хутва̄ тато чута̄ кассапасса бхагавато ка̄ле маха̄вибхавасса сет̣т̣хино дхӣта̄ хутва̄ ануккамена вин̃н̃утам̣ патва̄ са̄сане абхиппасанна̄ хутва̄ ратанаттайам̣ уддисса ул̣а̄рапун̃н̃акаммам̣ ака̄си.

таттха йа̄ваджӣвам̣ дхаммӯпаджӣвинӣ кусаладхамманирата̄ хутва̄ тато чута̄ та̄ватим̣сесу ниббаттитва̄ апара̄парам̣ сугатӣсуйева сам̣сарантӣ, имасмим̣ буддхуппа̄де манта̄ватӣнагаре кон̃часса на̄ма ран̃н̃о дхӣта̄ хутва̄ ниббатти. тасса̄ ма̄та̄питаро сумедха̄ти на̄мам̣ акам̣су. там̣ ануккамена вуддхиппаттавайаппаттака̄ле ма̄та̄питаро ‘‘ва̄ран̣аватӣнагаре аникараттасса на̄ма ран̃н̃о дасса̄ма̄’’ти саммантесум̣. са̄ пана дахарака̄лато пат̣т̣ха̄йа аттано сама̄навайа̄хи ра̄джакан̃н̃а̄хи да̄сиджанехи ча саддхим̣ бхиккхунупассайам̣ гантва̄ бхиккхунӣнам̣ сантике дхаммам̣ сутва̄ чирака̄лато пат̣т̣ха̄йа ката̄дхика̄рата̄йа сам̣са̄ре джа̄тасам̣вега̄ са̄сане абхиппасанна̄ хутва̄ вайаппаттака̄ле ка̄мехи виниваттитама̄наса̄ ахоси. тена са̄ ма̄та̄питӯнам̣ н̃а̄тӣнам̣ саммантанам̣ сутва̄ ‘‘на майхам̣ гхара̄ва̄сена киччам̣, паббаджисса̄маха’’нти а̄ха. там̣ ма̄та̄питаро гхара̄ва̄се нийоджента̄ на̄наппака̄рена йа̄чанта̄пи сан̃н̃а̄петум̣ на̄саккхим̣су. са̄ ‘‘евам̣ ме паббаджитум̣ лаббхатӣ’’ти кхаггам̣ гахетва̄ сайамева аттано кесе чхиндитва̄ те ева кесе а̄раббха пат̣иккӯламанасика̄рам̣ паваттентӣ таттха ката̄дхика̄рата̄йа бхиккхунӣнам̣ сантике манасика̄равидха̄насса сутапуббатта̄ ча асубханимиттам̣ уппа̄детва̄ таттха пат̣хамаджджха̄нам̣ адхигаччхи. адхигатапат̣хамаджджха̄на̄ ча аттана̄ гхара̄ва̄се уййоджетум̣ упагате ма̄та̄питаро а̄дим̣ катва̄ антоджанапариджанам̣ саббам̣ ра̄джакулам̣ са̄сане абхиппасаннам̣ ка̄ретва̄ гхарато никкхамитва̄ бхиккхунупассайам̣ гантва̄ паббаджи. паббаджитва̄ ча випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ саммадева парипаккан̃а̄н̣а̄ вимуттипарипа̄чанӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ висесита̄йа на чирассева саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхерӣ 2.1.1-19) –

‘‘бхагавати кон̣а̄гамане, сан̇гха̄ра̄мамхи наванивесамхи;

сакхийо тиссо джанийо, виха̄рада̄нам̣ ада̄симха.

‘‘дасаккхаттум̣ сатаккхаттум̣, дасасатаккхаттум̣ сата̄ни ча сатаккхаттум̣;

девесу упападжджимха, ко пана ва̄до мануссесу.

‘‘девесу махиддхика̄ ахумха, ма̄нусакамхи ко пана ва̄до;

саттаратанасса махесӣ, иттхиратанам̣ ахам̣ а̄сим̣.

‘‘идха сан̃читакусала̄, сусамиддхакулаппаджа̄;

дханан̃джа̄нӣ ча кхема̄ ча, ахампи ча тайо джана̄.

‘‘а̄ра̄мам̣ сукатам̣ катва̄, сабба̄вайаваман̣д̣итам̣;

буддхаппамукхасан̇гхасса, ниййа̄детва̄ памодита̄.

‘‘йаттха йаттхӯпападжджа̄ми, тасса каммасса ва̄хаса̄;

девесу аггатам̣ патта̄, мануссесу татхева ча.

‘‘имасмим̣йева каппамхи, брахмабандху маха̄йасо;

кассапо на̄ма готтена, уппаджджи вадатам̣ варо.

‘‘упат̣т̣ха̄ко махесисса, тада̄ а̄си нариссаро;

ка̄сира̄джа̄ кикӣ на̄ма, ба̄ра̄н̣асипуруттаме.

‘‘тасса̄сум̣ сатта дхӣтаро, ра̄джакан̃н̃а̄ сукхедхита̄;

буддхопат̣т̣ха̄нанирата̄, брахмачарийам̣ чарим̣су та̄.

‘‘та̄сам̣ саха̄йика̄ хутва̄, сӣлесу сусама̄хита̄;

датва̄ да̄на̄ни саккаччам̣, ага̄рева ватам̣ чарим̣.

‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;

джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣сӯпага̄ ахам̣.

‘‘тато чута̄ йа̄мамагам̣, татохам̣ туситам̣ гата̄;

тато ча нимма̄наратим̣, васаваттипурам̣ гата̄.

‘‘йаттха йаттхӯпападжджа̄ми, пун̃н̃акаммасамохита̄;

таттха таттхева ра̄джӯнам̣, махеситтамаха̄райим̣.

‘‘тато чута̄ мануссатте, ра̄джӯнам̣ чаккаваттинам̣;

ман̣д̣алӣнан̃ча ра̄джӯнам̣, махеситтамака̄райим̣.

‘‘сампаттиманубхотва̄на, девесу ма̄нусесу ча;

саббаттха сукхита̄ хутва̄, некаджа̄тӣсу сам̣сарим̣.

‘‘со хету со пабхаво, таммӯлам̣ са̄ва са̄сане кхантӣ;

там̣ пат̣хамасамодха̄нам̣, там̣ дхаммарата̄йа нибба̄нам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣, бхава̄ саббе самӯхата̄;

на̄гӣва бандханам̣ чхетва̄, вихара̄ми ана̄сава̄.

‘‘сва̄гатам̣ вата ме а̄си, буддхасет̣т̣хасса сантике;

тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄санам̣.

‘‘пат̣исамбхида̄ чатассо, вимоккха̄пи ча ат̣т̣химе;

чхал̣абхин̃н̃а̄ саччхиката̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

арахаттам̣ пана патва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ уда̄навасена –

450. ‘‘манта̄ватийа̄ нагаре, ран̃н̃о кон̃часса аггамахесийа̄;

дхӣта̄ а̄сим̣ сумедха̄, паса̄дита̄ са̄санакарехи.

451. ‘‘сӣлаватӣ читтакатха̄, бахуссута̄ буддхаса̄сане винита̄;

ма̄та̄питаро упагамма, бхан̣ати убхайо ниса̄метха.

452. ‘‘нибба̄на̄бхирата̄хам̣, асассатам̣ бхавагатам̣ йадипи диббам̣;

киман̇гам̣ пана туччха̄ ка̄ма̄, аппасса̄да̄ бахувигха̄та̄.

453. ‘‘ка̄ма̄ кат̣ука̄ а̄сӣ, висӯпама̄ йесу муччхита̄ ба̄ла̄;

те дӣгхараттам̣ нирайе, самаппита̄ хан̃н̃анте дуккхита̄.

454. ‘‘сочанти па̄пакамма̄, винипа̄те па̄паваддхино сада̄;

ка̄йена ча ва̄ча̄йа ча, манаса̄ ча асам̣вута̄ ба̄ла̄.

455. ‘‘ба̄ла̄ те дуппан̃н̃а̄, ачетана̄ дуккхасамудайоруддха̄;

десенте аджа̄нанта̄, на буджджхаре арийасачча̄ни.

456. ‘‘сачча̄ни ‘амма’буддхаварадеси, та̄ни те бахутара̄ аджа̄нанта̄ йе;

абхинанданти бхавагатам̣, пихенти девесу упапаттим̣.

457. ‘‘девесупи упапатти, асассата̄ бхавагате аниччамхи;

на ча сантасанти ба̄ла̄, пунаппунам̣ джа̄йитаббасса.

458. ‘‘чатта̄ро винипа̄та̄, дуве ча гатийо катхан̃чи лаббханти;

на ча винипа̄тагата̄нам̣, паббаджджа̄ аттхи нирайесу.

459. ‘‘ануджа̄на̄тха мам̣ убхайо, паббаджитум̣ дасабаласса па̄вачане;

аппоссукка̄ гхат̣иссам̣, джа̄тимаран̣аппаха̄на̄йа.

460. ‘‘ким̣ бхавагате абхинанди, тена ка̄йакалина̄ аса̄рена;

бхаватан̣ха̄йа ниродха̄, ануджа̄на̄тха паббаджисса̄ми.

461. ‘‘буддха̄нам̣ уппа̄до, виваджджито аккхан̣о кхан̣о ладдхо;

сӣла̄ни брахмачарийам̣, йа̄ваджӣвам̣ на дӯсеййам̣.

462. ‘‘евам̣ бхан̣ати сумедха̄, ма̄та̄питаро ‘на та̄ва а̄ха̄рам̣;

а̄хариссам̣ гахат̣т̣ха̄, маран̣авасам̣ гата̄ва хесса̄ми’.

463. ‘‘ма̄та̄ дуккхита̄ родати пита̄ ча;

асса̄ саббасо самабхихато;

гхат̣енти сан̃н̃а̄петум̣, па̄са̄датале чхама̄патитам̣.

464. ‘‘ут̣т̣хехи путтака ким̣ сочи, тена динна̄си ва̄ран̣аватимхи;

ра̄джа̄ анӣкаратто, абхирӯпо тасса твам̣ динна̄.

465. ‘‘аггамахесӣ бхависсаси, аникараттасса ра̄джино бхарийа̄;

сӣла̄ни брахмачарийам̣, паббаджджа̄ дуккара̄ путтака.

466. ‘‘радждже а̄н̣а̄ дханамиссарийам̣, бхога̄ сукха̄ дахарика̄си;

бхун̃джа̄хи ка̄мабхоге, ва̄реййам̣ хоту те путта.

467. ‘‘атха не бхан̣ати сумедха̄, ма̄ едисика̄ни бхавагатамаса̄рам̣;

паббаджджа̄ ва̄ хохити, маран̣ам̣ ва̄ ме на чева ва̄реййам̣.

468. ‘‘кимива пӯтика̄йамасучим̣, саванагандхам̣ бхайа̄накам̣ кун̣апам̣;

абхисам̣висеййам̣ бхастам̣, асаким̣ паггхаритам̣ асучипун̣н̣ам̣.

469. ‘‘кимива тахам̣ джа̄нантӣ, викӯлакам̣ мам̣сасон̣итупалиттам̣;

кимикулалайам̣ сакун̣абхаттам̣, кал̣еварам̣ кисса дийатӣти.

470. ‘‘ниббуйхати суса̄нам̣, ачирам̣ ка̄йо апетавин̃н̃а̄н̣о;

чхуддхо кал̣ин̇гарам̣ вийа, джигуччхама̄нехи н̃а̄тӣхи.

471. ‘‘чхуддхӯна нам̣ суса̄не, парабхаттам̣ нха̄йанти джигуччханта̄;

нийака̄ ма̄та̄питаро, ким̣ пана са̄дха̄ран̣а̄ джаната̄.

472. ‘‘аджджхосита̄ аса̄ре, кал̣еваре ат̣т̣хинха̄русан̇гха̄те;

кхел̣ассучча̄рассавапарипун̣н̣е пӯтика̄йамхи.

473. ‘‘йо нам̣ виниббхуджитва̄, аббхантарамасса ба̄хирам̣ кайира̄;

гандхасса асахама̄на̄, сака̄пи ма̄та̄ джигуччхеййа.

474. ‘‘кхандхадха̄туа̄йатанам̣, сан̇кхатам̣ джа̄тимӯлакам̣ дуккхам̣;

йонисо анувичинантӣ, ва̄реййам̣ кисса иччхеййам̣.

475. ‘‘дивасе дивасе тисатти, сата̄ни наванава̄ патеййум̣ ка̄йамхи;

вассасатампи ча гха̄то, сеййо дуккхасса чевам̣ кхайо.

476. ‘‘аджджхупагаччхе гха̄там̣, йо вин̃н̃а̄йевам̣ саттхуно вачанам̣;

дӣгхо тесам̣ сам̣са̄ро, пунаппунам̣ хан̃н̃ама̄на̄нам̣.

477. ‘‘девесу мануссесу ча, тираччха̄найонийа̄ асурака̄йе;

петесу ча нирайесу ча, апаримита̄ диссанте гха̄та̄.

478. ‘‘гха̄та̄ нирайесу бахӯ, винипа̄тагатасса пӣл̣ийама̄насса;

девесупи атта̄н̣ам̣, нибба̄насукха̄ парам̣ наттхи.

479. ‘‘патта̄ те нибба̄нам̣, йе йутта̄ дасабаласса па̄вачане;

аппоссукка̄ гхат̣енти, джа̄тимаран̣аппаха̄на̄йа.

480. ‘‘аджджева та̄табхиниккхамиссам̣, бхогехи ким̣ аса̄рехи;

ниббинна̄ ме ка̄ма̄, вантасама̄ та̄лаваттхуката̄.

481. ‘‘са̄ чевам̣ бхан̣ати питараманӣкаратто, ча йасса са̄ динна̄;

упайа̄си ва̄ран̣авате, ва̄реййамупат̣т̣хите ка̄ле.

482. ‘‘атха аситаничитамудуке, кесе кхаггена чхиндийа сумедха̄;

па̄са̄дам̣ пидахитва̄, пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄паджджи.

483. ‘‘са̄ ча тахим̣ сама̄панна̄, анӣкаратто ча а̄гато нагарам̣;

па̄са̄де ча сумедха̄, аниччасан̃н̃ам̣ субха̄вети.

484. ‘‘са̄ ча манаси кароти, анӣкаратто ча а̄рухӣ туритам̣;

ман̣иканакабхӯситан̇го, катан̃джалӣ йа̄чати сумедхам̣.

485. ‘‘радждже а̄н̣а̄ дханамиссарийам̣, бхога̄ сукха̄ дахарика̄си;

бхун̃джа̄хи ка̄мабхоге, ка̄масукха̄ дуллабха̄ локе.

486. ‘‘ниссат̣т̣хам̣ те раджджам̣, бхоге бхун̃джассу дехи да̄на̄ни;

ма̄ думмана̄ ахоси, ма̄та̄питаро те дуккхита̄.

487. ‘‘там̣ там̣ бхан̣ати сумедха̄, ка̄мехи анаттхика̄ вигатамоха̄;

ма̄ ка̄ме абхинанди, ка̄месва̄дӣнавам̣ пасса.

488. ‘‘ча̄туддӣпо ра̄джа̄, мандха̄та̄ а̄си ка̄мабхогинамагго;

атитто ка̄лан̇като, на часса парипӯрита̄ иччха̄.

489. ‘‘сатта ратана̄ни вассеййа, вут̣т̣хима̄ дасадиса̄ самантена;

на чаттхи титти ка̄ма̄нам̣, атитта̄ва маранти нара̄.

490. ‘‘асисӯнӯпама̄ ка̄ма̄, ка̄ма̄ саппасиропама̄;

уккопама̄ анудаханти, ат̣т̣хикан̇каласаннибха̄.

491. ‘‘аничча̄ адхува̄ ка̄ма̄, бахудуккха̄ маха̄виса̄;

айогул̣ова сантатто, агхамӯла̄ дукхаппхала̄.

492. ‘‘руккхапхалӯпама̄ ка̄ма̄, мам̣сапесӯпама̄ дукха̄;

супинопама̄ ван̃чанийа̄, ка̄ма̄ йа̄читакӯпама̄.

493. ‘‘саттисӯлӯпама̄ ка̄ма̄, рого ган̣д̣о агхам̣ нигхам̣;

ан̇га̄рака̄сусадиса̄, агхамӯлам̣ бхайам̣ вадхо.

494. ‘‘евам̣ бахудуккха̄ ка̄ма̄, аккха̄та̄ антара̄йика̄;

гаччхатха на ме бхавагате, висса̄со аттхи аттано.

495. ‘‘ким̣ мама паро кариссати, аттано сӣсамхи д̣айхама̄намхи;

анубандхе джара̄маран̣е, тасса гха̄та̄йа гхат̣итаббам̣.

496. ‘‘два̄рам̣ апа̄пуритва̄нахам̣, ма̄та̄питаро анӣкараттан̃ча;

дисва̄на чхамам̣ нисинне, роданте идамавочам̣.

497. ‘‘дӣгхо ба̄ла̄нам̣ сам̣са̄ро, пунаппунан̃ча родатам̣;

анаматагге питу маран̣е, бха̄ту вадхе аттано ча вадхе.

498. ‘‘ассу тхан̃н̃ам̣ рудхирам̣, сам̣са̄рам̣ анаматаггато саратха;

сатта̄нам̣ сам̣саратам̣, сара̄хи ат̣т̣хӣнан̃ча санничайам̣.

499. ‘‘сара чатуродадхӣ, упанӣте ассутхан̃н̃арудхирамхи;

сара екакаппамат̣т̣хӣнам̣, сан̃чайам̣ випулена самам̣.

500. ‘‘анаматагге сам̣сарато, махим̣ джамбудӣпамупанӣтам̣;

колат̣т̣химаттагул̣ика̄, ма̄та̄ ма̄тусвева наппахонти.

501. ‘‘тин̣акат̣т̣хаса̄кха̄пала̄сам̣, упанӣтам̣ анаматаггато сара;

чатуран̇гулика̄ гхат̣ика̄, питупитусвева наппахонти.

502. ‘‘сара ка̄н̣акаччхапам̣ пуббасамудде, апарато ча йугачхиддам̣;

сирам̣ тасса ча пат̣имуккам̣, мануссала̄бхамхи опаммам̣.