3. тиканипа̄то
1. ан̇ган̣икабха̄радва̄джаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
тиканипа̄те айони суддхиманвесанти а̄йасмато ан̇ган̣икабха̄радва̄джаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пун̃н̃ам̣ упачинанто ито екатим̣се каппе сикхисса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ саттха̄рам̣ пин̣д̣а̄йа чарантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ ан̃джалим̣ пагган̣хи. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де химавантасамӣпе уккат̣т̣хе на̄ма нагаре вибхавасампаннасса бра̄хман̣асса гехе ниббаттитва̄ ан̇ган̣икабха̄радва̄джоти ладдхана̄мо вайаппатто виджджа̄сиппесу ниппхаттим̣ гато неккхаммаджджха̄сайата̄йа парибба̄джакапаббаджджам̣ паббаджитва̄ амарам̣ тапам̣ чаранто таттха таттха вичаранто самма̄самбуддхам̣ джанападача̄рикам̣ чарантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ там̣ миччха̄тапам̣ паха̄йа са̄сане паббаджитва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто начирассева чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.23.48-51) –
‘‘усабхам̣ паварам̣ вӣрам̣, вессабхум̣ виджита̄винам̣;
пасанначитто сумано, буддхасет̣т̣хамавандахам̣.
‘‘екатим̣се ито каппе, йам̣ каммамакарим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, вандана̄йа идам̣ пхалам̣.
‘‘чатувӣсатикаппамхи, виката̄нандана̄мако;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
чхал̣абхин̃н̃о пана хутва̄ вимуттисукхена вихаранто н̃а̄тӣнам̣ анукампа̄йа аттано джа̄тибхӯмим̣ гантва̄ бахӯ н̃а̄таке саран̣есу ча сӣлесу ча патит̣т̣ха̄петва̄ тато ниваттитва̄ курурат̣т̣хе кун̣д̣ийасса на̄ма нигамасса авидӯре аран̃н̃е васанто кеначидева каран̣ӣйена угга̄ра̄мам̣ гато уттара̄патхато а̄гатехи сандит̣т̣хехи бра̄хман̣ехи сама̄гато техи, ‘‘бхо бха̄радва̄джа, ким̣ дисва̄ бра̄хман̣а̄нам̣ самайам̣ паха̄йа имам̣ самайам̣ ган̣хӣ’’ти пуччхито тесам̣ ито буддхаса̄санато бахиддха̄ суддхи наттхӣти дассенто –
219. ‘‘айони суддхиманвесам̣, аггим̣ паричарим̣ ване;
суддхимаггам̣ аджа̄нанто, ака̄сим̣ амарам̣ тапа’’нти. – пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха;
таттха айонӣти айонисо анупа̄йена. суддхинти сам̣са̄расуддхим̣ бхаваниссаран̣ам̣. анвесанти гавесанто. аггим̣ паричарим̣ ванети ‘‘айам̣ суддхимагго’’ти адхиппа̄йена аран̃н̃а̄йатане аггихутаса̄ла̄йам̣ агйа̄га̄рам̣ катва̄ а̄хутим̣ пагган̣ханто аггидевам̣ паричарим̣ веде вуттавидхина̄ пӯджесим̣. суддхимаггам̣ аджа̄нанто, ака̄сим̣ амарам̣ тапанти суддхийа̄ нибба̄насса маггам̣ аджа̄нанто аггипаричаран̣ам̣ вийа пан̃чатапатаппана̄диаттакиламатха̄нуйогам̣ ‘‘суддхимагго’’ти ман̃н̃а̄йа ака̄сим̣ ачарим̣ пат̣ипаджджим̣.
евам̣ тхеро ассамато ассамам̣ гаччханто вийа веде вуттавидхина̄ аггипаричаран̣а̄дина̄ анут̣т̣ха̄йа суддхийа̄ аппаттабха̄вена бахиддха̄ суддхийа̄ абха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни имасмим̣йева са̄сане суддхи ча майа̄ адхигата̄ти дассенто –
220. ‘‘там̣ сукхена сукхам̣ ладдхам̣, пасса дхаммасудхамматам̣;
тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти. – дутийага̄тхама̄ха;
таттха танти йассаттха̄йа суддхим̣ анвесанто тасса маггам̣ аджа̄нанто аггим̣ паричарим̣ амарам̣ тапам̣ ачарим̣, там̣ нибба̄насукхам̣ сукхена саматхавипассана̄йа сукха̄йа пат̣ипада̄йа аттакиламатха̄нуйогам̣ анупагамма майа̄ ладдхам̣ паттам̣ адхигатам̣. пасса дхаммасудхамматанти саттху са̄санадхаммасса судхамматам̣ авипарӣтаниййа̄никадхаммасабха̄вам̣ пасса джа̄на̄хӣти дхамма̄лапанавасена вадати, атта̄нам̣ ва̄ а̄лапати. тасса ладдхабха̄вам̣ пана дассенто –
‘‘тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти. –
а̄ха, там̣ вуттаттхамева. евам̣ суддхийа̄ адхигататта̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа̄хам̣ параматтхато бра̄хман̣о’’ти дассенто –
221. ‘‘брахмабандху пуре а̄сим̣, ида̄ни кхомхи бра̄хман̣о;
тевиджджо нха̄такочамхи, соттийо чамхи ведагӯ’’ти. – татийам̣ га̄тхама̄ха;
тассаттхо – ито пуббе джа̄тиматтена бра̄хман̣абха̄вато бра̄хман̣а̄нам̣ саман̃н̃а̄йа брахмабандху на̄ма а̄сим̣. ба̄хитапа̄патта̄ пана ида̄ни кхо арахатта̄дхигамена параматтхато бра̄хман̣о ча амхи. ито пуббе бхавасан̃чайакара̄нам̣ тиссаннам̣ ведасан̇кха̄та̄нам̣ виджджа̄нам̣ аджджхайанена саман̃н̃а̄маттена тевиджджо на̄ма хутва̄ ида̄ни бхаваккхайакара̄йа виджджа̄йа васена тиссаннам̣ виджджа̄нам̣ адхигататта̄ параматтхато тевиджджо ча амхи. татха̄ ито пуббе бхавасса̄дагадхита̄йа нха̄такаватаниппхаттийа̄ саман̃н̃а̄маттена нха̄тако на̄ма хутва̄ ида̄ни ат̣т̣хан̇гикамаггаджалена сувиккха̄литакилесамалата̄йа параматтхато нха̄тако чамхи. ито пуббе авимуттабхавасса̄дамантаджджха̄нена воха̄раматтато соттийо на̄ма хутва̄ ида̄ни сувимуттабхавасса̄дадхаммаджджха̄нена параматтхато соттийо чамхи. ито пуббе аппат̣иниссат̣т̣хапа̄падхамма̄нам̣ веда̄нам̣ гатаматтена ведагӯ на̄ма хутва̄ ида̄ни ведасан̇кха̄тена магган̃а̄н̣ена сам̣са̄рамахогхасса ведасса чатусаччасса ча па̄рам̣ гататта̄ адхигататта̄ н̃а̄татта̄ параматтхато ведагӯ джа̄тоти. там̣ сутва̄ бра̄хман̣а̄ са̄сане ул̣а̄рам̣ паса̄дам̣ паведесум̣.
ан̇ган̣икабха̄радва̄джаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. паччайаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
пан̃ча̄ха̄хам̣ паббаджитоти а̄йасмато паччайаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто ито еканавуте каппе випассисса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ саттха̄рам̣ вината̄йа на̄ма надийа̄ тӣре гаччхантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо манун̃н̃адассана̄ни маханта̄ни удумбарапхала̄ни очинитва̄ упана̄меси. со тена пун̃н̃акаммена сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ бхаддакаппе кассапе бхагавати локе уппаджджитва̄ паваттаварадхаммачакке венеййаджана̄нуггахам̣ каронте тасса са̄сане паббаджитва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ бха̄ванамануйун̃джанто екадивасам̣ сам̣са̄радуккхам̣ чинтетва̄
ативийа сан̃джа̄тасам̣вего виха̄ре нисинно ‘‘арахаттам̣ аппатва̄ ито на никкхамисса̄мӣ’’ти читтам̣ адхит̣т̣ха̄йа ва̄йаманто н̃а̄н̣асса апарипаккатта̄ випассанам̣ уссукка̄петум̣ на̄саккхи. со ка̄лан̇катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де рохитанагаре кхаттийакуле ниббаттитва̄ паччайоти ладдхана̄мо вайаппатто питу аччайена радждже патит̣т̣хито екадивасам̣ маха̄ра̄джабалим̣ ка̄тум̣ а̄рабхи. таттха маха̄джано саннипати. тасмим̣ сама̄гаме тасса паса̄дан̃джананаттхам̣ саттха̄ маха̄джанасса пеккхантассева а̄ка̄се вессаван̣ена ниммите ратанамайакӯт̣а̄га̄ре ратанамайасӣха̄сане нисӣдитва̄ дхаммам̣ десеси. махато джанака̄йасса дхамма̄бхисамайо ахоси. там̣ дхаммам̣ сутва̄ паччайара̄джа̄пи раджджам̣ паха̄йа пуримахетусан̃чодито паббаджи. со йатха̄ кассапасса бхагавато ка̄ле пат̣ин̃н̃ам̣ ака̄си, евам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ катва̄ виха̄рам̣ пависитва̄ випассанам̣ вад̣д̣хенто н̃а̄н̣асса парипа̄кам̣ гататта̄ та̄вадева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.39.15-20) –
‘‘вината̄надийа̄ тӣре, виха̄си пурисуттамо;
аддасам̣ вираджам̣ буддхам̣, екаггам̣ сусама̄хитам̣.
‘‘тасмим̣ пасаннама̄насо, килесамаладховане;
удумбарапхалам̣ гайха, буддхасет̣т̣хассада̄сахам̣.
‘‘еканавутито каппе, йам̣ пхаламададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, пхалада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘имамхи бхаддаке каппе, сам̣виггама̄нама̄насо;
кассапасса бхагавато, са̄сане паббаджим̣ ахам̣.
‘‘татха̄ паббаджито санто, бха̄ванам̣ ануйун̃джисам̣;
на виха̄ра̄ никкхамиссам̣, ити катва̄на ма̄насам̣.
‘‘уттаматтхам̣ асампатто, на ча паттомхи та̄ваде;
ида̄ни пана н̃а̄н̣асса, парипа̄кена ниббуто;
паттомхи ачалам̣ т̣ха̄нам̣, пхуситва̄ аччутам̣ падам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ аттано пат̣ипаттикиттанамукхена ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто –
222. ‘‘пан̃ча̄ха̄хам̣ паббаджито, секхо аппаттама̄насо;
виха̄рам̣ ме павит̣т̣хасса, четасо пан̣идхӣ аху.
223. ‘‘на̄сиссам̣ на пивисса̄ми, виха̄рато на никкхаме;
напи пассам̣ нипа̄тессам̣, тан̣ха̄салле анӯхате.
224. ‘‘тасса мевам̣ вихарато, пасса вӣрийапараккамам̣;
тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти. –
има̄ тиссо га̄тха̄ абха̄си.
таттха пан̃ча̄ха̄хам̣ паббаджитоти пан̃ча̄хо ахам̣, паббаджито хутва̄ пан̃ча̄хо, паббаджитадивасато пан̃чамо ахо нит̣т̣хитоти аттхо. секхо аппаттама̄насоти адхисӣласиккха̄дӣнам̣ сиккханато секхо. анавасесато ма̄нам̣ сийати самуччхиндатӣти ма̄насо, аггамагго, там̣ниббаттито ма̄насато а̄гатам̣ ма̄насам̣, арахаттам̣, там̣, со ва̄ аппатто етена̄ти аппаттама̄насо. виха̄рам̣ ме павит̣т̣хасса, четасо пан̣идхӣ ахӯти евам̣ секхасса ме васанакавиха̄рам̣ оваракам̣ павит̣т̣хасса сато еварӯпо ида̄ни вуччама̄на̄ка̄ро четопан̣идхи ахоси, евам̣ майа̄ читтам̣ пан̣ихитанти аттхо.
на̄сиссантиа̄дина̄ читтапан̣идхим̣ дассети. таттха на̄сиссанти йам̣кин̃чи бходжанам̣ на бхун̃джиссам̣ на бхун̃джисса̄ми тан̣ха̄салле мама хадайагате анӯхате ануддхатети евам̣ саббападесу йоджетаббам̣. на пивисса̄мӣти йам̣кин̃чи па̄таббам̣ на пивисса̄ми. виха̄рато на никкхамети имасма̄ ида̄ни майа̄ нисиннагаббхато на никкхамеййам̣. напи пассам̣ нипа̄тессанти мама сарӣрасса двӣсу пассесу екампи пассам̣ ка̄йакиламатхавиноданаттхам̣ на нипа̄тессам̣, екапассенапи на нипаджджисса̄мӣти аттхо.
тасса мевам̣ вихаратоти тасса ме евам̣ читтам̣ пан̣идха̄йа дал̣хавӣрийа̄дхит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ випассана̄нуйогавасена вихарато. пасса вӣрийапараккаманти видхина̄ ӣрайитаббато ‘‘вӣрийам̣’’ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманато ‘‘параккамо’’ти ча ладдхана̄мам̣ уссол̣хӣбхӯтам̣ ва̄йа̄мам̣ пасса джа̄на̄хи. йасса пана̄нубха̄вена майа̄ тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄сананти вуттаттхамева.
паччайаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. ба̄кулаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
йо пуббе каран̣ӣйа̄нӣти а̄йасмато ба̄кулаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи кира атӣте ито каппасатасахасса̄дхикасса асан̇кхйеййасса маттхаке аномадассисса бхагавато уппаттито пуретарамева бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто тайо веде уггахетва̄ таттха са̄рам̣ апассанто ‘‘сампара̄йикаттхам̣ гавесисса̄мӣ’’ти исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ паббатапа̄де вихаранто пан̃ча̄бхин̃н̃а̄ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ хутва̄ вихаранто буддхуппа̄дам̣ сутва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ дхаммам̣ сутва̄ саран̣есу патит̣т̣хито саттху удара̄ба̄дхе уппанне аран̃н̃ато бхесаджджа̄ни а̄харитва̄ там̣ вӯпасаметва̄ таттха пун̃н̃ам̣ а̄рогйаттха̄йа парин̣а̄метва̄ тато чуто брахмалоке ниббаттитва̄ екам̣ асан̇кхйеййам̣ девамануссесу сам̣саранто падумуттарабуддхака̄ле хам̣саватӣнагаре кулагехе ниббатто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ аппа̄ба̄дха̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ сайам̣ там̣ т̣ха̄нантарам̣ а̄кан̇кханто пан̣идха̄нам̣ катва̄ йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ упачинитва̄ сугатӣсуйева сам̣саранто випассисса бхагавато ниббаттито пуретарамева бандхуматӣнагаре бра̄хман̣акуле ниббатто пуриманайенева исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ джха̄на̄бхин̃н̃а̄ла̄бхӣ хутва̄ паббатапа̄де васанто буддхуппа̄дам̣ сутва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ дхаммам̣ сутва̄ саран̣есу патит̣т̣хито бхиккхӯнам̣ тин̣апуппхакароге уппанне там̣ вӯпасаметва̄ таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато чуто брахмалоке ниббаттитва̄ еканавутикаппе девамануссесу сам̣саранто кассапасса бхагавато ка̄ле ба̄ра̄н̣асийам̣ кулагехе ниббаттитва̄ гхара̄ва̄сам̣ васанто екам̣ джин̣н̣ам̣ винассама̄нам̣ маха̄виха̄рам̣ дисва̄ таттха упосатха̄га̄ра̄дикам̣ саббам̣ а̄васатхам̣ ка̄ретва̄ таттха бхиккхусан̇гхасса саббам̣ бхесаджджам̣ пат̣ийа̄детва̄ йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ екам̣ буддхантарам̣ девамануссесу сам̣саранто амха̄кам̣ бхагавато уппаттито пуретарамева косамбийам̣ сет̣т̣хигехе ниббатти. со арогабха̄ва̄йа маха̄йамуна̄йа нха̄пийама̄но дха̄тийа̄ хаттхато маччхена гилито маччхе кеват̣т̣ахаттхагате ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хибхарийа̄йа виккин̣итва̄ гахите пха̄лийама̄непи пун̃н̃абалена арогойева хутва̄ та̄йа путтоти гахетва̄ посийама̄но там̣ паваттим̣ сутва̄ джанакехи ма̄та̄питӯхи ‘‘айам̣ амха̄кам̣ путто, детха но путта’’нти ануйоге кате ран̃н̃а̄ ‘‘убхайесампи са̄дха̄ран̣о хотӯ’’ти двиннам̣ кула̄нам̣ да̄йа̄дабха̄вена виниччхайам̣ катва̄ т̣хапитатта̄ ба̄кулоти ладдхана̄мо вайаппатто хутва̄ махатим̣ сампаттим̣ анубхаванто а̄сӣтико хутва̄ саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ сатта̄хамева путхуджджано ахоси, ат̣т̣хаме арун̣е саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.40.386-411) –
‘‘химавантасса̄видӯре, собхито на̄ма паббато;
ассамо сукато майхам̣, сакасиссехи ма̄пито.
‘‘ман̣д̣апа̄ ча бахӯ таттха, пуппхита̄ синдхува̄рака̄;
капиттха̄ ча бахӯ таттха, пуппхита̄ джӣваджӣвака̄.
‘‘ниггун̣д̣ийо бахӯ таттха, бадара̄малака̄ни ча;
пха̄русака̄ ала̄бӯ ча, пун̣д̣арӣка̄ ча пуппхита̄.
‘‘а̄л̣ака̄ белува̄ таттха, кадалӣ ма̄тулун̇гака̄;
маха̄на̄ма̄ бахӯ таттха, аджджуна̄ ча пийан̇гука̄.
‘‘косамба̄ сал̣ала̄ нимба̄, нигродха̄ ча капиттхана̄;
едисо ассамо майхам̣, сасиссохам̣ тахим̣ васим̣.
‘‘аномадассӣ бхагава̄, сайамбхӯ локана̄йако;
гавесам̣ пат̣исалла̄нам̣, мамассамамупа̄гами.
‘‘упетамхи маха̄вӣре, аномадассимаха̄йасе;
кхан̣ена локана̄тхасса, ва̄та̄ба̄дхо самут̣т̣хахи.
‘‘вичаранто аран̃н̃амхи, аддасам̣ локана̄йакам̣;
упагантва̄на самбуддхам̣, чаккхумантам̣ маха̄йасам̣.
‘‘ирийан̃ча̄пи дисва̄на, упалаккхесахам̣ тада̄;
асам̣сайан̃хи буддхасса, бйа̄дхи но удападжджатха.
‘‘кхиппам̣ ассамама̄ган̃чхим̣, мама сисса̄на сантике;
бхесаджджам̣ каттука̄мохам̣, сиссе а̄мантайим̣ тада̄.
‘‘пат̣иссун̣итва̄на ме ва̄кйам̣, сисса̄ саббе сага̄рава̄;
екаджджхам̣ саннипатим̣су, саттхуга̄равата̄ мама.
‘‘кхиппам̣ паббатама̄руйха, саббосадхамаха̄сахам̣;
па̄нӣйайогам̣ катва̄на, буддхасет̣т̣хассада̄сахам̣.
‘‘парибхутте маха̄вӣре, саббан̃н̃улокана̄йаке;
кхиппам̣ ва̄то вӯпасами, сугатасса махесино.
‘‘пассаддхам̣ даратхам̣ дисва̄, аномадассӣ маха̄йасо;
сака̄сане нисӣдитва̄, има̄ га̄тха̄ абха̄сатха.
‘‘йо ме па̄да̄си бхесаджджам̣, бйа̄дхин̃ча самайӣ мама;
тамахам̣ киттайисса̄ми, сун̣а̄тха мама бха̄сато.
‘‘каппасатасахасса̄ни, девалоке рамиссати;
ва̄дите тӯрийе таттха, модиссати сада̄ айам̣.
‘‘мануссалокама̄гантва̄, суккамӯлена чодито;
сахассаккхаттум̣ ра̄джа̄ ча, чаккаваттӣ бхависсати.
‘‘пан̃чапан̃н̃а̄сакаппамхи, аномо на̄ма кхаттийо;
ча̄туранто виджита̄вӣ, джамбуман̣д̣асса иссаро.
‘‘саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало;
та̄ватим̣сепи кхобхетва̄, иссарам̣ ка̄райиссати.
‘‘девабхӯто мануссо ва̄, аппа̄ба̄дхо бхависсати;
париггахам̣ виваджджетва̄, бйа̄дхим̣ локе тариссати.
‘‘апаримеййе ито каппе, окка̄какуласамбхаво;
готамо на̄ма готтена, саттха̄ локе бхависсати.
‘‘тасса дхаммесу да̄йа̄до, орасо дхамманиммито;
сабба̄саве парин̃н̃а̄йа, нибба̄йиссатина̄саво.
‘‘килесе джха̄пайитва̄на, тан̣ха̄сотам̣ тариссати;
ба̄куло на̄ма на̄мена, хессати саттху са̄вако.
‘‘идам̣ саббам̣ абхин̃н̃а̄йа, готамо сакйапун̇гаво;
бхиккхусан̇гхе нисӣдитва̄, етадагге т̣хапессати.
‘‘аномадассӣ бхагава̄, сайамбхӯ локана̄йако;
вивека̄нувилокенто, мамассамамупа̄гами.
‘‘упа̄гатам̣ маха̄вӣрам̣, саббан̃н̃ум̣ локана̄йакам̣;
саббосадхена таппесим̣, пасанно сехи па̄н̣ибхи.
‘‘тасса ме сукатам̣ каммам̣, сукхетте бӣджасампада̄;
кхепетум̣ нева саккоми, тада̄ хи сукатам̣ мама.
‘‘ла̄бха̄ мама суладдхам̣ ме, йохам̣ аддаккхи на̄йакам̣;
тена камма̄васесена, паттомхи ачалам̣ падам̣.
‘‘саббаметам̣ абхин̃н̃а̄йа, готамо сакйапун̇гаво;
бхиккхусан̇гхе нисӣдитва̄, етадагге т̣хапеси мам̣.
‘‘апаримеййе ито каппе, йам̣ каммамакарим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, бхесаджджасса идам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ екадивасам̣ саттха̄ра̄ аттано са̄ваке пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣ха̄нантаре т̣хапентена аппа̄ба̄дха̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапито со паринибба̄насамайе сан̇гхамаджджхе бхиккхӯнам̣ ова̄дамукхена ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто –
225. ‘‘йо пуббе каран̣ӣйа̄ни, паччха̄ со ка̄тумиччхати;
сукха̄ со дхам̣сате т̣ха̄на̄, паччха̄ ча манутаппати.
226. ‘‘йан̃хи кайира̄ тан̃хи ваде, йам̣ на кайира̄ на там̣ ваде;
акаронтам̣ бха̄сама̄нам̣, париджа̄нанти пан̣д̣ита̄.
227. ‘‘сусукхам̣ вата нибба̄нам̣, самма̄самбуддхадеситам̣;
асокам̣ вираджам̣ кхемам̣, йаттха дуккхам̣ нируджджхатӣ’’ти. – га̄тха̄ттайамабха̄си;
таттха йо пуббе каран̣ӣйа̄ни, паччха̄ со ка̄тумиччхатӣти йо пуггало пуббе пуретарам̣ джара̄рога̄дӣхи анабхибхӯтака̄лейева ка̄табба̄ни аттано хитасукха̄ваха̄ни камма̄ни пама̄давасена акатва̄ паччха̄ со ка̄таббака̄лам̣ атиккамитва̄ ка̄тум̣ иччхати. соти ча нипа̄таматтам̣. тада̄ пана джара̄рога̄дӣхи абхибхӯтатта̄ ка̄тум̣ на саккоти, асакконто ча сукха̄ со дхам̣сате т̣ха̄на̄, паччха̄ ча манутаппатӣти со пуггало сукха̄ т̣ха̄на̄ саггато нибба̄нато ча тадупа̄йасса ануппа̄дитатта̄ париха̄йанто ‘‘акатам̣ ме калйа̄н̣а’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 3.248; нетти. 120) паччха̄ ча анутаппати виппат̣иса̄рам̣ а̄паджджати. ма-ка̄ро падасандхикаро. ахам̣ пана каран̣ӣйам̣ катва̄ ева тумхе евам̣ вада̄мӣти дассенто ‘‘йан̃хи кайира̄’’ти дутийам̣ га̄тхама̄ха.
таттха париджа̄нантӣти ‘‘еттако айа’’нти париччхиджджа джа̄нанти на бахум̣ ман̃н̃антӣти аттхо. самма̄пат̣ипаттивасена хи йатха̄ва̄дӣ татха̄ка̄рӣ ева собхати, на тато ан̃н̃атха̄. каран̣ӣйапарийа̄йена са̄дха̄ран̣ато вуттаматтхам̣ ида̄ни сарӯпато дассетум̣ ‘‘сусукхам̣ вата̄’’тиа̄дина̄ татийам̣ га̄тхама̄ха. тассаттхо – самма̄ са̄мам̣ саббадхамма̄нам̣ буддхатта̄ самма̄самбуддхена бхагавата̄ деситам̣ саббасо сокахетӯнам̣ абха̄вато асокам̣ вигатара̄га̄дираджатта̄ вираджам̣ чатӯхи йогехи анупаддутатта̄ кхемам̣ нибба̄нам̣ сут̣т̣ху сукхам̣ вата, касма̄? йаттха йасмим̣ нибба̄не сакалам̣ ват̣т̣адуккхам̣ нируджджхати аччантамева вӯпасаматӣти.
ба̄кулаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. дханийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
сукхан̃че джӣвитум̣ иччхети а̄йасмато дханийаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто сикхисса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ саттха̄рам̣ дисва̄ пасаннама̄насо нал̣ама̄ла̄йа пӯджам̣ ака̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джагахе кумбхака̄ракуле ниббаттитва̄ дханийоти ладдхана̄мо вайаппатто кумбхака̄ракаммена джӣвати. тена ча самайена саттха̄ дханийасса кумбхака̄расса са̄ла̄йам̣ нисӣдитва̄ пуккуса̄тисса кулапуттасса чхадха̄тувибхан̇гасуттам̣ (ма. ни. 3.342 а̄дайо) десеси. со там̣ сутва̄ катакиччо ахоси. дханийо тасса париниббутабха̄вам̣ сутва̄ ‘‘ниййа̄никам̣ вата буддхаса̄санам̣, йаттха екараттипаричайена̄пи ват̣т̣адуккхато мун̃читум̣ сакка̄’’ти пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ кут̣иман̣д̣ана̄нуйутто вихаранто кут̣икаран̣ам̣ пат̣ичча бхагавата̄ гарахито сан̇гхике сена̄сане васанто випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.48.1-7) –
‘‘суван̣н̣аван̣н̣ам̣ самбуддхам̣, а̄хутӣнам̣ пат̣иггахам̣;
випинаггена гаччхантам̣, аддасам̣ локана̄йакам̣.
‘‘нал̣ама̄лам̣ гахетва̄на, никкхаманто ча та̄ваде;
таттхаддаса̄сим̣ самбуддхам̣, огхатин̣н̣амана̄савам̣.
‘‘пасанначитто сумано, нал̣ама̄ламапӯджайим̣;
даккхин̣еййам̣ маха̄вӣрам̣, саббалока̄нукампакам̣.
‘‘екатим̣се ито каппе, йам̣ ма̄ламабхиропайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ йе бхиккхӯ дхутан̇гасама̄дха̄нена атта̄нам̣ уккам̣сетва̄ сан̇гхабхатта̄дим̣ са̄дийанте ан̃н̃е бхиккхӯ аваджа̄нанти, тесам̣ ова̄дада̄намукхена ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто –
228. ‘‘сукхан̃че джӣвитум̣ иччхе, са̄ман̃н̃асмим̣ апеккхава̄;
сан̇гхикам̣ на̄тиман̃н̃еййа, чӣварам̣ па̄набходжанам̣.
229. сукхан̃че джӣвитум̣ иччхе, са̄ман̃н̃асмим̣ апеккхава̄;
ахи мӯсикасоббхам̣ва, севетха сайана̄санам̣.
230. сукхан̃че джӣвитум̣ иччхе, са̄ман̃н̃асмим̣ апеккхава̄;
итарӣтарена туссеййа, екадхамман̃ча бха̄вайе’’ти. – тиссо га̄тха̄ абха̄си;
таттха сукхан̃че джӣвитум̣ иччхе, са̄ман̃н̃асмим̣ апеккхава̄ти са̄ман̃н̃асмим̣ саман̣абха̄ве апеккхава̄ сиккха̄йа тиббага̄раво хутва̄ сукхам̣ джӣвитум̣ иччхеййа че, анесанам̣ паха̄йа са̄ман̃н̃асукхена саче джӣвитука̄моти аттхо. сан̇гхикам̣ на̄тиман̃н̃еййа, чӣварам̣ па̄набходжананти сан̇гхато а̄бхатам̣ чӣварам̣ а̄ха̄рам̣ на аваман̃н̃еййа, сан̇гхасса уппаджджанакала̄бхо на̄ма парисуддхуппа̄до хотӣти там̣ парибхун̃джантасса а̄джӣвапа̄рисуддхисамбхавена са̄ман̃н̃асукхам̣ хаттхагатамева̄ти адхиппа̄йо. ахи мӯсикасоббхам̣ва̄ти ахи вийа мӯсика̄йа кхатабилам̣ севетха севеййа сена̄санам̣. йатха̄ на̄ма саппо сайаматтано а̄сайам̣ акатва̄ мӯсика̄йа ан̃н̃ена ва̄ кате а̄сайе васитва̄ йена ка̄мам̣ паккамати, евамевам̣ бхиккху сайам̣ сена̄санакаран̣а̄ сам̣килесам̣ ана̄паджджитва̄ йаттха каттхачи васитва̄ паккамеййа̄ти аттхо.
ида̄ни вутте авутте ча паччайе йатха̄ла̄бхасантосенева са̄ман̃н̃асукхам̣ хоти, на ан̃н̃атха̄ти дассенто а̄ха ‘‘итарӣтарена туссеййа̄’’ти, йена кеначи хӣнена ва̄ пан̣ӣтена ва̄ йатха̄ладдхена паччайена сантосам̣ а̄паджджеййа̄ти аттхо. екадхамманти аппама̄дабха̄вам̣, тан̃хи ануйун̃джантасса анаваджджам̣ саббам̣ локийасукхам̣ локуттарасукхан̃ча хаттхагатамева хоти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘аппаматто хи джха̄йанто, паппоти випулам̣ сукха’’нти (ма. ни. 2.352; дха. па. 27).
дханийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. ма̄тан̇гапуттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
атисӣтанти а̄йасмато ма̄тан̇гапуттаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле химавантасамӣпе махато джа̄тассарасса хет̣т̣ха̄ махати на̄габхаване маха̄нубха̄во на̄гара̄джа̄ хутва̄ ниббатто екадивасам̣ на̄габхаванато никкхамитва̄ вичаранто саттха̄рам̣ а̄ка̄сена гаччхантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо аттано сӣсаман̣ина̄ пӯджам̣ ака̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де косаларат̣т̣хе ма̄тан̇гасса на̄ма кут̣умбикасса путто хутва̄ ниббатто ма̄тан̇гапуттотвева пан̃н̃а̄йиттха. со вин̃н̃утам̣ патто аласаджа̄тико хутва̄ кин̃чи каммам̣ акаронто н̃а̄такехи ан̃н̃ехи ча гарахито ‘‘сукхаджӣвино име саман̣а̄ сакйапуттийа̄’’ти сукхаджӣвитам̣ а̄кан̇кханто бхиккхӯхи катапаричайо хутва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ ан̃н̃е бхиккхӯ иддхиманте дисва̄ иддхибалам̣ паттхетва̄ саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ бха̄ванам̣ ануйун̃джанто чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.48.8-29) –
‘‘падумуттаро на̄ма джино, саббадхамма̄на па̄рагӯ;