3. упава̄н̣аттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
арахам̣ сугатоти а̄йасмато упава̄н̣аттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле далиддакуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто бхагавати париниббуте тасса дха̄тум̣ гахетва̄ мануссадевана̄гагарул̣акумбхан̣д̣айаккхагандхаббехи саттаратанамайе саттайоджанике тхӯпе кате таттха судхотам̣ аттано уттара̄сан̇гам̣ вел̣агге а̄бандхитва̄ дхаджам̣ катва̄ пӯджам̣ ака̄си. там̣ гахетва̄ абхисамматако на̄ма йаккхасена̄пати девехи четийапӯджа̄раккхан̣аттхам̣ т̣хапито адиссама̄нака̄йо а̄ка̄се дха̄ренто четийам̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ ака̄си. со там̣ дисва̄ бхиййосоматта̄йа пасаннама̄насо ахоси. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ упава̄н̣оти ладдхана̄мо вайаппатто джетаванапат̣иггахан̣е буддха̄нубха̄вам̣ дисва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто арахаттам̣ патва̄ чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.56.122-178) –
‘‘падумуттаро на̄ма джино, саббадхамма̄на па̄рагӯ;
джалитва̄ аггиккхандхова, самбуддхо париниббуто.
‘‘маха̄джана̄ сама̄гамма, пӯджайитва̄ татха̄гатам̣;
читтам̣ катва̄на сугатам̣, сарӣрам̣ абхиропайум̣.
‘‘сарӣракиччам̣ катва̄на, дха̄тум̣ таттха сама̄найум̣;
садеваманусса̄ саббе, буддхатхӯпам̣ акам̣су те.
‘‘пат̣хама̄ кан̃чанамайа̄, дутийа̄ ча ман̣имайа̄;
татийа̄ рӯпийамайа̄, чатуттхӣ пхалика̄майа̄.
‘‘таттха пан̃чамика̄ чева, лохитан̇камайа̄ аху;
чхат̣т̣ха̄ маса̄рагалласса, саббам̣ ратанамайӯпари.
‘‘джан̇гха̄ ман̣имайа̄ а̄си, ведика̄ ратана̄майа̄;
саббасон̣н̣амайо тхӯпо, уддхам̣ йоджанамуггато.
‘‘дева̄ таттха сама̄гантва̄, екато мантайум̣ тада̄;
майампи тхӯпам̣ касса̄ма, локана̄тхасса та̄дино.
‘‘дха̄ту а̄вен̣ика̄ наттхи, сарӣрам̣ екапин̣д̣итам̣;
имамхи буддхатхӯпамхи, касса̄ма кан̃чукам̣ майам̣.
‘‘дева̄ саттахи ратнехи, ан̃н̃ам̣ вад̣д̣хесум̣ йоджанам̣;
тхӯпо двийоджануббедхо, тимирам̣ бйапаханти со.
‘‘на̄га̄ таттха сама̄гантва̄, екато мантайум̣ тада̄;
манусса̄ чева дева̄ ча, буддхатхӯпам̣ акам̣су те.
‘‘ма̄ но паматта̄ ассумха, аппаматта̄ садевака̄;
майампи тхӯпам̣ касса̄ма, локана̄тхасса та̄дино.
‘‘инданӣлам̣ маха̄нӣлам̣, атхо джотирасам̣ ман̣им̣;
екато саннипа̄тетва̄, буддхатхӯпам̣ ачха̄дайум̣.
‘‘саббам̣ ман̣имайам̣ а̄си, йа̄вата̄ буддхачетийам̣;
тийоджанасамуббедхам̣, а̄локакаран̣ам̣ тада̄.
‘‘гарул̣а̄ ча сама̄гантва̄, екато мантайум̣ тада̄;
манусса̄ девана̄га̄ ча, буддхапӯджам̣ акам̣су те.
‘‘ма̄ но паматта̄ ассумха, аппаматта̄ садевака̄;
майампи тхӯпам̣ касса̄ма, локана̄тхасса та̄дино.
‘‘саббам̣ ман̣имайам̣ тхӯпам̣, акарум̣ те ча кан̃чукам̣;
йоджанам̣ тепи вад̣д̣хесум̣, а̄йатам̣ буддхачетийам̣.
‘‘чатуйоджанамуббедхо, буддхатхӯпо вирочати;
обха̄сети диса̄ сабба̄, сатарам̣сӣва уггато.
‘‘кумбхан̣д̣а̄ ча сама̄гантва̄, екато мантайум̣ тада̄;
манусса̄ чева дева̄ ча, на̄га̄ ча гарул̣а̄ татха̄.
‘‘паччекам̣ буддхасет̣т̣хасса, акам̣су тхӯпамуттамам̣;
ма̄ но паматта̄ ассумха, аппаматта̄ садевака̄.
‘‘майампи тхӯпам̣ касса̄ма, локана̄тхасса та̄дино;
ратанехи чха̄десса̄ма, а̄йатам̣ буддхачетийам̣.
‘‘йоджанам̣ тепи вад̣д̣хесум̣, а̄йатам̣ буддхачетийам̣;
пан̃чайоджанамуббедхо, тхӯпо обха̄сате тада̄.
‘‘йаккха̄ таттха сама̄гантва̄, екато мантайум̣ тада̄;
манусса̄ девана̄га̄ ча, гарул̣а̄ ча кумбхан̣д̣ака̄.
‘‘паччекам̣ буддхасет̣т̣хасса, акам̣су тхӯпамуттамам̣;
ма̄ но паматта̄ ассумха, аппаматта̄ садевака̄.
‘‘майампи тхӯпам̣ касса̄ма, локана̄тхасса та̄дино;
пхалика̄ чха̄дайисса̄ма, а̄йатам̣ буддхачетийам̣.
‘‘йоджанам̣ тепи вад̣д̣хесум̣, а̄йатам̣ буддхачетийам̣;
чхайоджаникамуббедхо, тхӯпо обха̄сате тада̄.
‘‘гандхабба̄ ча сама̄гантва̄, екато мантайум̣ тада̄;
мануджа̄ девата̄ на̄га̄, кумбхан̣д̣а̄ гарул̣а̄ татха̄.
‘‘саббе акам̣су буддхатхӯпам̣, майаметтха ака̄рака̄;
майампи тхӯпам̣ касса̄ма, локана̄тхасса та̄дино.
‘‘ведийо сатта катва̄на, дхаджам̣ чхаттам̣ акам̣су те;
саббасон̣н̣амайам̣ тхӯпам̣, гандхабба̄ ка̄райум̣ тада̄.
‘‘саттайоджанамуббедхо, тхӯпо обха̄сате тада̄;
раттиндива̄ на н̃а̄йанти, а̄локо хоти саббада̄.
‘‘абхибхонти на тасса̄бха̄, чандасӯра̄ сата̄рака̄;
саманта̄ йоджанасате, падӣпопи на паджджали.
‘‘тена ка̄лена йе кечи, тхӯпам̣ пӯдженти ма̄нуса̄;
на те тхӯпам̣ а̄руханти, амбаре уккхипанти те.
‘‘девехи т̣хапито йаккхо, абхисамматана̄мако;
дхаджам̣ ва̄ пуппхада̄мам̣ ва̄, абхиропети уттарим̣.
‘‘на те пассанти там̣ йаккхам̣, да̄мам̣ пассанти гаччхато;
евам̣ пасситва̄ гаччханта̄, саббе гаччханти суггатим̣.
‘‘вируддха̄ йе па̄вачане, пасанна̄ йе ча са̄сане;
па̄т̣ихӣрам̣ дат̣т̣хука̄ма̄, тхӯпам̣ пӯдженти ма̄нуса̄.
‘‘нагаре хам̣саватийа̄, ахосим̣ бхатако тада̄;
а̄модитам̣ джанам̣ дисва̄, евам̣ чинтесахам̣ тада̄.
‘‘ул̣а̄ро бхагава̄ несо, йасса дха̄тугхаре дисам̣;
има̄ ча джаната̄ тут̣т̣ха̄, ка̄рам̣ куббам̣ на таппаре.
‘‘ахампи ка̄рам̣ касса̄ми, локана̄тхасса та̄дино;
тасса дхаммесу да̄йа̄до, бхависса̄ми ана̄гате.
‘‘судхотам̣ раджакена̄хам̣, уттареййам̣ пат̣ам̣ мама;
вел̣агге а̄лаггетва̄на, дхаджам̣ уккхипимамбаре.
‘‘абхисамматако гайха, амбаре ха̄си ме дхаджам̣;
ва̄теритам̣ дхаджам̣ дисва̄, бхиййо ха̄сам̣ джанесахам̣.
‘‘таттха читтам̣ паса̄детва̄, саман̣ам̣ упасан̇камим̣;
там̣ бхиккхум̣ абхива̄детва̄, випа̄кам̣ пуччхахам̣ дхадже.
‘‘со ме катхеси а̄нандӣ, пӣтисан̃джананам̣ мама;
тасса дхаджасса випа̄кам̣, анубхоссаси саббада̄.
‘‘хаттхиассаратха̄паттӣ, сена̄ ча чатуран̇гинӣ;
парива̄рессанти там̣ ниччам̣, дхаджада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘сат̣т̣хитӯрийасахасса̄ни, бхерийо самалан̇ката̄;
парива̄рессанти там̣ ниччам̣, дхаджада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘чхал̣асӣти сахасса̄ни, на̄рийо самалан̇ката̄;
вичиттаваттха̄бхаран̣а̄, а̄муккаман̣икун̣д̣ала̄.
‘‘ал̣а̄рапамха̄ хасула̄, сусан̃н̃а̄ танумаджджхима̄;
парива̄рессанти там̣ ниччам̣, дхаджада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘тим̣сакаппасахасса̄ни, девалоке рамиссаси;
асӣтиккхаттум̣ девиндо, девараджджам̣ кариссаси.
‘‘сахассаккхаттум̣ ра̄джа̄ ча, чаккаваттӣ бхависсати;
падесараджджам̣ випулам̣, ган̣ана̄то асан̇кхийам̣.
‘‘каппасатасахассамхи, окка̄какуласамбхаво;
готамо на̄ма готтена, саттха̄ локе бхависсати.
‘‘девалока̄ чавитва̄на, суккамӯлена чодито;
пун̃н̃акаммена сан̃н̃утто, брахмабандху бхависсаси.
‘‘асӣтикот̣им̣ чхад̣д̣етва̄, да̄се каммакаре бахӯ;
готамасса бхагавато, са̄сане паббаджиссаси.
‘‘а̄ра̄дхайитва̄ самбуддхам̣, готамам̣ сакйапун̇гавам̣;
упава̄н̣оти на̄мена, хессаси саттху са̄вако.
‘‘сатасахассе катам̣ каммам̣, пхалам̣ дассеси ме идха;
сумутто саравегова, килесе джха̄пайим̣ мама.
‘‘чаккаваттисса сантасса, ча̄туддӣписсарасса ме;
тӣн̣и йоджана̄ни са̄манта̄, уссӣйанти дхаджа̄ сада̄.
‘‘сатасахассито каппе, йам̣ каммамакарим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, дхаджада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
атха̄йасма̄ упава̄н̣о бхагавато упат̣т̣ха̄ко ахоси. тена ча самайена бхагавато ва̄та̄ба̄дхо уппаджджи. тхерасса ча гихисаха̄йо девахито на̄ма бра̄хман̣о са̄ваттхийам̣ пат̣ивасати. со тхерам̣ чатӯхи паччайехи паведеси. атха̄йасма̄ упава̄н̣о нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа тасса бра̄хман̣асса нивесанам̣ упагаччхи. бра̄хман̣о ‘‘кеначи ан̃н̃ена пайоджанена тхеро а̄гато’’ти н̃атва̄, ‘‘вадеййа̄тха, бханте, кенаттхо’’ти а̄ха. тхеро тасса бра̄хман̣асса пайоджанам̣ а̄чиккханто –
185. ‘‘арахам̣ сугато локе, ва̄теха̄ба̄дхико муни;
саче ун̣ходакам̣ аттхи, мунино дехи бра̄хман̣а.
186. ‘‘пӯджито пӯджанеййа̄нам̣, саккареййа̄на саккато;
апачитопачеййа̄нам̣, тасса иччха̄ми ха̄таве’’ти. – га̄тха̄двайам̣ абха̄си;
тассаттхо – йо имасмим̣ локе пӯджанеййа̄нам̣ пӯджетаббехи сакка̄дӣхи девехи маха̄брахма̄дӣхи ча брахмехи пӯджито, саккареййа̄нам̣ сакка̄таббехи бимбиса̄ракосалара̄джа̄дӣхи саккато, апачеййа̄нам̣ апача̄йитаббехи махесӣхи кхӣн̣а̄савехи апачито, килесехи а̄ракатта̄дина̄ арахам̣, собханагамана̄дина̄ сугато саббан̃н̃ӯ муни майхам̣ саттха̄ девадево сакка̄нам̣ атисакко брахма̄нам̣ атибрахма̄, со да̄ни ва̄техи ва̄тахету ва̄таккхобханимиттам̣ а̄ба̄дхико джа̄то. саче, бра̄хман̣а, ун̣ходакам̣ аттхи, тасса ва̄та̄ба̄дхавӯпасаманаттхам̣ там̣ ха̄таве упанетум̣ иччха̄мӣти. там̣ сутва̄ бра̄хман̣о ун̣ходакам̣ таданурӯпам̣ ва̄та̄рахан̃ча бхесаджджам̣ бхагавато упана̄меси. тена ча саттху рого вӯпасами. тасса бхагава̄ анумоданам̣ ака̄сӣти.
упава̄н̣аттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.