2. па̄ра̄парийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
саман̣асса аху чинта̄тиа̄дика̄ а̄йасмато па̄ра̄парийаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинитва̄ сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ ан̃н̃атарасса бра̄хман̣амаха̄са̄ласса путто хутва̄ ниббатти. тасса вайаппаттасса готтавасена па̄ра̄парийотвева саман̃н̃а̄ ахоси. со тайо веде уггахетва̄ бра̄хман̣асиппесу ниппхаттим̣ гато. екадивасам̣ саттху дхаммадесана̄ка̄ле джетаванавиха̄рам̣ гантва̄ парисапарийанте нисӣди. саттха̄ тасса аджджха̄сайам̣ олокетва̄ индрийабха̄вана̄суттам̣ (ма. ни. 3.453) десеси. со там̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджи. там̣ суттам̣ уггахетва̄ тадаттхаманучинтеси. йатха̄ пана анучинтеси, сва̄йаматтхо га̄тха̄су ева а̄ви бхависсати. со татха̄ анувичинтенто а̄йатанамукхена випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахаттам̣ патто. апарабха̄ге аттана̄ чинтита̄ка̄рам̣ пака̄сенто –
726. ‘‘саман̣асса аху чинта̄, па̄ра̄парийасса бхиккхуно;
екакасса нисиннасса, павивиттасса джха̄йино.
727. ‘‘кима̄нупуббам̣ пурисо, ким̣ ватам̣ ким̣ сама̄ча̄рам̣;
аттано киччака̄рӣсса, на ча кан̃чи вихет̣хайе.
728. ‘‘индрийа̄ни манусса̄нам̣, хита̄йа ахита̄йа ча;
араккхита̄ни ахита̄йа, раккхита̄ни хита̄йа ча.
729. ‘‘индрийа̄нева са̄раккхам̣, индрийа̄ни ча гопайам̣;
аттано киччака̄рӣсса, на ча кан̃чи вихет̣хайе.
730. ‘‘чаккхундрийам̣ че рӯпесу, гаччхантам̣ анива̄райам̣;
ана̄дӣнавадасса̄вӣ, со дуккха̄ на хи муччати.
731. ‘‘сотиндрийам̣ че саддесу, гаччхантам̣ анива̄райам̣;
ана̄дӣнавадасса̄вӣ, со дуккха̄ на хи муччати.
732. ‘‘аниссаран̣адасса̄вӣ, гандхе че пат̣исевати;
на со муччати дуккхамха̄, гандхесу адхимуччхито.
733. ‘‘амбилам̣ мадхурагган̃ча, титтакаггамануссарам̣;
расатан̣ха̄йа гадхито, хадайам̣ на̄вабуджджхати.
734. ‘‘субха̄нйаппат̣икӯла̄ни, пхот̣т̣хабба̄ни ануссарам̣;
ратто ра̄га̄дхикаран̣ам̣, вивидхам̣ виндате дукхам̣.
735. ‘‘манам̣ четехи дхаммехи, йо на саккоти раккхитум̣;
тато нам̣ дуккхаманвети, саббехетехи пан̃чахи.
736. ‘‘пуббалохитасампун̣н̣ам̣, бахусса кун̣апасса ча;
наравӣракатам̣ ваггум̣, самуггамива читтитам̣.
737. ‘‘кат̣укам̣ мадхурасса̄дам̣, пийанибандханам̣ дукхам̣;
кхурам̣ва мадхуна̄ литтам̣, уллихам̣ на̄вабуджджхати.
738. ‘‘иттхирӯпе иттхисаре, пхот̣т̣хаббепи ча иттхийа̄;
иттхигандхесу са̄ратто, вивидхам̣ виндате дукхам̣.
739. ‘‘иттхисота̄ни сабба̄ни, санданти пан̃ча пан̃часу;
тесама̄варан̣ам̣ ка̄тум̣, йо саккоти вӣрийава̄.
740. ‘‘со аттхава̄ со дхаммат̣т̣хо, со даккхо со вичаккхан̣о;
кареййа рамама̄нопи, киччам̣ дхамматтхасам̣хитам̣.
741. ‘‘атхо сӣдати сан̃н̃уттам̣, вадждже киччам̣ нираттхакам̣;
на там̣ киччанти ман̃н̃итва̄, аппаматто вичаккхан̣о.
742. ‘‘йан̃ча аттхена сан̃н̃уттам̣, йа̄ ча дхаммагата̄ рати;
там̣ сама̄да̄йа ваттетха, са̄ хи ве уттама̄ рати.
743. ‘‘учча̄вачехупа̄йехи, паресамабхиджигӣсати;
хантва̄ вадхитва̄ атха сочайитва̄, а̄лопати са̄хаса̄ йо паресам̣.
744. ‘‘таччханто а̄н̣ийа̄ а̄н̣им̣, ниханти балава̄ йатха̄;
индрийа̄ниндрийехева, ниханти кусало татха̄.
745. ‘‘саддхам̣ вӣрийам̣ сама̄дхин̃ча, сатипан̃н̃ан̃ча бха̄вайам̣;
пан̃ча пан̃чахи хантва̄на, анӣгхо йа̄ти бра̄хман̣о.
746. ‘‘со аттхава̄ со дхаммат̣т̣хо, катва̄ ва̄кйа̄нуса̄саним̣;
саббена саббам̣ буддхасса, со наро сукхамедхатӣ’’ти. – има̄ га̄тха̄ абха̄си;
таттха саман̣асса̄ти паббаджитасса. ахӯти ахоси. чинта̄ти дхаммачинта̄ дхаммавича̄ран̣а̄. па̄ра̄парийасса̄ти па̄ра̄параготтасса. ‘‘па̄ра̄чарийасса̄’’типи пат̣ханти. бхиккхуноти сам̣са̄ре бхайам̣ иккханасӣласса. екакасса̄ти асаха̄йасса, етена ка̄йавивекам̣ дассети. павивиттасса̄ти павивекахетуна̄ килеса̄нам̣ виккхамбханена вивекам̣ а̄раддхасса, етена читтавивекам̣ дассети. тена̄ха ‘‘джха̄йино’’ти. джха̄йиноти джха̄йанасӣласса, йонисоманасика̄ресу йуттасса̄ти аттхо. саббаметам̣ тхеро атта̄нам̣ парам̣ вийа катва̄ вадати.
‘‘кима̄нупубба’’нтиа̄дина̄ там̣ чинтанам̣ дассети. таттха пат̣хамага̄тха̄йам̣ та̄ва кима̄нупуббанти анупуббам̣ ануккамо, анупуббамева ваккхама̄несу ватасама̄ча̄ресу ко ануккамо, кена ануккамена те пат̣ипаджджитабба̄ти аттхо. пурисо ким̣ ватам̣ ким̣ сама̄ча̄ранти аттхака̄мо пурисо сама̄дийитаббат̣т̣хена ‘‘вата’’нти ладдхана̄мам̣, кӣдисам̣ сӣлам̣ сама̄ча̄рам̣, сама̄чаранто, аттано киччака̄рӣ каттаббака̄рӣ асса, кан̃чи саттам̣ на ча вихет̣хайе, на ба̄дхеййа̄ти аттхо. аттано киччам̣ на̄ма саман̣адхаммо, сан̇кхепато сӣласама̄дхипан̃н̃а̄, там̣ сампа̄дентасса паравихет̣хана̄йа лесопи наттхи та̄йа сати саман̣абха̄вассева абха̄вато.
йатха̄ха бхагава̄ – ‘‘на хи паббаджито парӯпагха̄тӣ, на саман̣о хоти парам̣ вихет̣хайанто’’ти (дха. па. 184). еттха ча ватаггахан̣ена ва̄риттасӣлам̣ гахитам̣, сама̄ча̄раггахан̣ена сама̄чаритаббато ча̄риттасӣлена саддхим̣ джха̄навипассана̄ди, тасма̄ ва̄риттасӣлам̣ падха̄нам̣. таттха̄пи ча йасма̄ индрийасам̣варе сиддхе саббам̣ сӣлам̣ сураккхитам̣, сугопитамева хоти, тасма̄ индрийасам̣варасӣлам̣ та̄ва дассетука̄мо индрийа̄нам̣ араккхан̣е раккхан̣е ча а̄дӣнава̄нисам̣се вибха̄венто ‘‘индрийа̄ни манусса̄на’’нтиа̄дима̄ха. таттха индрийа̄нӣти раккхитаббадхамманидассанам̣, тасма̄ чаккха̄дӣни чха индрийа̄нӣти вуттам̣ хоти. манусса̄нанти раккхан̣айогйапуггаланидассанам̣. хита̄йа̄ти аттха̄йа. ахита̄йа̄ти анаттха̄йа. хонтӣти вачанасесо. катхам̣ пана та̄нийева хита̄йа ча ахита̄йа хонтӣти а̄ха ‘‘раккхита̄нӣ’’тиа̄ди. тассаттхо – йасса чаккха̄дӣни индрийа̄ни сатикава̄т̣ена апихита̄ни, тасса рӯпа̄дӣсу абхиджджха̄дипа̄падхаммапаваттийа̄ два̄рабха̄вато анаттха̄йа пихита̄ни, тадабха̄вато аттха̄йа сам̣ваттантӣти.
индрийа̄нева са̄раккханти йасма̄ индрийасам̣варо парипун̣н̣о сӣласампадам̣ парипӯрети, сӣласампада̄ парипун̣н̣а̄ сама̄дхисампадам̣ парипӯрети, сама̄дхисампада̄ парипун̣н̣а̄ пан̃н̃а̄сампадам̣ парипӯрети, тасма̄ индрийа̄раккха̄ аттахитапат̣ипаттийа̄ва мӯланти дассенто а̄ха ‘‘индрийа̄нева са̄раккха’’нти. сатипуббан̇гамена а̄раккхена сам̣раккханто йонисоманасика̄рена индрийа̄ни ева та̄ва саммадева раккханто, йатха̄ акусалачора̄ техи техи два̄рехи пависитва̄ читтасанта̄не кусалам̣ бхан̣д̣ам̣ на вилумпанти, татха̄ та̄ни пидахантоти аттхо. са̄раккханти ча сам̣-саддасса са̄бха̄вам̣ катва̄ вуттам̣, ‘‘са̄ра̄го’’тиа̄дӣсу вийа. ‘‘сам̣раккха’’нти ча па̄т̣хо. индрийа̄ни ча гопайанти тассева парийа̄йавачанам̣, парийа̄йавачане пайоджанам̣ неттиат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. ‘‘аттано киччака̄рӣсса̄’’ти имина̄ аттахитапат̣ипаттим̣ дассети, ‘‘на ча кан̃чи вихет̣хайе’’ти имина̄ парахитапат̣ипаттим̣, убхайена̄пи ва̄ аттахитапат̣ипаттимева дассети пара̄вихет̣ханасса̄пи аттахитапат̣ипаттибха̄вато. атха ва̄ пададвайенапи аттахитапат̣ипаттим̣ дассети путхуджджанасса секкхасса ча парахитапат̣ипаттийа̄пи аттахитапат̣ипаттибха̄вато.
евам̣ раккхита̄ни индрийа̄ни хита̄йа хонтӣти вода̄напаккхам̣ сан̇кхепенева дассетва̄, араккхита̄ни ахита̄йа хонтӣти сам̣килесапаккхам̣ пана вибхаджитва̄ дассенто ‘‘чаккхундрийам̣ че’’тиа̄дима̄ха. таттха чаккхундрийам̣ че рӯпесу, гаччхантам̣ анива̄райам̣. ана̄дӣнавадасса̄вӣти йо нӣлапӣта̄дибхедесу ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу рӯпа̄йатанесу гаччхантам̣ йатха̄ручи паваттантам̣ чаккхундрийам̣ анива̄райам̣, анива̄райанто аппат̣иба̄ханто татха̄паваттийам̣ а̄дӣнавадасса̄вӣ на хоти че, дит̣т̣хадхаммикам̣ сампара̄йикан̃ча а̄дӣнавам̣ досам̣ на пассати че. ‘‘гаччхантам̣ нива̄райе аниссаран̣адасса̄вӣ’’ти ча па̄т̣хо. таттха йо ‘‘дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсатӣ’’ти (сам̣. ни. 4.95) вуттавидхина̄ дит̣т̣хаматтейева т̣хатва̄ сатисампаджан̃н̃авасена рӯпа̄йатане паваттама̄но таттха ниссаран̣адасса̄вӣ на̄ма. вуттавипарийа̄йена аниссаран̣адасса̄вӣ дат̣т̣хаббо. со дуккха̄ на хи муччатӣти со еварӯпо пуггало ват̣т̣адуккхато на муччатева. еттха ча чаккхундрийасса анива̄ран̣ам̣ на̄ма йатха̄ тена два̄рена абхиджджха̄дайо па̄падхамма̄ анва̄ссавеййум̣, татха̄ паваттанам̣, там̣ пана аттхато сатисампаджан̃н̃асса анут̣т̣ха̄панам̣ дат̣т̣хаббам̣. сесиндрийесупи есева найо. адхимуччхитоти адхимуттатан̣ха̄йа муччхам̣ а̄панно. амбиланти амбиларасам̣. мадхурагганти мадхурарасакот̣т̣ха̄сам̣. татха̄ титтакаггам̣. ануссаранти асса̄давасена там̣ там̣ расам̣ анувичинтенто. гантхитоти расатан̣ха̄йа тасмим̣ тасмим̣ расе гантхито бандхо. ‘‘гадхито’’ти ча пат̣ханти, гедхам̣ а̄панноти аттхо. хадайам̣ на̄вабуджджхатӣти ‘‘дуккхассантам̣ карисса̄мӣ’’ти паббаджджа̄диккхан̣е уппаннам̣ читтам̣ на джа̄на̄ти на саллаккхети, са̄санасса хадайам̣ аббхантарам̣ анаваджджадхамма̄нам̣ саммадданарасатан̣ха̄йа гадхито на̄вабуджджхати на джа̄на̄ти, на пат̣ипаджджатӣти аттхо.
субха̄нӣти сундара̄ни. аппат̣икӯла̄нӣти манорама̄ни, ит̣т̣ха̄ни. пхот̣т̣хабба̄нӣти упа̄дин̣н̣а̄нупа̄дин̣н̣аппабхеде пхассе. раттоти раджджанасабха̄вена ра̄гена ратто. ра̄га̄дхикаран̣анти ра̄гахету. вивидхам̣ виндате дукханти ра̄гапарил̣а̄ха̄дивасена дит̣т̣хадхаммикан̃ча нирайасанта̄па̄дивасена абхисампара̄йан̃ча на̄наппака̄рам̣ дуккхам̣ пат̣илабхати.
манам̣ четехӣти манан̃ча етехи рӯпа̄рамман̣а̄дӣхи дхамма̄рамман̣аппабхедехи ча. нанти пуггалам̣. саббехӣти саббехи пан̃чахипи. идам̣ вуттам̣ хоти – йо пуггало манам̣, манодва̄рам̣, етехи йатха̄вуттехи рӯпа̄дӣхи пан̃чахи дхаммехи дхамма̄рамман̣аппабхедато ча. таттха паваттанакапа̄пакамманива̄ран̣ена раккхитум̣, гопитум̣ на саккоти, тато тасса араккхан̣ато нам̣ пуггалам̣ там̣нимиттам̣ дуккхам̣ анвети, анугаччхати, анугаччхантан̃ча етехи пан̃чахипи рӯпа̄рамман̣а̄дӣхи чхат̣т̣ха̄рамман̣ена саддхим̣ саббехипи а̄рамман̣аппаччайабхӯтехи анугаччхатӣти. еттха чаккхундрийам̣, сотиндрийан̃ча асампаттагга̄хибха̄вато ‘‘гаччхантам̣ анива̄райа’’нти вуттам̣ итарам̣ сампаттагга̄хӣти ‘‘гандхе че пат̣исеватӣ’’тиа̄дина̄ вуттам̣. таттха̄пи ча расатан̣ха̄ ча пхот̣т̣хаббатан̣ха̄ ча сатта̄нам̣ висесато балаватӣти ‘‘расатан̣ха̄йа гадхито, пхот̣т̣хабба̄ни ануссарантоти’’ вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
евам̣ агуттадва̄расса пуггаласса чхахи два̄рехи чхасупи а̄рамман̣есу асам̣варанимиттам̣ уппаджджанакадуккхам̣ дассетва̄ сва̄йамасам̣варо йасма̄ сарӣрасабха̄ва̄навабодхена хоти, тасма̄ сарӣрасабха̄вам̣ вичинанто ‘‘пуббалохитасампун̣н̣а’’нтиа̄дина̄ га̄тха̄двайама̄ха. тассаттхо – сарӣрам̣ на̄метам̣ пуббена лохитена ча сампун̣н̣ам̣ бхаритам̣ ан̃н̃ена ча питтасемха̄дина̄ бахуна̄ кун̣апена, тайидам̣ наравӣрена наресу чхекена сиппа̄чарийена катам̣ ваггу мат̣т̣хам̣ ла̄кха̄парикамма̄дина̄ читтитам̣, анто пана гӯтха̄диасучибхаритам̣ самуггам̣ вийа чхавиматтаманохарам̣ ба̄ладжанасаммохам̣ дуккхасабха̄вата̄йа нирайа̄дидуккхата̄панато ча кат̣укам̣, парикаппасамбхавена амӯлакена асса̄даматтена мадхурата̄йа мадхурасса̄дам̣, тато ева пийабха̄ванибандханена пийанибандханам̣, дуссахата̄йа аппатӣтата̄йа ча дукхам̣, ӣдисе сарӣре асса̄далобхена маха̄дуккхам̣ паччанубхуййама̄нам̣ анавабуджджханто локо мадхурагиддхо кхурадха̄ра̄лехакапурисо вийа дат̣т̣хабботи.
ида̄ни ете чаккха̄дӣнам̣ гочарабхӯта̄ рӯпа̄дайо вутта̄, те висесато пурисасса иттхипат̣ибаддха̄ каманӣйа̄ти таттха сам̣варо ка̄табботи дассенто ‘‘иттхирӯпе’’тиа̄дима̄ха. таттха иттхирӯпети иттхийа̄ чатусамут̣т̣ха̄никарӯпа̄йатанасан̇кха̄те ван̣н̣е. апи ча йо кочи иттхийа̄ ниваттхасса алан̇ка̄расса ва̄ гандхаван̣н̣ака̄дӣнам̣ ва̄ пил̣андханама̄ла̄нам̣ ва̄ ка̄йапат̣ибаддхо ван̣н̣о пурисасса чаккхувин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣абха̄ва̄йа упакаппати, саббаметам̣ ‘‘иттхирӯпа’’нтвева ведитаббам̣. иттхисарети иттхийа̄ гӣталапитахаситарудитасадде. апи ча иттхийа̄ ниваттхаваттхассапи алан̇катаалан̇ка̄рассапи иттхипайоганиппха̄дита̄ вен̣увӣн̣а̄сан̇кхапан̣ава̄дӣнампи садда̄ идха иттхисараггахан̣ена гахита̄ти ведитабба̄. саббопесо пурисасса читтам̣ а̄кад̣д̣хатӣти. ‘‘иттхирасе’’ти пана па̄л̣ийа̄ чатусамут̣т̣ха̄никараса̄йатанавасена вуттам̣. иттхийа̄ ким̣ка̄рапат̣исса̄вита̄дивасена ассаварасо чева парибхогарасо ча иттхирасоти еке. йо пана иттхийа̄ от̣т̣хамам̣сасаммаккхитакхел̣а̄дирасо, йо ча та̄йа пурисасса диннайа̄губхатта̄дӣнам̣ расо, саббопесо ‘‘иттхирасо’’твева ведитаббо. пхот̣т̣хаббепи ча иттхийа̄ ка̄йасампхассо, иттхисарӣра̄рӯл̣ха̄нам̣ ваттха̄лан̇ка̄рама̄ла̄дӣнам̣ пхассо ‘‘иттхипхот̣т̣хаббо’’твева ведитаббо. еттха ча йесам̣ иттхирӯпе иттхисарети па̄л̣и, тесам̣ апи-саддена иттхирасасан̇гахо дат̣т̣хаббо. иттхигандхесӯти иттхийа̄ чатусамут̣т̣ха̄никагандха̄йатанесу. иттхийа̄ сарӣрагандхо на̄ма дуггандхо. екачча̄ хи иттхӣ ассагандхинӣ хоти, екачча̄ мен̣д̣агандхинӣ, екачча̄ седагандхинӣ, екачча̄ сон̣итагандхинӣ, татха̄пи та̄су андхаба̄ло раджджатева. чаккаваттино пана иттхиратанасса ка̄йато чанданагандхо ва̄йати, мукхато уппалагандхо, айам̣ на сабба̄сам̣ хотӣти, иттхийа̄ сарӣре а̄рӯл̣хо а̄гантуко анулимпана̄дигандхо ‘‘иттхигандхо’’ти ведитаббо. са̄раттоти сут̣т̣ху ратто гадхито муччхито, идам̣ пана падам̣ ‘‘иттхирӯпе’’тиа̄дӣсупи йоджетаббам̣. вивидхам̣ виндате дукханти иттхирӯпа̄дӣсу сара̄ганимиттам̣ дит̣т̣хадхаммикам̣ вадхабандхана̄дивасена сампара̄йикам̣ пан̃чавидхабандхана̄дивасена на̄наппака̄рам̣ дуккхам̣ пат̣илабхати.
иттхисота̄ни сабба̄нӣти иттхийа̄ рӯпа̄диа̄рамман̣а̄ни сабба̄ни анавасеса̄ни пан̃ча тан̣ха̄сота̄ни санданти. пан̃часӯти пурисасса пан̃часу два̄ресу. тесанти тесам̣ пан̃чаннам̣ сота̄нам̣. а̄варан̣анти сам̣варан̣ам̣, йатха̄ асам̣варо на уппаджджати, евам̣ сатисампаджан̃н̃ам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ сам̣варам̣ паваттетум̣ йо саккоти, со вӣрийава̄ а̄раддхавӣрийо акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа̄ти аттхо.
евам̣ рӯпа̄дигочаре паббаджитасса пат̣ипаттим̣ дассетва̄ ида̄ни гахат̣т̣хасса дассетум̣ ‘‘со аттхава̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха со аттхава̄ со дхаммат̣т̣хо, со даккхо со вичаккхан̣оти со пуггало имасмим̣ локе аттхава̄, буддхима̄, дхамме т̣хито, дхамме даккхо, дхамме чхеко, аналасо ва̄ вичаккхан̣о ити каттаббата̄су кусало на̄ма. кареййа рамама̄нопи, киччам̣ дхамматтхасам̣хитанти гехаратийа̄ рамама̄нопи дхамматтхасам̣хитам̣ дхаммато аттхато ча анапетамева там̣ там̣ каттаббам̣. ануппанна̄нам̣ бхога̄нам̣ уппа̄данам̣, уппанна̄нам̣ парипа̄ланам̣, парибхоган̃ча кареййа, ан̃н̃аман̃н̃ам̣, авиродхена, ан̃н̃аман̃н̃ам̣, аба̄дханена, тиваггаттхам̣ ануйун̃джеййа̄ти адхиппа̄йо. айан̃ча найо йесам̣ самма̄пат̣ипаттиавиродхена тиваггаттхасса васена ваттати бимбиса̄рамаха̄ра̄джа̄дӣнам̣ вийа, тесам̣ васена вутто. на йесам̣ кесан̃чи васена̄ти дат̣т̣хаббам̣.
атхо сӣдати сан̃н̃уттанти йади идхалоке супасам̣хитам̣ дит̣т̣хадхаммикам̣ аттхам̣ париггахетва̄ т̣хитам̣. вадждже киччам̣ нираттхаканти сампара̄йикаттхарахитам̣ анаттхупасам̣хитам̣ киччам̣ сачепи виссаджджеййа париччаджеййа. на там̣ киччанти ман̃н̃итва̄, аппаматто вичаккхан̣оти сатиавиппава̄сена аппаматто вича̄ран̣апан̃н̃а̄самбхавена вичаккхан̣о анаттхупасам̣хитам̣, там̣ киччам̣ майа̄ на ка̄таббанти ман̃н̃итва̄ виваджджеййа.
виваджджетва̄ пана йан̃ча аттхена сан̃н̃уттам̣, йа̄ ча дхаммагата̄ рати. там̣ сама̄да̄йа ваттетха̄ти йам̣кин̃чи дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикаппабхедена аттхена хитена сам̣йуттам̣ тадубхайахита̄вахам̣, йа̄ ча адхикусаладхаммагата̄ саматхавипассана̄сахита̄ рати, тадубхайам̣ самма̄ а̄дийитва̄ париггахам̣ катва̄ ваттеййа. ‘‘саббам̣ ратим̣ дхаммарати джина̄тӣ’’ти (дха. па. 354) вачанато са̄ хи екам̣сена уттаматтхасса па̄панато уттама̄ рати на̄ма.
йам̣ пана ка̄маратисам̣йуттам̣ киччам̣ нираттхаканти вуттам̣, тасса̄ анаттхупасам̣хитабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘учча̄вачехӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха учча̄вачехӣти махантехи чева кхуддакехи ча. упа̄йехӣти найехи. паресамабхиджигӣсатӣти паресам̣ сантакам̣ а̄харитум̣ иччхати, паре ва̄ саббатха̄ ха̄пети, джина̄пети парам̣ хантва̄, вадхитва̄ атха сочайитва̄, а̄лопати са̄хаса̄ йо паресам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йо пуггало ка̄махету паре хананто, гха̄тенто, соченто сандхиччхедасандхируханапасайха̄ваха̄ра̄дӣхи на̄нупа̄йехи паресам̣ сантакам̣ харитум̣ ва̄йаманто са̄хаса̄ка̄рам̣ кароти, а̄лопати, джигӣсати са̄патеййавасена паре ха̄пети, тасса там̣ киччам̣ ка̄маратисаннисситам̣ анаттхупасам̣хитам̣ екантанихӣнанти. етена таппат̣ипаккхато дхаммагата̄йа ратийа̄ екам̣сато уттамабха̄вам̣йева вибха̄вети.
ида̄ни йам̣ ‘‘тесама̄варан̣ам̣ ка̄тум̣ йо саккотӣ’’ти индрийа̄нам̣ а̄варан̣ам̣ вуттам̣, там̣ упа̄йена саха вибха̄венто ‘‘таччханто а̄н̣ийа̄ а̄н̣им̣, ниханти балава̄ йатха̄’’ти а̄ха. йатха̄ балава̄ ка̄йабалена, н̃а̄н̣абалена ча саманна̄гато таччхако руккхадан̣д̣агатам̣ а̄н̣им̣ нӣхаритука̄мо тато балаватим̣ а̄н̣им̣ кот̣енто тато нӣхарати, татха̄ кусало бхиккху чаккха̄дӣни индрийа̄ни випассана̄балена нихантука̄мо индрийехи ева ниханти.
катамехи пана̄ти а̄ха ‘‘саддха’’нтиа̄ди. тассаттхо – адхимоккхалаккхан̣ам̣ саддхам̣, паггахалаккхан̣ам̣ вӣрийам̣, авиккхепалаккхан̣ам̣ сама̄дхим̣, упат̣т̣ха̄налаккхан̣ам̣ сатим̣, дассаналаккхан̣ам̣ пан̃н̃анти има̄нипи вимуттипарипа̄чака̄ни пан̃чиндрийа̄ни бха̄венто вад̣д̣хенто етехи пан̃чахи индрийехи чаккха̄дӣни пан̃чиндрийа̄ни анунайапат̣игха̄дикилесуппаттийа̄ два̄рабха̄вавиханена хантва̄, арийамаггена тадупаниссайе килесе самуччхиндитва̄, тато ева анӣгхо ниддуккхо бра̄хман̣о анупа̄дисесапаринибба̄намева йа̄ти упагаччхатӣти.
со аттхава̄ти со йатха̄вутто бра̄хман̣о уттаматтхена саманна̄гататта̄ аттхава̄, там̣ сампа̄паке дхамме т̣хитатта̄ дхаммат̣т̣хо. саббена саббам̣ анавасесена видхина̄ анавасесам̣ буддхасса бхагавато ва̄кйабхӯтам̣ ануса̄саним̣ катва̄ йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджитва̄ т̣хито. тато ева со наро уттамапурисо нибба̄насукхан̃ча едхати, брӯхети, вад̣д̣хетӣти.
евам̣ тхерена аттано чинтита̄ка̄равибха̄вана̄васена пат̣ипаттийа̄ пака̄ситатта̄ идамева часса ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣.
па̄ра̄парийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.