1. адхимуттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
вӣсатинипа̄те йан̃н̃аттхам̣ ва̄тиа̄дика̄ а̄йасмато апарасса адхимуттаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто аттхадассисса бхагавато ка̄ле вибхавасампанне куле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто саттхари париниббуте бхиккхусан̇гхам̣ упат̣т̣хаханто маха̄да̄на̄ни паваттеси. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де а̄йасмато сам̣киччаттхерасса бхагинийа̄ куччхимхи ниббатти, адхимуттотисса на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто ма̄тулаттхерасса сантике паббаджитва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто са̄ман̣ерабхӯмийам̣йева т̣хито арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.4.84-88) –
‘‘ниббуте локана̄тхамхи, аттхадассӣнаруттаме;
упат̣т̣хахим̣ бхиккхусан̇гхам̣, виппасаннена четаса̄.
‘‘нимантетва̄ бхиккхусан̇гхам̣, уджубхӯтам̣ сама̄хитам̣;
уччхуна̄ ман̣д̣апам̣ катва̄, бходжесим̣ сан̇гхамуттамам̣.
‘‘йам̣ йам̣ йонупападжджа̄ми, деваттам̣ атхама̄нусам̣;
саббе сатте абхибхоми, пун̃н̃акаммассидам̣ пхалам̣.
‘‘ат̣т̣ха̄расе каппасате, йам̣ да̄намададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, уччхуда̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘пат̣исамбхида̄ чатассо…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ сама̄паттисукхена вӣтина̄менто упасампаджджитука̄мо ‘‘ма̄тарам̣ а̄пуччхисса̄мӣ’’ти ма̄ту сантикам̣ гаччханто антара̄магге девата̄йа баликаммакаран̣аттхам̣ мам̣сапарийесанам̣ чарантехи пан̃часатехи чорехи сама̄гаччхи. чора̄ ча там̣ аггахесум̣ ‘‘девата̄йа бали бхависсатӣ’’ти. со чорехи гахитопи абхӣто аччхамбхӣ виппасаннамукхова ат̣т̣ха̄си. там̣ дисва̄ чорага̄ман̣иаччхарийаббхутачиттаджа̄то пасам̣санто –
705. ‘‘йан̃н̃аттхам̣ ва̄ дханаттхам̣ ва̄, йе хана̄ма майам̣ пуре;
авасесам̣ бхайам̣ хоти, ведханти вилапанти ча.
706. ‘‘тасса те наттхи бхӣтаттам̣, бхиййо ван̣н̣о пасӣдати;
касма̄ на паридевеси, еварӯпе махаббхайе’’ти. – две га̄тха̄ абха̄си;
таттха йан̃н̃аттханти йаджанаттхам̣ девата̄нам̣ баликаммакаран̣аттхам̣ ва̄. ва̄-саддо викаппанаттхо. дханаттханти са̄патеййахаран̣аттхам̣. йе хана̄ма майам̣ пурети йе сатте майам̣ пуббе ханимха. атӣтаттхе хи идам̣ ваттама̄навачанам̣. авасети авасе асерике катва̄. танти тесам̣. ‘‘авасесанти’’пи пат̣ханти. амхехи гахитесу там̣ екам̣ т̣хапетва̄ авасеса̄нам̣; айамева ва̄ па̄т̣хо. бхайам̣ хотӣти маран̣абхайам̣ хоти. йена те ведханти вилапанти,читтутра̄сена ведханти, ‘‘са̄ми, тумха̄кам̣ идан̃чидан̃ча дасса̄ма, да̄са̄ бхависса̄ма̄’’тиа̄дикам̣ ваданта̄ вилапанти.
тасса тети йо твам̣ амхехи девата̄йа баликамматтхам̣ джӣвита̄ воропетука̄мехи уккхитта̄сикехи сантаджджито, тасса те. бхӣтаттанти бхӣтабха̄во, бхайанти аттхо. бхиййо ван̣н̣о пасӣдатӣти пакативан̣н̣ато упарипи те мукхаван̣н̣о виппасӣдати. тхерасса кира тада̄ ‘‘саче име ма̄рессанти, ида̄нева̄хам̣ анупа̄да̄йа паринибба̄йисса̄ми, дуккхабха̄ро вигаччхиссатӣ’’ти ул̣а̄рам̣ пӣтисоманассам̣ уппаджджи. еварӯпе махаббхайети едисе махати маран̣абхайе упат̣т̣хите. хетуаттхе ва̄ етам̣ бхуммавачанам̣.
ида̄ни тхеро чорага̄ман̣исса пат̣ивачанада̄намукхена дхаммам̣ десенто –
707. ‘‘наттхи четасикам̣ дуккхам̣, анапеккхасса га̄ман̣и;
атикканта̄ бхайа̄ саббе, кхӣн̣асам̣йоджанасса ве.
708. ‘‘кхӣн̣а̄йа бхаванеттийа̄, дит̣т̣хе дхамме йатха̄татхе;
на бхайам̣ маран̣е хоти, бха̄раниккхепане йатха̄.
709. ‘‘сучин̣н̣ам̣ брахмачарийам̣ ме, магго ча̄пи субха̄вито;
маран̣е ме бхайам̣ наттхи, рога̄намива сан̇кхайе.
710. ‘‘сучин̣н̣ам̣ брахмачарийам̣ ме, магго ча̄пи субха̄вито;
нирасса̄да̄ бхава̄ дит̣т̣ха̄, висам̣ питва̄ва чхад̣д̣итам̣.
711. ‘‘па̄рагӯ анупа̄да̄но, катакиччо ана̄саво;
тут̣т̣хо а̄йуккхайа̄ хоти, мутто а̄гха̄тана̄ йатха̄.
712. ‘‘уттамам̣ дхамматам̣ патто, саббалоке анаттхико;
а̄дитта̄ва гхара̄ мутто, маран̣асмим̣ на сочати.
713. ‘‘йадаттхи сан̇гатам̣ кин̃чи, бхаво ва̄ йаттха лаббхати;
саббам̣ аниссарам̣ етам̣, ити вуттам̣ махесина̄.
714. ‘‘йо там̣ татха̄ паджа̄на̄ти, йатха̄ буддхена деситам̣;
на ган̣ха̄ти бхавам̣ кин̃чи, сутаттам̣ва айогул̣ам̣.
715. ‘‘на ме хоти ‘ахоси’нти, ‘бхависса’нти на хоти ме;
сан̇кха̄ра̄ вигамиссанти, таттха ка̄ паридевана̄.
716. ‘‘суддхам̣ дхаммасамуппа̄дам̣, суддхам̣ сан̇кха̄расантатим̣;
пассантасса йатха̄бхӯтам̣, на бхайам̣ хоти га̄ман̣и.
717. ‘‘тин̣акат̣т̣хасамам̣ локам̣, йада̄ пан̃н̃а̄йа пассати;
маматтам̣ со асам̣виндам̣, ‘наттхи ме’ти на сочати.
718. ‘‘уккан̣т̣ха̄ми сарӣрена, бхавенамхи анаттхико;
сойам̣ бхиджджиссати ка̄йо, ан̃н̃о ча на бхависсати.
719. ‘‘йам̣ во киччам̣ сарӣрена, там̣ каротха йадиччхатха;
на ме таппаччайа̄ таттха, досо пеман̃ча хехитӣ’’ти. –
има̄ га̄тха̄ абха̄си.
720. ‘‘тасса там̣ вачанам̣ сутва̄, аббхутам̣ ломахам̣санам̣;
саттха̄ни никкхипитва̄на, ма̄н̣ава̄ етадабраву’’нти. –
айам̣ сан̇гӣтика̄рехи вуттага̄тха̄. ито апара̄ тиссо чора̄нам̣, тхерасса ча вачанапат̣ивачанага̄тха̄ –
721. ‘‘ким̣ бхаданте каритва̄на, ко ва̄ а̄чарийо тава;
касса са̄санама̄гамма, лаббхате там̣ асоката̄.
722. ‘‘саббан̃н̃ӯ саббадасса̄вӣ, джино а̄чарийо мама;
маха̄ка̄рун̣ико саттха̄, саббалокатикиччхако.
723. ‘‘тена̄йам̣ десито дхаммо, кхайага̄мӣ ануттаро;
тасса са̄санама̄гамма, лаббхате там̣ асоката̄.
724. ‘‘сутва̄на чора̄ исино субха̄ситам̣, никкхиппа саттха̄ни ча а̄вудха̄ни ча;
тамха̄ ча камма̄ вирамим̣су еке, еке ча паббаджджамарочайим̣су.
725. ‘‘те паббаджитва̄ сугатасса са̄сане, бха̄ветва боджджхан̇габала̄ни пан̣д̣ита̄;
удаггачитта̄ сумана̄ катиндрийа̄, пхусим̣су нибба̄нападам̣ асан̇кхата’’нти. –
има̄пи сан̇гӣтика̄рехи вуттага̄тха̄.
таттха наттхи четасикам̣ дуккхам̣, анапеккхасса, га̄ман̣ӣти га̄ман̣и, апеккха̄йа, тан̣ха̄йа, абха̄вена анапеккхасса ма̄дисасса, лохитасабха̄во пуббо вийа, четасикам̣ дуккхам̣ доманассам̣ наттхи, доманасса̄бха̄ва̄падесена бхайа̄бха̄вам̣ вадати. тена̄ха ‘‘атикканта̄ бхайа̄ саббе’’ти. атикканта̄ бхайа̄ саббети кхӣн̣асам̣йоджанасса арахато пан̃чавӣсати маха̄бхайа̄, ан̃н̃е ча саббепи бхайа̄ екам̣сена атикканта̄ атӣта̄, апагата̄ти аттхо.
дит̣т̣хе дхамме йатха̄татхети чатусаччадхамме парин̃н̃а̄паха̄насаччхикирийабха̄вана̄васена маггапан̃н̃а̄йа йатха̄бхӯтам̣ дит̣т̣хе. маран̣ети маран̣ахету. бха̄раниккхепане йатха̄ти йатха̄ кочи пурисо сӣсе т̣хитена махата̄ гарубха̄рена сам̣сӣданто тасса никкхепане, апанайане на бха̄йати, евам̣ сампадамиданти аттхо. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘бха̄ра̄ хаве пан̃чаккхандха̄, бха̄раха̄ро ча пуггало;
бха̄ра̄да̄нам̣ дукхам̣ локе, бха̄раниккхепанам̣ сукха’’нти. (сам̣. ни. 3.22);
сучин̣н̣анти сут̣т̣ху чаритам̣. брахмачарийанти, сиккхаттайасан̇гахам̣ са̄санабрахмачарийам̣. тато ева магго ча̄пи субха̄вито ат̣т̣хан̇гико арийамаггопи саммадева бха̄вито. рога̄намива сан̇кхайети йатха̄ бахӯхи рогехи абхибхӯтасса а̄турасса рога̄нам̣ сан̇кхайе пӣтисоманассамева хоти, евам̣ кхандхарогасан̇кхайе маран̣е ма̄дисасса бхайам̣ наттхи.
нирасса̄да̄ бхава̄ дит̣т̣ха̄ти тӣхи дуккхата̄хи абхибхӯта̄, ека̄дасахи аггӣхи а̄дитта̄, тайо бхава̄ нирасса̄да̄, асса̄дарахита̄, майа̄ дит̣т̣ха̄. висам̣ питва̄ва чхад̣д̣итанти пама̄давасена висам̣ пивитва̄ та̄дисена пайогена чхад̣д̣итам̣ вийа маран̣е ме бхайам̣ наттхӣти аттхо.
мутто а̄гха̄тана̄ йатха̄ти йатха̄ чорехи ма̄ран̣аттхам̣ а̄гха̄танам̣ нӣто кеначи упа̄йена тато мутто хат̣т̣хатут̣т̣хо хоти, евам̣ сам̣са̄рапа̄рам̣, нибба̄нам̣, гататта̄ па̄рагӯ, чатӯхипи упа̄да̄нехи анупа̄да̄но, парин̃н̃а̄дӣнам̣ сол̣асаннам̣ кичча̄нам̣ кататта̄ катакиччо ка̄ма̄сава̄дӣхи ана̄саво, а̄йуккхайа̄ а̄йуккхайахету тут̣т̣хо соманассико хоти.
уттаманти сет̣т̣хам̣. дхамматанти, дхаммасабха̄вам̣. арахатте сиддхе сиджджханахету ит̣т̣ха̄дӣсу та̄дибха̄вам̣. саббалокети саббалокасмимпи, дӣгха̄йукасукхабахулата̄дивасена сам̣йуттепи локе. анаттхикоти, анапеккхо. а̄дитта̄ва гхара̄ муттоти йатха̄ кочи пурисо самантато а̄диттато паджджалитато гехато ниссат̣о, тато ниссаран̣анимиттам̣ на сочати, евам̣ кхӣн̣а̄саво маран̣анимиттам̣ на сочати.
йадаттхи сан̇гатам̣ кин̃чӣти йам̣кин̃чи имасмим̣ локе аттхи, виджджати, упалаббхати сан̇гатам̣, саттехи сан̇кха̄рехи ва̄ сама̄гамо, самодха̄нам̣. ‘‘сан̇кхата’’нтипи па̄т̣хо, тасса йам̣кин̃чи паччайехи самачча самбхуййа катам̣, пат̣иччасамуппаннанти аттхо. бхаво ва̄ йаттха лаббхатӣти йасмим̣ саттаника̄йе йо упапаттибхаво лаббхати. саббам̣ аниссарам̣ етанти саббаметам̣ иссарарахитам̣, на еттха кеначи ‘‘евам̣ хотӯ’’ти иссарийам̣ ваттетум̣ сакка̄. ити вуттам̣ махесина̄ти ‘‘саббе дхамма̄ анатта̄’’ти евам̣ вуттам̣ махесина̄ самма̄самбуддхена. тасма̄ ‘‘аниссарам̣ ета’’нти паджа̄нанто маран̣асмим̣ на сочатӣти йоджана̄.
на ган̣ха̄ти бхавам̣ кин̃чӣти йо арийаса̄вако ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’тиа̄дина̄ (дха. па. 277) йатха̄ буддхена бхагавата̄ деситам̣, татха̄ там̣ бхаваттайам̣ випассана̄пан̃н̃а̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа паджа̄на̄ти. со йатха̄ кочи пурисо сукхака̄мо дивасам̣ сантаттам̣ айогул̣ам̣ хаттхена на ган̣ха̄ти, евам̣ кин̃чи кхуддакам̣ ва̄ махантам̣ ва̄ бхавам̣ на ган̣ха̄ти, на таттха тан̣хам̣ каротӣти аттхо.
на ме хоти ‘‘ахоси’’нти ‘‘атӣтамаддха̄нам̣ ахам̣ ӣдисо ахоси’’нти аттадит̣т̣хивасена на ме читтаппаватти аттхи дит̣т̣хийа̄ саммадева уггха̄т̣итатта̄, дхаммасабха̄васса ча судит̣т̣хатта̄. ‘‘бхависса’’нти на хоти мети тато ева ‘‘ана̄гатамаддха̄нам̣ ахам̣ едисо катхам̣ ну кхо бхависсам̣ бхавеййа’’нти евампи ме на хоти. сан̇кха̄ра̄ вигамиссантӣти евам̣ пана хоти ‘‘йатха̄паччайам̣ паваттама̄на̄ сан̇кха̄ра̄ва, на еттха кочи атта̄ ва̄ аттанийам̣ ва̄, те ча кхо вигамиссанти, винассиссанти, кхан̣е кхан̣е бхиджджиссантӣ’’ти. таттха ка̄ паридевана̄ти евам̣ пассантасса ма̄дисасса таттха сан̇кха̄рагате ка̄ на̄ма паридевана̄.
суддханти кевалам̣, аттаса̄рена асаммиссам̣. дхаммасамуппа̄данти паччайапаччайуппаннадхаммасамуппаттим̣ авиджджа̄дипаччайехи сан̇кха̄ра̄дидхаммаматтаппаваттим̣. сан̇кха̄расантатинти килесакаммавипа̄каппабхедасан̇кха̄рапабандхам̣. пассантасса йатха̄бхӯтанти саха випассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа йа̄тха̄вато джа̄нантасса.
тин̣акат̣т̣хасамам̣ локанти йатха̄ аран̃н̃е апариггахе тин̣акат̣т̣хе кеначи гайхама̄не апарасса ‘‘майхам̣ сантакам̣ айам̣ ган̣хатӣ’’ти на хоти, евам̣ со аса̄миката̄йа тин̣акат̣т̣хасамам̣ сан̇кха̄ралокам̣ йада̄ пан̃н̃а̄йа пассати, со таттха маматтам̣ асам̣виндам̣ асам̣винданто алабханто акаронто. наттхи мети ‘‘аху вата сохам̣, там̣ ме наттхӣ’’ти на сочати.
уккан̣т̣ха̄ми сарӣрена̄ти аса̄ракена абхинудена дуккхена акатан̃н̃уна̄ асучидуггандхаджегуччхапат̣иккӯласабха̄вена имина̄ ка̄йена уккан̣т̣ха̄ми имам̣ ка̄йам̣ ниббинданто евам̣ тит̣т̣ха̄ми. бхавенамхи анаттхикоти саббенапи бхавена анаттхико амхи, на кин̃чи бхавам̣ паттхеми. сойам̣ бхиджджиссати ка̄йоти айам̣ мама ка̄йо ида̄ни тумха̄кам̣ пайогена ан̃н̃атха̄ ва̄ ан̃н̃аттха бхиджджиссати. ан̃н̃о ча на бхависсатӣти ан̃н̃о ка̄йо майхам̣ а̄йатим̣ на бхависсати, пунаббхава̄бха̄вато.
йам̣ во киччам̣ сарӣрена̄ти йам̣ тумха̄кам̣ имина̄ сарӣрена пайоджанам̣, там̣ каротха йадиччхатха, иччхатха че. на ме таппаччайа̄ти, там̣ нимиттам̣ имасса сарӣрасса тумхехи йатхиччхитакиччасса каран̣ахету. таттха̄ти тесу каронтесу ча акаронтесу ча. досо пеман̃ча хехитӣти йатха̄ккамам̣ пат̣игхо анунайо на бхависсати, аттано бхаве апеккха̄йа саббасо пахӣнатта̄ти адхиппа̄йо. ан̃н̃апаччайа̄ ан̃н̃аттха ча пат̣игха̄нунайесу асантесупи таппаччайа̄, ‘‘таттха̄’’ти вачанам̣ йатха̄дхигатавасена вуттам̣.
тасса̄ти адхимуттаттхерасса. там̣ вачананти ‘‘наттхи четасикам̣ дуккха’’нтиа̄дикам̣ маран̣е бхайа̄бха̄ва̄дидӣпакам̣, тато ева аббхутам̣ ломахам̣санам̣ вачанам̣ сутва̄. ма̄н̣ава̄ти чора̄. чора̄ хи ‘‘ма̄н̣ава̄’’ти вуччанти ‘‘ма̄н̣авехи саха гаччханти катакаммехи акатакаммехипӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.149) вийа.
ким̣ бхаданте каритва̄на̄ти, бханте, ким̣ на̄ма тапокаммам̣ катва̄. ко ва̄ тава а̄чарийо касса са̄санам̣, ова̄дам̣ нисса̄йа айам̣ асоката̄ маран̣ака̄ле сока̄бха̄во лаббхатӣти етам̣ аттхам̣ абравум̣, пуччха̄васена катхесум̣, бха̄сим̣су.
там̣ сутва̄ тхеро тесам̣ пат̣ивачанам̣ денто ‘‘саббан̃н̃ӯ’’тиа̄дима̄ха. таттха саббан̃н̃ӯти паропадесена вина̄ саббапака̄рена саббадхамма̄вабодханасаматтхасса а̄кан̇кха̄пат̣ибаддхавуттино ана̄варан̣ан̃а̄н̣асса адхигамена атӣта̄дибхедам̣ саббам̣ джа̄на̄тӣти, саббан̃н̃ӯ. тенева самантачаккхуна̄ саббасса дассанато саббадасса̄вӣ. йамхи ана̄варан̣ан̃а̄н̣ам̣, тадева саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, наттхева аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣апа̄л̣ийа̄ виродхо висайуппаттимукхена ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣абха̄вадассанаттхам̣ екассева н̃а̄н̣асса двидха̄ вуттатта̄. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ итивуттакаван̣н̣ана̄йам̣ (итиву. ат̣т̣ха. 38) виттха̄рато вуттамева̄ти таттха вуттанайенева ведитаббам̣. пан̃чаннампи ма̄ра̄нам̣ виджайато джино, хӣна̄дивибха̄габхинне саббасмим̣ саттаника̄йе адхимуттавуттита̄йа махатийа̄ карун̣а̄йа саманна̄гататта̄ маха̄ка̄рун̣ико, дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи йатха̄рахам̣ венеййа̄нам̣ ануса̄санато саттха̄, тато ева саббалокасса килесарогатикиччханато саббалокатикиччхако, самма̄самбуддхо а̄чарийо мама̄ти йоджана̄. кхайага̄мӣти нибба̄нага̄мӣ.
евам̣ тхерена саттху са̄санасса ча гун̣е пака̄сите пат̣иладдхасаддха̄ екачче чора̄ паббаджим̣су, екачче упа̄сакаттам̣ паведесум̣. таматтхам̣ дӣпенто дхаммасан̇га̄хака̄ ‘‘сутва̄на чора̄’’тиа̄дина̄ две га̄тха̄ абха̄сим̣су. таттха исиноти адхисӣласиккха̄дӣнам̣ есанат̣т̣хена исино, адхимуттаттхерасса. никкхиппа̄ти паха̄йа. саттха̄ни ча а̄вудха̄ни ча̄ти асиа̄дисаттха̄ни чева дханукала̄па̄диа̄вудха̄ни ча. тамха̄ ча камма̄ти тато чоракаммато.
те паббаджитва̄ сугатасса са̄санети те чора̄ собханагаманата̄дӣхи сугатасса бхагавато са̄сане паббаджджам̣ упагантва̄. бха̄вана̄висеса̄дхигата̄йа одагйалаккхан̣а̄йа пӣтийа̄ саманна̄гамена удаггачитта̄. сумана̄ти соманассаппатта̄. катиндрийа̄ти бха̄витиндрийа̄. пхусим̣сӯти аггамагга̄дхигамена асан̇кхатам̣ нибба̄нам̣ адхигаччхим̣су. адхимутто кира чоре ниббисеване катва̄, те таттхева т̣хапетва̄, ма̄ту сантикам̣ гантва̄, ма̄тарам̣ а̄пуччхитва̄, пачча̄гантва̄ техи саддхим̣ упаджджха̄йасса сантикам̣ гантва̄, пабба̄джетва̄ упасампадам̣ ака̄си. атха тесам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхи, те начирассева арахатте патит̣т̣хахим̣су. тена вуттам̣ ‘‘паббаджитва̄…пе… асан̇кхата’’нти.
адхимуттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.