6. пара̄бхавасуттаван̣н̣ана̄

евам̣ ме сутанти пара̄бхавасуттам̣. ка̄ уппатти? ман̇галасуттам̣ кира сутва̄ дева̄нам̣ етадахоси – ‘‘бхагавата̄ ман̇галасутте сатта̄нам̣ вуд̣д̣хин̃ча соттхин̃ча катхайама̄нена екам̣сена бхаво ева катхито, но пара̄бхаво. ханда да̄ни йена сатта̄ париха̄йанти винассанти, там̣ несам̣ пара̄бхавампи пуччха̄ма̄’’ти. атха ман̇галасуттам̣ катхитадивасато дутийадивасе дасасахассачаккава̄л̣есу девата̄йо пара̄бхавасуттам̣ сотука̄ма̄ имасмим̣ екачаккава̄л̣е саннипатитва̄ екава̄лаггакот̣иока̄саматте дасапи вӣсампи тим̣сампи чатта̄лӣсампи пан̃н̃а̄сампи сат̣т̣хипи саттатипи асӣтипи сукхуматтабха̄ве нимминитва̄ саббадевама̄рабрахма̄но сирийа̄ ча теджена ча адхигайха вирочама̄нам̣ пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисиннам̣ бхагавантам̣ парива̄ретва̄ ат̣т̣хам̣су. тато саккена дева̄наминдена а̄н̣атто ан̃н̃атаро девапутто бхагавантам̣ пара̄бхавапан̃хам̣ пуччхи. атха бхагава̄ пуччха̄васена имам̣ суттамабха̄си.

таттха ‘‘евам̣ ме сута’’нтиа̄ди а̄йасмата̄ а̄нандена вуттам̣. ‘‘пара̄бхавантам̣ пуриса’’нтиа̄дина̄ найена екантарика̄ га̄тха̄ девапуттена вутта̄, ‘‘сувиджа̄но бхавам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ найена екантарика̄ ева аваса̄нага̄тха̄ ча бхагавата̄ вутта̄, тадетам̣ саббампи самодха̄нетва̄ ‘‘пара̄бхавасутта’’нти вуччати. таттха ‘‘евам̣ ме сута’’нтиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ саббам̣ ман̇галасуттаван̣н̣ана̄йам̣ ваккха̄ма.

91. пара̄бхавантам̣ пурисантиа̄дӣсу пана пара̄бхавантанти париха̄йантам̣ винассантам̣. пурисанти йам̣кин̃чи саттам̣ джантум̣. майам̣ пуччха̄маготама̄ти сесадевехи саддхим̣ атта̄нам̣ нидассетва̄ ока̄сам̣ ка̄ренто со девапутто готтена бхагавантам̣ а̄лапати. бхавантам̣ пут̣т̣хума̄гамма̄ти майан̃хи бхавантам̣ пуччхисса̄ма̄ти тато тато чаккава̄л̣а̄ а̄гата̄ти аттхо. етена а̄дарам̣ дассети. ким̣ пара̄бхавато мукханти евам̣ а̄гата̄нам̣ амха̄кам̣ брӯхи пара̄бхавато пурисасса ким̣ мукхам̣, ким̣ два̄рам̣, ка̄ йони, ким̣ ка̄ран̣ам̣, йена майам̣ пара̄бхавантам̣ пурисам̣ джа̄неййа̄ма̄ти аттхо. етена ‘‘пара̄бхавантам̣ пуриса’’нти еттха вуттасса пара̄бхавато пурисасса пара̄бхавака̄ран̣ам̣ пуччхати. пара̄бхавака̄ран̣е хи н̃а̄те тена ка̄ран̣аса̄ман̃н̃ена сакка̄ йо кочи пара̄бхавапурисо джа̄нитунти.

92. атхасса бхагава̄ сут̣т̣ху па̄кат̣ӣкаран̣аттхам̣ пат̣ипаккхам̣ дассетва̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа пара̄бхавамукхам̣ дӣпенто а̄ха ‘‘сувиджа̄но бхава’’нти. тассаттхо – йва̄йам̣ бхавам̣ вад̣д̣ханто апариха̄йанто пурисо, со сувиджа̄но хоти, сукхена акасирена акиччхена сакка̄ виджа̄нитум̣. йопа̄йам̣ пара̄бхаватӣти пара̄бхаво, париха̄йати винассати, йасса тумхе пара̄бхавато пурисасса мукхам̣ мам̣ пуччхатха, сопи сувиджа̄но. катхам̣? айан̃хи дхаммака̄мо бхавам̣ хоти дасакусалакаммапатхадхаммам̣ ка̄мети, пихети, паттхети, сун̣а̄ти, пат̣ипаджджати, со там̣ пат̣ипаттим̣ дисва̄ сутва̄ ча джа̄нитаббато сувиджа̄но хоти. итаропи дхаммадессӣ пара̄бхаво, тамева дхаммам̣ дессати, на ка̄мети, на пихети, на паттхети, на сун̣а̄ти, на пат̣ипаджджати, со там̣ виппат̣ипаттим̣ дисва̄ сутва̄ ча джа̄нитаббато сувиджа̄но хотӣти. еваметтха бхагава̄ пат̣ипаккхам̣ дассенто аттхато дхаммака̄матам̣ бхавато мукхам̣ дассетва̄ дхаммадесситам̣ пара̄бхавато мукхам̣ дассетӣти ведитаббам̣.

93. атха са̄ девата̄ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандама̄на̄ а̄ха ‘‘ити хета’’нти. тассаттхо – ити хи йатха̄ вутто бхагавата̄, татхева етам̣ виджа̄на̄ма, ган̣ха̄ма, дха̄рема, пат̣хамо со пара̄бхаво со дхаммадессита̄лаккхан̣о пат̣хамо пара̄бхаво. йа̄ни майам̣ пара̄бхавамукха̄ни виджа̄нитум̣ а̄гатамха̄, тесу идам̣ та̄ва екам̣ пара̄бхавамукханти вуттам̣ хоти. таттха виггахо, пара̄бхаванти етена̄ти пара̄бхаво. кена ча пара̄бхаванти? йам̣ пара̄бхавато мукхам̣, ка̄ран̣ам̣, тена. бйан̃джанаматтена ева хи еттха на̄на̄каран̣ам̣, аттхато пана пара̄бхавоти ва̄ пара̄бхавато мукханти ва̄ на̄на̄каран̣ам̣ наттхи. евамекам̣ пара̄бхавато мукхам̣ виджа̄на̄ма̄ти абхинандитва̄ тато парам̣ н̃а̄тука̄мата̄йа̄ха ‘‘дутийам̣ бхагава̄ брӯхи, ким̣ пара̄бхавато мукха’’нти. ито паран̃ча татийам̣ чатуттхантиа̄дӣсупи имина̄ва найенаттхо ведитаббо.

94. бйа̄каран̣апаккхепи ча йасма̄ те те сатта̄ техи техи пара̄бхавамукхехи саманна̄гата̄, на екойева саббехи, на ча саббе екенева, тасма̄ тесам̣ тесам̣ та̄ни та̄ни пара̄бхавамукха̄ни дассетум̣ ‘‘асантасса пийа̄ хонтӣ’’тиа̄дина̄ найена пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа ева десана̄йа на̄на̄видха̄ни пара̄бхавамукха̄ни бйа̄ка̄сӣти ведитабба̄.

татра̄йам̣ сан̇кхепато аттхаван̣н̣ана̄ – асанто на̄ма чха саттха̄ро, йе ва̄ панан̃н̃епи авӯпасантена ка̄йавачӣманокаммена саманна̄гата̄, те асанто ассапийа̄ хонти сунаккхатта̄дӣнам̣ ачелакакоракхаттийа̄дайо вийа. санто на̄ма буддхапаччекабуддхаса̄вака̄. йе ва̄ панан̃н̃епи вӯпасантена ка̄йавачӣманокаммена саманна̄гата̄, те санте на куруте пийам̣, аттано пийе ит̣т̣хе канте мана̄пе на курутети аттхо. венеййавасена хеттха вачанабхедо катоти ведитаббо. атха ва̄ санте на курутети санте на севатӣти аттхо, йатха̄ ‘‘ра̄джа̄нам̣ севатӣ’’ти етасмин̃хи аттхе ра̄джа̄нам̣ пийам̣ курутети саддавидӯ мантенти. пийанти пийама̄но, туссама̄но, модама̄ноти аттхо. асатам̣ дхаммо на̄ма два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни, даса̄кусалакаммапатха̄ ва̄. там̣ асатам̣ дхаммам̣ рочети, пихети, паттхети, севати. евамета̄йа га̄тха̄йа асантапийата̄, сантааппийата̄, асаддхаммарочанан̃ча̄ти тивидхам̣ пара̄бхавато мукхам̣ вуттам̣. етена хи саманна̄гато пурисо пара̄бхавати париха̄йати, нева идха на хурам̣ вуд̣д̣хим̣ па̄пун̣а̄ти, тасма̄ ‘‘пара̄бхавато мукха’’нти вуччати. виттха̄рам̣ панеттха ‘‘асевана̄ ча ба̄ла̄нам̣, пан̣д̣ита̄нан̃ча севана̄’’ти га̄тха̄ван̣н̣ана̄йам̣ ваккха̄ма.

96. нидда̄сӣлӣ на̄ма йо гаччхантопи, нисӣдантопи, тит̣т̣хантопи, сайа̄нопи нидда̄йатийева. сабха̄сӣлӣ на̄ма сан̇ган̣ика̄ра̄матам̣, бхасса̄ра̄матамануйутто. анут̣т̣ха̄та̄ти вӣрийатеджавирахито ут̣т̣ха̄насӣло на хоти, ан̃н̃ехи чодийама̄но гахат̣т̣хо ва̄ сама̄но гахат̣т̣хакаммам̣, паббаджито ва̄ паббаджитакаммам̣ а̄рабхати. аласоти джа̄тиаласо, аччанта̄бхибхӯто тхинена т̣хитат̣т̣ха̄не т̣хито ева хоти, нисиннат̣т̣ха̄не нисинно ева хоти, аттано усса̄хена ан̃н̃ам̣ ирийа̄патхам̣ на каппети. атӣте аран̃н̃е аггимхи ут̣т̣хите апала̄йанааласа̄ четтха нидассанам̣. айаметтха уккат̣т̣хапариччхедо, тато ла̄макапариччхедена̄пи пана аласо аласотвева ведитаббо. дхаджова ратхасса, дхӯмова аггино, кодхо пан̃н̃а̄н̣амасса̄ти кодхапан̃н̃а̄н̣о. досачарито кхиппакопӣ арукӯпамачитто пуггало еварӯпо хоти. има̄йа га̄тха̄йа нидда̄сӣлата̄, сабха̄сӣлата̄, анут̣т̣ха̄ната̄, аласата̄, кодхапан̃н̃а̄н̣ата̄ти пан̃чавидхам̣ пара̄бхавамукхам̣ вуттам̣. етена хи саманна̄гато нева гахат̣т̣хо гахат̣т̣хавуд̣д̣хим̣, на паббаджито паббаджитавуд̣д̣хим̣ па̄пун̣а̄ти, ан̃н̃адаттху париха̄йатийева пара̄бхаватийева, тасма̄ ‘‘пара̄бхавато мукха’’нти вуччати.

98. ма̄та̄ти джаника̄ ведитабба̄. пита̄ти джанакойева. джин̣н̣акам̣ сарӣраситхилата̄йа. гатайоббанам̣ йоббана̄тиккамена а̄сӣтикам̣ ва̄ на̄вутикам̣ ва̄ сайам̣ камма̄ни ка̄тумасаматтхам̣. паху сантоти саматтхо сама̄но сукхам̣ джӣвама̄но. на бхаратӣти на посети. има̄йа га̄тха̄йа ма̄та̄питӯнам̣ абхаран̣ам̣, апосанам̣, анупат̣т̣ха̄нам̣ екам̣йева пара̄бхавамукхам̣ вуттам̣. етена хи саманна̄гато йам̣ там̣ –

‘‘та̄йа нам̣ па̄ричарийа̄йа, ма̄та̄питӯсу пан̣д̣ита̄;

идхева нам̣ пасам̣санти, печча сагге памодатӣ’’ти. (итиву. 106; а. ни. 4.63) –

ма̄та̄питубхаран̣е а̄нисам̣сам̣ вуттам̣. там̣ на па̄пун̣а̄ти, ан̃н̃адаттху ‘‘ма̄та̄питаропи на бхарати, кам̣ ан̃н̃ам̣ бхариссатӣ’’ти ниндан̃ча ваджджанӣйатан̃ча дуггатин̃ча па̄пун̣анто пара̄бхаватийева, тасма̄ ‘‘пара̄бхавато мукха’’нти вуччати.

100. па̄па̄нам̣ ба̄хитатта̄ бра̄хман̣ам̣, самитатта̄ саман̣ам̣. бра̄хман̣акулаппабхавампи ва̄ бра̄хман̣ам̣, паббаджджупагатам̣ саман̣ам̣, тато ан̃н̃ам̣ ва̄пи йам̣кин̃чи йа̄чанакам̣. муса̄ва̄дена ван̃четӣти ‘‘вада, бханте, паччайена̄’’ти пава̄ретва̄ йа̄чито ва̄ пат̣иджа̄нитва̄ паччха̄ аппада̄нена тасса там̣ а̄сам̣ висам̣ва̄дети. има̄йа га̄тха̄йа бра̄хман̣а̄дӣнам̣ муса̄ва̄дена ван̃чанам̣ екам̣йева пара̄бхавамукхам̣ вуттам̣. етена хи саманна̄гато идха ниндам̣, сампара̄йе дуггатим̣ сугатийампи адхиппа̄йавипаттин̃ча па̄пун̣а̄ти. вуттан̃хетам̣ –

‘‘дуссӣласса сӣлавипаннасса па̄пако киттисаддо аббхуггаччхатӣ’’ти (дӣ. ни. 2.149; а. ни. 5.213; маха̄ва. 285).

татха̄ –

‘‘чатӯхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе. катамехи чатӯхи? муса̄ва̄дӣ хотӣ’’тиа̄ди (а. ни. 4.82).

татха̄ –

‘‘идха, са̄рипутта, екаччо саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ упасан̇камитва̄ пава̄рети, ‘вада, бханте, паччайена̄’ти, со йена пава̄рети, там̣ на дети. со че тато чуто иттхаттам̣ а̄гаччхати. со йам̣ йадева ван̣иджджам̣ пайоджети, са̄сса хоти чхедага̄минӣ. идха пана са̄рипутта…пе… со йена пава̄рети, на там̣ йатха̄дхиппа̄йам̣ дети. со че тато чуто иттхаттам̣ а̄гаччхати. со йам̣ йадева ван̣иджджам̣ пайоджети, са̄сса на хоти йатха̄дхиппа̄йа̄’’ти (а. ни. 4.79).

евамима̄ни нинда̄дӣни па̄пун̣анто пара̄бхаватийева, тасма̄ ‘‘пара̄бхавато мукха’’нти вуттам̣.

102. пахӯтавиттоти пахӯтаджа̄тарӯпараджатаман̣иратано. сахиран̃н̃оти сакаха̄пан̣о. сабходжаноти анекасӯпабйан̃джанабходжанасампанно. еко бхун̃джати са̄дӯнӣти са̄дӯни бходжана̄ни аттано путта̄нампи адатва̄ пат̣иччханнока̄се бхун̃джатӣти еко бхун̃джати са̄дӯни. има̄йа га̄тха̄йа бходжанагиддхата̄йа бходжанамаччхарийам̣ екам̣йева пара̄бхавамукхам̣ вуттам̣. етена хи саманна̄гато ниндам̣ ваджджанӣйам̣ дуггатинти евама̄дӣни па̄пун̣анто пара̄бхаватийева, тасма̄ ‘‘пара̄бхавато мукха’’нти вуттам̣. вуттанайенева саббам̣ сутта̄нуса̄рена йоджетаббам̣, ативиттха̄рабхайена пана ида̄ни йоджана̄найам̣ адассетва̄ аттхаматтамева бхан̣а̄ма.

104. джа̄титтхаддхо на̄ма йо ‘‘ахам̣ джа̄тисампанно’’ти ма̄нам̣ джанетва̄ тена тхаддхо ва̄тапӯритабхаста̄ вийа уддхума̄то хутва̄ на кассачи онамати. еса найо дханаготтаттхаддхесу. сан̃н̃а̄тим̣ атиман̃н̃етӣти аттано н̃а̄тимпи джа̄тийа̄ атиман̃н̃ати сакйа̄ вийа вит̣ат̣ӯбхам̣. дханена̄пи ча ‘‘капан̣о айам̣ далиддо’’ти атиман̃н̃ати, са̄мӣчиматтампи на кароти, тасса те н̃а̄тайо пара̄бхавамева иччханти. има̄йа га̄тха̄йа ваттхуто чатуббидхам̣, лаккхан̣ато екам̣йева пара̄бхавамукхам̣ вуттам̣.

106. иттхидхуттоти иттхӣсу са̄ратто, йам̣кин̃чи аттхи, там̣ саббампи датва̄ апара̄парам̣ иттхим̣ сан̇ган̣ха̄ти. татха̄ саббампи аттано сантакам̣ никкхипитва̄ сура̄па̄напайутто сура̄дхутто. ниваттхаса̄т̣акампи никкхипитва̄ джӯтакӣл̣анамануйутто аккхадхутто. етехи тӣхи т̣ха̄нехи йам̣кин̃чипи ладдхам̣ хоти, тасса вина̄санато ладдхам̣ ладдхам̣ вина̄сетӣти ведитаббо. евам̣видхо пара̄бхаватийева, тенассетам̣ има̄йа га̄тха̄йа тивидхам̣ пара̄бхавамукхам̣ вуттам̣.

108. сехи да̄рехӣти аттано да̄рехи. йо аттано да̄рехи асантут̣т̣хо хутва̄ весийа̄су падуссати, татха̄ парада̄ресу, со йасма̄ весӣнам̣ дханаппада̄нена парада̄расеванена ча ра̄джадан̣д̣а̄дӣхи пара̄бхаватийева, тенассетам̣ има̄йа га̄тха̄йа дувидхам̣ пара̄бхавамукхам̣ вуттам̣.

110. атӣтайоббаноти йоббанаматичча а̄сӣтико ва̄ на̄вутико ва̄ хутва̄ а̄нети паригган̣ха̄ти. тимбаруттханинти тимбарупхаласадисаттханим̣ тарун̣ада̄рикам̣. тасса̄ исса̄ на супатӣти ‘‘дахара̄йа махаллакена саддхим̣ рати ча сам̣ва̄со ча амана̄по, ма̄ хева кхо тарун̣ам̣ паттхеййа̄’’ти исса̄йа там̣ раккханто на супати. со йасма̄ ка̄мара̄гена ча исса̄йа ча д̣айханто бахиддха̄ камманте ча аппайодженто пара̄бхаватийева, тенассетам̣ има̄йа га̄тха̄йа имам̣ исса̄йа асупанам̣ екам̣йева пара̄бхавамукхам̣ вуттам̣.

112. сон̣д̣инти маччхамам̣са̄дӣсу лолам̣ гедхаджа̄тикам̣. викиран̣инти тесам̣ аттха̄йа дханам̣ пам̣сукам̣ вийа викиритва̄ на̄санасӣлам̣. пурисам̣ ва̄пи та̄дисанти пурисо ва̄пи йо еварӯпо хоти, там̣ йо иссарийасмим̣ т̣хапети, лан̃чханамуддика̄дӣни датва̄ гхара̄ва̄се камманте ва̄ ван̣иджджа̄дивоха̄ресу ва̄ тадева ва̄ват̣ам̣ ка̄рети. со йасма̄ тасса досена дханаккхайам̣ па̄пун̣анто пара̄бхаватийева, тенассетам̣ има̄йа га̄тха̄йа татха̄видхасса иссарийасмим̣ т̣хапанам̣ екам̣йева пара̄бхавамукхам̣ вуттам̣.

114. аппабхого на̄ма санничита̄нан̃ча бхога̄нам̣ а̄йамукхасса ча абха̄вато. маха̄тан̣хоти махатийа̄ бхогатан̣ха̄йа саманна̄гато, йам̣ ладдхам̣, тена асантут̣т̣хо. кхаттийе джа̄йате кулети кхаттийа̄нам̣ куле джа̄йати. со ча раджджам̣ паттхайатӣти со ета̄йа маха̄тан̣хата̄йа анупа̄йена уппат̣ипа̄т̣ийа̄ аттано да̄йаджджабхӯтам̣ алаббханеййам̣ ва̄ парасантакам̣ раджджам̣ паттхети, со евам̣ паттхенто йасма̄ тампи аппакам̣ бхогам̣ йодха̄джӣва̄дӣнам̣ датва̄ раджджам̣ апа̄пун̣анто пара̄бхаватийева, тенассетам̣ има̄йа га̄тха̄йа раджджапаттханам̣ екам̣йева пара̄бхавамукхам̣ вуттам̣.

115. ито парам̣ йади са̄ девата̄ ‘‘терасамам̣ бхагава̄ брӯхи…пе… сатасахассимам̣ бхагава̄ брӯхӣ’’ти пуччхеййа, тампи бхагава̄ катхеййа. йасма̄ пана са̄ девата̄ ‘‘ким̣ имехи пуччхитехи, екаметтха вуд̣д̣хикарам̣ наттхӣ’’ти та̄ни пара̄бхавамукха̄ни асуййама̄на̄ еттакампи пуччхитва̄ виппат̣иса̄рӣ хутва̄ тун̣хӣ ахоси, тасма̄ бхагава̄ тасса̄сайам̣ видитва̄ десанам̣ нит̣т̣ха̄пенто имам̣ га̄тхам̣ абха̄си ‘‘ете пара̄бхаве локе’’ти.

таттха пан̣д̣итоти паривӣмам̣са̄йа саманна̄гато. самавеккхийа̄ти пан̃н̃а̄чаккхуна̄ упапариккхитва̄. арийоти на маггена, на пхалена, апича кхо, пана етасмим̣ пара̄бхавасан̇кха̄те анайе на ирийатӣти арийо. йена дассанена йа̄йа пан̃н̃а̄йа пара̄бхаве дисва̄ виваджджети, тена сампаннатта̄ дассанасампанно. са локам̣ бхаджате сиванти со еварӯпо сивам̣ кхемамуттамаманупаддавам̣ девалокам̣ бхаджати, аллӣйати, упагаччхатӣти вуттам̣ хоти. десана̄парийоса̄не пара̄бхавамукха̄ни сутва̄ уппаннасам̣вега̄нурӯпам̣ йонисо падахитва̄ сота̄паттисакада̄га̄миана̄га̄мипхала̄ни патта̄ девата̄ ган̣анам̣ вӣтиватта̄. йатха̄ха –

‘‘маха̄самайасутте ча, атхо ман̇галасуттаке;

самачитте ра̄хулова̄де, дхаммачакке пара̄бхаве.

‘‘девата̄самитӣ таттха, аппамеййа̄ асан̇кхийа̄;

дхамма̄бхисамайо четтха, ган̣ана̄то асан̇кхийо’’ти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа пара̄бхавасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.