7. аггикабха̄радва̄джасуттаван̣н̣ана̄

евам̣ ме сутанти аггикабха̄радва̄джасуттам̣, ‘‘васаласутта’’нтипи вуччати. ка̄ уппатти? бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. касибха̄радва̄джасутте вуттанайена паччха̄бхаттакичча̄васа̄не буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто аггикабха̄радва̄джам̣ бра̄хман̣ам̣ саран̣асиккха̄пада̄нам̣ упаниссайасампаннам̣ дисва̄ ‘‘таттха майи гате катха̄ паваттиссати, тато катха̄васа̄не дхаммадесанам̣ сутва̄ еса бра̄хман̣о саран̣ам̣ гантва̄ сиккха̄пада̄ни сама̄дийиссатӣ’’ти н̃атва̄, таттха гантва̄, паватта̄йа катха̄йа бра̄хман̣ена дхаммадесанам̣ йа̄чито имам̣ суттам̣ абха̄си. таттха ‘‘евам̣ ме сута’’нтиа̄дим̣ ман̇галасуттаван̣н̣ана̄йам̣ ван̣н̣айисса̄ма, ‘‘атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайа’’нтиа̄ди касибха̄радва̄джасутте вуттанайенева ведитаббам̣.

тена кхо пана самайена аггикабха̄радва̄джасса̄ти йам̣ йам̣ авуттапуббам̣, там̣ тадева ван̣н̣айисса̄ма. сеййатхидам̣ – со хи бра̄хман̣о аггим̣ джухати паричаратӣти катва̄ аггикоти на̄мена па̄кат̣о ахоси, бха̄радва̄джоти готтена. тасма̄ вуттам̣ ‘‘аггикабха̄радва̄джасса̄’’ти. нивесанети гхаре. тасса кира бра̄хман̣асса нивесанадва̄ре антаравӣтхийам̣ аггихутаса̄ла̄ ахоси. тато ‘‘нивесанадва̄ре’’ти ваттаббе тассапи падесасса нивесанейева парийа̄паннатта̄ ‘‘нивесане’’ти вуттам̣. самӣпаттхе ва̄ бхуммавачанам̣, нивесанасамӣпети аттхо. агги паджджалито хотӣти аггийа̄дха̄не т̣хито агги катаббхуддхаран̣о самидха̄паккхепам̣ бӣджанава̄тан̃ча лабхитва̄ джалито уддхам̣ самуггатаччисама̄куло хоти. а̄хути паггахита̄ти сасӣсам̣ нха̄йитва̄ махата̄ сакка̄рена па̄йа̄сасаппимадхупха̄н̣ита̄дӣни абхисан̇кхата̄ни хонтӣти аттхо. йан̃хи кин̃чи аггимхи джухитаббам̣, там̣ саббам̣ ‘‘а̄хутӣ’’ти вуччати. сапада̄нанти анугхарам̣. бхагава̄ хи саббаджана̄нуггахаттха̄йа а̄ха̄расантут̣т̣хийа̄ ча уччанӣчакулам̣ авоккамма пин̣д̣а̄йа чарати. тена вуттам̣ ‘‘сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чарама̄но’’ти.

атха киматтхам̣ сабба̄ка̄расампаннам̣ самантапа̄са̄дикам̣ бхагавантам̣ дисва̄ бра̄хман̣асса читтам̣ наппасӣдати? касма̄ ча евам̣ пхарусена вачанена бхагавантам̣ самуда̄чаратӣти? вуччате – айам̣ кира бра̄хман̣о ‘‘ман̇галакиччесу саман̣адассанам̣ аваман̇гала’’нти евам̣дит̣т̣хико, тато ‘‘маха̄брахмуно бхун̃джанавела̄йа ка̄л̣акан̣н̣ӣ мун̣д̣акасаман̣ако мама нивесанам̣ упасан̇каматӣ’’ти мантва̄ читтам̣ наппаса̄деси, ан̃н̃адаттху досавасам̣йева агама̄си. атха куддхо анаттамано анаттаманава̄чам̣ ниччха̄реси ‘‘татрева мун̣д̣ака̄’’тиа̄ди. татра̄пи ча йасма̄ ‘‘мун̣д̣о асуддхо хотӣ’’ти бра̄хман̣а̄нам̣ дит̣т̣хи, тасма̄ ‘‘айам̣ асуддхо, тена девабра̄хман̣апӯджако на хотӣ’’ти джигуччханто ‘‘мун̣д̣ака̄’’ти а̄ха. мун̣д̣акатта̄ ва̄ уччхит̣т̣хо еса, на имам̣ падесам̣ арахати а̄гаччхитунти саман̣о хутва̄пи ӣдисам̣ ка̄йакилесам̣ на ван̣н̣етӣти ча саман̣абха̄вам̣ джигуччханто ‘‘саман̣ака̄’’ти а̄ха. на кевалам̣ досавасенева, васале ва̄ пабба̄джетва̄ техи саддхим̣ екато самбхогапарибхогакаран̣ена патито айам̣ васалатопи па̄патароти джигуччханто ‘‘васалака̄’’ти а̄ха – ‘‘васаладжа̄тика̄нам̣ ва̄ а̄хутидассанаматтасаванена па̄пам̣ хотӣ’’ти ман̃н̃ама̄нопи евама̄ха.

бхагава̄ татха̄ вуттопи виппасанненева мукхаван̣н̣ена мадхурена сарена бра̄хман̣асса упари анукампа̄сӣталена читтена аттано саббасаттехи аса̄дха̄ран̣ата̄дибха̄вам̣ пака̄сенто а̄ха ‘‘джа̄на̄си пана, твам̣ бра̄хман̣а̄’’ти. атха бра̄хман̣о бхагавато мукхаппаса̄дасӯчитам̣ та̄дибха̄вам̣ н̃атва̄ анукампа̄сӣталена читтена ниччха̄ритам̣ мадхурассарам̣ сутва̄ аматенева абхиситтахадайо аттамано виппасанниндрийо нихатама̄но хутва̄ там̣ джа̄тисабха̄вам̣ висауггирасадисам̣ самуда̄ча̄равачанам̣ паха̄йа ‘‘нӯна йамахам̣ хӣнаджаччам̣ васаланти паччеми, на со параматтхато васало, на ча хӣнаджаччата̄ ева васалакаран̣о дхаммо’’ти ман̃н̃ама̄но ‘‘на кхва̄хам̣, бхо готама̄’’ти а̄ха. дхаммата̄ хеса̄, йам̣ хетусампанно паччайа̄ла̄бхена пхарусопи сама̄но ладдхаматте паччайе мудуко хотӣти.

таттха са̄дхӯти айам̣ саддо а̄йа̄чанасампат̣иччханасампахам̣санасундарадал̣хӣкамма̄дӣсу диссати. ‘‘са̄дху ме, бханте, бхагава̄ сам̣кхиттена дхаммам̣ десетӯ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 4.95; а. ни. 7.83) хи а̄йа̄чане. ‘‘са̄дху, бхантети кхо со бхиккху бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.86) сампат̣иччхане. ‘‘са̄дху, са̄дху, са̄рипутта̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 3.349) сампахам̣сане.

‘‘са̄дху дхаммаручӣ ра̄джа̄, са̄дху пан̃н̃а̄н̣ава̄ наро;

са̄дху митта̄намаддуббхо, па̄пасса̄каран̣ам̣ сукха’’нти. (джа̄. 2.18.101) –

а̄дӣсу сундаре. ‘‘там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.1) дал̣хӣкамме. идха пана а̄йа̄чане.

тена хӣти тасса̄дхиппа̄йанидассанам̣, саче н̃а̄тука̄мосӣти вуттам̣ хоти. ка̄ран̣авачанам̣ ва̄, тасса йасма̄ н̃а̄тука̄моси, тасма̄, бра̄хман̣а, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи, татха̄ те бха̄сисса̄ми, йатха̄ твам̣ джа̄ниссасӣти евам̣ парападехи саддхим̣ самбандхо ведитаббо. татра ча сун̣а̄хӣти сотиндрийавиккхепава̄ран̣ам̣, са̄дхукам̣ манаси карохӣти манасика̄ре дал̣хӣкамманийоджанена маниндрийавиккхепава̄ран̣ам̣. пуриман̃четтха бйан̃джанавипалла̄сагга̄хава̄ран̣ам̣, паччхимам̣ аттхавипалла̄сагга̄хава̄ран̣ам̣. пуримена ча дхаммассаване нийоджети, паччхимена сута̄нам̣ дхамма̄нам̣ дха̄ран̣аттхӯпапариккха̄дӣсу. пуримена ча ‘‘сабйан̃джано айам̣ дхаммо, тасма̄ саванӣйо’’ти дӣпети, паччхимена ‘‘са̄ттхо, тасма̄ манаси ка̄таббо’’ти. са̄дхукападам̣ ва̄ убхайападехи йоджетва̄ ‘‘йасма̄ айам̣ дхаммо дхаммагамбхӣро ча десана̄гамбхӣро ча, тасма̄ сун̣а̄хи са̄дхукам̣. йасма̄ аттхагамбхӣро пат̣иведхагамбхӣро ча, тасма̄ са̄дхукам̣ манаси карохӣ’’ти етаматтхам̣ дӣпенто а̄ха – ‘‘сун̣а̄хи са̄дхукам̣ манаси карохӣ’’ти.

тато ‘‘евам̣ гамбхӣре катхамахам̣ патит̣т̣хам̣ лабхисса̄мӣ’’ти висӣдантамива там̣ бра̄хман̣ам̣ самусса̄хенто а̄ха – ‘‘бха̄сисса̄мӣ’’ти. таттха ‘‘йатха̄ твам̣ н̃ассаси, татха̄ париман̣д̣алехи падабйан̃джанехи утта̄нена найена бха̄сисса̄мӣ’’ти евамадхиппа̄йо ведитаббо. тато усса̄хаджа̄то хутва̄ ‘‘евам̣ бхо’’ти кхо аггикабха̄радва̄джо бра̄хман̣о бхагавато паччассоси, сампат̣иччхи пат̣иггахесӣти вуттам̣ хоти, йатха̄нусит̣т̣хам̣ ва̄ пат̣ипаджджанена абхимукхо ассосӣти. атхасса ‘‘бхагава̄ етадавоча̄’’ти ида̄ни ваттаббам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘кодхано упана̄хӣ’’ти евама̄дикам̣.

116. таттха кодханоти куджджханасӣло. упана̄хӣти тассева кодхасса дал̣хӣкаммена упана̄хена саманна̄гато. паресам̣ гун̣е маккхети пун̃чхатӣти маккхӣ, па̄по ча со маккхӣ ча̄ти па̄памаккхӣ. випаннадит̣т̣хӣти винат̣т̣хасамма̄дит̣т̣хи, випанна̄йа ва̄ вирӯпам̣ гата̄йа дасаваттхука̄йа миччха̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато. ма̄йа̄вӣти аттани виджджама̄надосапат̣иччха̄даналаккхан̣а̄йа ма̄йа̄йа саманна̄гато. там̣ джан̃н̃а̄ васало итӣти там̣ еварӯпам̣ пуггалам̣ етесам̣ хӣнадхамма̄нам̣ вассанато син̃чанато анва̄ссаванато ‘‘васало’’ти джа̄неййа̄ти, етехи саббехи бра̄хман̣аматтхаке джа̄то. айан̃хи параматтхато васало ева, аттано хадайатут̣т̣химаттам̣, на паранти. еваметтха бхагава̄ а̄дипаденева тасса бра̄хман̣асса кодханиггахам̣ катва̄ ‘‘кодха̄дидхаммо хӣнапуггало’’ти пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа ча десана̄йа кодха̄дидхамме десенто екена та̄ва парийа̄йена васалан̃ча васалакаран̣е ча дхамме десеси. евам̣ десенто ча ‘‘твам̣ аха’’нти паравамбханам̣ аттуккам̣санан̃ча акатва̄ дхамменева самена н̃а̄йена там̣ бра̄хман̣ам̣ васалабха̄ве, атта̄нан̃ча бра̄хман̣абха̄ве т̣хапеси.

117. ида̄ни йа̄йам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ дит̣т̣хи ‘‘када̄чи па̄н̣а̄типа̄таадинна̄да̄на̄дӣни каронтопи бра̄хман̣о ева̄’’ти. там̣ дит̣т̣хим̣ пат̣иседхенто, йе ча саттавихим̣са̄дӣсу акусаладхаммесу техи техи саманна̄гата̄ а̄дӣнавам̣ апассанта̄ те дхамме уппа̄денти, тесам̣ ‘‘хӣна̄ ете дхамма̄ васалакаран̣а̄’’ти таттха а̄дӣнаван̃ча дассенто апарехипи парийа̄йехи васалан̃ча васалакаран̣е ча дхамме десетум̣ ‘‘екаджам̣ ва̄ двиджам̣ ва̄’’ти евама̄дига̄тха̄йо абха̄си.

таттха екаджоти т̣хапетва̄ ан̣д̣аджам̣ авасесайониджо. со хи екада̄ ева джа̄йати. двиджоти ан̣д̣аджо. со хи ма̄тукуччхито ан̣д̣акосато ча̄ти двиккхаттум̣ джа̄йати. там̣ екаджам̣ ва̄ двиджам̣ ва̄пи. йодха па̄н̣анти йо идха саттам̣. вихим̣сатӣти ка̄йадва̄рикачетана̄самут̣т̣хитена ва̄ вачӣдва̄рикачетана̄самут̣т̣хитена ва̄ пайогена джӣвита̄ воропети. ‘‘па̄н̣а̄ни хим̣сатӣ’’типи па̄т̣хо. таттха екаджам̣ ва̄ двиджам̣ ва̄ти евам̣пабхеда̄ни йодха па̄н̣а̄ни хим̣сатӣти евам̣ самбандхо ведитаббо. йасса па̄н̣е дайа̄ наттхӣти етена манаса̄ анукампа̄йа абха̄вам̣ а̄ха. сесаметтха вуттанайамева. ито пара̄су ча га̄тха̄су, йато еттакампи аватва̄ ито парам̣ утта̄наттха̄ни пада̄ни парихаранта̄ аван̣н̣итападаван̣н̣ана̄маттамева карисса̄ма.

118. хантӣти ханати вина̄сети. парирундхатӣти сена̄йа парива̄ретва̄ тит̣т̣хати. га̄ма̄ни нигама̄ни ча̄ти еттха ча-саддена нагара̄нӣтипи ваттаббам̣. нигга̄хако саман̃н̃а̄тоти имина̄ хананапарирундханена га̄манигаманагарагха̄такоти локе видито.

119. га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃ети га̄мопи нигамопи нагарампи саббова идха га̄мо саддхим̣ упача̄рена, там̣ т̣хапетва̄ сесам̣ аран̃н̃ам̣. тасмим̣ га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е йам̣ паресам̣ мама̄йитам̣, йам̣ парасатта̄нам̣ париггахитамапариччаттам̣ сатто ва̄ сан̇кха̄ро ва̄. тхеййа̄ адиннама̄детӣти техи адиннам̣ ананун̃н̃а̄там̣ тхеййачиттена а̄дийати, йена кеначи пайогена йена кеначи аваха̄рена аттано гахан̣ам̣ са̄дхети.

120. ин̣ама̄да̄йа̄ти аттано сантакам̣ кин̃чи никкхипитва̄ никкхепаггахан̣ена ва̄, кин̃чи аниккхипитва̄ ‘‘еттакена ка̄лена еттакам̣ вад̣д̣хим̣ дасса̄мӣ’’ти вад̣д̣хиггахан̣ена ва̄, ‘‘йам̣ ито удайам̣ бхависсати, там̣ майхам̣ мӯлам̣ тавева бхависсатӣ’’ти ва̄ ‘‘удайам̣ убхиннампи са̄дха̄ран̣а’’нти ва̄ евам̣ там̣там̣а̄йогаггахан̣ена ва̄ ин̣ам̣ гахетва̄. чуджджама̄но пала̄йати на хи те ин̣аматтхӣти тена ин̣а̄йикена ‘‘дехи ме ин̣а’’нти чодийама̄но ‘‘на хи те ин̣аматтхи, майа̄ гахитанти ко саккхӣ’’ти евам̣ бхан̣анена гхаре васантопи пала̄йати.

121. кин̃чиккхакамйата̄ти аппаматтакепи кисмин̃чидева иччха̄йа. пантхасмим̣ ваджантам̣ джананти магге гаччхантам̣ йам̣кин̃чи иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄. хантва̄ кин̃чиккхама̄детӣти ма̄ретва̄ кот̣т̣етва̄ там̣ бхан̣д̣акам̣ ган̣ха̄ти.

122. аттахетӯти аттано джӣвитака̄ран̣а̄, татха̄ парахету. дханахетӯти сакадханасса ва̄ парадханасса ва̄ ка̄ран̣а̄. ча-ка̄ро саббаттха викаппанаттхо. саккхипут̣т̣хоти йам̣ джа̄на̄си, там̣ вадехӣти пуччхито. муса̄ брӯтӣти джа̄нанто ва̄ ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти аджа̄нанто ва̄ ‘‘джа̄на̄мӣ’’ти бхан̣ати, са̄мике аса̄мике, аса̄мике ча са̄мике кароти.

123. н̃а̄тӣнанти самбандхӣнам̣. сакхӣнанти вайасса̄нам̣ да̄ресӯти парапариггахитесу. пат̣идиссатӣти пат̣икӯлена диссати, атичаранто диссатӣти аттхо. са̄хаса̄ти балакка̄рена аниччхам̣. сампийена̄ти техи тесам̣ да̄рехи паттхийама̄но сайан̃ча паттхайама̄но, убхайасинехавасена̄пӣти вуттам̣ хоти.

124. ма̄тарам̣ питарам̣ ва̄ти евам̣ метта̄йа падат̣т̣ха̄набхӯтампи, джин̣н̣акам̣ гатайоббананти евам̣ карун̣а̄йа падат̣т̣ха̄набхӯтампи. паху санто на бхаратӣти аттхасампанно упакаран̣асампанно хутва̄пи на посети.

125. сасунти сассум̣. хантӣти па̄н̣ина̄ ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄ ан̃н̃ена ва̄ кеначи пахарати. росетӣти кодхамасса сан̃джанети ва̄ча̄йа пхарусавачанена.

126. аттханти сандит̣т̣хикасампара̄йикапараматтхесу йам̣кин̃чи. пуччхито сантоти пут̣т̣хо сама̄но. анаттхамануса̄сатӣти тасса ахитамева а̄чиккхати. пат̣иччханнена мантетӣти аттхам̣ а̄чиккхантопи йатха̄ со на джа̄на̄ти, татха̄ апа̄кат̣ехи падабйан̃джанехи пат̣иччханнена вачанена мантети, а̄чарийамут̣т̣хим̣ ва̄ катва̄ дӣгхараттам̣ васа̄петва̄ са̄васесамева мантети.

127. йо катва̄ти еттха майа̄ пуббабха̄ге па̄пиччхата̄ вутта̄. йа̄ са̄ ‘‘идхекаччо ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаритва̄, манаса̄ дуччаритам̣ чаритва̄, тасса пат̣иччха̄данахету па̄пикам̣ иччхам̣ пан̣идахати, ма̄ мам̣ джан̃н̃а̄ти иччхатӣ’’ти евам̣ а̄гата̄. йатха̄ ан̃н̃е на джа̄нанти, татха̄ каран̣ена ката̄нан̃ча авиваран̣ена пат̣иччханна̄ асса камманта̄ти пат̣иччханнакамманто.

128. паракуланти н̃а̄тикулам̣ ва̄ миттакулам̣ ва̄. а̄гатанти йасса тена куле бхуттам̣, там̣ аттано гехама̄гатам̣ па̄набходжана̄дӣхи наппат̣ипӯджети, на ва̄ дети, авабхуттам̣ ва̄ детӣти адхиппа̄йо.

129. йо бра̄хман̣ам̣ ва̄ти пара̄бхавасутте вуттанайамева.

130. бхаттака̄ле упат̣т̣хитети бходжанака̄ле джа̄те. упат̣т̣хитантипи па̄т̣хо, бхаттака̄ле а̄гатанти аттхо. росети ва̄ча̄ на ча детӣти ‘‘аттхака̄мо ме айам̣ балакка̄рена мам̣ пун̃н̃ам̣ ка̄ра̄петум̣ а̄гато’’ти ачинтетва̄ аппатирӯпена пхарусавачанена росети, антамасо саммукхабха̄ваматтампи часса на дети, пагева бходжананти адхиппа̄йо.

131. асатам̣ йодха пабрӯтӣти йо идха йатха̄ нимитта̄ни диссанти ‘‘асукадивасе идан̃чидан̃ча те бхависсатӣ’’ти евам̣ асаджджана̄нам̣ вачанам̣ пабрӯти. ‘‘асанта’’нтипи па̄т̣хо, абхӯтанти аттхо. пабрӯтӣти бхан̣ати ‘‘амукасмим̣ на̄ма га̄ме майхам̣ ӣдисо гхаравибхаво, ехи таттха гаччха̄ма, гхаран̣ӣ ме бхависсаси, идан̃чидан̃ча те дасса̄мӣ’’ти парабхарийам̣ парада̄сим̣ ва̄ ван̃ченто дхутто вийа. ниджигӣса̄ноти ниджигӣсама̄но маггама̄но, там̣ ван̃четва̄ йам̣кин̃чи гахетва̄ пала̄йитука̄моти адхиппа̄йо.

132. йо чатта̄нанти йо ча атта̄нам̣. самуккам̣сети джа̄тиа̄дӣхи самуккам̣сати уччат̣т̣ха̄не т̣хапети. паре ча маваджа̄на̄тӣти техийева паре аваджа̄на̄ти, нӣчам̣ кароти. ма-ка̄ро падасандхикаро. нихӣноти гун̣авуд̣д̣хито парихӣно, адхамабха̄вам̣ ва̄ гато. сена ма̄нена̄ти тена уккам̣сана̄ваджа̄нанасан̇кха̄тена аттано ма̄нена.

133. росакоти ка̄йава̄ча̄хи паресам̣ росаджанако. кадарийоти тхаддхамаччхарӣ, йо паре паресам̣ денте ан̃н̃ам̣ ва̄ пун̃н̃ам̣ каронте ва̄рети, тассетам̣ адхивачанам̣. па̄пиччхоти асантагун̣асамбха̄ваниччха̄йа саманна̄гато. маччхарӣти а̄ва̄са̄димаччхарийайутто. сат̣хоти асантагун̣аппака̄саналаккхан̣ена са̄т̣хеййена саманна̄гато, асамма̄бха̄сӣ ва̄ ака̄тука̄мопи ‘‘каромӣ’’тиа̄дивачанена. на̄сса па̄паджигуччханалаккхан̣а̄ хирӣ, на̄сса утта̄санато уббегалаккхан̣ам̣ оттаппанти ахирико аноттаппӣ.

134. буддханти самма̄самбуддхам̣. парибха̄сатӣти ‘‘асаббан̃н̃ӯ’’тиа̄дӣхи апавадати, са̄вакан̃ча ‘‘дуппат̣ипанно’’тиа̄дӣхи. парибба̄джам̣ гахат̣т̣хам̣ ва̄ти са̄вакависесанамеветам̣ паббаджитам̣ ва̄ тасса са̄вакам̣, гахат̣т̣хам̣ ва̄ паччайада̄йаканти аттхо. ба̄хиракам̣ ва̄ парибба̄джакам̣ йам̣кин̃чи гахат̣т̣хам̣ ва̄ абхӯтена досена парибха̄сатӣти евампеттха аттхам̣ иччханти пора̄н̣а̄.

135. анарахам̣ сантоти акхӣн̣а̄саво сама̄но. арахам̣ пат̣иджа̄на̄тӣти ‘‘ахам̣ араха̄’’ти пат̣иджа̄на̄ти, йатха̄ нам̣ ‘‘араха̄ айа’’нти джа̄нанти, татха̄ ва̄чам̣ ниччха̄рети, ка̄йена параккамати, читтена иччхати адхива̄сети. чороти тхено. сабрахмаке локети уккат̣т̣хавасена а̄ха – саббалокети вуттам̣ хоти. локе хи сандхиччхедананиллопахаран̣аека̄га̄рикакаран̣апарипантхатит̣т̣хана̄дӣхи паресам̣ дханам̣ вилумпанта̄ чора̄ти вуччанти. са̄сане пана парисасампаттиа̄дӣхи паччайа̄дӣни вилумпанта̄. йатха̄ха –

‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, маха̄чора̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме пан̃ча? идха, бхиккхаве, екаччасса маха̄чорасса евам̣ хоти ‘куда̄ссу на̄ма̄хам̣ сатена ва̄ сахассена ва̄ паривуто га̄манигамара̄джадха̄нӣсу а̄хин̣д̣исса̄ми хананто, гха̄тенто, чхинданто, чхеда̄пенто, пачанто па̄чентоти, со апарена самайена сатена ва̄ сахассена ва̄ паривуто га̄манигамара̄джадха̄нӣсу а̄хин̣д̣ати хананто…пе… па̄ченто. евамева кхо, бхиккхаве, идхекаччасса па̄пабхиккхуно евам̣ хоти ‘куда̄ссу на̄ма̄хам̣ сатена ва̄…пе… ра̄джадха̄нӣсу ча̄рикам̣ чарисса̄ми саккато, гарукато, ма̄нито, пӯджито, апачито, гахат̣т̣ха̄нан̃чева паббаджита̄нан̃ча ла̄бхӣ чӣвара…пе… париккха̄ра̄на’нти. со апарена самайена сатена ва̄ сахассена ва̄ паривуто га̄манигамара̄джадха̄нӣсу ча̄рикам̣ чарати саккато…пе… париккха̄ра̄нам̣. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо маха̄чоро санто сам̣виджджама̄но локасмим̣.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо па̄пабхиккху татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ парийа̄пун̣итва̄ аттано дахати, айам̣, бхиккхаве, дутийо…пе… локасмим̣.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо па̄пабхиккху суддхам̣ брахмача̄рим̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ чарантам̣ амӯлакена абрахмачарийена ануддхам̣сети. айам̣, бхиккхаве, татийо…пе… локасмим̣.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо, па̄пабхиккху йа̄ни та̄ни сан̇гхасса гарубхан̣д̣а̄ни гарупариккха̄ра̄ни, сеййатхидам̣ – а̄ра̄мо, а̄ра̄маваттху, виха̄ро, виха̄раваттху, ман̃чо, пӣт̣хам̣, бхиси, бимбоханам̣, лохакумбхӣ, лохабха̄н̣акам̣, лохава̄рако, лохакат̣а̄хам̣, ва̄си, пхарасу, кут̣ха̄рӣ, куда̄ло, никха̄данам̣, валли, вел̣у, мун̃джам̣, паббаджам̣, тин̣ам̣, маттика̄, да̄рубхан̣д̣ам̣, маттика̄бхан̣д̣ам̣, техи гихим̣ сан̇ган̣ха̄ти упала̄пети. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо…пе… локасмим̣.

‘‘садеваке, бхиккхаве, локе…пе… садеваманусса̄йа айам̣ агго маха̄чоро, йо асантам̣ абхӯтам̣ уттаримануссадхаммам̣ уллапатӣ’’ти (па̄ра̄. 195).

таттха локийачора̄ локийамева дханадхан̃н̃а̄дим̣ тхененти. са̄сане вуттачоресу пат̣хамо татха̄рӯпамева чӣвара̄дипаччайаматтам̣, дутийо парийаттидхаммам̣, татийо парасса брахмачарийам̣, чатуттхо сан̇гхикагарубхан̣д̣ам̣, пан̃чамо джха̄насама̄дхисама̄паттимаггапхалаппабхедам̣ локийалокуттарагун̣адханам̣, локийан̃ча чӣвара̄дипаччайаджа̄там̣. йатха̄ха – ‘‘тхеййа̄йа во, бхиккхаве, рат̣т̣хапин̣д̣о бхутто’’ти. таттха йва̄йам̣ пан̃чамо маха̄чоро, там̣ сандха̄йа̄ха бхагава̄ ‘‘чоро сабрахмаке локе’’ти. со хи ‘‘садеваке, бхиккхаве, локе…пе… садеваманусса̄йа айам̣ агго маха̄чоро, йо асантам̣ абхӯтам̣ уттаримануссадхаммам̣ уллапатӣ’’ти (па̄ра̄. 195) евам̣ локийалокуттарадханатхенанато агго маха̄чороти вутто, тасма̄ там̣ идха̄пи ‘‘сабрахмаке локе’’ти имина̄ уккат̣т̣хапариччхедена пака̄сеси.

есо кхо васала̄дхамоти. еттха кхоти авадха̄ран̣аттхо, тена есо ева васала̄дхамо. васала̄нам̣ хӣно саббапаччхимакоти авадха̄рети. касма̄? висит̣т̣хаваттхумхи тхеййадхаммавассанато, йа̄ва там̣ пат̣ин̃н̃ам̣ на виссаджджети, та̄ва авигатавасалакаран̣адхаммато ча̄ти.

ете кхо васала̄ти. ида̄ни йе те пат̣хамага̄тха̄йа а̄сайавипаттивасена кодхана̄дайо пан̃ча, па̄памаккхим̣ ва̄ двидха̄ катва̄ чха, дутийага̄тха̄йа пайогавипаттивасена па̄н̣ахим̣сако еко, татийа̄йа пайогавипаттивасенева га̄манигаманигга̄хако еко, чатуттха̄йа тхеййа̄ваха̄равасена еко, пан̃чама̄йа ин̣аван̃чанавасена еко, чхат̣т̣ха̄йа пасайха̄ваха̄равасена пантхадӯсако еко, саттама̄йа кӯт̣асаккхивасена еко, ат̣т̣хама̄йа миттадуббхивасена еко, навама̄йа акатан̃н̃увасена еко, дасама̄йа катана̄санавихесанавасена еко, ека̄дасама̄йа хадайаван̃чанавасена еко, два̄дасама̄йа пат̣иччханнакаммантавасена две, терасама̄йа акатан̃н̃увасена еко, чуддасама̄йа ван̃чанавасена еко, паннарасама̄йа вихесанавасена еко, сол̣асама̄йа ван̃чанавасена еко, саттарасама̄йа аттуккам̣санапаравамбханавасена две, ат̣т̣ха̄расама̄йа пайога̄сайавипаттивасена росака̄дайо сатта, екӯнавӣсатима̄йа парибха̄санавасена две, вӣсатима̄йа аггамаха̄чоравасена екоти евам̣ теттим̣са чатуттим̣са ва̄ васала̄ вутта̄. те ниддисанто а̄ха ‘‘ете кхо васала̄ вутта̄, майа̄ йе те пака̄сита̄’’ти. тассаттхо – йе те майа̄ пуббе ‘‘джа̄на̄си пана твам̣, бра̄хман̣а, васала’’нти евам̣ сан̇кхепато васала̄ вутта̄, те виттха̄рато ете кхо пака̄сита̄ти. атха ва̄ йе те майа̄ пуггалавасена вутта̄, те дхаммавасена̄пи ете кхо пака̄сита̄. атха ва̄ ете кхо васала̄ вутта̄ арийехи каммавасена, на джа̄тивасена, майа̄ йе те пака̄сита̄ ‘‘кодхано упана̄хӣ’’тиа̄дина̄ найена.

136. евам̣ бхагава̄ васалам̣ дассетва̄ ида̄ни йасма̄ бра̄хман̣о сака̄йа дит̣т̣хийа̄ атӣва абхинивит̣т̣хо хоти, тасма̄ там̣ дит̣т̣хим̣ пат̣иседхенто а̄ха ‘‘на джачча̄ васало хотӣ’’ти. тассаттхо – параматтхато хи на джачча̄ васало хоти, на джачча̄ хоти бра̄хман̣о, апича кхо каммуна̄ васало хоти, каммуна̄ хоти бра̄хман̣о, апарисуддхакаммавассанато васало хоти, парисуддхена каммуна̄ апарисуддхава̄ханато бра̄хман̣о хоти. йасма̄ ва̄ тумхе хӣнам̣ васалам̣ уккат̣т̣хам̣ бра̄хман̣ам̣ ман̃н̃иттха, тасма̄ хӣнена каммуна̄ васало хоти, уккат̣т̣хена каммуна̄ бра̄хман̣о хотӣти евампи аттхам̣ н̃а̄пенто евама̄ха.

137-139. ида̄ни тамеваттхам̣ нидассанена са̄дхетум̣ ‘‘тадамина̄пи джа̄на̄тха̄’’тиа̄дика̄ тиссо га̄тха̄йо а̄ха. та̄су две чатуппа̄да̄, ека̄ чхаппа̄да̄, та̄сам̣ аттхо – йам̣ майа̄ вуттам̣ ‘‘на джачча̄ васало хотӣ’’тиа̄ди, тадамина̄пи джа̄на̄тха, йатха̄ медам̣ нидассанам̣, там̣ имина̄пи пака̄рена джа̄на̄тха, йена ме пака̄рена йена са̄ман̃н̃ена идам̣ нидассананти вуттам̣ хоти. катамам̣ нидассананти че? чан̣д̣а̄лапутто сопа̄ко…пе… брахмалокӯпапаттийа̄ти.

чан̣д̣а̄ласса путто чан̣д̣а̄лапутто. аттано кха̄данаттха̄йа мате сунакхе лабхитва̄ пачатӣти сопа̄ко. ма̄тан̇готи евам̣на̄мо виссутоти евам̣ хӣна̄йа джа̄тийа̄ ча джӣвика̄йа ча на̄мена ча па̄кат̣о.

соти пуримападена самбандхитва̄ со ма̄тан̇го йасам̣ парамам̣ патто, аббхутам̣ уттамам̣ ативисит̣т̣хам̣ йасам̣ киттим̣ пасам̣сам̣ патто. йам̣ судуллабханти йам̣ ул̣а̄ракулӯпапаннена̄пи дуллабхам̣, хӣнакулӯпапаннена судуллабхам̣. евам̣ йасаппаттасса ча а̄гаччхум̣ тассупат̣т̣ха̄нам̣, кхаттийа̄ бра̄хман̣а̄ бахӯ, тасса ма̄тан̇гасса па̄ричарийаттхам̣ кхаттийа̄ ча бра̄хман̣а̄ ча ан̃н̃е ча бахӯ вессасудда̄дайо джамбудӣпаманусса̄ йебхуййена упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гамим̣сӯти аттхо.

евам̣ упат̣т̣ха̄насампанно со ма̄тан̇го вигатакилесараджатта̄ вираджам̣, махантехи буддха̄дӣхи пат̣ипаннатта̄ маха̄патхам̣, брахмалокасан̇кха̄там̣ девалокам̣ йа̄петум̣ саматтхатта̄ девалокайа̄насан̃н̃итам̣ ат̣т̣хасама̄паттийа̄нам̣ абхируйха, та̄йа пат̣ипаттийа̄ ка̄мара̄гам̣ вира̄джетва̄, ка̄йасса бхеда̄ брахмалокӯпаго аху, са̄ татха̄ хӣна̄пи на нам̣ джа̄ти нива̄реси брахмалокӯпапаттийа̄, брахмалокӯпапаттитоти вуттам̣ хоти.

айам̣ панаттхо евам̣ ведитаббо – атӣте кира маха̄пурисо тена тенупа̄йена саттахитам̣ каронто сопа̄каджӣвике чан̣д̣а̄лакуле уппаджджи. со на̄мена ма̄тан̇го, рӯпена дуддасико хутва̄ бахинагаре чаммакут̣ика̄йа васати, антонагаре бхиккхам̣ чаритва̄ джӣвикам̣ каппети. атхекадивасам̣ тасмим̣ нагаре сура̄наккхатте гхосите дхутта̄ йатха̄сакена парива̄рена кӣл̣анти. ан̃н̃атара̄пи бра̄хман̣амаха̄са̄ладхӣта̄ паннарасасол̣асавассуддесика̄ девакан̃н̃а̄ вийа рӯпена дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄ ‘‘аттано кулавам̣са̄нурӯпам̣ кӣл̣исса̄мӣ’’ти пахӯтам̣ кхаджджабходжджа̄дикӣл̣анасамбха̄рам̣ сакат̣есу а̄ропетва̄ саббасетавал̣авайуттам̣ йа̄нама̄руйха маха̄парива̄рена уййа̄набхӯмим̣ гаччхати дит̣т̣хаман̇галика̄ти на̄мена. са̄ кира ‘‘дуссан̣т̣хитам̣ рӯпам̣ аваман̇гала’’нти дат̣т̣хум̣ на иччхати, тенасса̄ дит̣т̣хаман̇галика̄твева сан̇кха̄ удапа̄ди.

тада̄ со ма̄тан̇го ка̄лассева вут̣т̣ха̄йа пат̣апилотикам̣ нива̄сетва̄, кам̣сата̄л̣ам̣ хаттхе бандхитва̄, бха̄джанахаттхо нагарам̣ пависати, мануссе дисва̄ дӯрато ева кам̣сата̄л̣ам̣ а̄кот̣енто. атха дит̣т̣хаман̇галика̄ ‘‘уссаратха, уссаратха̄’’ти пурато пурато хӣнаджанам̣ апанентехи пурисехи нӣйама̄на̄ нагарадва̄рамаджджхе ма̄тан̇гам̣ дисва̄ ‘‘ко есо’’ти а̄ха. ахам̣ ма̄тан̇гачан̣д̣а̄лоти. са̄ ‘‘ӣдисам̣ дисва̄ гата̄нам̣ куто вуд̣д̣хӣ’’ти йа̄нам̣ ниватта̄песи. манусса̄ ‘‘йам̣ майам̣ уййа̄нам̣ гантва̄ кхаджджабходжджа̄дим̣ лабхеййа̄ма, тасса но ма̄тан̇гена антара̄йо като’’ти купита̄ ‘‘ган̣хатха чан̣д̣а̄ла’’нти лед̣д̣ӯхи пахаритва̄ ‘‘мато’’ти па̄де гахетва̄ екаманте чхад̣д̣етва̄ качаварена пат̣иччха̄детва̄ агамам̣су. со сатим̣ пат̣илабхитва̄ ут̣т̣ха̄йа мануссе пуччхи – ‘‘ким̣, аййа̄, два̄рам̣ на̄ма саббаса̄дха̄ран̣ам̣, уда̄ху бра̄хман̣а̄нам̣йева ката’’нти? манусса̄ а̄хам̣су – ‘‘саббесам̣ са̄дха̄ран̣а’’нти. ‘‘евам̣ саббаса̄дха̄ран̣адва̄рена пависитва̄ бхиккха̄ха̄рена йа̄пентам̣ мам̣ дит̣т̣хаман̇галика̄йа манусса̄ имам̣ анайабйасанам̣ па̄песу’’нти ратхика̄йа ратхикам̣ а̄хин̣д̣анто манусса̄нам̣ а̄рочетва̄ бра̄хман̣асса гхарадва̄ре нипаджджи – ‘‘дит̣т̣хаман̇галикам̣ аладдха̄ на вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти.

бра̄хман̣о ‘‘гхарадва̄ре ма̄тан̇го нипанно’’ти сутва̄ ‘‘тасса ка̄кан̣икам̣ детха, телена ан̇гам̣ маккхетва̄ гаччхатӯ’’ти а̄ха. со там̣ на иччхати, ‘‘дит̣т̣хаман̇галикам̣ аладдха̄ на вут̣т̣хахисса̄ми’’ччева а̄ха. тато бра̄хман̣о ‘‘две ка̄кан̣ика̄йо детха, ка̄кан̣ика̄йа пӯвам̣ кха̄дату, ка̄кан̣ика̄йа телена ан̇гам̣ маккхетва̄ гаччхатӯ’’ти а̄ха. со там̣ на иччхати, татхева вадати. бра̄хман̣о сутва̄ ‘‘ма̄сакам̣ детха, па̄дам̣, упад̣д̣хакаха̄пан̣ам̣, каха̄пан̣ам̣ две тӣн̣ӣ’’ти йа̄ва сатам̣ а̄н̣а̄песи. со на иччхати, татхева вадати. евам̣ йа̄чанта̄нам̣йева сӯрийо аттхан̇гато. атха бра̄хман̣ӣ па̄са̄да̄ оруйха са̄н̣ипа̄ка̄рам̣ париккхипа̄петва̄ там̣ упасан̇камитва̄ йа̄чи – ‘‘та̄та ма̄тан̇га, дит̣т̣хаман̇галика̄йа апара̄дхам̣ кхама, сахассам̣ ган̣ха̄хи, две тӣн̣ӣ’’ти йа̄ва ‘‘сатасахассам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти а̄ха. со тун̣хӣбхӯто нипаджджийева.

евам̣ чатӯхапан̃ча̄хе вӣтиватте бахумпи пан̣н̣а̄ка̄рам̣ датва̄ дит̣т̣хаман̇галикам̣ алабханта̄ кхаттийакума̄ра̄дайо ма̄тан̇гасса упакан̣н̣аке а̄роча̄песум̣ – ‘‘пуриса̄ на̄ма анека̄нипи сам̣ваччхара̄ни вӣрийам̣ катва̄ иччхитаттхам̣ па̄пун̣анти, ма̄ кхо твам̣ ниббиджджи, аддха̄ двӣхатӣхаччайена дит̣т̣хаман̇галикам̣ лаччхасӣ’’ти. со тун̣хӣбхӯто нипаджджийева. атха саттаме дивасе саманта̄ пат̣ивиссака̄ ут̣т̣хахитва̄ ‘‘тумхе ма̄тан̇гам̣ ва̄ ут̣т̣ха̄петха, да̄рикам̣ ва̄ детха, ма̄ амхе саббе на̄сайиттха̄’’ти а̄хам̣су. тесам̣ кира айам̣ дит̣т̣хи ‘‘йасса гхарадва̄ре евам̣ нипанно чан̣д̣а̄ло марати, тасса гхарена саха саманта̄ саттасаттагхарава̄сино чан̣д̣а̄ла̄ хонтӣ’’ти. тато дит̣т̣хаман̇галикам̣ нӣлапат̣апилотикам̣ нива̄са̄петва̄ ул̣ун̇какал̣опика̄дӣни датва̄ паридевама̄нам̣ тасса сантикам̣ нетва̄ ‘‘ган̣ха да̄рикам̣, ут̣т̣ха̄йа гаччха̄хӣ’’ти адам̣су. са̄ пассе т̣хатва̄ ‘‘ут̣т̣ха̄хӣ’’ти а̄ха, со ‘‘хаттхена мам̣ гахетва̄ ут̣т̣ха̄пехӣ’’ти а̄ха. са̄ нам̣ ут̣т̣ха̄песи. со нисӣдитва̄ а̄ха – ‘‘майам̣ антонагаре васитум̣ на лабха̄ма, ехи мам̣ бахинагаре чаммакут̣им̣ нехӣ’’ти. са̄ нам̣ хаттхе гахетва̄ таттха неси. ‘‘пит̣т̣хийам̣ а̄ропетва̄’’ти джа̄такабха̄н̣ака̄. нетва̄ часса сарӣрам̣ телена маккхетва̄, ун̣ходакена нха̄петва̄, йа̄гум̣ пачитва̄ ада̄си. со ‘‘бра̄хман̣акан̃н̃а̄ айам̣ ма̄ винассӣ’’ти джа̄тисамбхедам̣ акатва̄ва ад̣д̣хама̄саматтам̣ балам̣ гахетва̄ ‘‘ахам̣ ванам̣ гаччха̄ми, ‘атичира̄йатӣ’ти ма̄ твам̣ уккан̣т̣хӣ’’ти ватва̄ гхарама̄нусака̄ни ча ‘‘имам̣ ма̄ памаджджиттха̄’’ти а̄н̣а̄петва̄ гхара̄ никкхамма та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄, касин̣апарикаммам̣ катва̄, катипа̄хенева ат̣т̣ха сама̄паттийо пан̃ча ча абхин̃н̃а̄йо ниббаттетва̄ ‘‘ида̄на̄хам̣ дит̣т̣хаман̇галика̄йа мана̄по бхависса̄мӣ’’ти а̄ка̄сена̄гантва̄ нагарадва̄ре орохитва̄ дит̣т̣хаман̇галика̄йа сантикам̣ песеси.

са̄ сутва̄ ‘‘кочи ман̃н̃е мама н̃а̄тако паббаджито мам̣ дуккхитам̣ н̃атва̄ дат̣т̣хум̣ а̄гато бхависсатӣ’’ти чинтайама̄на̄ гантва̄, там̣ н̃атва̄, па̄десу нипатитва̄ ‘‘кисса мам̣ ана̄тхам̣ тумхе акаттха̄’’ти а̄ха. маха̄пурисо ‘‘ма̄ твам̣ дит̣т̣хаман̇галике дуккхинӣ ахоси, сакаладжамбудӣпава̄сӣхи те сакка̄рам̣ ка̄ресса̄мӣ’’ти ватва̄ етадавоча – ‘‘гаччха твам̣ гхосанам̣ карохи – ‘маха̄брахма̄ мама са̄мико на ма̄тан̇го, со чандавима̄нам̣ бхиндитва̄ саттаме дивасе мама сантикам̣ а̄гамиссатӣ’’’ти. са̄ а̄ха – ‘‘ахам̣, бханте, бра̄хман̣амаха̄са̄ладхӣта̄ хутва̄ аттано па̄пакаммена имам̣ чан̣д̣а̄лабха̄вам̣ патта̄, на саккоми евам̣ ватту’’нти. маха̄пурисо ‘‘на твам̣ ма̄тан̇гасса а̄нубха̄вам̣ джа̄на̄сӣ’’ти ватва̄ йатха̄ са̄ саддахати, татха̄ анека̄ни па̄т̣иха̄рийа̄ни дассетва̄ татхева там̣ а̄н̣а̄петва̄ аттано васатим̣ агама̄си. са̄ татха̄ ака̄си.

манусса̄ уджджха̄йанти хасанти – ‘‘катхан̃хи на̄ма̄йам̣ аттано па̄пакаммена чан̣д̣а̄лабха̄вам̣ патва̄ пуна там̣ маха̄брахма̄нам̣ кариссатӣ’’ти. са̄ адхима̄на̄ ева хутва̄ дивасе дивасе гхосантӣ нагарам̣ а̄хин̣д̣ати ‘‘ито чхат̣т̣хе дивасе, пан̃чаме, чатуттхе, татийе, суве, аджджа а̄гамиссатӣ’’ти. манусса̄ тасса̄ виссаттхава̄чам̣ сутва̄ ‘‘када̄чи евампи сийа̄’’ти аттано аттано гхарадва̄ресу ман̣д̣апам̣ ка̄ра̄петва̄, са̄н̣ипа̄ка̄рам̣ саджджетва̄, вайаппатта̄ да̄рика̄йо алан̇каритва̄ ‘‘маха̄брахмани а̄гате кан̃н̃а̄да̄нам̣ дасса̄ма̄’’ти а̄ка̄сам̣ уллокента̄ нисӣдим̣су. атха маха̄пурисо пун̣н̣амадивасе гаганаталам̣ упа̄рӯл̣хе чанде чандавима̄нам̣ пха̄летва̄ пассато маха̄джанасса маха̄брахмарӯпена ниггаччхи. маха̄джано ‘‘две чанда̄ джа̄та̄’’ти атиман̃н̃и. тато ануккамена а̄гатам̣ дисва̄ ‘‘саччам̣ дит̣т̣хаман̇галика̄ а̄ха, маха̄брахма̄ва айам̣ дит̣т̣хаман̇галикам̣ даметум̣ пуббе ма̄тан̇гавесена̄гаччхӣ’’ти нит̣т̣хам̣ агама̄си. евам̣ со маха̄джанена диссама̄но дит̣т̣хаман̇галика̄йа васанат̣т̣ха̄не ева отари. са̄ ча тада̄ утунӣ ахоси. со тасса̄ на̄бхим̣ ан̇гут̣т̣хакена пара̄маси. тена пхассена габбхо патит̣т̣ха̄си. тато нам̣ ‘‘габбхо те сан̣т̣хито, путтамхи джа̄те там̣ нисса̄йа джӣва̄хӣ’’ти ватва̄ пассато маха̄джанасса пуна чандавима̄нам̣ па̄виси.

бра̄хман̣а̄ ‘‘дит̣т̣хаман̇галика̄ маха̄брахмуно паджа̄пати амха̄кам̣ ма̄та̄ джа̄та̄’’ти ватва̄ тато тато а̄гаччханти. там̣ сакка̄рам̣ ка̄тука̄ма̄нам̣ манусса̄нам̣ сампӣл̣анена нагарадва̄ра̄ни анока̄са̄ни ахесум̣. те дит̣т̣хаман̇галикам̣ хиран̃н̃ара̄симхи т̣хапетва̄, нха̄петва̄, ман̣д̣етва̄, ратхам̣ а̄ропетва̄, маха̄сакка̄рена нагарам̣ падаккхин̣ам̣ ка̄ра̄петва̄, нагарамаджджхе ман̣д̣апам̣ ка̄ра̄петва̄, татра нам̣ ‘‘маха̄брахмуно паджа̄патӣ’’ти дит̣т̣хат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ васа̄пенти ‘‘йа̄васса̄ патирӯпам̣ васанока̄сам̣ карома, та̄ва идхева васатӯ’’ти. са̄ ман̣д̣апе ева путтам̣ виджа̄йи. там̣ висуддхадивасе саддхим̣ путтена сасӣсам̣ нха̄петва̄ ман̣д̣апе джа̄тоти да̄ракасса ‘‘ман̣д̣абйакума̄ро’’ти на̄мам̣ акам̣су. тато пабхути ча нам̣ бра̄хман̣а̄ ‘‘маха̄брахмуно путто’’ти парива̄ретва̄ чаранти. тато анекасатасахассаппака̄ра̄ пан̣н̣а̄ка̄ра̄ а̄гаччханти, те бра̄хман̣а̄ кума̄расса̄раккхам̣ т̣хапесум̣, а̄гата̄ лахум̣ кума̄рам̣ дат̣т̣хум̣ на лабханти.

кума̄ро анупуббена вуд̣д̣химанва̄йа да̄нам̣ да̄тум̣ а̄раддхо. со са̄ла̄йа сампатта̄нам̣ капан̣аддхика̄нам̣ адатва̄ бра̄хман̣а̄нам̣йева дети. маха̄пурисо ‘‘ким̣ мама путто да̄нам̣ детӣ’’ти а̄ваджджетва̄ бра̄хман̣а̄нам̣йева да̄нам̣ дентам̣ дисва̄ ‘‘йатха̄ саббесам̣ дассати, татха̄ карисса̄мӣ’’ти чӣварам̣ па̄рупитва̄ паттам̣ гахетва̄ а̄ка̄сена а̄гамма путтасса гхарадва̄ре ат̣т̣ха̄си. кума̄ро там̣ дисва̄ ‘‘куто айам̣ евам̣ вирӯпавесо васало а̄гато’’ти куддхо имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘куто ну а̄гаччхаси думмава̄сӣ, оталлако пам̣суписа̄чакова;

сан̇ка̄рачол̣ам̣ пат̣имун̃ча кан̣т̣хе, ко ре тувам̣ хоси адаккхин̣еййо’’ти.

бра̄хман̣а̄ ‘‘ган̣хатха ган̣хатха̄’’ти там̣ гахетва̄ а̄кот̣етва̄ анайабйасанам̣ па̄песум̣. со а̄ка̄сена гантва̄ бахинагаре паччат̣т̣ха̄си. девата̄ купита̄ кума̄рам̣ гале гахетва̄ уддхам̣па̄дам̣ адхосирам̣ т̣хапесум̣. со аккхӣхи ниггатехи мукхена кхел̣ам̣ паггхарантена гхаругхарупасса̄сӣ дуккхам̣ ведайати. дит̣т̣хаман̇галика̄ сутва̄ ‘‘кочи а̄гато аттхӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, паббаджито а̄гаччхӣ’’ти. ‘‘кухим̣ гато’’ти? ‘‘евам̣ гато’’ти. са̄ таттха гантва̄ ‘‘кхаматха, бханте, аттано да̄сасса̄’’ти йа̄чантӣ тасса па̄дамӯле бхӯмийа̄ нипаджджи. тена ча самайена маха̄пурисо пин̣д̣а̄йа чаритва̄, йа̄гум̣ лабхитва̄, там̣ пиванто таттха нисинно хоти, со авасит̣т̣хам̣ тхокам̣ йа̄гум̣ дит̣т̣хаман̇галика̄йа ада̄си. ‘‘гаччха имам̣ йа̄гум̣ удакакумбхийа̄ а̄лолетва̄ йесам̣ бхӯтавика̄ро аттхи, тесам̣ аккхимукхакан̣н̣ана̄са̄билесу а̄син̃ча, сарӣран̃ча париппхосехи, евам̣ ниббика̄ра̄ бхависсантӣ’’ти. са̄ татха̄ ака̄си. тато кума̄ре пакатисарӣре джа̄те ‘‘ехи, та̄та ман̣д̣абйа, там̣ кхама̄песса̄ма̄’’ти путтан̃ча саббе бра̄хман̣е ча тасса па̄дамӯле никкуджджитва̄ нипаджджа̄петва̄ кхама̄песи.

со ‘‘саббаджанасса да̄нам̣ да̄табба’’нти овадитва̄, дхаммакатхам̣ катва̄, аттано васанат̣т̣ха̄нам̣йева гантва̄, чинтеси ‘‘иттхӣсу па̄кат̣а̄ дит̣т̣хаман̇галика̄ дамита̄, пурисесу па̄кат̣о ман̣д̣абйакума̄ро, ида̄ни ко даметаббо’’ти. тато джа̄тимантата̄пасам̣ аддаса бандхуматӣнагарам̣ нисса̄йа кумбхаватӣнадӣтӣре вихарантам̣. со ‘‘ахам̣ джа̄тийа̄ висит̣т̣хо, ан̃н̃ехи парибхуттодакам̣ на парибхун̃джа̄мӣ’’ти упаринадийа̄ васати. маха̄пурисо тасса упарибха̄ге ва̄сам̣ каппетва̄ тасса удакапарибхогавела̄йам̣ дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ удаке паккхипи. та̄пасо там̣ удакена вуйхама̄нам̣ дисва̄ ‘‘кенидам̣ кхитта’’нти пат̣исотам̣ гантва̄ маха̄пурисам̣ дисва̄ ‘‘ко еттха̄’’ти а̄ха. ‘‘ма̄тан̇гачан̣д̣а̄ло, а̄чарийа̄’’ти. ‘‘апехи, чан̣д̣а̄ла, ма̄ упаринадийа̄ васӣ’’ти. маха̄пурисо ‘‘са̄дху, а̄чарийа̄’’ти хет̣т̣ха̄надийа̄ васати, пат̣исотампи дантакат̣т̣хам̣ та̄пасасса сантикам̣ а̄гаччхати. та̄пасо пуна гантва̄ ‘‘апехи, чан̣д̣а̄ла, ма̄ хет̣т̣ха̄надийам̣ васа, упаринадийа̄йева васа̄’’ти а̄ха. маха̄пурисо ‘‘са̄дху, а̄чарийа̄’’ти татха̄ ака̄си, пунапи татхева ахоси. та̄пасо пунапи ‘‘татха̄ каротӣ’’ти дут̣т̣хо маха̄пурисам̣ сапи ‘‘сӯрийасса те уггаманавела̄йа саттадха̄ муддха̄ пхалатӯ’’ти. маха̄пурисопи ‘‘са̄дху, а̄чарийа, ахам̣ пана сӯрийут̣т̣ха̄нам̣ на демӣ’’ти ватва̄ сӯрийут̣т̣ха̄нам̣ нива̄реси. тато ратти на вибха̄йати, андхака̄ро джа̄то, бхӣта̄ бандхуматӣва̄сино та̄пасасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘аттхи ну кхо, а̄чарийа, амха̄кам̣ соттхибха̄во’’ти пуччхим̣су. те хи там̣ ‘‘араха̄’’ти ман̃н̃анти. со тесам̣ саббама̄чиккхи. те маха̄пурисам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘сӯрийам̣, бханте, мун̃чатха̄’’ти йа̄чим̣су. маха̄пурисо ‘‘йади тумха̄кам̣ араха̄ а̄гантва̄ мам̣ кхама̄пети, мун̃ча̄мӣ’’ти а̄ха.

манусса̄ гантва̄ та̄пасам̣ а̄хам̣су – ‘‘ехи, бханте, ма̄тан̇гапан̣д̣итам̣ кхама̄пехи, ма̄ тумха̄кам̣ калахака̄ран̣а̄ майам̣ нассимха̄’’ти. со ‘‘на̄хам̣ чан̣д̣а̄лам̣ кхама̄пемӣ’’ти а̄ха. манусса̄ ‘‘амхе твам̣ на̄сесӣ’’ти там̣ хаттхапа̄десу гахетва̄ маха̄пурисасса сантикам̣ несум̣. маха̄пурисо ‘‘мама па̄дамӯле куччхийа̄ нипаджджитва̄ кхама̄пенте кхама̄мӣ’’ти а̄ха. манусса̄ ‘‘евам̣ карохӣ’’ти а̄хам̣су. та̄пасо ‘‘на̄хам̣ чан̣д̣а̄лам̣ ванда̄мӣ’’ти. манусса̄ ‘‘тава чхандена на вандиссасӣ’’ти хаттхапа̄дамассугӣва̄дӣсу гахетва̄ маха̄пурисасса па̄дамӯле сайа̄песум̣. со ‘‘кхама̄махам̣ имасса, апича̄хам̣ тассева̄нукампа̄йа сӯрийам̣ на мун̃ча̄ми, сӯрийе хи уггатаматте муддха̄ асса саттадха̄ пхалиссатӣ’’ти а̄ха. манусса̄ ‘‘ида̄ни, бханте, ким̣ ка̄табба’’нти а̄хам̣су. маха̄пурисо ‘‘тена хи имам̣ галаппама̄н̣е удаке т̣хапетва̄ маттика̄пин̣д̣енасса сӣсам̣ пат̣иччха̄детха, сӯрийарасмӣхи пхут̣т̣хо маттика̄пин̣д̣о саттадха̄ пхалиссати. тасмим̣ пхалите еса ан̃н̃атра гаччхатӯ’’ти а̄ха. те та̄пасам̣ хаттхапа̄да̄дӣсу гахетва̄ татха̄ акам̣су. сӯрийе мун̃читаматте маттика̄пин̣д̣о саттадха̄ пхалитва̄ пати, та̄пасо бхӣто пала̄йи. манусса̄ дисва̄ ‘‘пассатха, бхо, саман̣асса а̄нубха̄ва’’нти дантакат̣т̣хапаккхипанама̄дим̣ катва̄ саббам̣ виттха̄ретва̄ ‘‘наттхи ӣдисо саман̣о’’ти тасмим̣ пасӣдим̣су. тато пабхути сакаладжамбудӣпе кхаттийабра̄хман̣а̄дайо гахат̣т̣хапаббаджита̄ ма̄тан̇гапан̣д̣итасса упат̣т̣ха̄нам̣ агамам̣су. со йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ ка̄йасса бхеда̄ брахмалоке уппаджджи. тена̄ха бхагава̄ ‘‘тадамина̄пи джа̄на̄тха…пе… брахмалокӯпапаттийа̄’’ти.

140-141. евам̣ ‘‘на джачча̄ васало хоти, каммуна̄ васало хотӣ’’ти са̄дхетва̄ ида̄ни ‘‘на джачча̄ хоти бра̄хман̣о, каммуна̄ хоти бра̄хман̣о’’ти етам̣ са̄дхетум̣ а̄ха ‘‘аджджха̄йакакуле джа̄та̄ …пе… дуггатйа̄ гараха̄йава̄’’ти. таттха аджджха̄йакакуле джа̄та̄ти мантаджджха̄йаке бра̄хман̣акуле джа̄та̄. ‘‘аджджха̄йака̄кул̣е джа̄та̄’’типи па̄т̣хо. манта̄нам̣ аджджха̄йаке анупакут̣т̣хе ча бра̄хман̣акуле джа̄та̄ти аттхо. манта̄ бандхава̄ етесанти мантабандхава̄. ведабандхӯ ведапат̣иссаран̣а̄ти вуттам̣ хоти. те ча па̄песу каммесу абхин̣хамупадиссарети те евам̣ куле джа̄та̄ мантабандхава̄ ча сама̄на̄пи йади па̄н̣а̄типа̄та̄дӣсу па̄пакаммесу пунаппунам̣ упадиссанти, атха дит̣т̣хева дхамме га̄райха̄ сампара̄йе ча дуггати те евамупадиссама̄на̄ имасмим̣йева аттабха̄ве ма̄та̄питӯхипи ‘‘найиме амха̄кам̣ путта̄, дуджджа̄та̄ ете куласса ан̇га̄рабхӯта̄, никкад̣д̣хатха не’’ти, бра̄хман̣ехипи ‘‘гахапатика̄ ете, на ете бра̄хман̣а̄, ма̄ несам̣ саддхайан̃н̃атха̄липа̄ка̄дӣсу павесам̣ детха, ма̄ нехи саддхим̣ саллапатха̄’’ти, ан̃н̃ехипи мануссехи ‘‘па̄пакамманта̄ ете, на ете бра̄хман̣а̄’’ти евам̣ га̄райха̄ хонти. сампара̄йе ча несам̣ дуггати нирайа̄дибхеда̄, дуггати етесам̣ паралоке хотӣти аттхо. сампара̄йе ва̄типи па̄т̣хо. паралоке етесам̣ дуккхасса гати дуггати, дуккхаппаттийева хотӣти аттхо. на не джа̄ти нива̄рети, дуггатйа̄ гараха̄йа ва̄ти са̄ татха̄ уккат̣т̣ха̄пи йам̣ твам̣ са̄рато паччеси, джа̄ти ете па̄пакаммесу падиссанте бра̄хман̣е ‘‘сампара̄йе ча дуггатӣ’’ти еттха вуттаппака̄ра̄йа дуггатийа̄ ва̄, ‘‘дит̣т̣хева дхамме га̄райха̄’’ти еттха вуттаппака̄ра̄йа гараха̄йа ва̄ на нива̄рети.

142. евам̣ бхагава̄ аджджха̄йакакуле джа̄та̄нампи бра̄хман̣а̄нам̣ га̄райха̄дикаммавасена дит̣т̣хева дхамме патитабха̄вам̣ дӣпенто дуггатигаманена ча сампара̄йе бра̄хман̣аджа̄тийа̄ абха̄вам̣ дӣпенто ‘‘на джачча̄ хоти бра̄хман̣о, каммуна̄ хоти бра̄хман̣о’’ти етампи аттхам̣ са̄дхетва̄ ида̄ни дувидхампи аттхам̣ нигаменто а̄ха, евам̣ бра̄хман̣а –

‘‘на джачча̄ васало хоти, на джачча̄ хоти бра̄хман̣о;

каммуна̄ васало хоти, каммуна̄ хоти бра̄хман̣о’’ти.

сесам̣ касибха̄радва̄джасутте вуттанайамева. висесато ва̄ еттха никкуджджитам̣ ва̄тиа̄дӣнам̣ евам̣ йоджана̄ ведитабба̄ – йатха̄ кочи никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, евам̣ мам̣ каммавимукхам̣ джа̄тива̄де патитам̣ ‘‘джа̄тийа̄ бра̄хман̣авасалабха̄во хотӣ’’ти дит̣т̣хито вут̣т̣ха̄пентена, йатха̄ пат̣иччханнам̣ вивареййа, евам̣ джа̄тива̄дапат̣иччханнам̣ каммава̄дам̣ виварантена, йатха̄ мӯл̣хасса маггам̣ а̄чиккхеййа, евам̣ бра̄хман̣авасалабха̄васса асамбхиннауджумаггам̣ а̄чиккхантена, йатха̄ андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа, евам̣ ма̄тан̇га̄динидассанападжджотадха̄ран̣ена майхам̣ бхота̄ готамена етехи парийа̄йехи пака̄ситатта̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄ситоти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа аггикабха̄радва̄джасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.