4. касибха̄радва̄джасуттаван̣н̣ана̄
евам̣ ме сутанти касибха̄радва̄джасуттам̣. ка̄ уппатти? бхагава̄ магадхесу вихаранто даккхин̣а̄гирисмим̣ екана̄ла̄йам̣ бра̄хман̣ага̄ме пуребхаттакиччам̣ паччха̄бхаттакиччанти имесу двӣсу буддхакиччесу пуребхаттакиччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ паччха̄бхаттакичча̄васа̄не буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто касибха̄радва̄джам̣ бра̄хман̣ам̣ арахаттасса упаниссайасампаннам̣ дисва̄ ‘‘таттха майи гате йатха̄ паваттиссати, тато катха̄васа̄не дхаммадесанам̣ сутва̄ еса бра̄хман̣о паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти ча н̃атва̄, таттха гантва̄, катхам̣ самут̣т̣ха̄петва̄, имам̣ суттам̣ абха̄си.
таттха сийа̄ ‘‘катамам̣ буддха̄нам̣ пуребхаттакиччам̣, катамам̣ паччха̄бхаттакичча’’нти? вуччате – буддхо бхагава̄ па̄то ева ут̣т̣ха̄йа упат̣т̣ха̄ка̄нуггахаттхам̣ сарӣрапха̄сукаттхан̃ча мукхадхована̄дисарӣрапарикаммам̣ катва̄ йа̄ва бхиккха̄ча̄равела̄, та̄ва вивитта̄сане вӣтина̄метва̄, бхиккха̄ча̄равела̄йа нива̄сетва̄, ка̄йабандханам̣ бандхитва̄, чӣварам̣ па̄рупитва̄, паттама̄да̄йа када̄чи екакова када̄чи бхиккхусан̇гхапаривуто га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа пависати, када̄чи пакатийа̄, када̄чи анекехи па̄т̣иха̄рийехи ваттама̄нехи. сеййатхидам̣ – пин̣д̣а̄йа пависато локана̄тхасса пурато пурато гантва̄ мудугатийо ва̄та̄ патхавим̣ содхенти; вала̄хака̄ удакапхусита̄ни мун̃чанта̄ магге рен̣ум̣ вӯпасаметва̄ упари вита̄нам̣ хутва̄ тит̣т̣ханти. апаре ва̄та̄ пуппха̄ни упасам̣харитва̄ магге окиранти, унната̄ бхӯмиппадеса̄ онаманти, оната̄ уннаманти, па̄даниккхепасамайе сама̄ва бхӯми хоти, сукхасампхасса̄ни ратхачаккаматта̄ни падумапуппха̄ни ва̄ па̄де сампат̣иччханти, индакхӣласса анто т̣хапитаматте даккхин̣апа̄де сарӣра̄ чхаббан̣н̣арасмийо ниччхаритва̄ суван̣н̣арасапин̃джара̄ни вийа читрапат̣апариккхитта̄ни вийа ча па̄са̄дакӯт̣а̄га̄ра̄дӣни каронтийо ито чито ча видха̄ванти, хаттхиассавихан̇га̄дайо сакасакат̣т̣ха̄несу т̣хита̄йева мадхурена̄ка̄рена саддам̣ каронти, татха̄ бхеривӣн̣а̄дӣни тӯрийа̄ни манусса̄нам̣ ка̄йӯпага̄ни ча а̄бхаран̣а̄ни, тена сан̃н̃а̄н̣ена манусса̄ джа̄нанти ‘‘аджджа бхагава̄ идха пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо’’ти. те суниваттха̄ супа̄рута̄ гандхапуппха̄дӣни а̄да̄йа гхара̄ никкхамитва̄ антаравӣтхим̣ пат̣ипаджджитва̄ бхагавантам̣ гандхапуппха̄дӣхи саккаччам̣ пӯджетва̄ вандитва̄ – ‘‘амха̄кам̣, бханте, даса бхиккхӯ, амха̄кам̣ вӣсати, амха̄кам̣ бхиккхусатам̣ детха̄’’ти йа̄читва̄ бхагаватопи паттам̣ гахетва̄, а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ саккаччам̣ пин̣д̣апа̄тена пат̣има̄ненти.
бхагава̄ катабхаттакиччо тесам̣ санта̄на̄ни олокетва̄ татха̄ дхаммам̣ десети, йатха̄ кечи саран̣агамане патит̣т̣хаханти, кечи пан̃часу сӣлесу, кечи сота̄паттисакада̄га̄миана̄га̄мипхала̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣, кечи паббаджитва̄ аггапхале арахаттети. евам̣ татха̄ татха̄ джанам̣ ануггахетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ гаччхати. таттха ман̣д̣алама̄л̣е пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисӣдати бхиккхӯнам̣ бхаттакиччапарийоса̄нам̣ а̄гамайама̄но. тато бхиккхӯнам̣ бхаттакиччапарийоса̄не упат̣т̣ха̄ко бхагавато ниведети. атха бхагава̄ гандхакут̣им̣ пависати. идам̣ та̄ва пуребхаттакиччам̣. йан̃четтха на вуттам̣, там̣ брахма̄йусутте вуттанайенева гахетаббам̣.
атха бхагава̄ евам̣ катапуребхаттакиччо гандхакут̣ийа̄ упат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄, па̄де паккха̄летва̄, па̄дапӣт̣хе т̣хатва̄, бхиккхусан̇гхам̣ овадати – ‘‘бхиккхаве, аппама̄дена сампа̄детха, буддхуппа̄до дуллабхо локасмим̣, мануссапат̣ила̄бхо дуллабхо, саддха̄сампатти дуллабха̄, паббаджджа̄ дуллабха̄, саддхаммассаванам̣ дуллабхам̣ локасми’’нти. тато бхиккхӯ бхагавантам̣ вандитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ пуччханти. атха бхагава̄ бхиккхӯнам̣ чарийавасена каммат̣т̣ха̄нам̣ дети. те каммат̣т̣ха̄нам̣ уггахетва̄, бхагавантам̣ абхива̄детва̄, аттано аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ гаччханти; кечи аран̃н̃ам̣, кечи руккхамӯлам̣, кечи паббата̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣, кечи ча̄тумаха̄ра̄джикабхаванам̣…пе… кечи васаваттибхавананти. тато бхагава̄ гандхакут̣им̣ пависитва̄ саче а̄кан̇кхати, даккхин̣ена пассена сато сампаджа̄но мухуттам̣ сӣхасеййам̣ каппети. атха самасса̄ситака̄йо ут̣т̣хахитва̄ дутийабха̄ге локам̣ волокети. татийабха̄ге йам̣ га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ упанисса̄йа вихарати, таттха джано пуребхаттам̣ да̄нам̣ датва̄ паччха̄бхаттам̣ суниваттхо супа̄руто гандхапуппха̄дӣни а̄да̄йа виха̄ре саннипатати. тато бхагава̄ сампаттапариса̄йа анурӯпена па̄т̣иха̄рийена гантва̄ дхаммасабха̄йам̣ пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисаджджа дхаммам̣ десети ка̄лайуттам̣ пама̄н̣айуттам̣. атха ка̄лам̣ видитва̄ парисам̣ уййоджети.
тато саче гатта̄ни осин̃читука̄мо хоти. атха буддха̄сана̄ ут̣т̣ха̄йа упат̣т̣ха̄кена удакапат̣ийа̄дитока̄сам̣ гантва̄, упат̣т̣ха̄кахаттхато удакаса̄т̣икам̣ гахетва̄, нха̄накот̣т̣хакам̣ пависати. упат̣т̣ха̄копи буддха̄санам̣ а̄нетва̄ гандхакут̣ипаривен̣е пан̃н̃а̄пети. бхагава̄ гатта̄ни осин̃читва̄, сураттадупат̣т̣ам̣ нива̄сетва̄, ка̄йабандханам̣ бандхитва̄, уттара̄сан̇гам̣ катва̄, таттха а̄гантва̄, нисӣдати екакова мухуттам̣ пат̣исаллӣно. атха бхиккхӯ тато тато а̄гамма бхагавато упат̣т̣ха̄нам̣ гаччханти. таттха екачче пан̃хам̣ пуччханти, екачче каммат̣т̣ха̄нам̣, екачче дхаммассаванам̣ йа̄чанти. бхагава̄ тесам̣ адхиппа̄йам̣ сампа̄денто пат̣хамам̣ йа̄мам̣ вӣтина̄мети.
маджджхимайа̄ме сакаладасасахассилокадха̄тудевата̄йо ока̄сам̣ лабхама̄на̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччханти йатха̄бхисан̇кхатам̣ антамасо чатураккхарампи. бхагава̄ та̄сам̣ девата̄нам̣ пан̃хам̣ виссадждженто маджджхимайа̄мам̣ вӣтина̄мети. тато паччхимайа̄мам̣ чатта̄ро бха̄ге катва̄ екам̣ бха̄гам̣ чан̇камам̣ адхит̣т̣ха̄ти, дутийабха̄гам̣ гандхакут̣им̣ пависитва̄ даккхин̣ена пассена сато сампаджа̄но сӣхасеййам̣ каппети, татийабха̄гам̣ пхаласама̄паттийа̄ вӣтина̄мети, чатуттхабха̄гам̣ маха̄карун̣а̄сама̄паттим̣ пависитва̄ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокети аппараджаккхамаха̄раджаккха̄дисаттадассанаттхам̣. идам̣ паччха̄бхаттакиччам̣.
евамимасса паччха̄бхаттакиччасса локаволоканасан̇кха̄те чатуттхабха̄га̄васа̄не буддхадхаммасан̇гхесу да̄насӣлаупосатхакамма̄дӣсу ча аката̄дхика̄ре ката̄дхика̄ре ча анупаниссайасампанне упаниссайасампанне ча сатте пасситум̣ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто касибха̄радва̄джам̣ бра̄хман̣ам̣ арахаттасса упаниссайасампаннам̣ дисва̄ ‘‘таттха майи гате катха̄ паваттиссати, тато катха̄васа̄не дхаммадесанам̣ сутва̄ еса бра̄хман̣о паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти ча н̃атва̄, таттха гантва̄, катхам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ имам̣ суттамабха̄си.
таттха евам̣ ме сутантиа̄ди а̄йасмата̄ а̄нандена пат̣хамамаха̄сан̇гӣтика̄ле дхаммасан̇гӣтим̣ каронтена а̄йасмата̄ маха̄кассапаттхерена пут̣т̣хена пан̃чаннам̣ арахантасата̄нам̣ вуттам̣, ‘‘ахам̣, кхо, саман̣а каса̄ми ча вапа̄ми ча̄’’ти касибха̄радва̄джена вуттам̣, ‘‘ахампи кхо бра̄хман̣а каса̄ми ча вапа̄ми ча̄’’тиа̄ди бхагавата̄ вуттам̣. тадетам̣ саббампи самодха̄нетва̄ ‘‘касибха̄радва̄джасутта’’нти вуччати.
таттха еванти айам̣ а̄ка̄ранидассана̄вадха̄ран̣аттхо евам̣-саддо. а̄ка̄раттхена хи етена етаматтхам̣ дӣпети – на̄на̄найанипун̣аманекаджджха̄сайасамут̣т̣ха̄нам̣ аттхабйан̃джанасампаннам̣ вивидхапа̄т̣иха̄рийам̣ дхамматтхадесана̄пат̣иведхагамбхӣрам̣ саббасаттехи сакасакабха̄са̄нурӯпамупалаккхан̣ийасабха̄вам̣ тасса бхагавато вачанам̣, там̣ сабба̄ка̄рена ко саматтхо вин̃н̃а̄тум̣; атха, кхо, ‘‘евам̣ ме сутам̣, майа̄пи екена̄ка̄рена сута’’нти. нидассанаттхена ‘‘на̄хам̣ сайамбхӯ, на майа̄ идам̣ саччхиката’’нти атта̄нам̣ паримоченто ‘‘евам̣ ме сутам̣, майа̄ евам̣ сута’’нти ида̄ни ваттаббам̣ сакаласуттам̣ нидассети. авадха̄ран̣аттхена ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ бахуссута̄нам̣ йадидам̣ а̄нандо, гатиманта̄нам̣, сатиманта̄нам̣, дхитиманта̄нам̣, упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ йадидам̣ а̄нандо’’ти (а. ни. 1.219-223) евам̣ бхагавата̄ пасаттхабха̄ва̄нурӯпам̣ аттано дха̄ран̣абалам̣ дассенто сатта̄нам̣ сотукамйатам̣ джанети ‘‘евам̣ ме сутам̣ тан̃ча аттхато ва̄ бйан̃джанато ва̄ анӯнаманадхикам̣, евамева, на ан̃н̃атха̄ дат̣т̣хабба’’нти. ме сутанти еттха майа̄саддаттхо ме-саддо, сотадва̄равин̃н̃а̄н̣аттхо сутасаддо. тасма̄ евам̣ ме сутанти евам̣ майа̄ сотавин̃н̃а̄н̣апуббан̇гама̄йа вин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ упадха̄ританти вуттам̣ хоти.
екам̣ самайанти екам̣ ка̄лам̣. бхагава̄ти бха̄гйава̄, бхаггава̄, бхаттава̄ти вуттам̣ хоти. магадхесу вихаратӣти магадха̄ на̄ма джанападино ра̄джакума̄ра̄, тесам̣ нива̄со екопи джанападо рул̣хӣсаддена ‘‘магадха̄’’ти вуччати. тасмим̣ магадхесу джанападе. кечи пана ‘‘йасма̄ четийара̄джа̄ муса̄ва̄дам̣ бхан̣итва̄ бхӯмим̣ пависанто ‘ма̄ гадхам̣ пависа̄’ти вутто, йасма̄ ва̄ там̣ ра̄джа̄нам̣ магганта̄ бхӯмим̣ кхананта̄ пуриса̄ ‘ма̄ гадхам̣ каротха̄’ти вутта̄, тасма̄ магадха̄’’ти евама̄дӣхи найехи бахудха̄ папан̃ченти. йам̣ руччати, там̣ гахетаббанти. вихаратӣти екам̣ ирийа̄патхаба̄дханам̣ апарена ирийа̄патхена виччхиндитва̄ апарипатантам̣ аттабха̄вам̣ харати, паваттетӣти вуттам̣ хоти. диббабрахмаарийавиха̄рехи ва̄ сатта̄нам̣ вивидхам̣ хитам̣ харатӣти вихарати. харатӣти упасам̣харати, упанети, джанети, уппа̄детӣти вуттам̣ хоти. татха̄ хи йада̄ сатта̄ ка̄месу виппат̣ипаджджанти, тада̄ кира бхагава̄ диббена виха̄рена вихарати тесам̣ алобхакусаламӯлуппа̄данаттхам̣ – ‘‘аппева на̄ма имам̣ пат̣ипаттим̣ дисва̄ еттха ручим̣ уппа̄детва̄ ка̄месу вираджджеййу’’нти. йада̄ пана иссарийаттхам̣ саттесу виппат̣ипаджджанти, тада̄ брахмавиха̄рена вихарати тесам̣ адосакусаламӯлуппа̄данаттхам̣ – ‘‘аппева на̄ма имам̣ пат̣ипаттим̣ дисва̄ еттха ручим̣ уппа̄детва̄ адосена досам̣ вӯпасамеййу’’нти. йада̄ пана паббаджита̄ дхамма̄дхикаран̣ам̣ виваданти, тада̄ арийавиха̄рена вихарати тесам̣ амохакусаламӯлуппа̄данаттхам̣ – ‘‘аппева на̄ма имам̣ пат̣ипаттим̣ дисва̄ еттха ручим̣ уппа̄детва̄ амохена мохам̣ вӯпасамеййу’’нти. ирийа̄патхавиха̄рена пана на када̄чи на вихарати там̣ вина̄ аттабха̄вапарихаран̣а̄бха̄ватоти. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рам̣ пана ман̇галасуттаван̣н̣ана̄йам̣ ваккха̄ма.
даккхин̣а̄гирисминти йо со ра̄джагахам̣ парива̄ретва̄ т̣хито гири, тасса даккхин̣апассе джанападо ‘‘даккхин̣а̄гирӣ’’ти вуччати, тасмим̣ джанападети вуттам̣ хоти. таттха виха̄расса̄пи тадева на̄мам̣. екана̄л̣а̄йам̣ бра̄хман̣ага̄мети екана̄л̣а̄ти тасса га̄масса на̄мам̣. бра̄хман̣а̄ четтха самбахула̄ пат̣ивасанти, бра̄хман̣абхого ва̄ со, тасма̄ ‘‘бра̄хман̣ага̄мо’’ти вуччати.
тена кхо пана самайена̄ти йам̣ самайам̣ бхагава̄ апара̄джитапаллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхитва̄ паваттитаварадхаммачакко магадхарат̣т̣хе екана̄л̣ам̣ бра̄хман̣ага̄мам̣ упанисса̄йа даккхин̣а̄гиримаха̄виха̄ре бра̄хман̣асса индрийапарипа̄кам̣ а̄гамайама̄но вихарати, тена самайена каран̣абхӯтена̄ти вуттам̣ хоти. кхо пана̄ти идам̣ панеттха нипа̄тадвайам̣ падапӯран̣аматтам̣, адхика̄рантарадассанаттхам̣ ва̄ти дат̣т̣хаббам̣. касибха̄радва̄джасса бра̄хман̣асса̄ти со бра̄хман̣о касийа̄ джӣвати, бха̄радва̄джоти часса готтам̣, тасма̄ евам̣ вуччати. пан̃чаматта̄нӣти йатха̄ – ‘‘бходжане маттан̃н̃ӯ’’ти еттха маттасаддо пама̄н̣е ваттати, евамидха̄пи, тасма̄ пан̃чапама̄н̣а̄ни анӯна̄ни анадхика̄ни, пан̃чанан̇галасата̄нӣти вуттам̣ хоти. пайутта̄нӣти пайоджита̄ни, балибадда̄нам̣ кхандхесу т̣хапетва̄ йуге йоттехи йоджита̄ни хонтӣти аттхо.
ваппака̄лети вапанака̄ле, бӣджаниккхипака̄лети вуттам̣ хоти. таттха две ваппа̄ни калалаваппан̃ча, пам̣суваппан̃ча. пам̣суваппам̣ идха адхиппетам̣. тан̃ча кхо пат̣хамадивасе ман̇галаваппам̣. таттха̄йам̣ упакаран̣асампада̄ – тӣн̣и балибаддасахасса̄ни упат̣т̣ха̄пита̄ни хонти, саббесам̣ суван̣н̣амайа̄ни син̇га̄ни пат̣имукка̄ни, раджатамайа̄ кхура̄, саббе сетама̄ла̄хи саббагандхасугандхехи пан̃чан̇гуликехи ча алан̇ката̄ парипун̣н̣ан̇гапаччан̇га̄ саббалаккхан̣асампанна̄, екачче ка̄л̣а̄ ан̃джанаван̣н̣а̄йева, екачче сета̄ пхаликаван̣н̣а̄, екачче ратта̄ пава̄л̣аван̣н̣а̄, екачче камма̄са̄ маса̄рагаллаван̣н̣а̄. пан̃часата̄ кассакапуриса̄ саббе ахатасетаваттханиваттха̄ ма̄ла̄лан̇ката̄ даккхин̣аам̣сакӯт̣есу т̣хапитапуппхачумбат̣ака̄ харита̄ламаносила̄лан̃чхануджджалитагаттабха̄га̄ даса даса нан̇гала̄ екекагумба̄ хутва̄ гаччханти. нан̇гала̄нам̣ сӣсан̃ча йуган̃ча патода̄ ча суван̣н̣авинаддха̄. пат̣хаманан̇гале ат̣т̣ха балибадда̄ йутта̄, сесесу чатта̄ро чатта̄ро, авасеса̄ килантапариваттанаттхам̣ а̄нӣта̄. екекагумбе екамекам̣ бӣджасакат̣ам̣ екеко касати, екеко вапати.
бра̄хман̣о пана пагева массукаммам̣ ка̄ра̄петва̄ нхатва̄ сугандхагандхехи вилитто пан̃часатаггханакам̣ ваттхам̣ нива̄сетва̄ сахассаггханакам̣ екам̣сам̣ каритва̄ екамекисса̄ ан̇гулийа̄ две две катва̄ вӣсати ан̇гулимуддика̄йо, кан̣н̣есу сӣхакун̣д̣ала̄ни, сӣсе ча брахмавет̣ханам̣ пат̣имун̃читва̄ суван̣н̣ама̄лам̣ кан̣т̣хе катва̄ бра̄хман̣аган̣апаривуто каммантам̣ воса̄сати. атхасса бра̄хман̣ӣ анекасатабха̄джанесу па̄йа̄сам̣ пача̄петва̄ маха̄сакат̣есу а̄ропетва̄ гандходакена нха̄йитва̄ сабба̄лан̇ка̄равибхӯсита̄ бра̄хман̣ӣган̣апаривута̄ каммантам̣ агама̄си. гехамписса саббаттха гандхехи сувилиттам̣ пуппхехи сукатабаликаммам̣, кхеттан̃ча тесу тесу т̣ха̄несу самусситапат̣а̄кам̣ ахоси. париджанакаммака̄рехи саха каммантам̣ осат̣апариса̄ ад̣д̣хатеййасахасса̄ ахоси. саббе ахатаваттханиваттха̄, саббесан̃ча па̄йа̄сабходжанам̣ пат̣ийаттам̣ ахоси.
атха бра̄хман̣о йаттха са̄мам̣ бхун̃джати, там̣ суван̣н̣апа̄тим̣ дхова̄петва̄ па̄йа̄сасса пӯретва̄ саппимадхупха̄н̣ита̄дӣни абхисан̇кхаритва̄ нан̇галабаликаммам̣ ка̄ра̄песи. бра̄хман̣ӣ пан̃ча кассакасата̄ни суван̣н̣араджатакам̣сатамбамайа̄ни бха̄джана̄ни гахетва̄ нисинна̄ни суван̣н̣акат̣аччхум̣ гахетва̄ па̄йа̄сена паривисантӣ гаччхати. бра̄хман̣о пана баликаммам̣ ка̄ра̄петва̄ раттасуван̣н̣абандхӯпа̄хана̄йо а̄рохитва̄ раттасуван̣н̣адан̣д̣ам̣ гахетва̄ ‘‘идха па̄йа̄сам̣ детха, идха саппим̣, идха саккхарам̣ детха̄’’ти воса̄сама̄но вичарати. атха бхагава̄ гандхакут̣ийам̣ нисиннова бра̄хман̣асса паривесанам̣ ваттама̄нам̣ н̃атва̄ ‘‘айам̣ ка̄ло бра̄хман̣ам̣ дамету’’нти нива̄сетва̄, ка̄йабандханам̣ бандхитва̄, сан̇гха̄т̣им̣ па̄рупитва̄, паттам̣ гахетва̄, гандхакут̣ито никкхами йатха̄ там̣ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи. тена̄ха а̄йасма̄ а̄нандо ‘‘атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄’’ти.
таттха атха ити нипа̄то ан̃н̃а̄дхика̄равачана̄рамбхе кхоти падапӯран̣е. бхагава̄ти вуттанайамева. пуббан̣хасамайанти дивасасса пуббабха̄гасамайам̣, пуббан̣хасамайети аттхо, пуббан̣хе ва̄ самайам̣ пуббан̣хасамайам̣, пуббан̣хе екам̣ кхан̣анти вуттам̣ хоти. евам̣ аччантасам̣йоге упайогавачанам̣ лаббхати. нива̄сетва̄ти паридахитва̄, виха̄ранива̄санапариваттанавасенетам̣ ведитаббам̣. на хи бхагава̄ тато пуббе аниваттхо а̄си. паттачӣварама̄да̄йа̄ти паттам̣ хаттхехи, чӣварам̣ ка̄йена а̄дийитва̄, сампат̣иччхитва̄ дха̄ретва̄ти аттхо. бхагавато кира пин̣д̣а̄йа пависитука̄масса бхамаро вийа викаситападумадвайамаджджхам̣, инданӣламан̣иван̣н̣ам̣ селамайам̣ паттам̣ хаттхадвайамаджджхам̣ а̄гаччхати. тасма̄ евама̄гатам̣ паттам̣ хаттхехи сампат̣иччхитва̄ чӣваран̃ча париман̣д̣алам̣ па̄рутам̣ ка̄йена дха̄ретва̄ти евамасса аттхо ведитаббо. йена ва̄ тена ва̄ хи пака̄рена ган̣ханто а̄да̄йа иччева вуччати йатха̄ ‘‘сама̄да̄йева паккаматӣ’’ти.
йена̄ти йена маггена. каммантоти каммакаран̣ока̄со. тена̄ти тена маггена. упасан̇камӣти гато, йена маггена касибха̄радва̄джасса бра̄хман̣асса камманто гаммати, тена маггена гатоти вуттам̣ хоти. атха касма̄, бхиккхӯ, бхагавантам̣ на̄нубандхим̣сӯти? вуччате – йада̄ бхагава̄ екакова каттхачи упасан̇камитука̄мо хоти, бхиккха̄ча̄равела̄йам̣ два̄рам̣ пидахитва̄ антогандхакут̣им̣ пависати. тато бхиккхӯ та̄йа сан̃н̃а̄йа джа̄нанти – ‘‘аджджа бхагава̄ екакова га̄мам̣ пависитука̄мо, аддха̄ кан̃чи ева винетаббапуггалам̣ аддаса̄’’ти. те аттано паттачӣварам̣ гахетва̄, гандхакут̣им̣ падаккхин̣ам̣ катва̄, бхиккха̄ча̄рам̣ гаччханти. тада̄ ча бхагава̄ евамака̄си. тасма̄ бхиккхӯ бхагавантам̣ на̄нубандхим̣сӯти.
тена кхо пана самайена̄ти йена самайена бхагава̄ каммантам̣ упасан̇ками, тена самайена тасса бра̄хман̣асса паривесана̄ ваттати, бхаттависсагго ваттатӣти аттхо. йам̣ пуббе авочумха – ‘‘бра̄хман̣ӣ пан̃ча кассакасата̄ни суван̣н̣араджатакам̣сатамбамайа̄ни бха̄джана̄ни гахетва̄ нисинна̄ни суван̣н̣акат̣аччхум̣ гахетва̄ па̄йа̄сена паривисантӣ гаччхатӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ йена паривесана̄ тенупасан̇ками. ким̣ ка̄ран̣а̄ти? бра̄хман̣асса ануггахакаран̣аттхам̣. на хи бхагава̄ капан̣апурисо вийа бхоттука̄мата̄йа паривесанам̣ упасан̇камати. бхагавато хи две асӣтисахассасан̇кхйа̄ сакйаколийара̄джа̄но н̃а̄тайо, те аттано сампаттийа̄ нибаддхабхаттам̣ да̄тум̣ уссаханти. на пана бхагава̄ бхаттаттха̄йа паббаджито, апича кхо пана ‘‘анека̄ни асан̇кхйеййа̄ни пан̃ча маха̄паричча̄ге париччаджанто па̄рамийо пӯретва̄ мутто мочесса̄ми, данто дамесса̄ми; санто самесса̄ми, париниббуто паринибба̄песса̄мӣ’’ти паббаджито. тасма̄ аттано муттатта̄…пе… париниббутатта̄ ча парам̣ моченто…пе… паринибба̄пенто ча локе вичаранто бра̄хман̣асса ануггахакаран̣аттхам̣ йена паривесана̄ тенупасан̇камӣти ведитаббам̣.
упасан̇камитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄сӣти евам̣ упасан̇камитва̄ ча екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантанти бха̄ванапум̣саканиддесо, екока̄сам̣ екапассанти вуттам̣ хоти. бхумматтхе ва̄ упайогавачанам̣, тасса дассанӯпача̄ре катха̄саванат̣т̣ха̄не, йаттха т̣хитам̣ бра̄хман̣о пассати, таттха уччат̣т̣ха̄не ат̣т̣ха̄си. т̣хатва̄ ча суван̣н̣арасапин̃джарам̣ сахассачандасӯрийобха̄са̄тибха̄сайама̄нам̣ сарӣра̄бхам̣ мун̃чи самантато асӣтихаттхапарима̄н̣ам̣, йа̄йа аджджхоттхаритатта̄ бра̄хман̣асса каммантаса̄ла̄бхиттируккхакаситаматтика̄пин̣д̣а̄дайо суван̣н̣амайа̄ вийа ахесум̣. атха манусса̄ па̄йа̄сам̣ бхутта̄ асӣтианубйан̃джанапарива̄радваттим̣саваралаккхан̣апат̣иман̣д̣итасарӣрам̣ бйа̄маппабха̄париккхепавибхӯситаба̄хуйугал̣ам̣ кетума̄ла̄самуджджалитасассирикадассанам̣ джан̇гамамива падумассарам̣, рам̣сиджа̄луджджалитата̄ра̄ган̣амива гаганаталам̣, а̄диттамива ча канакагирисикхарам̣ сирийа̄ джалама̄нам̣ самма̄самбуддхам̣ екамантам̣ т̣хитам̣ дисва̄ хаттхапа̄де дховитва̄ ан̃джалим̣ паггайха сампарива̄ретва̄ ат̣т̣хам̣су. евам̣ техи сампарива̄ритам̣ аддаса кхо касибха̄радва̄джо бра̄хман̣о бхагавантам̣ пин̣д̣а̄йа т̣хитам̣. дисва̄на бхагавантам̣ етадавоча ‘‘ахам̣ кхо, саман̣а, каса̄ми ча вапа̄ми ча̄’’ти.
касма̄ пана̄йам̣ евама̄ха? ким̣ самантапа̄са̄дике паса̄данӣйе уттамадаматхасаматхамануппаттепи бхагавати аппаса̄дена, уда̄ху ад̣д̣хатеййа̄нам̣ джанасахасса̄нам̣ па̄йа̄сам̣ пат̣ийа̄детва̄пи кат̣аччхубхиккха̄йа маччхерена̄ти? убхайатха̄пи но, апича кхва̄сса бхагавато дассанена атиттам̣ никкхиттакаммантам̣ джанам̣ дисва̄ ‘‘каммабхан̇гам̣ ме ка̄тум̣ а̄гато’’ти анаттаманата̄ ахоси. тасма̄ евама̄ха. бхагавато ча лаккхан̣асампаттим̣ дисва̄ ‘‘сача̄йам̣ камманте пайоджайисса, сакаладжамбудӣпе манусса̄нам̣ сӣсе чӯл̣а̄ман̣и вийа абхависса, ко на̄масса аттхо на сампаджджисса, евамевам̣ аласата̄йа камманте аппайоджетва̄ ваппаман̇гала̄дӣсу пин̣д̣а̄йа чаритва̄ бхун̃джанто ка̄йадал̣хӣбахуло вичаратӣ’’типисса ахоси. тена̄ха – ‘‘ахам̣ кхо, саман̣а, каса̄ми ча вапа̄ми ча, каситва̄ ча вапитва̄ ча бхун̃джа̄мӣ’’ти. на ме камманта̄ бйа̄паджджанти, на чамхи йатха̄ твам̣ евам̣ лаккхан̣асампанноти адхиппа̄йо. твампи саман̣а…пе… бхун̃джассу, ко те аттхо на сампаджджеййа евам̣ лаккхан̣асампаннасса̄ти адхиппа̄йо.
апича̄йам̣ ассоси – ‘‘сакйара̄джакуле кира кума̄ро уппанно, со чаккаваттираджджам̣ паха̄йа паббаджито’’ти. тасма̄ ‘‘ида̄ни айам̣ со’’ти н̃атва̄ ‘‘чаккаваттираджджам̣ кира паха̄йа килантосӣ’’ти упа̄рамбхам̣ каронто а̄ха ‘‘ахам̣ кхо саман̣а̄’’ти. апича̄йам̣ тиккхапан̃н̃о бра̄хман̣о, на бхагавантам̣ аваккхипанто бхан̣ати, бхагавато пана рӯпасампаттим̣ дисва̄ пан̃н̃а̄сампаттим̣ самбха̄вайама̄но катха̄паваттанаттхампи евама̄ха – ‘‘ахам̣ кхо саман̣а̄’’ти. тато бхагава̄ венеййавасена садеваке локе аггакассакаваппакабха̄вам̣ аттано дассенто а̄ха ‘‘ахампи кхо бра̄хман̣а̄’’ти.
атха бра̄хман̣асса чинта̄ удапа̄ди – ‘‘айам̣ саман̣о ‘каса̄ми ча вапа̄ми ча̄’ти а̄ха. на часса ол̣а̄рика̄ни йуганан̇гала̄дӣни касибхан̣д̣а̄ни пасса̄ми, со муса̄ ну кхо бхан̣ати, но’’ти бхагавантам̣ па̄датала̄ пат̣т̣ха̄йа йа̄ва упари кесанта̄ самма̄локайама̄но ан̇гавиджджа̄йа ката̄дхика̄ратта̄ дваттим̣саваралаккхан̣асампаттимасса н̃атва̄ ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со, йам̣ еварӯпо муса̄ бхан̣еййа̄’’ти та̄вадева сан̃джа̄табахума̄но бхагавати саман̣ава̄дам̣ паха̄йа готтена бхагавантам̣ самуда̄чарама̄но а̄ха ‘‘на кхо пана майам̣ пасса̄ма бхото готамасса̄’’ти.
еван̃ча пана ватва̄ тиккхапан̃н̃о бра̄хман̣о ‘‘гамбхӣраттхам̣ сандха̄йа имина̄ етам̣ вутта’’нти н̃атва̄ пуччхитва̄ таматтхам̣ н̃а̄тука̄мо бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си. тена̄ха а̄йасма̄ а̄нандо ‘‘атха кхо касибха̄радва̄джо бра̄хман̣о бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄сӣ’’ти. таттха га̄тха̄йа̄ти аккхарападанийамитена вачанена. аджджхабха̄сӣти абха̄си.
76-77. таттха бра̄хман̣о ‘‘каси’’нти йуганан̇гала̄дикасисамбха̄расама̄йогам̣ вадати. бхагава̄ пана йасма̄ пуббадхаммасабха̄гена ропетва̄ катханам̣ на̄ма буддха̄нам̣ а̄нубха̄во, тасма̄ буддха̄нубха̄вам̣ дӣпенто пуббадхаммасабха̄гена ропенто а̄ха – ‘‘саддха̄ бӣджа’’нти. ко панеттха пуббадхаммасабха̄го, нану бра̄хман̣ена бхагава̄ йуганан̇гала̄дикасисамбха̄расама̄йогам̣ пуччхито атха ча пана апуччхитасса бӣджасса сабха̄гена ропенто а̄ха – ‘‘саддха̄ бӣджа’’нти, еван̃ча сати ананусандхика̄ва айам̣ катха̄ хотӣти? вуччате – на буддха̄нам̣ ананусандхика̄ на̄ма катха̄ аттхи, на̄пи буддха̄ пуббадхаммасабха̄гам̣ ана̄ропетва̄ катхенти. еван̃четтха анусандхи ведитабба̄ – анена хи бра̄хман̣ена бхагава̄ йуганан̇гала̄дикасисамбха̄равасена касим̣ пуччхито. со тасса анукампа̄йа ‘‘идам̣ апуччхита’’нти апариха̄петва̄ самӯлам̣ саупака̄рам̣ сасамбха̄рам̣ сапхалам̣ касим̣ н̃а̄петум̣ мӯлато пат̣т̣ха̄йа касим̣ дассенто а̄ха – ‘‘саддха̄ бӣджа’’нти. бӣджан̃хи касийа̄ мӯлам̣ тасмим̣ сати каттаббато, асати акаттаббато, таппама̄н̣ена ча каттаббато. бӣдже хи сати касим̣ каронти, асати на каронти. бӣджаппама̄н̣ена ча кусала̄ кассака̄ кхеттам̣ касанти, на ӯнам̣ ‘‘ма̄ но сассам̣ париха̄йӣ’’ти, на адхикам̣ ‘‘ма̄ но могхо ва̄йа̄мо ахосӣ’’ти. йасма̄ ча бӣджамева мӯлам̣, тасма̄ бхагава̄ мӯлато пат̣т̣ха̄йа касим̣ дассенто тасса бра̄хман̣асса касийа̄ пуббадхаммасса бӣджасса сабха̄гена аттано касийа̄ пуббадхаммам̣ ропенто а̄ха – ‘‘саддха̄ бӣджа’’нти. еваметтха пуббадхаммасабха̄го ведитаббо.
пуччхитам̣йева ватва̄ апуччхитам̣ паччха̄ ким̣ на вуттанти че? тасса упака̄рабха̄вато дхаммасамбандхасаматтхабха̄вато ча. айан̃хи бра̄хман̣о пан̃н̃ава̄, миччха̄дит̣т̣хикуле пана джа̄татта̄ саддха̄вирахито. саддха̄вирахито ча пан̃н̃ава̄ паресам̣ саддха̄йа аттано висайе апат̣ипаджджама̄но висесам̣ на̄дхигаччхати, килесака̄луссийабха̄ва̄пагамаппаса̄даматталаккхан̣а̄пи часса дуббала̄ саддха̄ балаватийа̄ пан̃н̃а̄йа саха ваттама̄на̄ аттхасиддхим̣ на кароти, хаттхина̄ саха екадхуре йуттагон̣о вийа. тасма̄ тасса саддха̄ упака̄рика̄. евам̣ тасса бра̄хман̣асса саупака̄рабха̄вато там̣ бра̄хман̣ам̣ саддха̄йа патит̣т̣ха̄пентена паччха̄пи ваттаббо айаматтхо пуббе вутто десана̄кусалата̄йа йатха̄ ан̃н̃атра̄пи ‘‘саддха̄ бандхати па̄тхеййа’’нти (сам̣. ни. 1.79) ча, ‘‘саддха̄ дутийа̄ пурисасса хотӣ’’ти (сам̣. ни. 1.59) ча, ‘‘саддхӣдха виттам̣ пурисасса сет̣т̣ха’’нти (сам̣. ни. 1.73, 246; су. ни. 184) ча, ‘‘саддха̄йа тарати огха’’нти (сам̣. ни. 1.246) ча, ‘‘саддха̄хаттхо маха̄на̄го’’ти (а. ни. 6.43; тхерага̄. 694) ча, ‘‘саддхесико кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакоти ча̄’’ти (а. ни. 7.67). бӣджасса ча упака̄рика̄ вут̣т̣хи, са̄ таданантаран̃н̃ева вуччама̄на̄ саматтха̄ хоти. евам̣ дхаммасамбандхасаматтхабха̄вато паччха̄пи ваттаббо айаматтхо пуббе вутто, ан̃н̃о ча евам̣видхо ӣса̄йотта̄ди.
таттха сампаса̄даналаккхан̣а̄ саддха̄, окаппаналаккхан̣а̄ ва̄, паккханданараса̄, адхимуттипаччупат̣т̣ха̄на̄, ака̄луссийапаччупат̣т̣ха̄на̄ ва̄, сота̄паттийан̇гападат̣т̣ха̄на̄, саддахитаббадхаммападат̣т̣ха̄на̄ ва̄, а̄да̄саджалатала̄дӣнам̣ паса̄до вийа четасо паса̄дабхӯта̄, удакаппаса̄дакаман̣и вийа удакасса, сампайуттадхамма̄нам̣ паса̄дика̄. бӣджанти пан̃чавидхам̣ – мӯлабӣджам̣, кхандхабӣджам̣, пхалубӣджам̣, аггабӣджам̣, бӣджабӣджамева пан̃чаманти. там̣ саббампи вируханат̣т̣хена бӣджам̣твева сан̇кхам̣ гаччхати. йатха̄ха – ‘‘бӣджан̃четам̣ вируханат̣т̣хена̄’’ти.
таттха йатха̄ бра̄хман̣асса касийа̄ мӯлабхӯтам̣ бӣджам̣ две кичча̄ни кароти, хет̣т̣ха̄ мӯлена патит̣т̣ха̄ти, упари ан̇курам̣ ут̣т̣ха̄пети; евам̣ бхагавато касийа̄ мӯлабхӯта̄ саддха̄ хет̣т̣ха̄ сӣламӯлена патит̣т̣ха̄ти, упари саматхавипассанан̇курам̣ ут̣т̣ха̄пети. йатха̄ ча там̣ мӯлена патхавирасам̣ а̄порасам̣ гахетва̄ на̄л̣ена дхан̃н̃апарипа̄кагахан̣аттхам̣ вад̣д̣хати; евамайам̣ сӣламӯлена саматхавипассана̄расам̣ гахетва̄ арийамаггана̄л̣ена арийапхаладхан̃н̃апарипа̄кагахан̣аттхам̣ вад̣д̣хати. йатха̄ ча там̣ субхӯмийам̣ патит̣т̣хахитва̄ мӯлан̇курапан̣н̣ана̄л̣акан̣д̣аппасавехи вуд̣д̣хим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ патва̄, кхӣрам̣ джанетва̄, анекаса̄липхалабхаритам̣ са̄лисӣсам̣ ниппха̄дети; евамайам̣ читтасанта̄не патит̣т̣хахитва̄ сӣлачиттадит̣т̣хикан̇кха̄витаран̣амагга̄магган̃а̄н̣адассанапат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхӣхи вуд̣д̣хим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ патва̄ н̃а̄н̣адассанависуддхикхӣрам̣ джанетва̄ анекапат̣исамбхида̄бхин̃н̃а̄бхаритам̣ арахаттапхалам̣ ниппха̄дети. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘саддха̄ бӣджа’’нти.
таттха сийа̄ ‘‘паропан̃н̃а̄сакусаладхаммесу екато уппаджджама̄несу касма̄ саддха̄ва бӣджанти вутта̄’’ти? вуччате – бӣджакиччакаран̣ато. йатха̄ хи тесу вин̃н̃а̄н̣ам̣йева виджа̄нанакиччам̣ кароти, евам̣ саддха̄ бӣджакиччам̣, са̄ ча саббакусала̄нам̣ мӯлабхӯта̄. йатха̄ха –
‘‘саддха̄джа̄то упасан̇камати, упасан̇каманто пайирупа̄сати, пайирупа̄санто сотам̣ одахати, охитасото дхаммам̣ сун̣а̄ти, сутва̄ дхаммам̣ дха̄рети, дхата̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттхам̣ упапариккхати, аттхам̣ упапариккхато дхамма̄ ниджджха̄нам̣ кхаманти, дхамманиджджха̄наккхантийа̄ сати чхандо джа̄йати, чхандаджа̄то уссахати, усса̄хетва̄ тулайати, тулайитва̄ падахати, пахитатто сама̄но ка̄йена чева парамасаччам̣ саччхикароти, пан̃н̃а̄йа ча нам̣ ативиджджхапассатӣ’’ти (ма. ни. 2.183, 432).
тапати акусале дхамме ка̄йан̃ча̄ти тапо; индрийасам̣варавӣрийадхутан̇гадуккарака̄рика̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣. идха пана индрийасам̣варо адхиппето. вут̣т̣хӣти вассавут̣т̣хива̄тавут̣т̣хӣтиа̄дина̄ анекавидха̄. идха вассавут̣т̣хи адхиппета̄. йатха̄ хи бра̄хман̣асса вассавут̣т̣хисамануггахитам̣ бӣджам̣ бӣджамӯлакан̃ча сассам̣ вирухати на мила̄йати ниппхаттим̣ гаччхати, евам̣ бхагавато индрийасам̣варасамануггахита̄ саддха̄ саддха̄мӯла̄ ча сӣла̄дайо дхамма̄ вируханти на мила̄йанти ниппхаттим̣ гаччханти. тена̄ха – ‘‘тапо вут̣т̣хӣ’’ти. ‘‘пан̃н̃а̄ ме’’ти еттха ча вутто ме-саддо имесупи падесу йоджетаббо ‘‘саддха̄ ме бӣджам̣, тапо ме вут̣т̣хӣ’’ти. тена ким̣ дӣпети? йатха̄, бра̄хман̣а, тайа̄ вапите бӣдже саче вут̣т̣хи аттхи, са̄дху, но че аттхи, удакампи да̄таббам̣ хоти, татха̄ майа̄ хири-ӣсе пан̃н̃а̄йуганан̇гале манойоттена ека̄баддхе кате вӣрийабалибадде йоджетва̄ сатипа̄чанена виджджхитва̄ аттано читтасанта̄накхетте саддха̄бӣдже вапите вут̣т̣хи-абха̄во на̄ма наттхи. айам̣ пана ме сататам̣ самитам̣ тапо вут̣т̣хӣти.
паджа̄на̄ти ета̄йа пуггало, сайам̣ ва̄ паджа̄на̄тӣти пан̃н̃а̄, са̄ ка̄ма̄вачара̄дибхедато анекавидха̄. идха пана саха випассана̄йа маггапан̃н̃а̄ адхиппета̄. йуганан̇галанти йуган̃ча нан̇галан̃ча. йатха̄ хи бра̄хман̣асса йуганан̇галам̣, евам̣ бхагавато дувидха̄пи пан̃н̃а̄. таттха йатха̄ йугам̣ ӣса̄йа упаниссайам̣ хоти, пурато хоти, ӣса̄баддхам̣ хоти, йотта̄нам̣ ниссайам̣ хоти, балибадда̄нам̣ екато гаманам̣ дха̄рети, евам̣ пан̃н̃а̄ хирипамукха̄нам̣ дхамма̄нам̣ упаниссайа̄ хоти. йатха̄ха – ‘‘пан̃н̃уттара̄ саббе кусала̄ дхамма̄’’ти (а. ни. 8.83) ча, ‘‘пан̃н̃а̄ хи сет̣т̣ха̄ кусала̄ ваданти, наккхаттара̄джа̄рива та̄рака̄на’’нти (джа̄. 2.17.81) ча. кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ пуббан̇гамат̣т̣хена пурато ча хоти. йатха̄ха – ‘‘сӣлам̣ хирӣ ча̄пи сатан̃ча дхаммо, анва̄йика̄ пан̃н̃авато бхавантӣ’’ти. хиривиппайогена ануппаттито ӣса̄баддха̄ хоти, маносан̇кха̄тасса сама̄дхийоттасса ниссайапаччайато йотта̄нам̣ ниссайо хоти, ачча̄раддха̄тилӣнабха̄вапат̣иседханато вӣрийабалибадда̄нам̣ екато гаманам̣ дха̄рети. йатха̄ ча нан̇галам̣ пха̄лайуттам̣ касанака̄ле патхавигханам̣ бхиндати, мӯласанта̄нака̄ни пада̄лети, евам̣ сатийутта̄ пан̃н̃а̄ випассана̄ка̄ле дхамма̄нам̣ сантатисамӯхакичча̄рамман̣агханам̣ бхиндати, саббакилесамӯласанта̄нака̄ни пада̄лети. са̄ ча кхо локуттара̄ва итара̄ пана локийа̄пи сийа̄. тена̄ха – ‘‘пан̃н̃а̄ ме йуганан̇гала’’нти.
хирӣйати ета̄йа пуггало, сайам̣ ва̄ хирӣйати акусалаппаваттим̣ джигуччхатӣти хирӣ. таггахан̣ена сахачаран̣абха̄вато оттаппам̣ гахитам̣йева хоти. ӣса̄ти йуганан̇галасандха̄рика̄ да̄руйат̣т̣хи. йатха̄ хи бра̄хман̣асса ӣса̄ йуганан̇галам̣ сандха̄рети, евам̣ бхагаватопи хирӣ локийалокуттарапан̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ йуганан̇галам̣ сандха̄рети хирийа̄ асати пан̃н̃а̄йа абха̄вато. йатха̄ ча ӣса̄пат̣ибаддхам̣ йуганан̇галам̣ киччакарам̣ хоти ачалам̣ аситхилам̣, евам̣ хирипат̣ибаддха̄ ча пан̃н̃а̄ киччака̄рӣ хоти ачала̄ аситхила̄ аббокин̣н̣а̄ ахирикена. тена̄ха ‘‘хирӣ ӣса̄’’ти.
муна̄тӣти мано, читтассетам̣ адхивачанам̣. идха пана маносӣсена там̣сампайутто сама̄дхи адхиппето. йоттанти раджджубандханам̣. там̣ тивидхам̣ ӣса̄йа саха йугасса бандханам̣, йугена саха балибадда̄нам̣ бандханам̣, са̄ратхина̄ саха балибадда̄нам̣ бандхананти. таттха йатха̄ бра̄хман̣асса йоттам̣ ӣса̄йугабалибадде ека̄баддхе катва̄ сакакичче пат̣ипа̄дети, евам̣ бхагавато сама̄дхи саббева те хирипан̃н̃а̄вӣрийадхамме ека̄рамман̣е авиккхепабха̄вена бандхитва̄ сакакичче пат̣ипа̄дети. тена̄ха – ‘‘мано йотта’’нти.
сарати ета̄йа чираката̄диматтхам̣ пуггало, сайам̣ ва̄ саратӣти сати, са̄ асаммуссаналаккхан̣а̄. пха̄летӣти пха̄ло. па̄джети етена̄ти па̄джанам̣. там̣ идха ‘‘па̄чана’’нти вуччати, патодассетам̣ адхивачанам̣. пха̄ло ча па̄чанан̃ча пха̄лапа̄чанам̣. йатха̄ хи бра̄хман̣асса пха̄лапа̄чанам̣, евам̣ бхагавато випассана̄йутта̄ маггайутта̄ ча сати. таттха йатха̄ пха̄ло нан̇галаманураккхати, пурато часса гаччхати, евам̣ сати кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ гатийо саманвесама̄на̄ а̄рамман̣е ва̄ упат̣т̣ха̄пайама̄на̄ пан̃н̃а̄нан̇галам̣ раккхати, татха̄ хи ‘‘сата̄раккхена четаса̄ вихаратӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 10.20) ‘‘а̄раккха̄’’ти вутта̄. асаммуссанавасена часса пурато хоти. сатипаричите хи дхамме пан̃н̃а̄ паджа̄на̄ти, но саммут̣т̣хе. йатха̄ ча па̄чанам̣ балибадда̄нам̣ виджджханабхайам̣ дассентам̣ сам̣сӣданам̣ на дети, уппатхагаманан̃ча ва̄рети, евам̣ сати вӣрийабалибадда̄нам̣ апа̄йабхайам̣ дассентӣ косаджджасам̣сӣданам̣ на дети, ка̄магун̣асан̇кха̄те агочаре ча̄рам̣ нива̄ретва̄ каммат̣т̣ха̄не нийоджентӣ уппатхагаманан̃ча ва̄рети. тена̄ха – ‘‘сати ме пха̄лапа̄чана’’нти.
78. ка̄йагуттоти тивидхена ка̄йасучаритена гутто. вачӣгуттоти чатуббидхена вачӣсучаритена гутто. етта̄вата̄ па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ вуттам̣. а̄ха̄ре ударе йатоти еттха а̄ха̄рамукхена саббапаччайа̄нам̣ сан̇гахитатта̄ чатуббидхепи паччайе йато сам̣йато нирупаккилесоти аттхо. имина̄ а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлам̣ вуттам̣. ударе йатоти ударе йато сам̣йато митабходжӣ, а̄ха̄ре маттан̃н̃ӯти вуттам̣ хоти. имина̄ бходжане маттан̃н̃ута̄мукхена паччайапат̣исеванасӣлам̣ вуттам̣. тена ким̣ дӣпети? йатха̄ твам̣, бра̄хман̣а, бӣджам̣ вапитва̄ сассапарипа̄ланаттхам̣ кан̣т̣акаватим̣ ва̄ руккхаватим̣ ва̄ па̄ка̄рапариккхепам̣ ва̄ кароси, тена те гомахим̣самигаган̣а̄ павесам̣ алабханта̄ сассам̣ на вилумпанти, евамахампи саддха̄бӣджам̣ вапитва̄ на̄наппака̄ракусаласассапарипа̄ланаттхам̣ ка̄йавачӣа̄ха̄рагуттимайам̣ тивидхапариккхепам̣ кароми. тена ме ра̄га̄диакусаладхаммагомахим̣самигаган̣а̄ павесам̣ алабханта̄ на̄наппака̄ракусаласассам̣ на вилумпантӣти.
саччам̣ кароми нидда̄нанти еттха двӣхи два̄рехи ависам̣ва̄данам̣ саччам̣. нидда̄нанти чхеданам̣ лунанам̣ уппа̄т̣анам̣, каран̣аттхе четам̣ упайогавачанам̣ ведитаббам̣. айан̃хи еттха аттхо ‘‘саччена кароми нидда̄на’’нти. ким̣ вуттам̣ хоти? йатха̄ твам̣ ба̄хирам̣ касим̣ каситва̄ сассадӯсака̄нам̣ тин̣а̄нам̣ хаттхена ва̄ аситена ва̄ нидда̄нам̣ кароси; евамахампи аджджхаттикам̣ касим̣ каситва̄ кусаласассадӯсака̄нам̣ висам̣ва̄данатин̣а̄нам̣ саччена нидда̄нам̣ кароми. н̃а̄н̣асаччам̣ ва̄ еттха саччанти ведитаббам̣, йам̣ там̣ йатха̄бхӯтан̃а̄н̣анти вуччати. тена аттасан̃н̃а̄дӣнам̣ тин̣а̄нам̣ нидда̄нам̣ каромӣти евам̣ йоджетаббам̣. атха ва̄ нидда̄нанти чхедакам̣ ла̄вакам̣, уппа̄т̣аканти аттхо. евам̣ санте йатха̄ твам̣ да̄сам̣ ва̄ каммакарам̣ ва̄ нидда̄нам̣ кароси, ‘‘ниддехи тин̣а̄нӣ’’ти тин̣а̄нам̣ чхедакам̣ ла̄вакам̣ уппа̄т̣акам̣ кароси; евамахам̣ саччам̣ каромӣти упайогавачаненева ваттум̣ йуджджати. атха ва̄ саччанти дит̣т̣хисаччам̣. тамахам̣ нидда̄нам̣ кароми, чхиндитаббам̣ лунитаббам̣ уппа̄т̣етаббам̣ каромӣти евампи упайогавачаненева ваттум̣ йуджджати.
сораччам̣ ме памочананти еттха йам̣ там̣ ‘‘ка̄йико авӣтиккамо, ва̄часико авӣтиккамо’’ти, евам̣ сӣламева ‘‘сорачча’’нти вуттам̣, на там̣ идха адхиппетам̣, вуттамева етам̣ ‘‘ка̄йагутто’’тиа̄дина̄ найена, арахаттапхалам̣ пана адхиппетам̣. тампи хи сундаре нибба̄не ратабха̄вато ‘‘сорачча’’нти вуччати. памочананти йоггависсаджджанам̣. ким̣ вуттам̣ хоти? йатха̄ тава памочанам̣ пунапи са̄йанхе ва̄ дутийадивасе ва̄ ана̄гатасам̣ваччхаре ва̄ йоджетаббато аппамочанамева хоти, на мама евам̣. на хи мама антара̄ мочанам̣ на̄ма аттхи. ахан̃хи дӣпан̇карадасабалака̄лато пабхути пан̃н̃а̄нан̇гале вӣрийабалибадде йоджетва̄ чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни каппасатасахассан̃ча маха̄касим̣ касанто та̄ва на мун̃чим̣, йа̄ва на самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхи. йада̄ ча ме саббам̣ там̣ ка̄лам̣ кхепетва̄ бодхируккхамӯле апара̄джитапаллан̇ке нисиннасса саббагун̣апарива̄рам̣ арахаттапхалам̣ удапа̄ди, тада̄ майа̄ там̣ саббуссуккапат̣иппассаддхиппаттийа̄ памуттам̣, на да̄ни пуна йоджетаббам̣ бхависсатӣти. етаматтхам̣ сандха̄йа̄ха бхагава̄ – ‘‘сораччам̣ ме памочана’’нти.
79. вӣрийам̣ ме дхурадхорайханти еттха вӣрийанти ‘‘ка̄йико ва̄, четасико ва̄ вӣрийа̄рамбхо’’тиа̄дина̄ найена вуттападха̄нам̣. дхура̄йам̣ дхорайхам̣ дхурадхорайхам̣, дхурам̣ вахатӣти аттхо. йатха̄ хи бра̄хман̣асса дхура̄йам̣ дхорайха̄кад̣д̣хитам̣ нан̇галам̣ бхӯмигханам̣ бхиндати, мӯласанта̄нака̄ни ча пада̄лети, евам̣ бхагавато вӣрийа̄кад̣д̣хитам̣ пан̃н̃а̄нан̇галам̣ йатха̄вуттам̣ гханам̣ бхиндати, килесасанта̄нака̄ни ча пада̄лети. тена̄ха – ‘‘вӣрийам̣ ме дхурадхорайха’’нти. атха ва̄ пуримадхурам̣ ваханта̄ дхура̄, мӯладхурам̣ ваханта̄ дхорайха̄; дхура̄ ча дхорайха̄ ча дхурадхорайха̄. таттха йатха̄ бра̄хман̣асса екамекасмим̣ нан̇гале чатубалибаддаппабхедам̣ дхурадхорайхам̣ вахантам̣ уппанна̄нуппаннатин̣амӯлагха̄там̣ сассасампаттин̃ча са̄дхети, евам̣ бхагавато чатусаммаппадха̄навӣрийаппабхедам̣ дхурадхорайхам̣ вахантам̣ уппанна̄нуппанна̄кусаламӯлагха̄там̣ кусаласампаттин̃ча са̄дхети. тена̄ха – ‘‘вӣрийам̣ ме дхурадхорайха’’нти.
йогаккхема̄дхива̄хананти еттха йогехи кхематта̄ ‘‘йогаккхема’’нти нибба̄нам̣ вуччати, там̣ адхикатва̄ ва̄хӣйати, абхимукхам̣ ва̄ ва̄хӣйатӣти адхива̄ханам̣. йогаккхемасса адхива̄ханам̣ йогаккхема̄дхива̄ханам̣. тена ким̣ дӣпети? йатха̄ тава дхурадхорайхам̣ пураттхимам̣ дисам̣ паччхима̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атарам̣ абхимукхам̣ ва̄хӣйати, татха̄ мама дхурадхорайхам̣ нибба̄на̄бхимукхам̣ ва̄хӣйати.
евам̣ ва̄хийама̄нан̃ча гаччхати аниваттантам̣. йатха̄ тава нан̇галам̣ вахантам̣ дхурадхорайхам̣ кхеттакот̣им̣ патва̄ пуна ниваттати, евам̣ аниваттантам̣ дӣпан̇карака̄лато пабхути гаччхатева. йасма̄ ва̄ тена тена маггена пахӣна̄ килеса̄ пунаппунам̣ паха̄табба̄ на хонти, йатха̄ тава нан̇галена чхинна̄ни тин̣а̄ни пунапи апарасмим̣ самайе чхиндитабба̄ни хонти, тасма̄пи етам̣ пат̣хамамаггавасена дит̣т̣хекат̣т̣хе килесе, дутийавасена ол̣а̄рике, татийавасена анусахагате килесе, чатуттхавасена саббакилесе паджахантам̣ гаччхати аниваттантам̣. атха ва̄ гаччхати аниваттанти ниваттанарахитам̣ хутва̄ гаччхатӣти аттхо. нти там̣ дхурадхорайхам̣. евампеттха падаччхедо ведитаббо. евам̣ гаччхантан̃ча йатха̄ тава дхурадхорайхам̣ на там̣ т̣ха̄нам̣ гаччхати, йаттха гантва̄ кассако асоко ниссоко вираджо хутва̄ на сочати, етам̣ пана там̣ т̣ха̄нам̣ гаччхати, йаттха гантва̄ на сочати. йаттха сатипа̄чанена етам̣ вӣрийадхурадхорайхам̣ чоденто гантва̄ ма̄дисо кассако асоко ниссоко вираджо хутва̄ на сочати, там̣ саббасокасалласамуггха̄табхӯтам̣ нибба̄на̄матасан̇кха̄там̣ т̣ха̄нам̣ гаччхатӣти.
80. ида̄ни нигаманам̣ каронто бхагава̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘евамеса̄ касӣ кат̣т̣ха̄, са̄ хоти аматаппхала̄;
етам̣ касим̣ каситва̄на, саббадуккха̄ памуччатӣ’’ти.
тасса̄йам̣ сан̇кхепаттхо – майа̄ бра̄хман̣а еса̄ саддха̄бӣджа̄ таповут̣т̣хийа̄ ануггахита̄ каси, пан̃н̃а̄майам̣ йуганан̇галам̣, хиримайан̃ча ӣсам̣, маномайена йоттена, ека̄баддхам̣ катва̄, пан̃н̃а̄нан̇гале сатипха̄лам̣ а̄кот̣етва̄, сатипа̄чанам̣ гахетва̄, ка̄йавачӣа̄ха̄рагуттийа̄ гопетва̄, саччам̣ нидда̄нам̣ катва̄, сораччам̣ памочанам̣ вӣрийам̣ дхурадхорайхам̣ йогаккхема̄бхимукхам̣ аниваттантам̣ ва̄хентена кат̣т̣ха̄, касикаммапарийоса̄нам̣ чатуббидхам̣ са̄ман̃н̃апхалам̣ па̄пита̄, са̄ хоти аматаппхала̄, са̄ еса̄ каси аматаппхала̄ хоти. аматам̣ вуччати нибба̄нам̣, нибба̄на̄нисам̣са̄ хотӣти аттхо. са̄ кхо панеса̄ каси на мамевекасса аматаппхала̄ хоти, апича, кхо, пана йо кочи кхаттийо ва̄ бра̄хман̣о ва̄ вессо ва̄ суддо ва̄ гахат̣т̣хо ва̄ паббаджито ва̄ етам̣ касим̣ касати, со саббопи етам̣ касим̣ каситва̄на, саббадуккха̄ памуччати, саббасма̄ ват̣т̣адуккхадуккхадуккхасан̇кха̄радуккхавипарин̣а̄мадуккха̄ памуччатӣти. евам̣ бхагава̄ бра̄хман̣асса арахаттаникӯт̣ена нибба̄напарийоса̄нам̣ катва̄ десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.
тато бра̄хман̣о гамбхӣраттхам̣ десанам̣ сутва̄ ‘‘мама касипхалам̣ бхун̃джитва̄ апараджджу ева чха̄то хоти, имасса пана каси аматаппхала̄, тасса̄ пхалам̣ бхун̃джитва̄ саббадуккха̄ памуччатӣ’’ти ча видитва̄ пасанно пасанна̄ка̄рам̣ ка̄тум̣ па̄йа̄сам̣ да̄тума̄раддхо. тена̄ха ‘‘атха кхо касибха̄радва̄джо’’ти. таттха махатийа̄ти махатийанти аттхо. кам̣сапа̄тийа̄ти суван̣н̣апа̄тийам̣, сатасахассаггханаке аттано суван̣н̣атха̄ле. вад̣д̣хетва̄ти чхупитва̄, а̄киритва̄ти вуттам̣ хоти. бхагавато упана̄месӣти саппимадхупха̄н̣ита̄дӣхи вичитрам̣ катва̄, дукӯлавита̄нена пат̣иччха̄детва̄, уккхипитва̄, саккаччам̣ татха̄гатасса абхихари. кинти? ‘‘бхун̃джату бхавам̣ готамо па̄йа̄сам̣, кассако бхава’’нти. тато кассакабха̄васа̄дхакам̣ ка̄ран̣ама̄ха ‘‘йан̃хи…пе… касатӣ’’ти, йасма̄ бхавам̣…пе… касатӣти вуттам̣ хоти. атха бхагава̄ ‘‘га̄тха̄бхигӣтам̣ ме’’ти а̄ха.
81. таттха га̄тха̄бхигӣтанти га̄тха̄хи абхигӣтам̣, га̄тха̄йо бха̄ситва̄ ладдханти вуттам̣ хоти. мети майа̄. абходжанеййанти бхун̃джана̄рахам̣ на хоти. сампассатанти самма̄ а̄джӣвасуддхим̣ пассатам̣, саманта̄ ва̄ пассатам̣ сампассатам̣, буддха̄нанти вуттам̣ хоти. неса дхаммоти ‘‘га̄тха̄бхигӣтам̣ бхун̃джитабба’’нти еса дхаммо етам̣ ча̄риттам̣ на хоти, тасма̄ га̄тха̄бхигӣтам̣ пануданти буддха̄ пат̣иккхипанти на бхун̃джантӣти. ким̣ пана бхагавата̄ па̄йа̄саттхам̣ га̄тха̄ абхигӣта̄, йена евама̄ха̄ти? на етадаттхам̣ абхигӣта̄, апича, кхо, пана па̄то пат̣т̣ха̄йа кхеттасамӣпе т̣хатва̄ кат̣аччхубхиккхампи алабхитва̄ пуна сакалабуддхагун̣е пака̄сетва̄ ладдхам̣ тадетам̣ нат̣аначчака̄дӣхи наччитва̄ га̄йитва̄ ча ладдхасадисам̣ хоти, тена ‘‘га̄тха̄бхигӣта’’нти вуттам̣. та̄дисан̃ча йасма̄ буддха̄нам̣ на каппати, тасма̄ ‘‘абходжанеййа’’нти вуттам̣. аппиччхата̄нурӯпан̃четам̣ на хоти, тасма̄пи паччхимам̣ джанатам̣ анукампама̄нена ча евам̣ вуттам̣. йатра ча на̄ма параппака̄ситена̄пи аттано гун̣ена уппаннам̣ ла̄бхам̣ пат̣иккхипанти сеййатха̄пи аппиччхо гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро, татра катхам̣ кот̣иппатта̄йа аппиччхата̄йа саманна̄гато бхагава̄ аттана̄ва аттано гун̣аппака̄санена уппаннам̣ ла̄бхам̣ са̄дийиссати, йато йуттамева етам̣ бхагавато ваттунти.
етта̄вата̄ ‘‘аппасаннам̣ ада̄тука̄мам̣ бра̄хман̣ам̣ га̄тха̄га̄йанена да̄тука̄мам̣ катва̄, саман̣о готамо бходжанам̣ пат̣иггахеси, а̄мисака̄ран̣а̄ имасса десана̄’’ти имамха̄ лока̄пава̄да̄ атта̄нам̣ моченто десана̄па̄рисуддхим̣ дӣпетва̄, ида̄ни а̄джӣвапа̄рисуддхим̣ дӣпенто а̄ха ‘‘дхамме сатӣ бра̄хман̣а вуттиреса̄’’ти тассаттхо – а̄джӣвапа̄рисуддхидхамме ва̄ дасавидхасучаритадхамме ва̄ буддха̄нам̣ ча̄риттадхамме ва̄ сати сам̣виджджама̄не анупахате ваттама̄не вуттиреса̄ екантавода̄та̄ а̄ка̄се па̄н̣иппаса̄ран̣акаппа̄ есана̄ парийесана̄ джӣвитавутти буддха̄нам̣ бра̄хман̣а̄ти.
82. евам̣ вутте бра̄хман̣о ‘‘па̄йа̄сам̣ ме пат̣иккхипати, акаппийам̣ киретам̣ бходжанам̣, адхан̃н̃о ватасмим̣, да̄нам̣ да̄тум̣ на лабха̄мӣ’’ти доманассам̣ уппа̄детва̄ ‘‘аппева на̄ма ан̃н̃ам̣ пат̣игган̣хеййа̄’’ти ча чинтеси. там̣ н̃атва̄ бхагава̄ ‘‘ахам̣ бхиккха̄ча̄равелам̣ париччхиндитва̄ а̄гато – ‘еттакена ка̄лена имам̣ бра̄хман̣ам̣ паса̄десса̄мӣ’ти, бра̄хман̣о ча доманассам̣ ака̄си. ида̄ни тена доманассена майи читтам̣ пакопетва̄ аматаварадхаммам̣ пат̣ивиджджхитум̣ на саккхиссатӣ’’ти бра̄хман̣асса паса̄даджананаттхам̣ тена паттхитаманоратхам̣ пӯренто а̄ха ‘‘ан̃н̃ена ча кевалина’’нти. таттха кевалинанти саббагун̣апарипун̣н̣ам̣, саббайогависам̣йуттам̣ ва̄ти аттхо. маханта̄нам̣ сӣлаккхандха̄дӣнам̣ гун̣а̄нам̣ есанато махесим̣. париккхӣн̣асабба̄саватта̄ кхӣн̣а̄савам̣. хаттхапа̄дакуккуччама̄дим̣ катва̄ вӯпасантасаббакуккуччатта̄ куккуччавӯпасантам̣. упат̣т̣хахассӯти паривисассу пат̣има̄найассу. евам̣ бра̄хман̣ена читте уппа̄дитепи парийа̄йамева бхан̣ати, на ту бхан̣ати ‘‘дехи, а̄хара̄хӣ’’ти. сесаметтха утта̄намева.
атха бра̄хман̣о ‘‘айам̣ па̄йа̄со бхагавато а̄нӣто на̄хам̣ араха̄ми там̣ аттано чхандена кассачи да̄ту’’нти чинтетва̄ а̄ха ‘‘атха касса ча̄ха’’нти. тато бхагава̄ ‘‘там̣ па̄йа̄сам̣ т̣хапетва̄ татха̄гатам̣ татха̄гатаса̄вакан̃ча ан̃н̃асса аджӣран̣адхаммо’’ти н̃атва̄ а̄ха – ‘‘на кхва̄хам̣ та’’нти. таттха садевакавачанена пан̃чака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣, сама̄ракавачанена чхат̣т̣хака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣, сабрахмакавачанена рӯпа̄вачарабрахмаггахан̣ам̣ арӯпа̄вачара̄ пана бхун̃джеййунти асамбха̄ванеййа̄. сассаман̣абра̄хман̣ивачанена са̄санапаччаттхикапачча̄миттасаман̣абра̄хман̣аггахан̣ам̣ самитапа̄паба̄хитапа̄пасаман̣абра̄хман̣аггахан̣ан̃ча. паджа̄вачанена сатталокаггахан̣ам̣, садевамануссавачанена саммутидеваавасесамануссаггахан̣ам̣. еваметтха тӣхи вачанехи ока̄салоко, двӣхи паджа̄васена сатталоко гахитоти ведитаббо. еса сан̇кхепо, виттха̄рам̣ пана а̄л̣авакасутте ван̣н̣айисса̄ма.
касма̄ пана садевака̄дӣсу кассачи на самма̄ парин̣а̄мам̣ гаччхеййа̄ти? ол̣а̄рике сукхумоджа̄паккхипанато. имасмин̃хи па̄йа̄се бхагавантам̣ уддисса гахитаматтейева девата̄хи оджа̄ паккхитта̄ йатха̄ суджа̄та̄йа па̄йа̄се, чундасса ча сӯкарамаддаве паччама̄не, веран̃джа̄йан̃ча бхагавата̄ гахитагахита̄лопе, бхесаджджаккхандхаке ча качча̄насса гул̣хакумбхасмим̣ авасит̣т̣хагул̣хе. со ол̣а̄рике сукхумоджа̄паккхипанато дева̄нам̣ на парин̣амати. дева̄ хи сукхумасарӣра̄, тесам̣ ол̣а̄рико манусса̄ха̄ро на самма̄ парин̣амати. манусса̄нампи на парин̣амати. манусса̄ хи ол̣а̄рикасарӣра̄, тесам̣ сукхума̄ диббоджа̄ на самма̄ парин̣амати. татха̄гатасса пана пакатиаггина̄ва парин̣амати, самма̄ джӣрати. ка̄йабалан̃а̄н̣абалаппабха̄вена̄ти еке татха̄гатаса̄вакасса кхӣн̣а̄савассетам̣ сама̄дхибалена маттан̃н̃ута̄йа ча парин̣амати, итаресам̣ иддхиманта̄нампи на парин̣амати. ачинтанӣйам̣ ва̄ еттха ка̄ран̣ам̣, буддхависайо есоти.
тена хи тванти йасма̄ ан̃н̃ам̣ на пасса̄ми, мама на каппати, мама акаппантам̣ са̄вакасса̄пи ме на каппати, тасма̄ твам̣ бра̄хман̣а̄ти вуттам̣ хоти. аппахаритети париттахаритатин̣е, аппарул̣харитатин̣е ва̄ па̄са̄н̣апит̣т̣хисадисе. аппа̄н̣акети ниппа̄н̣аке, па̄йа̄саджджхоттхаран̣ака̄ран̣ена маритаббапа̄н̣арахите ва̄ маха̄удакаккхандхе. саха тин̣анисситехи па̄н̣ехи тин̣а̄нам̣ па̄н̣ака̄нан̃ча анураккхан̣аттха̄йа етам̣ вуттам̣. чиччит̣а̄йати чит̣ичит̣а̄йатӣти евам̣ саддам̣ кароти. сам̣дхӯпа̄йатӣти саманта̄ дхӯпа̄йати. сампадхӯпа̄йатӣти татхева адхиматтам̣ дхӯпа̄йати. касма̄ евам̣ ахосӣти? бхагавато а̄нубха̄вена, на удакасса, на па̄йа̄сасса, на бра̄хман̣асса, на ан̃н̃есам̣ девайаккха̄дӣнам̣. бхагава̄ хи бра̄хман̣асса дхаммасам̣вегаттхам̣ татха̄ адхит̣т̣ха̄си. сеййатха̄пи на̄ма̄ти опамманидассанаматтаметам̣, йатха̄ пха̄лоти еттакамева вуттам̣ хоти. сам̣вигго читтена, ломахат̣т̣хаджа̄то сарӣрена. сарӣре кирасса наванавутиломакӯпасахасса̄ни суван̣н̣абхиттийа̄ а̄хатаман̣ина̄гаданта̄ вийа уддхагга̄ ахесум̣. сесам̣ па̄кат̣амева.
па̄десу пана нипатитва̄ бхагавато дхаммадесанам̣ аббханумодама̄но бхагавантам̣ етадавоча ‘‘абхиккантам̣, бхо готама, абхиккантам̣, бхо готама̄’’ти. аббханумодане хи айамидха абхикканта саддо. виттха̄рато панасса ман̇галасуттаван̣н̣ана̄йам̣ аттхаван̣н̣ана̄ а̄ви бхависсати. йасма̄ ча аббханумоданаттхе, тасма̄ са̄дху са̄дху бхо готама̄ти вуттам̣ хотӣти ведитаббам̣.
‘‘бхайе кодхе пасам̣са̄йам̣, турите котӯхалаччхаре;
ха̄се соке паса̄де ча, каре а̄мед̣итам̣ будхо’’ти. –
имина̄ ча лаккхан̣ена идха паса̄давасена пасам̣са̄васена ча̄йам̣ двиккхаттум̣ вуттоти ведитаббо. атха ва̄ абхиккантанти абхикантам̣ атиит̣т̣хам̣, атимана̄пам̣, атисундаранти вуттам̣ хоти.
таттха екена абхиккантасаддена десанам̣ тхомети, екена аттано паса̄дам̣. айан̃хи еттха адхиппа̄йо – абхиккантам̣, бхо готама, йадидам̣ бхото готамасса дхаммадесана̄, абхиккантам̣ йадидам̣ бхото готамасса дхаммадесанам̣ а̄гамма мама паса̄доти. бхагавато ева ва̄ вачанам̣ две две аттхе сандха̄йа тхомети – бхото готамасса вачанам̣ абхиккантам̣ досана̄санато, абхиккантам̣ гун̣а̄дхигаманато, татха̄ саддха̄джананато, пан̃н̃а̄джананато, са̄ттхато, сабйан̃джанато, утта̄нападато, гамбхӣраттхато, кан̣н̣асукхато, хадайан̇гамато, анаттуккам̣санато, апаравамбханато, карун̣а̄сӣталато, пан̃н̃а̄вада̄тато, а̄па̄тхараман̣ӣйато, вимаддаккхамато, суййама̄насукхато, вӣмам̣сийама̄нахитатоти евама̄дӣхи йоджетаббам̣.
тато парампи чатӯхи упама̄хи десанам̣йева тхомети. таттха никкуджджитанти адхомукхат̣т̣хапитам̣, хет̣т̣ха̄ мукхаджа̄там̣ ва̄. уккуджджеййа̄ти упаримукхам̣ кареййа. пат̣иччханнанти тин̣апан̣н̣а̄диччха̄дитам̣. вивареййа̄ти уггха̄т̣еййа. мӯл̣хасса̄ти диса̄мӯл̣хасса. маггам̣ а̄чиккхеййа̄ти хаттхе гахетва̄ ‘‘еса магго’’ти вадеййа. андхака̄рети ка̄л̣апаккхача̄туддасӣад̣д̣хараттагханаванасан̣д̣амегхапат̣алехи чатуран̇ге тамаси. айам̣ та̄ва падаттхо.
айам̣ пана адхиппа̄йайоджана̄ – йатха̄ кочи никкуджджитам̣ уккуджджеййа, евам̣ саддхаммавимукхам̣ асаддхаммапатитам̣ мам̣ асаддхамма̄ вут̣т̣ха̄пентена, йатха̄ пат̣иччханнам̣ вивареййа; евам̣ кассапасса бхагавато са̄санантарадха̄на̄ пабхути миччха̄дит̣т̣хигаханапат̣иччханнам̣ са̄санам̣ виварантена, йатха̄ мӯл̣хасса маггам̣ а̄чиккхеййа, евам̣ куммаггамиччха̄маггапат̣ипаннасса ме саггамоккхамаггам̣ а̄чиккхантена, йатха̄ андхака̄ре телападжджотам̣ дха̄реййа, евам̣ мохандхака̄ранимуггасса ме буддха̄диратанарӯпа̄ни апассато таппат̣иччха̄дакамохандхака̄равиддхам̣сакадесана̄паджджотадха̄ран̣ена майхам̣ бхота̄ готамена етехи парийа̄йехи деситатта̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито.
атха ва̄ екаччийена маттена йасма̄ айам̣ дхаммо дуккхадассанена асубхе ‘‘субха’’нти випалла̄саппаха̄нена ча никкуджджитуккуджджитасадисо, самудайадассанена дуккхе ‘‘сукха’’нти випалла̄саппаха̄нена ча пат̣иччханнавиваран̣асадисо, ниродхадассанена аничче ‘‘ничча’’нти випалла̄саппаха̄нена ча мӯл̣хасса магга̄чиккхан̣асадисо, маггадассанена анаттани ‘‘атта̄’’ти випалла̄саппаха̄нена ча андхака̄ре паджджотасадисо, тасма̄ сеййатха̄пи на̄ма никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа…пе… паджджотам̣ дха̄реййа ‘‘чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣ’’ти, евам̣ пака̄сито хоти.
йасма̄ панеттха саддха̄тапака̄йагуттата̄дӣхи сӣлаккхандхо пака̄сито хоти, пан̃н̃а̄йа пан̃н̃а̄ккхандхо, хиримана̄дӣхи сама̄дхиккхандхо, йогаккхемена ниродхоти евам̣ тиккхандхо арийамагго ниродхо ча̄ти сарӯпенева две арийасачча̄ни пака̄сита̄ни. таттха магго пат̣ипаккхо самудайасса, ниродхо дуккхасса̄ти пат̣ипаккхена две. ити имина̄ парийа̄йена чатта̄ри сачча̄ни пака̄сита̄ни. тасма̄ анекапарийа̄йена пака̄сито хотӣти ведитаббо.
еса̄хантиа̄дӣсу есо аханти еса̄хам̣. саран̣ам̣ гаччха̄мӣти па̄десу нипатитва̄ пан̣ипа̄тена саран̣агаманена гатопи ида̄ни ва̄ча̄йа сама̄дийанто а̄ха. атха ва̄ пан̣ипа̄тена буддхам̣йева саран̣ам̣ гатоти ида̄ни там̣ а̄дим̣ катва̄ сесе дхаммасан̇гхепи гантум̣ а̄ха. аджджатаггети аджджатам̣ а̄дим̣ катва̄, аджджадаггети ва̄ па̄т̣хо, да-ка̄ро падасандхикаро, аджджа аггам̣ катва̄ти вуттам̣ хоти. па̄н̣ехи упетам̣ па̄н̣упетам̣, йа̄ва ме джӣвитам̣ паваттати, та̄ва упетам̣, анан̃н̃асаттхукам̣ тӣхи саран̣агаманехи саран̣ам̣ гатам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету джа̄на̄тӯти вуттам̣ хоти. етта̄вата̄ анена сута̄нурӯпа̄ пат̣ипатти дассита̄ хоти. никкуджджита̄дӣхи ва̄ саттхусампаттим̣ дассетва̄ имина̄ ‘‘еса̄ха’’нтиа̄дина̄ сиссасампатти дассита̄. тена ва̄ пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхам̣ дассетва̄ имина̄ саддха̄пат̣ила̄бхо дассито. ида̄ни евам̣ пат̣иладдхасаддхена пан̃н̃авата̄ йам̣ каттаббам̣, там̣ каттука̄мо бхагавантам̣ йа̄чати ‘‘лабхеййа̄ха’’нти. таттха бхагавато иддхийа̄дӣхи абхиппаса̄дитачитто ‘‘бхагава̄пи чаккаваттираджджам̣ паха̄йа паббаджито, киман̇гам̣ пана̄ха’’нти саддха̄йа паббаджджам̣ йа̄чати, таттха парипӯрака̄ритам̣ паттхенто пан̃н̃а̄йа упасампадам̣. сесам̣ па̄кат̣амева.
еко вӯпакат̣т̣хотиа̄дӣсу пана еко ка̄йавивекена, вӯпакат̣т̣хо читтавивекена, аппаматто каммат̣т̣ха̄не сатиавиджаханена, а̄та̄пӣ ка̄йикачетасикавӣрийасан̇кха̄тена а̄та̄пена, пахитатто ка̄йе ча джӣвите ча анапеккхата̄йа вихаранто ан̃н̃атараирийа̄патхавиха̄рена. на чирассева̄ти паббаджджам̣ упа̄да̄йа вуччати. кулапутта̄ти дувидха̄ кулапутта̄, джа̄тикулапутта̄, а̄ча̄ракулапутта̄ ча. айам̣ пана убхайатха̄пи кулапутто. ага̄расма̄ти гхара̄. ага̄ра̄нам̣ хитам̣ ага̄рийам̣ касигораккха̄дикут̣умбапосанакаммам̣ вуччати. наттхи еттха ага̄рийанти анага̄рийам̣, паббаджджа̄йетам̣ адхивачанам̣ паббаджантӣти упагаччханти упасан̇каманти. тадануттаранти там̣ ануттарам̣. брахмачарийапарийоса̄нанти маггабрахмачарийасса парийоса̄нам̣, арахаттапхаланти вуттам̣ хоти. тасса хи аттха̄йа кулапутта̄ паббаджанти. дит̣т̣хева дхаммети тасмим̣йева аттабха̄ве. сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ти аттана̄йева пан̃н̃а̄йа паччаккхам̣ катва̄, апараппаччайам̣ н̃атва̄ти аттхо. упасампаджджа виха̄сӣти па̄пун̣итва̄ сампа̄детва̄ ва̄ виха̄си. евам̣ вихаранто ча кхӣн̣а̄ джа̄ти…пе… аббхан̃н̃а̄си. етенасса паччавеккхан̣абхӯмим̣ дассети.
катама̄ панасса джа̄ти кхӣн̣а̄, катхан̃ча нам̣ аббхан̃н̃а̄сӣти? вуччате – на та̄васса атӣта̄ джа̄ти кхӣн̣а̄ пуббева кхӣн̣атта̄, на ана̄гата̄ ана̄гате ва̄йа̄ма̄бха̄вато, на паччуппанна̄ виджджама̄натта̄. йа̄ пана маггасса абха̄витатта̄ уппаджджеййа екачатупан̃чавока̄рабхавесу екачатупан̃чаккхандхаппабхеда̄ джа̄ти, са̄ маггасса бха̄витатта̄ ануппа̄дадхамматам̣ а̄паджджанена кхӣн̣а̄. там̣ со маггабха̄вана̄йа пахӣнакилесе паччавеккхитва̄ килеса̄бха̄ве виджджама̄нампи каммам̣ а̄йатим̣ апат̣исандхикам̣ хотӣти джа̄нанто джа̄на̄ти.
вуситанти вуттхам̣ паривуттхам̣, катам̣ чаритам̣ нит̣т̣ха̄питанти аттхо. брахмачарийанти маггабрахмачарийам̣. катам̣ каран̣ӣйанти чатӯсу саччесу чатӯхи маггехи парин̃н̃а̄паха̄насаччхикирийабха̄вана̄васена сол̣асавидхампи киччам̣ нит̣т̣ха̄питанти аттхо. на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти ида̄ни пуна иттхабха̄ва̄йа евам̣ сол̣асакиччабха̄ва̄йа килесаккхайа̄йа ва̄ маггабха̄вана̄ наттхӣти. атха ва̄ иттхатта̄йа̄ти иттхабха̄вато, имасма̄ евам̣пака̄ра̄ ида̄ни ваттама̄наккхандхасанта̄на̄ апарам̣ кхандхасанта̄нам̣ наттхи. име пана пан̃чаккхандха̄ парин̃н̃а̄та̄ тит̣т̣ханти чхиннамӯлако руккхо вийа̄ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атароти еко. арахатанти араханта̄нам̣. маха̄са̄вака̄нам̣ аббхантаро а̄йасма̄ бха̄радва̄джо ахосӣти айам̣ киреттха адхиппа̄йоти.
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа касибха̄радва̄джасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.