11. виджайасуттаван̣н̣ана̄
чарам̣ ва̄ йади ва̄ тит̣т̣ханти нандасуттам̣. ‘‘виджайасуттам̣ ка̄йавиччханданикасутта’’нтипи вуччати. ка̄ уппатти? идам̣ кира суттам̣ двӣсу т̣ха̄несу вуттам̣, тасма̄ асса дувидха̄ уппатти. таттха бхагавата̄ анупуббена капилаваттхум̣ ануппатва̄, са̄кийе винетва̄ нанда̄дайо пабба̄джетва̄, анун̃н̃а̄та̄йа ма̄туга̄масса паббаджджа̄йа а̄нандаттхерасса бхагинӣ нанда̄, кхемакасаккаран̃н̃о дхӣта̄ абхирӯпананда̄, джанападакалйа̄н̣ӣ нанда̄ти тиссо нанда̄йо паббаджим̣су. тена ча самайена бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати. абхирӯпананда̄ абхирӯпа̄ ева ахоси дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄, теневасса̄ абхирӯпананда̄ти на̄мамакам̣су. джанападакалйа̄н̣ӣ нанда̄пи рӯпена аттана̄ садисам̣ на пассати. та̄ убхопи рӯпамадаматта̄ ‘‘бхагава̄ рӯпам̣ виван̣н̣ети, гарахати, анекапарийа̄йена рӯпе а̄дӣнавам̣ дассетӣ’’ти бхагавато упат̣т̣ха̄нам̣ на гаччханти, дат̣т̣хумпи на иччханти. евам̣ аппасанна̄ касма̄ паббаджита̄ти че? агатийа̄. абхирӯпананда̄йа хи ва̄реййадивасейева са̄мико сакйакума̄ро ка̄ламака̄си. атха нам̣ ма̄та̄питаро ака̄макам̣ пабба̄джесум̣. джанападакалйа̄н̣ӣ нанда̄пи а̄йасманте нанде арахаттам̣ патте нира̄са̄ хутва̄ ‘‘майхам̣ са̄мико ча ма̄та̄ ча маха̄паджа̄пати ан̃н̃е ча н̃а̄така̄ паббаджита̄, н̃а̄тӣхи вина̄ дуккхо гхара̄ва̄со’’ти гхара̄ва̄се асса̄дамалабхантӣ паббаджита̄, на саддха̄йа.
атха бхагава̄ та̄сам̣ н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ видитва̄ маха̄паджа̄патим̣ а̄н̣а̄песи ‘‘сабба̄пи бхиккхунийо пат̣ипа̄т̣ийа̄ ова̄дам̣ а̄гаччхантӯ’’ти. та̄ аттано ва̄ре сампатте ан̃н̃ам̣ песенти. тато бхагава̄ ‘‘сампатте ва̄ре аттана̄ва а̄гантаббам̣, на ан̃н̃а̄ песетабба̄’’ти а̄ха. атхекадивасам̣ абхирӯпананда̄ агама̄си. там̣ бхагава̄ ниммитарӯпена сам̣веджетва̄ ‘‘ат̣т̣хӣнам̣ нагарам̣ ката’’нти има̄йа дхаммападага̄тха̄йа –
‘‘а̄турам̣ асучим̣ пӯтим̣, пасса нанде самуссайам̣;
уггхарантам̣ паггхарантам̣, ба̄ла̄нам̣ абхипаттхитам̣. (тхерӣга̄. 19);
‘‘анимиттан̃ча бха̄вехи, ма̄на̄нусайамуджджаха;
тато ма̄на̄бхисамайа̄, упасанта̄ чариссасӣ’’ти. (су. ни. 344; тхерӣга̄. 20) –
има̄хи тхерӣга̄тха̄хи ча анупуббена арахатте патит̣т̣ха̄песи. атхекадивасам̣ са̄ваттхива̄сино пуребхаттам̣ да̄нам̣ датва̄ сама̄диннупосатха̄ суниваттха̄ супа̄рута̄ гандхапуппха̄дӣни а̄да̄йа дхаммассаванаттха̄йа джетаванам̣ гантва̄ дхаммассаванапарийоса̄не бхагавантам̣ вандитва̄ нагарам̣ пависанти. бхиккхунисан̇гхопи дхаммакатхам̣ сутва̄ бхиккхуниупассайам̣ гаччхати. таттха манусса̄ ча бхиккхунийо ча бхагавато ван̣н̣ам̣ бха̄санти. чатуппама̄н̣ике хи локасаннива̄се самма̄самбуддхам̣ дисва̄ аппасӣданто на̄ма наттхи. рӯпаппама̄н̣ика̄ хи пуггала̄ бхагавато лаккхан̣акхачитаманубйан̃джанавичитрам̣ самуджджалитакетума̄ла̄бйа̄маппабха̄винаддхамалан̇ка̄раттхамива локасса самуппаннам̣ рӯпам̣ дисва̄ пасӣданти, гхосаппама̄н̣ика̄ анекасатесу джа̄такесу киттигхосам̣ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ каравӣкамадхураниггхосам̣ брахмассаран̃ча сутва̄, лӯкхаппама̄н̣ика̄ паттачӣвара̄дилӯкхатам̣ дуккарака̄рикалӯкхатам̣ ва̄ дисва̄, дхаммаппама̄н̣ика̄ сӣлаккхандха̄дӣсу йам̣кин̃чи дхаммаккхандхам̣ упапариккхитва̄. тасма̄ саббат̣т̣ха̄несу бхагавато ван̣н̣ам̣ бха̄санти. джанападакалйа̄н̣ӣ нанда̄ бхиккхунипассайам̣ патва̄пи анекапарийа̄йена бхагавато ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄нам̣ тесам̣ сутва̄ бхагавантам̣ упагантука̄ма̄ хутва̄ бхиккхунӣнам̣ а̄рочеси. бхиккхунийо там̣ гахетва̄ бхагавантам̣ упасан̇камим̣су.
бхагава̄ пат̣икаччева тасса̄гаманам̣ видитва̄ кан̣т̣акена кан̣т̣акам̣, а̄н̣ийа̄ ча а̄н̣им̣ нӣхаритука̄мо пурисо вийа рӯпенева рӯпамадам̣ винетум̣ аттано иддхибалена паннарасасол̣асавассуддесикам̣ атидассанӣйам̣ иттхим̣ пассе т̣хатва̄ бӣджама̄нам̣ абхиниммини. нанда̄ бхиккхунӣхи саддхим̣ упасан̇камитва̄, бхагавантам̣ вандитва̄, бхиккхунисан̇гхасса антаре нисӣдитва̄, па̄датала̄ пабхути йа̄ва кесагга̄ бхагавато рӯпасампаттим̣ дисва̄ пуна там̣ бхагавато пассе т̣хитам̣ нимматарӯпан̃ча дисва̄ ‘‘ахо айам̣ иттхӣ рӯпаватӣ’’ти аттано рӯпамадам̣ джахитва̄ тасса̄ рӯпе абхираттабха̄ва̄ ахоси. тато бхагава̄ там̣ иттхим̣ вӣсативассаппама̄н̣ам̣ катва̄ дассеси. ма̄туга̄мо хи сол̣асавассуддесикойева собхати, на тато уддхам̣. атха тасса̄ рӯпапариха̄ним̣ дисва̄ нанда̄йа тасмим̣ рӯпе чхандара̄го тануко ахоси. тато бхагава̄ авиджа̄таван̣н̣ам̣, саким̣виджа̄таван̣н̣ам̣, маджджхимиттхиван̣н̣ам̣, махиттхиван̣н̣анти евам̣ йа̄ва вассасатикам̣ обхаггам̣ дан̣д̣апара̄йан̣ам̣ тилака̄хатагаттам̣ катва̄, дассетва̄ пассама̄на̄йева нанда̄йа тасса̄ маран̣ам̣ уддхума̄така̄дибхедам̣ ка̄ка̄дӣхи сампарива̄ретва̄ кхаджджама̄нам̣ дуггандхам̣ джегуччхапат̣икӯлабха̄ван̃ча дассеси. нанда̄йа там̣ камам̣ дисва̄ ‘‘евамевам̣ мамапи ан̃н̃есампи саббаса̄дха̄ран̣о айам̣ камо’’ти аниччасан̃н̃а̄ сан̣т̣ха̄си, тадануса̄рена ча дуккханаттасан̃н̃а̄пи, тайо бхава̄ а̄диттамива ага̄рам̣ аппат̣исаран̣а̄ хутва̄ упат̣т̣хахим̣су. атха бхагава̄ ‘‘каммат̣т̣ха̄не паккхантам̣ нанда̄йа читта’’нти н̃атва̄ тасса̄ саппа̄йавасена има̄ га̄тха̄йо абха̄си –
‘‘а̄турам̣ асучим̣ пӯтим̣, пасса нанде самуссайам̣;
уггхарантам̣ паггхарантам̣, ба̄ла̄нам̣ абхипаттхитам̣. (тхерӣга̄. 19);
‘‘йатха̄ идам̣ татха̄ етам̣, йатха̄ етам̣ татха̄ идам̣;
дха̄тусо сун̃н̃ато пасса, ма̄ локам̣ пунара̄гами;
бхаве чхандам̣ вира̄джетва̄, упасанта̄ чариссасӣ’’ти. (су. ни. 205);
га̄тха̄парийоса̄не нанда̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. атхасса̄ бхагава̄ упаримагга̄дхигаматтхам̣ сун̃н̃атапарива̄рам̣ випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ катхенто имам̣ суттамабха̄си. айам̣ та̄васса ека̄ уппатти.
бхагавати пана ра̄джагахе вихаранте йа̄ са̄ чӣвараккхандхаке (маха̄ва. 326) виттха̄рато вуттасамут̣т̣ха̄на̄йа са̄лаватийа̄ ган̣ика̄йа дхӣта̄ джӣвакасса канит̣т̣ха̄ сирима̄ на̄ма ма̄ту аччайена там̣ т̣ха̄нам̣ лабхитва̄ ‘‘аккодхена джине кодха’’нти (дха. па. 223; джа̄. 1.2.1) имисса̄ га̄тха̄йа ваттхумхи пун̣н̣акасет̣т̣хидхӣтарам̣ аваман̃н̃итва̄, бхагавантам̣ кхама̄пентӣ дхаммадесанам̣ сутва̄, сота̄панна̄ хутва̄ ат̣т̣ха ниччабхатта̄ни паваттеси. там̣ а̄раббха ан̃н̃атаро ниччабхаттико бхиккху ра̄гам̣ уппа̄деси. а̄ха̄ракиччампи ча ка̄тум̣ асакконто нира̄ха̄ро нипаджджӣти дхаммападага̄тха̄ваттхумхи вуттам̣. тасмим̣ татха̄нипаннейева сирима̄ ка̄лам̣ катва̄ йа̄мабхаване суйа̄масса девӣ ахоси. атха тасса̄ сарӣрасса аггикиччам̣ нива̄ретва̄ а̄макасуса̄не ран̃н̃а̄ никкхипа̄питам̣ сарӣрам̣ дассана̄йа бхагава̄ бхиккхусан̇гхапаривуто агама̄си, тампи бхиккхум̣ а̄да̄йа, татха̄ на̄гара̄ ча ра̄джа̄ ча. таттха манусса̄ бхан̣анти ‘‘пуббе сирима̄йа ат̣т̣хуттарасахассена̄пи дассанам̣ дуллабхам̣, там̣ да̄наджджа ка̄кан̣ика̄йа̄пи дат̣т̣хука̄мо наттхӣ’’ти. сирима̄пи девакан̃н̃а̄ пан̃чахи ратхасатехи паривута̄ татра̄гама̄си. татра̄пи бхагава̄ саннипатита̄нам̣ дхаммадесанаттхам̣ имам̣ суттам̣ тасса бхиккхуно ова̄даттхам̣ ‘‘пасса читтакатам̣ бимба’’нти (дха. па. 147) иман̃ча дхаммападага̄тхам̣ абха̄си. айамасса дутийа̄ уппатти.
195. таттха чарам̣ ва̄ти сакаларӯпака̄йасса гантаббадиса̄бхимукхена̄бхинӣха̄рена гаччханто ва̄. йади ва̄ тит̣т̣ханти тассева усса̄панабха̄вена тит̣т̣ханто ва̄. нисинно уда ва̄ сайанти тассева хет̣т̣химабха̄гасамин̃джанаупаримабха̄гасамусса̄панабха̄вена нисинно ва̄, тирийам̣ паса̄ран̣абха̄вена сайанто ва̄. самин̃джети паса̄ретӣти та̄ни та̄ни пабба̄ни самин̃джети ча паса̄рети ча.
еса̄ ка̄йасса ин̃джана̄ти сабба̄песа̄ имассева савин̃н̃а̄н̣акасса ка̄йасса ин̃джана̄ чалана̄ пхандана̄, наттхеттха ан̃н̃о кочи чаранто ва̄ паса̄ренто ва̄, апича кхо пана ‘‘чара̄мӣ’’ти читте уппаджджанте там̣самут̣т̣ха̄на̄ ва̄йодха̄ту ка̄йам̣ пхарати, тенасса гантаббадиса̄бхимукхо абхинӣха̄ро хоти, десантаре рӯпантарапа̄тубха̄воти аттхо. тена ‘‘чара’’нти вуччати. татха̄ ‘‘тит̣т̣ха̄мӣ’’ти читте уппаджджанте там̣самут̣т̣ха̄на̄ ва̄йодха̄ту ка̄йам̣ пхарати, тенасса самусса̄панам̣ хоти, упарӯпарит̣т̣ха̄нена рӯпапа̄тубха̄воти аттхо. тена ‘‘тит̣т̣ха’’нти вуччати. татха̄ ‘‘нисӣда̄мӣ’’ти читте уппаджджанте там̣самут̣т̣ха̄на̄ ва̄йодха̄ту ка̄йам̣ пхарати, тенасса хет̣т̣химабха̄гасамин̃джанан̃ча упаримабха̄гасамусса̄панан̃ча хоти, татха̄бха̄вена рӯпапа̄тубха̄воти аттхо. тена ‘‘нисинно’’ти вуччати. татха̄ ‘‘сайа̄мӣ’’ти читте уппаджджанте там̣самут̣т̣ха̄на̄ ва̄йодха̄ту ка̄йам̣ пхарати, тенасса тирийам̣ паса̄ран̣ам̣ хоти, татха̄бха̄вена рӯпапа̄тубха̄воти аттхо. тена ‘‘сайа’’нти вуччати.
евам̣ ча̄йама̄йасма̄ йо кочи иттханна̄мо чарам̣ ва̄ йади ва̄ тит̣т̣хам̣, нисинно уда ва̄ сайам̣ йаметам̣ таттха таттха ирийа̄патхе тесам̣ тесам̣ пабба̄нам̣ самин̃джанаппаса̄ран̣авасена самин̃джети паса̄ретӣти вуччати. тампи йасма̄ самин̃джанаппаса̄ран̣ачитте уппаджджама̄не йатха̄вуттенева найена хоти, тасма̄ еса̄ ка̄йасса ин̃джана̄, наттхеттха ан̃н̃о кочи, сун̃н̃амидам̣ кеначи чарантена ва̄ паса̄рентена ва̄ саттена ва̄ пуггалена ва̄. кевалам̣ пана –
‘‘читтана̄наттама̄гамма, на̄наттам̣ хоти ва̄йуно;
ва̄йуна̄наттато на̄на̄, хоти ка̄йасса ин̃джана̄’’ти. –
айаметтха параматтхо.
евамета̄йа га̄тха̄йа бхагава̄ йасма̄ екасмим̣ ирийа̄патхе чиравинийогена ка̄йапӣл̣анам̣ хоти, тасса ча виноданаттхам̣ ирийа̄патхапариваттанам̣ карӣйати, тасма̄ ‘‘чарам̣ ва̄’’тиа̄дӣхи ирийа̄патхапат̣иччханнам̣ дуккхалаккхан̣ам̣ дӣпети, татха̄ чаран̣ака̄ле т̣ха̄на̄дӣнамабха̄вато саббаметам̣ чаран̣а̄дибхедам̣ ‘‘еса̄ ка̄йасса ин̃джана̄’’ти бхан̣анто сантатипат̣иччханнам̣ аниччалаккхан̣ам̣. та̄йа та̄йа са̄маггийа̄ паватта̄йа ‘‘еса̄ ка̄йасса ин̃джана̄’’ти ча аттапат̣иккхепена бхан̣анто аттасан̃н̃а̄гханапат̣иччханнам̣ анатталаккхан̣ам̣ дӣпети.
196. евам̣ лаккхан̣аттайадӣпанена сун̃н̃атакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхетва̄ пуна савин̃н̃а̄н̣ака̄вин̃н̃а̄н̣акаасубхадассанаттхам̣ ‘‘ат̣т̣хинаха̄русам̣йутто’’ти а̄рабхи. тассаттхо – йасса чеса̄ ка̄йасса ин̃джана̄, сва̄йам̣ ка̄йо висуддхимагге дваттим̣са̄ка̄раван̣н̣ана̄йам̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄надисока̄сапариччхедабхедена абйа̄па̄ранайена ча пака̄ситехи сат̣т̣ха̄дхикехи тӣхи ат̣т̣хисатехи навахи нха̄русатехи ча сам̣йуттатта̄ ат̣т̣хинаха̄русам̣йутто. таттхева пака̄ситена аггапа̄дан̇гулитача̄дина̄ тачена ча навапесисатаппабхедена ча мам̣сена авалиттатта̄ тачамам̣са̄валепано парамадуггандхаджегуччхапат̣икӯлоти ведитаббо. кин̃четтха ведитаббам̣ сийа̄, йади еса йа̄ са̄ маджджхимасса пурисасса сакаласарӣрато сам̣кад̣д̣хита̄ бадарат̣т̣хиппама̄н̣а̄ бхавеййа, та̄йа маккхика̄паттасукхумаччхавийа̄ нӣла̄диран̇гаджа̄тена гехабхитти вийа пат̣иччханно на бхавеййа, айам̣ пана евам̣ сукхума̄йапи чхавийа̄ ка̄йо пат̣иччханно пан̃н̃а̄чаккхувирахитехи ба̄лапутхуджджанехи йатха̄бхӯтам̣ на диссати. чхавира̄гаран̃джито хисса парамаджегуччхапат̣икӯладхаммасан̇кха̄то тачопи тачапаливет̣хитам̣ йам̣ там̣ пабхедато –
‘‘навапесисата̄ мам̣са̄, авалитта̄ кал̣еваре;
на̄на̄кимикула̄кин̣н̣ам̣, мил̣хат̣т̣ха̄нам̣ва пӯтика̄’’ти. –
евам̣ вуттам̣ навамам̣сасатампи, мам̣са̄валитта̄ йе те –
‘‘наванха̄русата̄ хонти, бйа̄маматте кал̣еваре;
бандханти ат̣т̣хисан̇гха̄там̣, ага̄рамива валлийа̄’’ти. –
тепи, нха̄русамут̣т̣хита̄ни пат̣ипа̄т̣ийа̄ ават̣т̣хита̄ни пӯтӣни дуггандха̄ни тӣн̣и сат̣т̣ха̄дхика̄ни ат̣т̣хисата̄нипи йатха̄бхӯтам̣ на диссанти йато ана̄дийитва̄ там̣ маккхика̄паттасукхумаччхавим̣. йа̄ни панасса чхавира̄гараттена тачена паливет̣хитатта̄ саббалокасса апа̄кат̣а̄ни на̄наппака̄ра̄ни аббхантаракун̣апа̄ни парама̄сучидуггандхаджегуччханӣйапат̣икӯла̄ни, та̄нипи пан̃н̃а̄чаккхуна̄ пат̣ивиджджхитва̄ евам̣ пасситаббо ‘‘антапӯро ударапӯро…пе… питтасса ча васа̄йа ча̄’’ти.
197. таттха антасса пӯро антапӯро. ударасса пӯро ударапӯро. ударанти ча ударийассетам̣ адхивачанам̣. тан̃хи т̣ха̄нана̄мена ‘‘удара’’нти вуттам̣. йаканапел̣асса̄ти йаканапин̣д̣асса. ваттхиноти муттасса. т̣ха̄нӯпача̄рена панетам̣ ‘‘ваттхӣ’’ти вуттам̣. пӯроти адхика̄ро, тасма̄ йаканапел̣асса пӯро ваттхино пӯроти евам̣ йоджетаббам̣. еса найо хадайасса̄тиа̄дӣсу. сабба̄нева чета̄ни анта̄дӣни ван̣н̣асан̣т̣ха̄надисока̄сапариччхедабхедена абйа̄па̄ранайена ча висуддхимагге вуттанайавасенева ведитабба̄ни.
199-200. евам̣ бхагава̄ ‘‘на кин̃четтха екампи гайхӯпагам̣ мутта̄ман̣исадисам̣ аттхи, ан̃н̃адаттху асучипарипӯрова̄йам̣ ка̄йо’’ти аббхантаракун̣апам̣ дассетва̄ ида̄ни тамева аббхантаракун̣апам̣ бахиниккхаманакун̣апена па̄кат̣ам̣ катва̄ дассенто пуббе вуттан̃ча сан̇ган̣хитва̄ ‘‘атхасса навахи сотехӣ’’ти га̄тха̄двайама̄ха.
таттха атха̄ти парийа̄йантаранидассанам̣, апарена̄пи парийа̄йена асучибха̄вам̣ пасса̄ти вуттам̣ хоти. асса̄ти имасса ка̄йасса. навахи сотехӣти убхоаккхиччхиддакан̣н̣аччхиддана̄са̄чхиддамукхаваччамаггапасса̄вамаггехи. асучи саватӣти саббалокапа̄кат̣ана̄наппака̄рапарамадуггандхаджегуччхаасучийева савати, сандати, паггхарати, на ан̃н̃ам̣ кин̃чи агаручандана̄дигандхаджа̄там̣ ва̄ ман̣имутта̄диратанаджа̄там̣ ва̄. саббада̄ти тан̃ча кхо саббада̄ раттимпи дива̄пи пуббан̣хепи са̄йанхепи тит̣т̣хатопи гаччхатопӣти. ким̣ там̣ асучӣти че? ‘‘аккхимха̄ аккхигӯтхако’’тиа̄ди. етасса хи двӣхи аккхиччхиддехи апанӣтатачамам̣сасадисо аккхигӯтхако, кан̣н̣аччхиддехи раджоджалласадисо кан̣н̣агӯтхако, на̄са̄чхиддехи пуббасадиса̄ син̇гха̄н̣ика̄ ча савати, мукхена ча вамати. ким̣ ваматӣти че? екада̄ питтам̣, йада̄ абаддхапиттам̣ куппитам̣ хоти, тада̄ там̣ ваматӣти адхиппа̄йо. семхан̃ча̄ти на кевалан̃ча питтам̣, йампи ударапат̣але екапаттхапӯраппама̄н̣ам̣ семхам̣ тит̣т̣хати, тампи екада̄ вамати. там̣ панетам̣ ван̣н̣а̄дито висуддхимагге (висуддхи. 1.203-204, 210-211) вуттанайенева ведитаббам̣. ‘‘семхан̃ча̄’’ти ча-саддена семхан̃ча ан̃н̃ан̃ча еварӯпам̣ ударийалохита̄диасучим̣ ваматӣти дассети. евам̣ саттахи два̄рехи асучиваманам̣ дассетва̄ ка̄лан̃н̃ӯ пуггалан̃н̃ӯ парисан̃н̃ӯ ча бхагава̄ тадуттари две два̄ра̄ни висесавачанена ана̄маситва̄ апарена парийа̄йена саббасма̄пи ка̄йа̄ асучисаванам̣ дассенто а̄ха ‘‘ка̄йамха̄ седаджаллика̄’’ти. таттха седаджаллика̄ти седо ча лон̣апат̣аламалабхеда̄ джаллика̄ ча, тасса ‘‘савати саббада̄’’ти имина̄ саддхим̣ самбандхо.
201. евам̣ бхагава̄ йатха̄ на̄ма бхатте паччама̄не тан̣д̣уламалан̃ча удакамалан̃ча пхен̣ена саддхим̣ ут̣т̣хахитва̄ уккхалимукхам̣ маккхетва̄ бахи гал̣ати, татха̄ аситапӣта̄дибхеде а̄ха̄ре каммаджена аггина̄ паччама̄не йам̣ аситапӣта̄дималам̣ ут̣т̣хахитва̄ ‘‘аккхимха̄ аккхигӯтхако’’тиа̄дина̄ бхедена никкхамантам̣ аккхиа̄дӣни маккхетва̄ бахи гал̣ати, тасса̄пи васена имасса ка̄йасса асучибха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни йам̣ локе уттаман̇гасамматам̣ сӣсам̣ ативисит̣т̣хабха̄вато паччента̄ ванданеййа̄нампи ванданам̣ на каронти, тасса̄пи нисса̄рата̄йа асучита̄йа часса асучибха̄вам̣ дассенто ‘‘атхасса сусирам̣ сӣса’’нти имам̣ га̄тхама̄ха.
таттха сусиранти чхиддам̣. маттхалун̇гасса пӯританти дадхибхаритаала̄букам̣ вийа маттхалун̇габхаритам̣. тан̃ча панетам̣ маттхалун̇гам̣ висуддхимагге вуттанайенева ведитаббам̣. субхато нам̣ ман̃н̃ати ба̄лоти таменам̣ евам̣ на̄на̄видхакун̣апабхаритампи ка̄йам̣ дуччинтитачинтӣ ба̄ло субхато ман̃н̃ати, субхам̣ сучим̣ ит̣т̣хам̣ кантам̣ мана̄панти тӣхипи тан̣ха̄дит̣т̣хима̄наман̃н̃ана̄хи ман̃н̃ати. касма̄? йасма̄ авиджджа̄йа пураккхато чатусаччапат̣иччха̄дакена мохена пураккхато, чодито, паваттито, ‘‘евам̣ а̄дийа, евам̣ абхинивиса евам̣ ман̃н̃а̄хӣ’’ти га̄хитоти адхиппа̄йо. пасса йа̄ва анаттхакара̄ ча̄йам̣ авиджджа̄ти.
202. евам̣ бхагава̄ савин̃н̃а̄н̣акавасена асубхам̣ дассетва̄ ида̄ни авин̃н̃а̄н̣акавасена дассетум̣, йасма̄ ва̄ чаккаваттиран̃н̃опи ка̄йо йатха̄вуттакун̣апабхаритойева хоти, тасма̄ саббаппака̄ренапи сампаттибхаве асубхам̣ дассетва̄ ида̄ни випаттибхаве дассетум̣ ‘‘йада̄ ча со мато сетӣ’’ти га̄тхама̄ха.
тассаттхо – сва̄йамевам̣видхо ка̄йо йада̄ а̄йуусма̄вин̃н̃а̄н̣а̄пагамена мато ва̄табхаритабхаста̄ вийа уддхума̄тако ван̣н̣апарибхедена винӣлако суса̄насмим̣ нираттхам̣ва калин̇гарам̣ чхад̣д̣итатта̄ апавиддхо сети, атха ‘‘на да̄нисса пуна ут̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’ти екам̣сатойева анапеккха̄ хонти н̃а̄тайо. таттха матоти аниччатам̣ дассети, сетӣти нирӣхакаттам̣. тадубхайена ча джӣвитабаламадаппаха̄не нийоджети. уддхума̄тоти сан̣т̣ха̄навипаттим̣ дассети, винӣлакоти чхавира̄гавипаттим̣. тадубхайена ча рӯпамадаппаха̄не ван̣н̣апоккхаратам̣ пат̣ичча ма̄наппаха̄не ча нийоджети. апавиддхоти гахетабба̄бха̄вам̣ дассети, суса̄насминти анто адхива̄сетуманарахам̣ джигуччханӣйабха̄вам̣. тадубхайенапи ‘‘мама’’нти га̄хасса субхасан̃н̃а̄йа ча паха̄не нийоджети. анапеккха̄ хонти н̃а̄тайоти пат̣икирийа̄бха̄вам̣ дассети, тена ча парива̄рамадаппаха̄не нийоджети.
203. евамима̄йа га̄тха̄йа апарибхинна̄вин̃н̃а̄н̣акавасена асубхам̣ дассетва̄ ида̄ни парибхиннавасена̄пи дассетум̣ ‘‘кха̄данти на’’нти га̄тхама̄ха. таттха йе чан̃н̃ети йе ча ан̃н̃епи ка̄какулала̄дайо кун̣апабхаккха̄ па̄н̣ино санти, тепи нам̣ кха̄дантӣти аттхо. сесам̣ утта̄намева.
204. евам̣ ‘‘чарам̣ ва̄’’тиа̄дина̄ найена сун̃н̃атакаммат̣т̣ха̄навасена, ‘‘ат̣т̣хинаха̄русам̣йутто’’тиа̄дина̄ савин̃н̃а̄н̣ака̄субхавасена ‘‘йада̄ ча со мато сетӣ’’тиа̄дина̄ авин̃н̃а̄н̣ака̄субхавасена ка̄йам̣ дассетва̄ евам̣ ниччасукхаттабха̄васун̃н̃е екантаасубхе ча̄пи ка̄йасмим̣ ‘‘субхато нам̣ ман̃н̃ати ба̄ло, авиджджа̄йа пураккхато’’ти имина̄ ба̄ласса вуттим̣ пака̄сетва̄ авиджджа̄мукхена ча ват̣т̣ам̣ дассетва̄ ида̄ни таттха пан̣д̣итасса вуттим̣ парин̃н̃а̄мукхена ча виват̣т̣ам̣ дассетум̣ ‘‘сутва̄на буддхавачана’’нти а̄рабхи.
таттха сутва̄на̄ти йонисо ниса̄метва̄. буддхавачананти ка̄йавиччханданакарам̣ буддхавачанам̣. бхиккхӯти секкхо ва̄ путхуджджано ва̄. пан̃н̃а̄н̣ава̄ти пан̃н̃а̄н̣ам̣ вуччати випассана̄ аничча̄диппака̄ресу паваттатта̄, та̄йа саманна̄гатоти аттхо. идха̄ти са̄сане. со кхо нам̣ париджа̄на̄тӣти со имам̣ ка̄йам̣ тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄на̄ти. катхам̣? йатха̄ на̄ма кусало ва̄н̣иджо идан̃чидан̃ча̄ти бхан̣д̣ам̣ олокетва̄ ‘‘еттакена гахите еттако на̄ма удайо бхависсатӣ’’ти тулайитва̄ татха̄ катва̄ пуна саудайам̣ мӯлам̣ ган̣ханто там̣ бхан̣д̣ам̣ чхад̣д̣ети, евамевам̣ ‘‘ат̣т̣хинха̄руа̄дайо име кесалома̄дайо ча̄’’ти н̃а̄н̣ачаккхуна̄ олокенто н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа париджа̄на̄ти, ‘‘аничча̄ ете дхамма̄ дуккха̄ анатта̄’’ти тулайанто тӣран̣апарин̃н̃а̄йа париджа̄на̄ти, евам̣ тӣрайитва̄ арийамаггам̣ па̄пун̣анто таттха чхандара̄гаппаха̄нена паха̄напарин̃н̃а̄йа париджа̄на̄ти. савин̃н̃а̄н̣ака̄вин̃н̃а̄н̣акаасубхавасена ва̄ пассанто н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа париджа̄на̄ти, аничча̄дивасена пассанто тӣран̣апарин̃н̃а̄йа, арахаттамаггена тато чхандара̄гам̣ апакад̣д̣хитва̄ там̣ паджаханто паха̄напарин̃н̃а̄йа париджа̄на̄ти.
касма̄ со евам̣ париджа̄на̄тӣти че? йатха̄бхӯтан̃хи пассати, йасма̄ йатха̄бхӯтам̣ пассатӣти аттхо. ‘‘пан̃н̃а̄н̣ава̄’’тиа̄дина̄ ева ча етасмим̣ аттхе сиддхе йасма̄ буддхавачанам̣ сутва̄ тасса пан̃н̃а̄н̣аваттам̣ хоти, йасма̄ ча саббаджанасса па̄кат̣опа̄йам̣ ка̄йо асутва̄ буддхавачанам̣ на сакка̄ париджа̄нитум̣, тасма̄ тасса н̃а̄н̣ахетум̣ ито ба̄хира̄нам̣ евам̣ дат̣т̣хум̣ асаматтхатан̃ча дассетум̣ ‘‘сутва̄на буддхавачана’’нти а̄ха. нанда̄бхиккхуним̣ тан̃ча випаллаттхачиттам̣ бхиккхум̣ а̄раббха десана̄паваттито аггапарисато таппат̣ипаттиппатта̄нам̣ бхиккхубха̄вадассанато ча ‘‘бхиккхӯ’’ти а̄ха.
205. ида̄ни ‘‘йатха̄бхӯтан̃хи пассатӣ’’ти еттха йатха̄ пассанто йатха̄бхӯтам̣ пассати, там̣ дассетум̣ а̄ха ‘‘йатха̄ идам̣ татха̄ етам̣, йатха̄ етам̣ татха̄ ида’’нти. тассаттхо – йатха̄ идам̣ савин̃н̃а̄н̣ака̄субхам̣ а̄йуусма̄вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ анапагама̄ чарати, тит̣т̣хати, нисӣдати, сайати; татха̄ етам̣ етарахи суса̄не сайитам̣ авин̃н̃а̄н̣акампи пуббе тесам̣ дхамма̄нам̣ анапагама̄ ахоси. йатха̄ ча етам̣ етарахи матасарӣрам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ апагама̄ на чарати, на тит̣т̣хати, на нисӣдати, на сеййам̣ каппети, татха̄ идам̣ савин̃н̃а̄н̣акампи тесам̣ дхамма̄нам̣ апагама̄ бхависсати. йатха̄ ча идам̣ савин̃н̃а̄н̣акам̣ етарахи на суса̄не матам̣ сети, на уддхума̄така̄дибха̄вамупагатам̣, татха̄ етам̣ етарахи матасарӣрампи пуббе ахоси. йатха̄ панетам̣ етарахи авин̃н̃а̄н̣ака̄субхам̣ матам̣ суса̄не сети, уддхума̄така̄дибха̄ван̃ча упагатам̣, татха̄ идам̣ савин̃н̃а̄н̣акампи бхависсатӣти.
таттха йатха̄ идам̣ татха̄ етанти аттана̄ матасса сарӣрасса сама̄набха̄вам̣ каронто ба̄хире досам̣ паджахати. йатха̄ етам̣ татха̄ иданти матасарӣрена аттано сама̄набха̄вам̣ каронто аджджхаттике ра̄гам̣ паджахати. йена̄ка̄рена убхайам̣ сабхам̣ кароти, там̣ паджа̄нанто убхайаттха мохам̣ паджахати. евам̣ йатха̄бхӯтадассанена пуббабха̄гейева акусаламӯлаппаха̄нам̣ са̄дхетва̄, йасма̄ евам̣ пат̣ипанно бхиккху анупуббена арахаттамаггам̣ патва̄ саббам̣ чхандара̄гам̣ вира̄джетум̣ саматтхо хоти, тасма̄ а̄ха ‘‘аджджхаттан̃ча бахиддха̄ ча, ка̄йе чхандам̣ вира̄джайе’’ти. евам̣ пат̣ипанно бхиккху анупуббена̄ти па̄т̣хасесо.
206. евам̣ секкхабхӯмим̣ дассетва̄ ида̄ни асеккхабхӯмим̣ дассенто а̄ха ‘‘чхандара̄гавиратто со’’ти. тассаттхо – со бхиккху арахаттамагган̃а̄н̣ена пан̃н̃а̄н̣ава̄ магга̄нантарам̣ пхалам̣ па̄пун̣а̄ти, атха саббасо чхандара̄гасса пахӣнатта̄ ‘‘чхандара̄гавиратто’’ти ча, маран̣а̄бха̄вена пан̣ӣтат̣т̣хена ва̄ аматам̣ саббасан̇кха̄равӯпасаманато сантим̣ тан̣ха̄сан̇кха̄тава̄на̄бха̄вато нибба̄нам̣, чавана̄бха̄вато аччутанти сам̣ван̣н̣итам̣ падамаджджхага̄ти ча вуччати. атха ва̄ со бхиккху арахаттамагган̃а̄н̣ена пан̃н̃а̄н̣ава̄ магга̄нантарапхале т̣хито чхандара̄гавиратто на̄ма хоти, вуттаппака̄ран̃ча падамаджджхага̄ти ведитаббо. тена ‘‘идамасса пахӣнам̣, идан̃ча̄нена ладдха’’нти дӣпети.
207-208. евам̣ савин̃н̃а̄н̣ака̄вин̃н̃а̄н̣акавасена асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ саха ниппхаттийа̄ катхетва̄ пуна сан̇кхепадесана̄йа евам̣ махато а̄нисам̣сасса антара̄йакарам̣ пама̄давиха̄рам̣ гараханто ‘‘двипа̄дакойа’’нти га̄тха̄двайама̄ха. таттха кин̃ча̄пи апа̄дака̄дайопи ка̄йа̄ асучӣйева, идха̄дхика̄равасена пана уккат̣т̣хапариччхедавасена ва̄, йасма̄ ва̄ ан̃н̃е асучибхӯта̄пи ка̄йа̄ лон̣амбила̄дӣхи абхисан̇кхаритва̄ манусса̄нам̣ бходжанепи упанӣйанти, на твева мануссака̄йо, тасма̄ асучитарабха̄вамасса дассентопи ‘‘двипа̄дако’’ти а̄ха.
айанти мануссака̄йам̣ дассети. дуггандхо парихӣратӣти дуггандхо сама̄но пуппхагандха̄дӣхи абхисан̇кхаритва̄ парихӣрати. на̄на̄кун̣апапарипӯроти кеса̄дианекаппака̄ракун̣апабхарито. виссаванто тато татоти пуппхагандха̄дӣхи пат̣иччха̄детум̣ гхат̣ента̄нампи там̣ ва̄йа̄мам̣ ниппхалам̣ катва̄ навахи два̄рехи кхел̣асин̇гха̄н̣ика̄дӣни, ломакӯпехи ча седаджалликам̣ виссавантойева. таттха да̄ни пассатха – ета̄дисена ка̄йена йо пурисо ва̄ иттхӣ ва̄ кочи ба̄ло ман̃н̃е ун̣н̣аметаве тан̣ха̄дит̣т̣хима̄наман̃н̃ана̄хи ‘‘аха’’нти ва̄ ‘‘мама’’нти ва̄ ‘‘ниччо’’ти ва̄тиа̄дина̄ найена йо ун̣н̣амитум̣ ман̃н̃еййа, парам̣ ва̄ джа̄тиа̄дӣхи аваджа̄неййа атта̄нам̣ учче т̣ха̄не т̣хапенто, киман̃н̃атра адассана̄ т̣хапетва̄ арийамаггена арийасаччадассана̄бха̄вам̣ киман̃н̃ам̣ тасса евам̣ ун̣н̣ама̄ваджа̄нанака̄ран̣ам̣ сийа̄ти.
десана̄парийоса̄не нанда̄ бхиккхунӣ сам̣вегама̄па̄ди – ‘‘ахо вата ре, ахам̣ ба̄ла̄, йа̄ мам̣йева а̄раббха евам̣ вивидхадхаммадесана̄паваттакасса бхагавато упат̣т̣ха̄нам̣ на̄гама̄си’’нти. евам̣ сам̣вигга̄ ча тамева дхаммадесанам̣ саманна̄харитва̄ тенева каммат̣т̣ха̄нена катипайадивасаббхантаре арахаттам̣ саччха̄ка̄си. дутийат̣т̣ха̄непи кира десана̄парийоса̄не чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси, сирима̄ девакан̃н̃а̄ ана̄га̄мипхалам̣ патта̄, со ча бхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахӣти.
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа виджайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.