12. мунисуттаван̣н̣ана̄
209. сантхава̄то бхайам̣ джа̄танти мунисуттам̣. ка̄ уппатти? на саббассева суттасса ека̄ уппатти, апичеттха а̄дито та̄ва чатуннам̣ га̄тха̄нам̣ айамуппатти – бхагавати кира са̄ваттхийам̣ вихаранте га̄мака̄ва̄се ан̃н̃атара̄ дуггатиттхӣ матапатика̄ путтам̣ бхиккхӯсу пабба̄джетва̄ аттана̄пи бхиккхунӣсу паббаджи. те убхопи са̄ваттхийам̣ вассам̣ упагантва̄ абхин̣хам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса дассанака̄ма̄ ахесум̣. ма̄та̄ кин̃чи лабхитва̄ путтасса харати, путтопи ма̄ту. евам̣ са̄йампи па̄топи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сама̄гантва̄ ладдхам̣ ладдхам̣ сам̣вибхаджама̄на̄, саммодама̄на̄, сукхадуккхам̣ пуччхама̄на̄, нира̄сан̇ка̄ ахесум̣. тесам̣ евам̣ абхин̣хадассанена сам̣сагго уппаджджи, сам̣сагга̄ висса̄со, висса̄са̄ ота̄ро, ра̄гена отин̣н̣ачитта̄нам̣ паббаджитасан̃н̃а̄ ча ма̄тупуттасан̃н̃а̄ ча антарадха̄йи. тато марийа̄давӣтиккамам̣ катва̄ асаддхаммам̣ пат̣исевим̣су, айасаппатта̄ ча виббхамитва̄ ага̄рамаджджхе васим̣су. бхиккхӯ бхагавато а̄рочесум̣. ‘‘ким̣ ну со, бхиккхаве, могхапурисо ман̃н̃ати на ма̄та̄ путте са̄раджджати, путто ва̄ пана ма̄тарӣ’’ти гарахитва̄ ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екарӯпампи саманупасса̄мӣ’’тиа̄дина̄ (а. ни. 5.55) авасесасуттенапи бхиккхӯ сам̣веджетва̄ ‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве –
‘‘висам̣ йатха̄ хала̄халам̣, телам̣ паккутхитам̣ йатха̄;
тамбалохавилӣнам̣ва, ма̄туга̄мам̣ виваджджайе’’ти ча. –
ватва̄ пуна бхиккхӯнам̣ дхаммадесанаттхам̣ – ‘‘сантхава̄то бхайам̣ джа̄та’’нти има̄ аттупана̄йика̄ чатассо га̄тха̄ абха̄си.
таттха сантхаво тан̣ха̄дит̣т̣химиттабхедена тивидхоти пуббе вутто. идха тан̣ха̄дит̣т̣хисантхаво адхиппето. там̣ сандха̄йа бхагава̄ а̄ха – ‘‘пассатха, бхиккхаве, йатха̄ идам̣ тасса могхапурисасса сантхава̄то бхайам̣ джа̄та’’нти. тан̃хи тасса абхин̣хадассанака̄мата̄дитан̣ха̄йа балавакилесабхайам̣ джа̄там̣, йена сан̣т̣ха̄тум̣ асакконто ма̄тари виппат̣ипаджджи. атта̄нува̄да̄дикам̣ ва̄ маха̄бхайам̣, йена са̄санам̣ чхад̣д̣етва̄ виббханто. никета̄ти ‘‘рӯпанимиттаникетависа̄равинибандха̄ кхо, гахапати, ‘никетаса̄рӣ’ти вуччатӣ’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 3.3) найена вутта̄ а̄рамман̣аппабхеда̄. джа̄йате раджоти ра̄гадосамохараджо джа̄йате. ким̣ вуттам̣ хоти? на кевалан̃ча тасса сантхава̄то бхайам̣ джа̄там̣, апича кхо пана йадетам̣ килеса̄нам̣ нива̄сат̣т̣хена са̄сава̄рамман̣ам̣ ‘‘никета’’нти вуччати, ида̄нисса бхиннасам̣варатта̄ атиккантамарийа̄датта̄ сут̣т̣хутарам̣ тато никета̄ джа̄йате раджо, йена сам̣килит̣т̣хачитто анайабйасанам̣ па̄пун̣иссати. атха ва̄ пассатха, бхиккхаве, йатха̄ идам̣ тасса могхапурисасса сантхава̄то бхайам̣ джа̄там̣, йатха̄ ча саббапутхуджджана̄нам̣ никета̄ джа̄йате раджоти евампетам̣ пададвайам̣ йоджетаббам̣.
саббатха̄ пана имина̄ пуримаддхена бхагава̄ путхуджджанадассанам̣ гарахитва̄ аттано дассанам̣ пасам̣санто ‘‘аникета’’нти паччхимаддхама̄ха. таттха йатха̄вуттаникетапат̣иккхепена аникетам̣, сантхавапат̣иккхепена ча асантхавам̣ ведитаббам̣. убхайампетам̣ нибба̄насса̄дхивачанам̣. етам̣ ве мунидассананти етам̣ аникетамасантхавам̣ буддхамунина̄ дит̣т̣ханти аттхо. таттха вети вимхайаттхе нипа̄то дат̣т̣хаббо. тена ча йам̣ на̄ма никетасантхававасена ма̄та̄путтесу виппат̣ипаджджама̄несу аникетамасантхавам̣, етам̣ мунина̄ дит̣т̣хам̣ ахо аббхутанти айамадхиппа̄йо сиддхо хоти. атха ва̄ мунино дассанантипи мунидассанам̣, дассанам̣ на̄ма кханти ручи, кхамати чева руччати ча̄ти аттхо.
210. дутийага̄тха̄йа йо джа̄тамуччхиджджа̄ти йо кисмин̃чидева ваттхусмим̣ джа̄там̣ бхӯтам̣ ниббаттам̣ килесам̣ йатха̄ уппанна̄кусалаппаха̄нам̣ хоти, татха̄ ва̄йаманто тасмим̣ ваттхусмим̣ пуна аниббаттанавасена уччхиндитва̄ йо ана̄гатопи килесо татха̄рӯпаппаччайасамодха̄не ниббаттитум̣ абхимукхӣбхӯтатта̄ ваттама̄насамӣпе ваттама̄налаккхан̣ена ‘‘джа̄йанто’’ти вуччати, тан̃ча на ропайеййа джа̄йантам̣, йатха̄ ануппанна̄кусала̄нуппа̄до хоти, татха̄ ва̄йаманто на ниббаттеййа̄ти аттхо. катхан̃ча на ниббаттеййа? асса на̄нуппавеччхе, йена паччайена со ниббаттеййа там̣ на̄нуппавесеййа на самодха̄неййа. евам̣ самбха̄равекаллакаран̣ена там̣ на ропайеййа джа̄йантам̣. атха ва̄ йасма̄ маггабха̄вана̄йа атӣта̄пи килеса̄ уччхиджджанти а̄йатим̣ випа̄ка̄бха̄вена ваттама̄на̄пи на ропӣйанти тадабха̄вена, ана̄гата̄пи читтасантатим̣ на̄нуппавесӣйанти уппаттиса̄маттхийавигха̄тена, тасма̄ йо арийамаггабха̄вана̄йа джа̄тамуччхиджджа на ропайеййа джа̄йантам̣, ана̄гатампи часса джа̄йантасса на̄нуппавеччхе, тама̄ху екам̣ мунинам̣ чарантам̣, со ча аддаккхи сантипадам̣ махесӣти евампеттха йоджана̄ ведитабба̄. екантаниккилесата̄йа екам̣, сет̣т̣хат̣т̣хена ва̄ екам̣. мунинанти муним̣, мунӣсу ва̄ екам̣. чарантанти сабба̄ка̄рапарипӯра̄йа локаттхачарийа̄йа авасесачарийа̄хи ча чарантам̣. аддаккхӣти аддаса. соти йо джа̄тамуччхиджджа аропане анануппавесане ча саматтхата̄йа ‘‘на ропайеййа джа̄йантамасса на̄нуппавеччхе’’ти вутто буддхамуни. сантипаданти сантикот̣т̣ха̄сам̣, два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатавипассана̄нибба̄набхеда̄су тӣсу саммутисанти, тадан̇гасанти, аччантасантӣсу сет̣т̣хам̣ евам̣ анупасанте локе аччантасантим̣ аддаса махесӣти еваматтхо ведитаббо.
211. татийага̄тха̄йа сан̇кха̄йа̄ти ган̣айитва̄, париччхиндитва̄ вӣмам̣ситва̄ йатха̄бхӯтато н̃атва̄, дуккхапарин̃н̃а̄йа париджа̄нитва̄ти аттхо. ваттхӯнӣти йесу евамайам̣ локо саджджати, та̄ни кхандха̄йатанадха̄тубхеда̄ни килесат̣т̣ха̄на̄ни. пама̄йа бӣджанти йам̣ тесам̣ ваттхӯнам̣ бӣджам̣ абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣, там̣ пама̄йа хим̣ситва̄, ба̄дхитва̄, самуччхедаппаха̄нена паджахитва̄ти аттхо. синехамасса на̄нуппавеччхети йена тан̣ха̄дит̣т̣хисинехена синехитам̣ там̣ бӣджам̣ а̄йатим̣ пат̣исандхивасена там̣ йатха̄вуттам̣ ваттхусассам̣ вирухеййа, там̣ синехамасса на̄нуппавеччхе, таппат̣ипаккха̄йа маггабха̄вана̄йа там̣ на̄нуппавесеййа̄ти аттхо. са ве муни джа̄тикхайантадассӣти со еварӯпо буддхамуни нибба̄насаччхикирийа̄йа джа̄тийа̄ ча маран̣асса ча антабхӯтасса нибба̄насса дит̣т̣хатта̄ джа̄тиккхайантадассӣ таккам̣ паха̄йа на упети сан̇кхам̣. има̄йа чатусаччабха̄вана̄йа наваппабхедампи акусалавитаккам̣ паха̄йа саупа̄дисесанибба̄надха̄тум̣ патва̄ локаттхачарийам̣ каронто анупуббена чаримавин̃н̃а̄н̣аккхайа̄ анупа̄дисесанибба̄надха̄туппаттийа̄ ‘‘дево ва̄ мануссо ва̄’’ти на упети сан̇кхам̣. апариниббуто ева ва̄ йатха̄ ка̄мавитакка̄дино витаккасса аппахӣнатта̄ ‘‘айам̣ пуггало ратто’’ти ва̄ ‘‘дут̣т̣хо’’ти ва̄ сан̇кхам̣ упети, евам̣ таккам̣ паха̄йа на упети сан̇кханти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо.
212. чатуттхага̄тха̄йа ан̃н̃а̄йа̄ти аничча̄динайена джа̄нитва̄. сабба̄нӣти анавасеса̄ни, нивесана̄нӣти ка̄мабхава̄дике бхаве. нивасанти хи тесу сатта̄, тасма̄ ‘‘нивесана̄нӣ’’ти вуччанти. аника̄майам̣ ан̃н̃атарампи тесанти евам̣ дит̣т̣ха̄дӣнаватта̄ тесам̣ нивесана̄нам̣ екампи апаттхенто со еварӯпо буддхамуни маггабха̄вана̄балена тан̣ха̄гедхасса вигататта̄ вӣтагедхо, вӣтагедхатта̄ ева ча агиддхо, на йатха̄ еке авӣтагедха̄ ева сама̄на̄ ‘‘агиддхамха̄’’ти пат̣иджа̄нанти, евам̣. на̄йӯхатӣти тасса тасса нивесанасса ниббаттакам̣ кусалам̣ ва̄ акусалам̣ ва̄ на кароти. ким̣ ка̄ран̣а̄? па̄рагато хи хоти, йасма̄ еварӯпо саббанивесана̄нам̣ па̄рам̣ нибба̄нам̣ гато хотӣти аттхо.
евам̣ пат̣хамага̄тха̄йа путхуджджанадассанам̣ гарахитва̄ аттано дассанам̣ пасам̣санто дутийага̄тха̄йа йехи килесехи путхуджджано анупасанто хоти, тесам̣ абха̄вена аттано сантипада̄дхигамам̣ пасам̣санто татийага̄тха̄йа йесу ваттхӯсу путхуджджано таккам̣ аппаха̄йа татха̄ татха̄ сан̇кхам̣ упети, тесу чатусаччабха̄вана̄йа таккам̣ паха̄йа аттано сан̇кха̄нупагаманам̣ пасам̣санто чатуттхага̄тха̄йа а̄йатимпи йа̄ни нивесана̄ни ка̄майама̄но путхуджджано бхаватан̣ха̄йа а̄йӯхати, тесу тан̣ха̄бха̄вена аттано ана̄йӯханам̣ пасам̣санто чатӯхи га̄тха̄хи арахаттаникӯт̣енева екат̣т̣хуппаттикам̣ десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.
213. сабба̄бхибхунти ка̄ уппатти? маха̄пурисо маха̄бхиниккхаманам̣ катва̄ анупуббена саббан̃н̃утам̣ патва̄ дхаммачаккаппаваттанаттха̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ гаччханто бодхиман̣д̣асса ча гайа̄йа ча антаре упакена̄джӣвакена сама̄гаччхи. тена ча ‘‘виппасанна̄ни кхо те, а̄вусо, индрийа̄нӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.285; маха̄ва. 11) найена пут̣т̣хо ‘‘сабба̄бхибхӯ’’тиа̄дӣни а̄ха. упако ‘‘хупеййа̄вусо’’ти ватва̄, сӣсам̣ окампетва̄, уммаггам̣ гахетва̄ пакка̄ми. ануккамена ча ван̇каха̄раджанападе ан̃н̃атарам̣ ма̄гавикага̄мам̣ па̄пун̣и. таменам̣ ма̄гавикаджет̣т̣хако дисва̄ – ‘‘ахо аппиччхо саман̣о ваттхампи на нива̄сети, айам̣ локе араха̄’’ти гхарам̣ нетва̄ мам̣сарасена паривиситва̄ бхутта̄вин̃ча нам̣ сапуттада̄ро вандитва̄ ‘‘идхева, бханте, васатха, ахам̣ паччайена упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти нимантетва̄, васанока̄сам̣ катва̄ ада̄си. со таттха васати.
ма̄гавико гимхака̄ле удакасампанне сӣтале падесе чаритум̣ дӯрам̣ апаккантесу мигесу таттха гаччханто ‘‘амха̄кам̣ арахантам̣ саккаччам̣ упат̣т̣хахассӯ’’ти чха̄вам̣ на̄ма дхӣтарам̣ а̄н̣а̄петва̄ агама̄си саддхим̣ путтабха̄тукехи. са̄ часса дхӣта̄ дассанӣйа̄ хоти кот̣т̣ха̄сасампанна̄. дутийадивасе упако гхарам̣ а̄гато там̣ да̄рикам̣ саббам̣ упача̄рам̣ катва̄, паривиситум̣ упагатам̣ дисва̄, ра̄гена абхибхӯто бхун̃джитумпи асакконто бха̄джанена бхаттам̣ а̄да̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄, бхаттам̣ екаманте никкхипитва̄ – ‘‘саче чха̄вам̣ лабха̄ми, джӣва̄ми, но че, мара̄мӣ’’ти нира̄ха̄ро сайи. саттаме дивасе ма̄гавико а̄гантва̄ дхӣтарам̣ упакасса паваттим̣ пуччхи. са̄ – ‘‘екадивасамева а̄гантва̄ пуна на̄гатапуббо’’ти а̄ха. ма̄гавико ‘‘а̄гатавесенева нам̣ упасан̇камитва̄ пуччхисса̄мӣ’’ти тан̇кхан̣ан̃н̃ева гантва̄ – ‘‘ким̣, бханте, апха̄сука’’нти па̄де пара̄масанто пуччхи. упако ниттхунанто париваттатийева. со ‘‘вада, бханте, йам̣ майа̄ сакка̄ ка̄тум̣, саббам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄ха. упако – ‘‘саче чха̄вам̣ лабха̄ми, джӣва̄ми, но че, идхева маран̣ам̣ сеййо’’ти а̄ха. ‘‘джа̄на̄си пана, бханте, кин̃чи сиппа’’нти? ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘на, бханте, кин̃чи сиппам̣ аджа̄нантена сакка̄ гхара̄ва̄сам̣ адхит̣т̣ха̄ту’’нти? со а̄ха – ‘‘на̄хам̣ кин̃чи сиппам̣ джа̄на̄ми, апича тумха̄кам̣ мам̣саха̄рако бхависса̄ми, мам̣сан̃ча виккин̣исса̄мӣ’’ти. ма̄гавикопи ‘‘амха̄кам̣ етадева руччатӣ’’ти уттараса̄т̣акам̣ датва̄, гхарам̣ а̄нетва̄ дхӣтарам̣ ада̄си. тесам̣ сам̣ва̄саманва̄йа путто виджа̄йи. субхаддотисса на̄мам̣ акам̣су. чха̄ва̄ путтатосанагӣтена упакам̣ уппан̣д̣еси. со там̣ асаханто ‘‘бхадде, ахам̣ анантаджинасса сантикам̣ гаччха̄мӣ’’ти маджджхимадеса̄бхимукхо пакка̄ми.
бхагава̄ ча тена самайена са̄ваттхийам̣ вихарати джетаванамаха̄виха̄ре. атха кхо бхагава̄ пат̣икаччева бхиккхӯ а̄н̣а̄песи – ‘‘йо, бхиккхаве, анантаджиноти пуччхама̄но а̄гаччхати, тасса мам̣ дассеййа̄тха̄’’ти. упакопи кхо анупуббенева са̄ваттхим̣ а̄гантва̄ виха̄рамаджджхе т̣хатва̄ ‘‘имасмим̣ виха̄ре мама саха̄йо анантаджино на̄ма аттхи, со кухим̣ васатӣ’’ти пуччхи. там̣ бхиккхӯ бхагавато сантикам̣ найим̣су. бхагава̄ тасса̄нурӯпам̣ дхаммам̣ десеси. со десана̄парийоса̄не ана̄га̄мипхале патит̣т̣ха̄си. бхиккхӯ тасса пуббаппаваттим̣ сутва̄ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘бхагава̄ пат̣хамам̣ ниссирикасса наггасаман̣асса дхаммам̣ десесӣ’’ти. бхагава̄ там̣ катха̄самут̣т̣ха̄нам̣ видитва̄ гандхакут̣ито никкхамма тан̇кхан̣а̄нурӯпена па̄т̣иха̄рийена буддха̄сане нисӣдитва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти? те саббам̣ катхесум̣. тато бхагава̄ – ‘‘на, бхиккхаве, татха̄гато ахетуаппаччайа̄ дхаммам̣ десети, ниммала̄ татха̄гатасса дхаммадесана̄, на сакка̄ таттха досам̣ дат̣т̣хум̣. тена, бхиккхаве, дхаммадесанӯпаниссайена упако етарахи ана̄га̄мӣ джа̄то’’ти ватва̄ аттано десана̄мала̄бха̄вадӣпикам̣ имам̣ га̄тхамабха̄си.
тассаттхо – са̄савесу саббакхандха̄йатанадха̄тӯсу чхандара̄гаппаха̄нена техи анабхибхӯтатта̄ сайан̃ча те дхамме саббе абхибхуййа паваттатта̄ сабба̄бхибхум̣. тесан̃ча ан̃н̃есан̃ча саббадхамма̄нам̣ сабба̄ка̄рена видитатта̄ саббавидум̣. саббадхаммадесанасаматтха̄йа собхана̄йа медха̄йа саманна̄гататта̄ сумедхам̣. йесам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хилепа̄нам̣ васена са̄савакхандха̄дибхедесу саббадхаммесу упалимпати, тесам̣ лепа̄нам̣ абха̄ва̄ тесу саббесу дхаммесу анупалиттам̣. тесу ча саббадхаммесу чхандара̄га̄бха̄вена саббе те дхамме джахитва̄ т̣хитатта̄ саббан̃джахам̣. упадхививеканиннена читтена тан̣хаккхайе нибба̄не висесена муттатта̄ тан̣хаккхайе вимуттам̣, адхимуттанти вуттам̣ хоти. там̣ ва̄пи дхӣра̄ муни ведайантӣти тампи пан̣д̣ита̄ сатта̄ муним̣ ведайанти джа̄нанти. пассатха йа̄ва пат̣ивисит̣т̣хова̄йам̣ муни, тасса куто десана̄маланти атта̄нам̣ вибха̄вети. вибха̄ванаттхо хи еттха ва̄саддоти. кечи пана ван̣н̣айанти – ‘‘упако тада̄ татха̄гатам̣ дисва̄пи ‘айам̣ буддхамунӣ’ти на саддахӣ’’ти евам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣, тато бхагава̄ ‘‘саддахату ва̄ ма̄ ва̄, дхӣра̄ пана там̣ муним̣ ведайантӣ’’ти дассенто имам̣ га̄тхамабха̄сӣти.
214. пан̃н̃а̄баланти ка̄ уппатти? айам̣ га̄тха̄ ревататтхерам̣ а̄раббха вутта̄. таттха ‘‘га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е’’ти имисса̄ га̄тха̄йа вуттанайенева ревататтхерасса а̄дито пабхути паббаджджа̄, паббаджитасса кхадираване виха̄ро, таттха вихарато висеса̄дхигамо, бхагавато таттха гаманапачча̄гаманан̃ча ведитаббам̣. пачча̄гате пана бхагавати йо со махаллакабхиккху упа̄ханам̣ саммусситва̄ пат̣иниватто кхадираруккхе а̄лаггитам̣ дисва̄ са̄ваттхим̣ ануппатто виса̄кха̄йа упа̄сика̄йа ‘‘ким̣, бханте, ревататтхерасса васанока̄со раман̣ӣйо’’ти бхиккхӯ пуччхама̄на̄йа йехи бхиккхӯхи пасам̣сито, те апаса̄денто ‘‘упа̄сике, ете туччхам̣ бхан̣анти, на сундаро бхӯмиппадесо, атилӯкхакаккхал̣ам̣ кхадираванамева̄’’ти а̄ха. со виса̄кха̄йа а̄гантукабхаттам̣ бхун̃джитва̄ паччха̄бхаттам̣ ман̣д̣алама̄л̣е саннипатите бхиккхӯ уджджха̄пенто а̄ха – ‘‘ким̣, а̄вусо, ревататтхерасса сена̄сане раман̣ӣйам̣ тумхехи дит̣т̣ха’’нти. бхагава̄ там̣ н̃атва̄ гандхакут̣ито никкхамма тан̇кхан̣а̄нурӯпена па̄т̣иха̄рийена парисамаджджхам̣ патва̄, буддха̄сане нисӣдитва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти? те а̄хам̣су – ‘‘реватам̣, бханте, а̄раббха катха̄ уппанна̄ ‘евам̣ навакаммико када̄ саман̣адхаммам̣ кариссатӣ’’’ти. ‘‘на, бхиккхаве, ревато навакаммико, араха̄ ревато кхӣн̣а̄саво’’ти ватва̄ там̣ а̄раббха тесам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммадесанаттхам̣ имам̣ га̄тхамабха̄си.
тассаттхо – дуббалакаракилесаппаха̄наса̄дхакена викуббанаадхит̣т̣ха̄наппабхедена ва̄ пан̃н̃а̄балена саманна̄гататта̄ пан̃н̃а̄балам̣, чатупа̄рисуддхисӣлена дхутан̇гаватена ча упапаннатта̄ сӣлаватӯпапаннам̣, маггасама̄дхина̄ пхаласама̄дхина̄ ирийа̄патхасама̄дхина̄ ча сама̄хитам̣, упача̄раппана̄бхедена джха̄нена джха̄не ва̄ рататта̄ джха̄наратам̣, сативепуллаппаттатта̄ сатимам̣, ра̄га̄дисан̇гато памуттата̄ сан̇га̄ памуттам̣, пан̃чачетокхилачатуа̄сава̄бха̄вена акхилам̣ ана̄савам̣ там̣ ва̄пи дхӣра̄ муним̣ ведайанти. тампи евам̣ пан̃н̃а̄дигун̣асам̣йуттам̣ сан̇га̄дидосависам̣йуттам̣ пан̣д̣ита̄ сатта̄ муним̣ ва̄ ведайанти. пассатха йа̄ва пат̣ивисит̣т̣хова̄йам̣ кхӣн̣а̄савамуни, со ‘‘навакаммико’’ти ва̄ ‘‘када̄ саман̣адхаммам̣ кариссатӣ’’ти ва̄ катхам̣ ваттаббо. со хи пан̃н̃а̄балена там̣ виха̄рам̣ нит̣т̣ха̄песи, на навакаммакаран̣ена, катакиччова со, на ида̄ни саман̣адхаммам̣ кариссатӣти ревататтхерам̣ вибха̄вети. вибха̄ванаттхо хи еттха ва̄-саддоти.
215. екам̣ чарантанти ка̄ уппатти? бодхиман̣д̣ато пабхути йатха̄ккамам̣ капилаваттхум̣ ануппатте бхагавати пита̄путтасама̄гаме ваттама̄не бхагава̄ саммодама̄нена ран̃н̃а̄ суддходанена ‘‘тумхе, бханте, гахат̣т̣хака̄ле гандхакаран̣д̣аке ва̄сита̄ни ка̄сика̄дӣни дусса̄ни нива̄сетва̄ ида̄ни катхам̣ чхиннака̄ни пам̣сукӯла̄ни дха̄ретха̄’’ти евама̄дина̄ вутто ра̄джа̄нам̣ анунайама̄но –
‘‘йам̣ твам̣ та̄та ваде майхам̣, пат̣т̣ун̣н̣ам̣ дукӯлака̄сикам̣;
пам̣сукӯлам̣ тато сеййам̣, етам̣ ме абхипаттхита’’нти. –
а̄дӣни ватва̄ локадхаммехи аттано авикампабха̄вам̣ дассенто ран̃н̃о дхаммадесанаттхам̣ имам̣ саттападага̄тхамабха̄си.
тассаттхо – паббаджджа̄сан̇кха̄та̄дӣхи екам̣, ирийа̄патха̄дӣхи чарийа̄хи чарантам̣. монеййадхаммасаманна̄гамена муним̣. саббат̣т̣ха̄несу пама̄да̄бха̄вато аппаматтам̣. аккосанагарахана̄дибхеда̄йа нинда̄йа ван̣н̣анатхомана̄дибхеда̄йа пасам̣са̄йа ча̄ти има̄су нинда̄пасам̣са̄су пат̣игха̄нунайавасена аведхама̄нам̣. нинда̄пасам̣са̄мукхена четтха ат̣т̣хапи локадхамма̄ вутта̄ти ведитабба̄. сӣхам̣ва бхерисадда̄дӣсу саддесу ат̣т̣хасу локадхаммесу пакативика̄ра̄нупагамена асантасантам̣, пантесу ва̄ сена̄санесу санта̄са̄бха̄вена. ва̄там̣ва суттамайа̄дибхеде джа̄ламхи чатӯхи маггехи тан̣ха̄дит̣т̣хиджа̄ле асаджджама̄нам̣, ат̣т̣хасу ва̄ локадхаммесу пат̣игха̄нунайавасена асаджджама̄нам̣. падумам̣ва тойена локе джа̄тампи йесам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хилепа̄нам̣ васена сатта̄ локена липпанти, тесам̣ лепа̄нам̣ пахӣнатта̄ локена алиппама̄нам̣, нибба̄нага̄мимаггам̣ уппа̄детва̄ тена маггена нета̄раман̃н̃есам̣ деваманусса̄нам̣. аттано пана ан̃н̃ена кеначи маггам̣ дассетва̄ анетаббатта̄ анан̃н̃анеййам̣ там̣ ва̄пи дхӣра̄ муни ведайанти буддхамуним̣ ведайантӣти атта̄нам̣ вибха̄вети. сесаметтха вуттанайамева.
216. йо огахан̣ети ка̄ уппатти? бхагавато пат̣хама̄бхисамбуддхасса чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни каппасатасахассан̃ча пӯритадасапа̄рамидасаупапа̄рамидасапараматтхапа̄рамиппабхедам̣ абхинӣха̄рагун̣апа̄рамийо пӯретва̄ туситабхаване абхиниббаттигун̣ам̣ таттха нива̄сагун̣ам̣ маха̄вилоканагун̣ам̣ габбхавоккантим̣ габбхава̄сам̣ габбханиккхаманам̣ падавӣтиха̄рам̣ диса̄вилоканам̣ брахмагаджджанам̣ маха̄бхиниккхаманам̣ маха̄падха̄нам̣ абхисамбодхим̣ дхаммачаккаппаваттанам̣ чатуббидхам̣ магган̃а̄н̣ам̣ пхалан̃а̄н̣ам̣ ат̣т̣хасу париса̄су акампанан̃а̄н̣ам̣, дасабалан̃а̄н̣ам̣, чатуйонипариччхедакан̃а̄н̣ам̣, пан̃чагатипариччхедакан̃а̄н̣ам̣, чхаббидхам̣ аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣ам̣, ат̣т̣хавидхам̣ са̄вакаса̄дха̄ран̣абуддхан̃а̄н̣ам̣, чуддасавидхам̣ буддхан̃а̄н̣ам̣, ат̣т̣ха̄расабуддхагун̣апариччхедакан̃а̄н̣ам̣, екӯнавӣсативидхапаччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣, саттасаттативидхан̃а̄н̣аваттху евамичча̄дигун̣асатасахассе нисса̄йа паваттам̣ маха̄ла̄бхасакка̄рам̣ асахама̄нехи титтхийехи уййоджита̄йа чин̃чама̄н̣авика̄йа ‘‘екам̣ дхаммам̣ атӣтасса̄’’ти имисса̄ га̄тха̄йа ваттхумхи вуттанайена чатупарисамаджджхе бхагавато айасе уппа̄дите таппаччайа̄ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘еварӯпепи на̄ма айасе уппанне на бхагавато читтасса ан̃н̃атхаттам̣ аттхӣ’’ти. там̣ н̃атва̄ бхагава̄ гандхакут̣ито никкхамма тан̇кхан̣а̄нурӯпена па̄т̣иха̄рийена парисамаджджхам̣ патва̄, буддха̄сане нисӣдитва̄, бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти? те саббам̣ а̄рочесум̣. тато бхагава̄ – ‘‘буддха̄ на̄ма, бхиккхаве, ат̣т̣хасу локадхаммесу та̄дино хонтӣ’’ти ватва̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммадесанаттхам̣ имам̣ га̄тхамабха̄си.
тассаттхо – йатха̄ на̄ма огахан̣е манусса̄нам̣ нха̄натиттхе ан̇гагхам̣санаттха̄йа чатурассе ва̄ ат̣т̣хам̣се ва̄ тхамбхе никха̄те уччакулӣна̄пи нӣчакулӣна̄пи ан̇гам̣ гхам̣санти, на тена тхамбхасса уннати ва̄ онати ва̄ хоти. евамевам̣ йо огахан̣е тхамбхорива̄бхиджа̄йати йасмим̣ паре ва̄ча̄парийантам̣ ваданти. ким̣ вуттам̣ хоти? йасмим̣ ваттхусмим̣ паре титтхийа̄ ва̄ ан̃н̃е ва̄ ван̣н̣авасена упаримам̣ ва̄ аван̣н̣авасена хет̣т̣химам̣ ва̄ ва̄ча̄парийантам̣ ваданти, тасмим̣ ваттхусмим̣ анунайам̣ ва̄ пат̣игхам̣ ва̄ ана̄паджджама̄но та̄дибха̄вена йо огахан̣е тхамбхорива бхаватӣти. там̣ вӣтара̄гам̣ сусама̄хитиндрийанти там̣ ит̣т̣ха̄рамман̣е ра̄га̄бха̄вена вӣтара̄гам̣, анит̣т̣ха̄рамман̣е ча досамоха̄бха̄вена сусама̄хитиндрийам̣, сут̣т̣ху ва̄ самодха̄нетва̄ т̣хапитиндрийам̣, раккхитиндрийам̣, гопитиндрийанти вуттам̣ хоти. там̣ ва̄пи дхӣра̄ муни ведайанти буддхамуним̣ ведайанти, тасса катхам̣ читтасса ан̃н̃атхаттам̣ бхависсатӣти атта̄нам̣ вибха̄вети. сесам̣ вуттанайамева.
217. йо ве т̣хитаттоти ка̄ уппатти? са̄ваттхийам̣ кира ан̃н̃атара̄ сет̣т̣хидхӣта̄ па̄са̄да̄ оруйха хет̣т̣ха̄па̄са̄де тантава̄йаса̄лам̣ гантва̄ тасарам̣ ват̣т̣енте дисва̄ тасса уджубха̄вена таппат̣ибха̄ганимиттам̣ аггахеси – ‘‘ахо вата саббе сатта̄ ка̄йавачӣманован̇кам̣ паха̄йа тасарам̣ вийа уджучитта̄ бхавеййу’’нти. са̄ па̄са̄дам̣ абхирухитва̄пи пунаппунам̣ тадева нимиттам̣ а̄ваджджентӣ нисӣди. евам̣ пат̣ипанна̄йа часса̄ на чирассева аниччалаккхан̣ам̣ па̄кат̣ам̣ ахоси, тадануса̄ренева ча дуккха̄натталаккхан̣а̄нипи. атхасса̄ тайопи бхава̄ а̄дитта̄ вийа упат̣т̣хахим̣су. там̣ татха̄ випассама̄нам̣ н̃атва̄ бхагава̄ гандхакут̣ийам̣ нисиннова обха̄сам̣ мун̃чи. са̄ там̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ида’’нти а̄ваджджентӣ бхагавантам̣ пассе нисиннамива дисва̄ ут̣т̣ха̄йа пан̃джалика̄ ат̣т̣ха̄си. атхасса̄ бхагава̄ саппа̄йам̣ видитва̄ дхаммадесана̄васена имам̣ га̄тхамабха̄си.
тассаттхо – йо ве екаггачиттата̄йа акуппавимуттита̄йа ча вуд̣д̣хиха̄нӣнам̣ абха̄вато виккхӣн̣аджа̄тисам̣са̄ратта̄ бхавантарӯпагамана̄бха̄вато ча т̣хитатто, пахӣнака̄йавачӣманован̇ката̄йа агатигамана̄бха̄вена ва̄ тасарам̣ва уджу, хироттаппасампаннатта̄ джигуччхати каммехи па̄пакехи, па̄пака̄ни камма̄ни гӯтхагатам̣ вийа муттагатам̣ вийа ча джигуччхати, хирӣйатӣти вуттам̣ хоти. йогавибха̄гена хи упайогаттхе каран̣авачанам̣ саддасаттхе сиджджхати. вӣмам̣сама̄но висамам̣ саман̃ча̄ти ка̄йависама̄дивисамам̣ ка̄йасама̄дисаман̃ча паха̄набха̄вана̄киччаса̄дханена маггапан̃н̃а̄йа вӣмам̣сама̄но упапариккхама̄но. там̣ ва̄пи кхӣн̣а̄савам̣ дхӣра̄ муним̣ ведайантӣти. ким̣ вуттам̣ хоти? йатха̄вуттанайена маггапан̃н̃а̄йа вӣмам̣сама̄но висамам̣ саман̃ча йо ве т̣хитатто хоти, со евам̣ тасарам̣ва уджу хутва̄ кин̃чи вӣтиккамам̣ ана̄паджджанто джигуччхати каммехи па̄пакехи. там̣ ва̄пи дхӣра̄ муним̣ ведайанти. йато ӣдисо хотӣти кхӣн̣а̄савамуним̣ дассенто арахаттаникӯт̣ена га̄тхам̣ десеси. десана̄парийоса̄не сет̣т̣хидхӣта̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. еттха ча викаппе ва̄ самуччайе ва̄ ва̄саддо дат̣т̣хаббо.
218. йо сан̃н̃ататтоти ка̄ уппатти? бхагавати кира а̄л̣авийам̣ вихаранте а̄л̣авӣнагаре ан̃н̃атаро тантава̄йо саттавассикам̣ дхӣтарам̣ а̄н̣а̄песи – ‘‘амма, хиййо авасит̣т̣хатасарам̣ на баху, тасарам̣ ват̣т̣етва̄ лахум̣ тантава̄йаса̄лам̣ а̄гаччхеййа̄си, ма̄ кхо чира̄йӣ’’ти. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. со са̄лам̣ гантва̄ тантам̣ виненто ат̣т̣ха̄си. там̣ дивасан̃ча бхагава̄ маха̄карун̣а̄сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа локам̣ волокенто тасса̄ да̄рика̄йа сота̄паттипхалӯпаниссайам̣ десана̄парийоса̄не чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нан̃ча дхамма̄бхисамайам̣ дисва̄ пагева сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ паттачӣварама̄да̄йа нагарам̣ па̄виси. манусса̄ бхагавантам̣ дисва̄ – ‘‘аддха̄ аджджа кочи ануггахетаббо аттхи, пагева павит̣т̣хо бхагава̄’’ти бхагавантам̣ упагаччхим̣су. бхагава̄ йена маггена са̄ да̄рика̄ питусантикам̣ гаччхати, тасмим̣ ат̣т̣ха̄си. нагарава̄сино там̣ падесам̣ саммаджджитва̄, париппхоситва̄, пуппхӯпаха̄рам̣ катва̄, вита̄нам̣ бандхитва̄, а̄санам̣ пан̃н̃а̄песум̣. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане, маха̄джанака̄йо парива̄ретва̄ ат̣т̣ха̄си. са̄ да̄рика̄ там̣ падесам̣ патта̄ маха̄джанапаривутам̣ бхагавантам̣ дисва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена ванди. там̣ бхагава̄ а̄мантетва̄ – ‘‘да̄рике куто а̄гата̄сӣ’’ти пуччхи. ‘‘на джа̄на̄ми бхагава̄’’ти. ‘‘кухим̣ гамиссасӣ’’ти? ‘‘на джа̄на̄ми бхагава̄’’ти. ‘‘на джа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘джа̄на̄ми бхагава̄’’ти. ‘‘джа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘на джа̄на̄ми бхагава̄’’ти.
там̣ сутва̄ манусса̄ уджджха̄йанти – ‘‘пассатха, бхо, айам̣ да̄рика̄ аттано гхара̄ а̄гата̄пи бхагавата̄ пуччхийама̄на̄ ‘на джа̄на̄мӣ’ти а̄ха, тантава̄йаса̄лам̣ гаччхантӣ ча̄пи пуччхийама̄на̄ ‘на джа̄на̄мӣ’ти а̄ха, ‘на джа̄на̄сӣ’ти вутта̄ ‘джа̄на̄мӣ’ти а̄ха, ‘джа̄на̄сӣ’ти вутта̄ ‘на джа̄на̄мӣ’ти а̄ха, саббам̣ паччанӣкамева каротӣ’’ти. бхагава̄ манусса̄нам̣ таматтхам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тука̄мо там̣ пуччхи – ‘‘ким̣ майа̄ пуччхитам̣, ким̣ тайа̄ вутта’’нти? са̄ а̄ха – ‘‘на мам̣, бханте, кочи на джа̄на̄ти, гхарато а̄гата̄ тантава̄йаса̄лам̣ гаччхатӣ’’ти; апича мам̣ тумхе пат̣исандхивасена пуччхатха, ‘‘куто а̄гата̄сӣ’’ти, чутивасена пуччхатха, ‘‘кухим̣ гамиссасӣ’’ти ахан̃ча на джа̄на̄ми. ‘‘куто чамхи а̄гата̄; нирайа̄ ва̄ девалока̄ ва̄’’ти, на хи джа̄на̄ми, ‘‘кухимпи гамисса̄ми нирайам̣ ва̄ девалокам̣ ва̄’’ти, тасма̄ ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти авачам̣. тато мам̣ бхагава̄ маран̣ам̣ сандха̄йа пуччхи – ‘‘на джа̄на̄сӣ’’ти, ахан̃ча джа̄на̄ми. ‘‘саббесам̣ маран̣ам̣ дхува’’нти, тена̄вочам̣ ‘‘джа̄на̄мӣ’’ти. тато мам̣ бхагава̄ маран̣ака̄лам̣ сандха̄йа пуччхи ‘‘джа̄на̄сӣ’’ти, ахан̃ча на джа̄на̄ми ‘‘када̄ марисса̄ми ким̣ аджджа ва̄ уда̄ху све ва̄’’ти, тена̄вочам̣ ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти. бхагава̄ та̄йа виссаджджитам̣ пан̃хам̣ ‘‘са̄дху са̄дхӯ’’ти анумоди. маха̄джанака̄йопи ‘‘йа̄ва пан̣д̣ита̄ айам̣ да̄рика̄’’ти са̄дхука̄расахасса̄ни ада̄си. атха бхагава̄ да̄рика̄йа саппа̄йам̣ видитва̄ дхаммам̣ десенто –
‘‘андхабхӯто айам̣ локо, танукеттха випассати;
сакун̣о джа̄ламуттова, аппо сагга̄йа гаччхатӣ’’ти. (дха. па. 174) –
имам̣ га̄тхама̄ха. са̄ га̄тха̄парийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си, чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нан̃ча дхамма̄бхисамайо ахоси.
са̄ бхагавантам̣ вандитва̄ питу сантикам̣ агама̄си. пита̄ там̣ дисва̄ ‘‘чирена̄гата̄’’ти куддхо вегена танте вемам̣ паккхипи. там̣ никкхамитва̄ да̄рика̄йа куччхим̣ бхинди. са̄ таттхева ка̄ламака̄си. со дисва̄ – ‘‘на̄хам̣ мама дхӣтарам̣ пахарим̣, апича кхо имам̣ вемам̣ вегаса̄ никкхамитва̄ имисса̄ куччхим̣ бхинди. джӣвати ну кхо нану кхо’’ти вӣмам̣санто матам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘манусса̄ мам̣ ‘имина̄ дхӣта̄ ма̄рита̄’ти н̃атва̄ упаккосеййум̣, тена ра̄джа̄пи гарукам̣ дан̣д̣ам̣ пан̣еййа, ханда̄хам̣ пат̣икаччева пала̄йа̄мӣ’’ти. со дан̣д̣абхайена пала̄йанто бхагавато сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃е васанта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ васанока̄сам̣ па̄пун̣и. те ча бхиккхӯ упасан̇камитва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. те там̣ пабба̄джетва̄ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ адам̣су. со там̣ уггахетва̄ ва̄йаманто на чирассева арахаттам̣ па̄пун̣и, те часса а̄чарийупаджджха̄йа̄. атха маха̄пава̄ран̣а̄йа саббева бхагавато сантикам̣ агамам̣су – ‘‘висуддхипава̄ран̣ам̣ пава̄ресса̄ма̄’’ти. бхагава̄ пава̄ретва̄ вуттхавассо бхиккхусан̇гхапаривуто га̄манигама̄дӣсу ча̄рикам̣ чарама̄но анупуббена а̄л̣авим̣ агама̄си. таттха манусса̄ бхагавантам̣ нимантетва̄ да̄на̄дӣни каронта̄ там̣ бхиккхум̣ дисва̄ ‘‘дхӣтарам̣ ма̄ретва̄ ида̄ни кам̣ ма̄ретум̣ а̄гатосӣ’’тиа̄дӣни ватва̄ уппан̣д̣есум̣. бхиккхӯ там̣ сутва̄ упат̣т̣ха̄навела̄йам̣ упасан̇камитва̄ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. бхагава̄ – ‘‘на, бхиккхаве, айам̣ бхиккху дхӣтарам̣ ма̄реси, са̄ аттано каммена мата̄’’ти ватва̄ тасса бхиккхуно мануссехи дуббиджа̄нам̣ кхӣн̣а̄савамунибха̄вам̣ пака̄сенто бхиккхӯнам̣ дхаммадесанаттхам̣ имам̣ га̄тхамабха̄си.
тассаттхо – йо тӣсупи каммадва̄ресу сӣласам̣йамена сам̣йататто ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ четаса̄ ва̄ хим̣са̄дикам̣ на кароти па̄пам̣, тан̃ча кхо пана дахаро ва̄ дахаравайе т̣хито, маджджхимо ва̄ маджджхимавайе т̣хито, етенева найена тхеро ва̄ паччхимавайе т̣хитоти када̄чипи на кароти. ким̣ ка̄ран̣а̄? йататто, йасма̄ ануттара̄йа виратийа̄ саббапа̄пехи упаратачиттоти вуттам̣ хоти.
ида̄ни муни аросанеййо на со росети кан̃чӣти етесам̣ пада̄нам̣ айам̣ йоджана̄ ча адхиппа̄йо ча – со кхӣн̣а̄савамуни аросанеййо ‘‘дхӣтума̄рако’’ти ва̄ ‘‘песака̄ро’’ти ва̄ евама̄дина̄ найена ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ росетум̣, гхат̣т̣етум̣, ба̄дхетум̣ арахо на хоти. сопи хи на росети кан̃чи, ‘‘на̄хам̣ мама дхӣтарам̣ ма̄реми, твам̣ ма̄реси, тумха̄дисо ва̄ ма̄ретӣ’’тиа̄дӣни ватва̄ кан̃чи на росети, на гхат̣т̣ети, на ба̄дхети, тасма̄ сопи на росанеййо. апича кхо пана ‘‘тит̣т̣хату на̄го, ма̄ на̄гам̣ гхат̣т̣еси, намо карохи на̄гасса̄’’ти (ма. ни. 1.249) вуттанайена намасситаббойева хоти. там̣ ва̄пи дхӣра̄ муни ведайантӣти еттха пана тампи дхӣра̄ва муним̣ ведайантӣти евам̣ падавибха̄го ведитаббо. адхиппа̄йо четтха – там̣ ‘‘айам̣ аросанеййо’’ти ете ба̄ламанусса̄ аджа̄нитва̄ росенти. йе пана дхӣра̄ хонти, те дхӣра̄ва тампи муним̣ ведайанти, айам̣ кхӣн̣а̄савамунӣти джа̄нантӣти.
219. йадаггатоти ка̄ уппатти? са̄ваттхийам̣ кира пан̃чаггада̄йако на̄ма бра̄хман̣о ахоси. со ниппхаджджама̄несу сассесу кхеттаггам̣, ра̄саггам̣, кот̣т̣хаггам̣, кумбхиаггам̣, бходжанагганти има̄ни пан̃ча агга̄ни дети. таттха пат̣хамапакка̄нийева са̄ли-йава-годхӯма-сӣса̄ни а̄хара̄петва̄ йа̄гупа̄йа̄сапутхука̄дӣни пат̣ийа̄детва̄ ‘‘аггасса да̄та̄ медха̄вӣ, аггам̣ со адхигаччхатӣ’’ти евам̣дит̣т̣хико хутва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса да̄нам̣ дети, идамасса кхеттаггада̄нам̣. ниппханнесу пана сассесу ла̄йитесу маддитесу ча варадхан̃н̃а̄ни гахетва̄ татхева да̄нам̣ дети, идамасса ра̄саггада̄нам̣. пуна техи дхан̃н̃ехи кот̣т̣ха̄га̄ра̄ни пӯра̄петва̄ пат̣хамакот̣т̣ха̄га̄равиваран̣е пат̣хаманӣхат̣а̄ни дхан̃н̃а̄ни гахетва̄ татхева да̄нам̣ дети, идамасса кот̣т̣хаггада̄нам̣. йам̣ йадева панасса гхаре рандхети, тато аггам̣ ануппаттапаббаджита̄нам̣ адатва̄ антамасо да̄рака̄нампи на кин̃чи дети, идамасса кумбхиаггада̄нам̣. пуна аттано бходжанака̄ле пат̣хамӯпанӣтам̣ бходжанам̣ пуребхаттака̄ле сан̇гхасса, паччха̄бхаттака̄ле сампаттайа̄чака̄нам̣, тадабха̄ве антамасо сунакха̄нампи адатва̄ на бхун̃джати, идамасса бходжанаггада̄нам̣. евам̣ со пан̃чаггада̄йакотвева абхилаккхито ахоси.
атхекадивасам̣ бхагава̄ паччӯсасамайе буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто тасса бра̄хман̣асса бра̄хман̣ийа̄ ча сота̄паттимаггаупаниссайам̣ дисва̄ сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ атиппагева гандхакут̣им̣ па̄виси. бхиккхӯ пихитадва̄рам̣ гандхакут̣им̣ дисва̄ – ‘‘аджджа бхагава̄ екакова га̄мам̣ пависитука̄мо’’ти н̃атва̄ бхиккха̄ча̄равела̄йа гандхакут̣им̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ пин̣д̣а̄йа пависим̣су. бхагава̄пи бра̄хман̣асса бходжанавела̄йам̣ никкхамитва̄ са̄ваттхим̣ па̄виси. манусса̄ бхагавантам̣ дисва̄ евам̣ – ‘‘нӯнаджджа кочи сатто ануггахетаббо аттхи, татха̄ хи бхагава̄ екакова павит̣т̣хо’’ти н̃атва̄ на бхагавантам̣ упасан̇камим̣су нимантанаттха̄йа. бхагава̄пи анупуббена бра̄хман̣асса гхарадва̄рам̣ сампатва̄ ат̣т̣ха̄си. тена ча самайена бра̄хман̣о бходжанам̣ гахетва̄ нисинно хоти, бра̄хман̣ӣ панасса бӣджаним̣ гахетва̄ т̣хита̄. са̄ бхагавантам̣ дисва̄ ‘‘сача̄йам̣ бра̄хман̣о пассеййа, паттам̣ гахетва̄ саббам̣ бходжанам̣ дадеййа, тато ме пуна пачитаббам̣ бхавеййа̄’’ти чинтетва̄ аппаса̄дан̃ча маччхеран̃ча уппа̄детва̄ йатха̄ бра̄хман̣о бхагавантам̣ на пассати, евам̣ та̄лаван̣т̣ена пат̣иччха̄деси. бхагава̄ там̣ н̃атва̄ сарӣра̄бхам̣ мун̃чи. там̣ бра̄хман̣о суван̣н̣обха̄сам̣ дисва̄ ‘‘кимета’’нти уллокенто аддаса бхагавантам̣ два̄ре т̣хитам̣. бра̄хман̣ӣпи ‘‘дит̣т̣хонена бхагава̄’’ти та̄вадева та̄лаван̣т̣ам̣ никкхипитва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена ванди, вандитва̄ часса̄ ут̣т̣хахантийа̄ саппа̄йам̣ видитва̄ –
‘‘саббасо на̄марӯпасмим̣, йасса наттхи мама̄йитам̣;
асата̄ ча на сочати, са ве бхиккхӯти вуччатӣ’’ти. (дха. па. 367) –
имам̣ га̄тхамабха̄си. са̄ га̄тха̄парийоса̄нейева сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. бра̄хман̣опи бхагавантам̣ антогхарам̣ павесетва̄, вара̄сане нисӣда̄петва̄, даккхин̣одакам̣ датва̄, аттано упанӣтабходжанам̣ упана̄меси – ‘‘тумхе, бханте, садеваке локе аггадаккхин̣еййа̄, са̄дху, ме там̣ бходжанам̣ аттано патте патит̣т̣ха̄петха̄’’ти. бхагава̄ тасса ануггахаттхам̣ пат̣иггахетва̄ парибхун̃джи. катабхаттакиччо ча бра̄хман̣асса саппа̄йам̣ видитва̄ имам̣ га̄тхамабха̄си.
тассаттхо – йам̣ кумбхито пат̣хамамева гахитатта̄ аггато, аддха̄васеса̄йа кумбхийа̄ а̄гантва̄ тато гахитатта̄ маджджхато, екадвикат̣аччхуматта̄васеса̄йа кумбхийа̄ а̄гантва̄ тато гахитатта̄ сесато ва̄ пин̣д̣ам̣ лабхетха. парадаттӯпаджӣвӣти паббаджито. со хи удакадантапон̣ам̣ т̣хапетва̄ авасесам̣ паренева даттам̣ упаджӣвати, тасма̄ ‘‘парадаттӯпаджӣвӣ’’ти вуччати. на̄лам̣ тхутум̣ нопи нипаччава̄дӣти аггато ладдха̄ атта̄нам̣ ва̄ да̄йакам̣ ва̄ тхометумпи на̄рахати пахӣна̄нунайатта̄. сесато ладдха̄ ‘‘ким̣ етам̣ имина̄ динна’’нтиа̄дина̄ найена да̄йакам̣ нипа̄тетва̄ аппийавачана̄ни ватта̄пи на хоти пахӣнапат̣игхатта̄. там̣ ва̄пи дхӣра̄ муни ведайантӣти тампи пахӣна̄нунайапат̣игхам̣ дхӣра̄ва муним̣ ведайантӣти бра̄хман̣асса арахаттаникӯт̣ена га̄тхам̣ десеси. га̄тха̄парийоса̄не бра̄хман̣о сота̄паттипхале патит̣т̣хахӣти.
220. муним̣ чарантанти ка̄ уппатти? са̄ваттхийам̣ кира ан̃н̃атаро сет̣т̣хипутто утувасена тӣсу па̄са̄десу саббасампаттӣхи парича̄райама̄но дахарова паббаджитука̄мо хутва̄, ма̄та̄питаро йа̄читва̄, кхаггависа̄н̣асутте ‘‘ка̄ма̄ хи читра̄’’ти (су. ни. 50) имисса̄ га̄тха̄йа ат̣т̣хуппаттийам̣ вуттанайенева тиккхаттум̣ паббаджитва̄ ча уппаббаджитва̄ ча чатуттхава̄ре арахаттам̣ па̄пун̣и. там̣ пуббапаричайена бхиккхӯ бхан̣анти – ‘‘самайо, а̄вусо, уппаббаджиту’’нти. со ‘‘абхаббо да̄на̄хам̣, а̄вусо, виббхамиту’’нти а̄ха. там̣ сутва̄ бхиккхӯ бхагавато а̄рочесум̣. бхагава̄ ‘‘еваметам̣, бхиккхаве, абхаббо со да̄ни виббхамиту’’нти тасса кхӣн̣а̄савамунибха̄вам̣ а̄викаронто имам̣ га̄тхама̄ха.
тассаттхо – монеййадхаммасаманна̄гамена муним̣, екавиха̄рита̄йа, пуббе вуттаппака̄ра̄су ва̄ чарийа̄су йа̄йа ка̄йачи чарийа̄йа чарантам̣, пуббе вийа метхунадхамме читтам̣ акатва̄ ануттара̄йа виратийа̄ виратам̣ метхунасма̄. дутийапа̄дасса самбандхо – кӣдисам̣ муним̣ чарантам̣ виратам̣ метхунасма̄ти че? йо йоббане нопанибаджджхате квачи, йо бхадрепи йоббане ваттама̄не квачи иттхирӯпе йатха̄ пуре, евам̣ метхунара̄гена на упанибаджджхати. атха ва̄ квачи аттано ва̄ парасса ва̄ йоббане ‘‘йува̄ та̄вамхи, айам̣ ва̄ йува̄ти пат̣исева̄ми та̄ва ка̄ме’’ти евам̣ йо ра̄гена на упанибаджджхатӣти айампеттха аттхо. на кевалан̃ча виратам̣ метхунасма̄, апича кхо пана джа̄тимада̄дибхеда̄ мада̄, ка̄магун̣есу сативиппава̄сасан̇кха̄та̄ пама̄да̄пи ча виратам̣, евам̣ мадаппама̄да̄ вирататта̄ ева ча виппамуттам̣ саббакилесабандханехи. йатха̄ ва̄ еко локика̄йапи виратийа̄ вирато хоти, на евам̣, ким̣ пана виппамуттам̣ виратам̣, саббакилесабандханехи виппамуттатта̄ локуттаравиратийа̄ виратантипи аттхо. там̣ ва̄пи дхӣра̄ муни ведайантӣти тампи дхӣра̄ ева муним̣ ведайанти, тумхе пана нам̣ на ведайатха, тена нам̣ евам̣ бхан̣атха̄ти дассети.
221. ан̃н̃а̄йа локанти ка̄ уппатти? бхагава̄ капилаваттхусмим̣ вихарати. тена самайена нандасса а̄бхаран̣аман̇галам̣, абхисекаман̇галам̣, а̄ва̄хаман̇галанти тӣн̣и ман̇гала̄ни акам̣су. бхагава̄пи таттха нимантито пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ таттха гантва̄ бхун̃джитва̄ никкхаманто нандасса хаттхе паттам̣ ада̄си. там̣ никкхамантам̣ дисва̄ джанападакалйа̄н̣ӣ ‘‘туват̣т̣ам̣ кхо, аййапутта, а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти а̄ха. со бхагавато га̄равена ‘‘ханда бхагава̄ патта’’нти ваттум̣ асакконто виха̄рамева гато. бхагава̄ гандхакут̣ипаривен̣е т̣хатва̄ ‘‘а̄хара, нанда, патта’’нти гахетва̄ ‘‘паббаджиссасӣ’’ти а̄ха. со бхагавато га̄равена пат̣иккхипитум̣ асакконто ‘‘паббаджа̄ми, бхагава̄’’ти а̄ха. там̣ бхагава̄ пабба̄джеси. со пана джанападакалйа̄н̣ийа̄ вачанам̣ пунаппунам̣ саранто уккан̣т̣хи. бхиккхӯ бхагавато а̄рочесум̣. бхагава̄ нандасса анабхиратим̣ винодетука̄мо ‘‘та̄ватим̣сабхаванам̣ гатапуббоси, нанда̄’’ти а̄ха. нандо ‘‘на̄хам̣, бханте, гатапуббо’’ти авоча.
тато нам̣ бхагава̄ аттано а̄нубха̄вена та̄ватим̣сабхаванам̣ нетва̄ веджайантапа̄са̄дадва̄ре ат̣т̣ха̄си. бхагавато а̄гаманам̣ видитва̄ сакко аччхара̄ган̣апаривуто па̄са̄да̄ орохи. та̄ сабба̄пи кассапасса бхагавато са̄вака̄нам̣ па̄дамаккханателам̣ датва̄ какут̣апа̄динийо ахесум̣. атха бхагава̄ нандам̣ а̄мантеси – ‘‘пассаси но, твам̣ нанда, има̄ни пан̃ча аччхара̄сата̄ни какут̣апа̄да̄нӣ’’ти саббам̣ виттха̄ретаббам̣. ма̄туга̄масса на̄ма нимитта̄нубйан̃джанам̣ гахетаббанти сакалепи буддхавачане етам̣ наттхи. атха ча панеттха бхагава̄ упа̄йакусалата̄йа а̄турасса досе уггилетва̄ нӣхаритука̄мо веджджо субходжанам̣ вийа нандасса ра̄гам̣ уггилетва̄ нӣхаритука̄мо нимитта̄нубйан̃джанаггахан̣ам̣ анун̃н̃а̄си йатха̄ там̣ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи. тато бхагава̄ аччхара̄хету нандасса брахмачарийе абхиратим̣ дисва̄ бхиккхӯ а̄н̣а̄песи – ‘‘бхатакава̄дена нандам̣ чодетха̄’’ти. со техи чодийама̄но ладжджито йонисо манаси каронто пат̣ипаджджитва̄ на чирассева арахаттам̣ саччха̄ка̄си. тасса чан̇каманакот̣ийам̣ руккхе адхиваттха̄ девата̄ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочеси. бхагаватопи н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди. бхиккхӯ аджа̄нанта̄ татхева̄йасмантам̣ чоденти. бхагава̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄ни нандо евам̣ чодетаббо’’ти тасса кхӣн̣а̄савамунибха̄вам̣ дӣпенто тесам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммадесанаттхам̣ имам̣ га̄тхамабха̄си.
тассаттхо – дуккхасаччававаттха̄накаран̣ена кхандха̄дилокам̣ ан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄ ваваттхапетва̄ ниродхасаччасаччхикирийа̄йа параматтхадассим̣, самудайаппаха̄нена чатуббидхампи огхам̣, пахӣнасамудайатта̄ рӯпамада̄дивегасаханена чаккха̄диа̄йатанасамуддан̃ча атитарийа атитаритва̄ атиккамитва̄ маггабха̄вана̄йа, ‘‘танниддеса̄ та̄дӣ’’ти има̄йа та̄дилаккхан̣аппаттийа̄ та̄дим̣. йо ва̄йам̣ ка̄мара̄га̄дикилесара̄сийева авахананат̣т̣хена огхо, куччхитагатипарийа̄йена самудданат̣т̣хена самуддо, самудайаппаха̄ненева там̣ огхам̣ самуддан̃ча атитарийа атитин̣н̣огхатта̄ ида̄ни тумхехи евам̣ вуччама̄непи вика̄рамана̄паджджаната̄йа та̄димпи евампеттха аттхо ча адхиппа̄йо ча ведитаббо. там̣ чхиннагантхам̣ аситам̣ ана̄саванти идам̣ панасса тхутивачанамева, има̄йа чатусаччабха̄вана̄йа чатуннам̣ гантха̄нам̣ чхиннатта̄ чхиннагантхам̣, дит̣т̣хийа̄ тан̣ха̄йа ва̄ каттхачи анисситатта̄ аситам̣, чатуннам̣ а̄сава̄нам̣ абха̄вена ана̄саванти вуттам̣ хоти. там̣ ва̄пи дхӣра̄ муни ведайантӣти тампи дхӣра̄ва кхӣн̣а̄савамуним̣ ведайанти тумхе пана аведайама̄на̄ евам̣ бхан̣атха̄ти дассети.
222. асама̄ убхоти ка̄ уппатти? ан̃н̃атаро бхиккху косаларат̣т̣хе паччантага̄мам̣ нисса̄йа аран̃н̃е вихарати. тасмин̃ча га̄ме мигалуддако тасса бхиккхуно васанока̄сам̣ гантва̄ миге бандхати. со аран̃н̃ам̣ пависанто тхерам̣ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависантампи пассати, аран̃н̃а̄ а̄гаччханто га̄мато никкхамантампи пассати. евам̣ абхин̣хадассанена тхере джа̄тасинехо ахоси. со йада̄ бахум̣ мам̣сам̣ лабхати, тада̄ тхерасса̄пи расапин̣д̣апа̄там̣ дети. манусса̄ уджджха̄йанти – ‘‘айам̣ бхиккху ‘амукасмим̣ падесе мига̄ тит̣т̣ханти, чаранти, па̄нӣйам̣ пивантӣ’ти луддакасса а̄рочети. тато луддако миге ма̄рети, тена убхо сан̇гамма джӣвикам̣ каппентӣ’’ти. атха бхагава̄ джанападача̄рикам̣ чарама̄но там̣ джанападам̣ агама̄си. бхиккхӯ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависанта̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ бхагавато а̄рочесум̣. бхагава̄ луддакена саддхим̣ сама̄наджӣвика̄бха̄васа̄дхакам̣ тасса бхиккхуно кхӣн̣а̄савамунибха̄вам̣ дӣпенто тесам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммадесанаттхам̣ имам̣ га̄тхамабха̄си.
тассаттхо – йо ча, бхиккхаве, бхиккху, йо ча луддако, ете асама̄ убхо. йам̣ манусса̄ бхан̣анти ‘‘сама̄наджӣвика̄’’ти, там̣ миччха̄. ким̣ ка̄ран̣а̄? дӯравиха̄равуттино, дӯре виха̄ро ча вутти ча несанти дӯравиха̄равуттино. виха̄роти васанока̄со, со ча бхиккхуно аран̃н̃е, луддакасса ча га̄ме. вуттӣти джӣвика̄, са̄ ча бхиккхуно га̄ме сапада̄набхиккха̄чарийа̄, луддакасса ча аран̃н̃е мигасакун̣ама̄ран̣а̄. пуна чапарам̣ гихӣ да̄рапосӣ, со луддако тена каммена путтада̄рам̣ посети. амамо ча суббато, путтада̄ресу тан̣ха̄дит̣т̣химаматтавирахито сучивататта̄ сундаравататта̄ ча суббато со кхӣн̣а̄савабхиккху. пуна чапарам̣ парапа̄н̣ародха̄йа гихӣ асан̃н̃ато, со луддако гихӣ парапа̄н̣ародха̄йа тесам̣ па̄н̣а̄нам̣ джӣвитиндрийупаччхеда̄йа ка̄йава̄ча̄читтехи асам̣йато. ниччам̣ мунӣ раккхати па̄н̣ине йато, итаро пана кхӣн̣а̄савамуни ка̄йава̄ча̄читтехи ниччам̣ йато сам̣йато па̄н̣ино раккхати. евам̣ санте те катхам̣ сама̄наджӣвика̄ бхависсантӣти?
223. сикхӣ йатха̄ти ка̄ уппатти? бхагавати капилаваттхусмим̣ вихаранте са̄кийа̄нам̣ катха̄ удапа̄ди – ‘‘пат̣хамакасота̄панно паччха̄ сота̄паттим̣ паттасса дхаммена вуд̣д̣хатаро хоти, тасма̄ паччха̄ сота̄паннена бхиккхуна̄ пат̣хамасота̄паннасса гихино абхива̄дана̄дӣни каттабба̄нӣ’’ти там̣ катхам̣ ан̃н̃атаро пин̣д̣ача̄рико бхиккху сутва̄ бхагавато а̄рочеси. бхагава̄ ‘‘ан̃н̃а̄ ева хи айам̣ джа̄ти, пӯджанеййаваттху лин̇га’’нти сандха̄йа ‘‘ана̄га̄мӣпи че, бхиккхаве, гихӣ хоти, тена тадахупаббаджитасса̄пи са̄ман̣ерасса абхива̄дана̄дӣни каттабба̄нева̄’’ти ватва̄ пуна паччха̄ сота̄паннасса̄пи бхиккхуно пат̣хамасота̄паннагахат̣т̣хато атимахантам̣ висесам̣ дассенто бхиккхӯнам̣ дхаммадесанаттхам̣ имам̣ га̄тхамабха̄си.
тассаттхо – йва̄йам̣ маттхаке джа̄та̄йа сикха̄йа саббха̄вена сикхӣ, ман̣идан̣д̣асадиса̄йа гӣва̄йа нӣлагӣвоти ча майӯравихан̇гамо вуччати. со йатха̄ харитахам̣сатамбахам̣сакхӣрахам̣сака̄л̣ахам̣сапа̄кахам̣сасуван̣н̣ахам̣сесу йва̄йам̣ суван̣н̣ахам̣со, тасса хам̣сасса джавена сол̣асимпи калам̣ на упети. суван̣н̣ахам̣со хи мухуттакена йоджанасахассампи гаччхати, йоджанампи асаматтхо итаро. дассанӣйата̄йа пана убхопи дассанӣйа̄ хонти, евам̣ гихӣ пат̣хамасота̄паннопи кин̃ча̄пи маггадассанена дассанӣйо хоти. атха кхо со паччха̄ сота̄паннасса̄пи маггадассанена тулйадассанӣйабха̄васса̄пи бхиккхуно джавена на̄нукароти. катамена джавена? упаримаггавипассана̄н̃а̄н̣аджавена. гихино хи там̣ н̃а̄н̣ам̣ дандхам̣ хоти путтада̄ра̄диджат̣а̄йа джат̣итатта̄, бхиккхуно пана тиккхам̣ хоти тасса̄ джат̣а̄йа виджат̣итатта̄. сва̄йаматтхо бхагавата̄ ‘‘мунино вивиттасса ванамхи джха̄йато’’ти имина̄ па̄дена дӣпито. айан̃хи секкхамуни бхиккху ка̄йачиттавивекена ча вивитто хоти, лаккхан̣а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нена ча ниччам̣ ванасмим̣ джха̄йати. куто гихино еварӯпо вивеко ча джха̄нан̃ча̄ти айан̃хеттха адхиппа̄йоти?
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа мунисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хито ча пат̣хамо вагго аттхаван̣н̣ана̄найато, на̄мена
урагавагготи.