13. д̣хуббарипетаваттхуван̣н̣ана̄

аху ра̄джа̄ брахмадаттоти идам̣ уббарипетаваттхум̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ упа̄сикам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийам̣ кира ан̃н̃атара̄йа упа̄сика̄йа са̄мико ка̄ламака̄си. са̄ пативийогадуккха̄тура̄ сочантӣ а̄л̣а̄ханам̣ гантва̄ родати. бхагава̄ тасса̄ сота̄паттипхаласса упаниссайасампаттим̣ дисва̄ карун̣а̄йа сан̃чодитама̄насо хутва̄ тасса̄ гехам̣ гантва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. упа̄сика̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. атха нам̣ саттха̄ ‘‘ким̣, упа̄сике, сочасӣ’’ти ватва̄ ‘‘а̄ма, бхагава̄, пийавиппайогена соча̄мӣ’’ти вутте тасса̄ сокам̣ апанетука̄мо атӣтам̣ а̄хари.

атӣте пан̃ча̄ларат̣т̣хе капиланагаре чӯл̣анӣбрахмадатто на̄ма ра̄джа̄ ахоси. со агатигаманам̣ паха̄йа аттано виджите паджа̄йа хитакаран̣анирато даса ра̄джадхамме акопетва̄ раджджам̣ ануса̄сама̄но када̄чи ‘‘аттано радждже ким̣ вадантӣ’’ти сотука̄мо туннава̄йавесам̣ гахетва̄ еко адутийо нагарато никкхамитва̄ га̄мато га̄мам̣ джанападато джанападам̣ вичаритва̄ саббараджджам̣ акан̣т̣акам̣ анупапӣл̣ам̣ мануссе саммодама̄не апа̄рутагхаре ман̃н̃е вихаранте дисва̄ соманассаджа̄то ниваттитва̄ нагара̄бхимукхо а̄гаччханто ан̃н̃атарасмим̣ га̄ме екисса̄ видхава̄йа дуггатиттхийа̄ гехам̣ па̄виси. са̄ там̣ дисва̄ а̄ха – ‘‘ко ну твам̣, аййо, куто ва̄ а̄гатосӣ’’ти? ‘‘ахам̣ туннава̄йо, бхадде, бхатийа̄ туннава̄йакаммам̣ каронто вичара̄ми. йади тумха̄кам̣ туннава̄йакаммам̣ аттхи, бхаттан̃ча ветанан̃ча детха, тумха̄кампи каммам̣ каромӣ’’ти. ‘‘наттхамха̄кам̣ каммам̣ бхаттаветанам̣ ва̄, ан̃н̃есам̣ карохи, аййа̄’’ти. со таттха катипа̄хам̣ васанто дхан̃н̃апун̃н̃алаккхан̣асампаннам̣ тасса̄ дхӣтарам̣ дисва̄ ма̄тарам̣ а̄ха – ‘‘айам̣ да̄рика̄ ким̣ кеначи катапариггаха̄, уда̄ху акатапариггаха̄. саче пана кеначи акатапариггаха̄, имам̣ майхам̣ детха, ахам̣ тумха̄кам̣ сукхена джӣванӯпа̄йам̣ ка̄тум̣ саматтхо’’ти. ‘‘са̄дху, аййа̄’’ти са̄ тасса там̣ ада̄си.

со та̄йа саддхим̣ катипа̄хам̣ васитва̄ тасса̄ каха̄пан̣асахассам̣ датва̄ ‘‘ахам̣ катипа̄хенева ниваттисса̄ми. бхадде, твам̣ ма̄ уккан̣т̣хасӣ’’ти ватва̄ аттано нагарам̣ гантва̄, нагарасса ча тасса га̄масса ча антаре маггам̣ самам̣ ка̄ра̄петва̄ алан̇ка̄ра̄петва̄ махата̄ ра̄джа̄нубха̄вена таттха гантва̄ там̣ да̄рикам̣ каха̄пан̣ара̄симхи т̣хапетва̄ суван̣н̣араджатакаласехи нха̄петва̄ ‘‘уббарӣ’’ти на̄мам̣ ка̄ра̄петва̄ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ тан̃ча га̄мам̣ тасса̄ н̃а̄тӣнам̣ датва̄ махата̄ ра̄джа̄нубха̄вена там̣ нагарам̣ а̄нетва̄ та̄йа саддхим̣ абхирамама̄но йа̄ваджӣвам̣ раджджасукхам̣ анубхавитва̄ а̄йупарийоса̄не ка̄ламака̄си. ка̄лакате ча тасмим̣, кате ча сарӣракичче уббарӣ пативийогена сокасалласамаппитахадайа̄ а̄л̣а̄ханам̣ гантва̄ бахӯ дивасе гандхапуппха̄дӣхи пӯджетва̄ ран̃н̃о гун̣е киттетва̄ умма̄даппатта̄ вийа кандантӣ паридевантӣ а̄л̣а̄ханам̣ падаккхин̣ам̣ кароти.

тена ча самайена амха̄кам̣ бхагава̄ бодхисаттабхӯто исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ адхигатаджджха̄на̄бхин̃н̃о химавантасса са̄манта̄ ан̃н̃атарасмим̣ аран̃н̃а̄йатане вихаранто сокасалласамаппитам̣ уббарим̣ диббена чаккхуна̄ дисва̄ а̄ка̄сена а̄гантва̄ диссама̄нарӯпо а̄ка̄се т̣хатва̄ таттха т̣хите мануссе пуччхи – ‘‘кассидам̣ а̄л̣а̄ханам̣, кассаттха̄йа ча̄йам̣ иттхӣ ‘брахмадатта, брахмадатта̄’ти кандантӣ паридеватӣ’’ти. там̣ сутва̄ манусса̄ ‘‘брахмадатто на̄ма пан̃ча̄ла̄нам̣ ра̄джа̄, со а̄йупарийоса̄не ка̄ламака̄си, тассидам̣ а̄л̣а̄ханам̣, тасса айам̣ аггамахесӣ уббарӣ на̄ма ‘брахмадатта, брахмадатта̄’ти тасса на̄мам̣ гахетва̄ кандантӣ паридеватӣ’’ти а̄хам̣су. таматтхам̣ дӣпента̄ сан̇гӣтика̄ра̄ –

368. ‘‘аху ра̄джа̄ брахмадатто, пан̃ча̄ла̄нам̣ ратхесабхо;

ахоратта̄намаччайа̄, ра̄джа̄ ка̄ламакруббатха.

369. ‘‘тасса а̄л̣а̄ханам̣ гантва̄, бхарийа̄ кандати уббари;

брахмадаттам̣ апассантӣ, брахмадатта̄ти кандати.

370. ‘‘иси ча таттха а̄гаччхи, сампанначаран̣о муни;

со ча таттха апуччхиттха, йе таттха су сама̄гата̄.

371. ‘‘‘касса идам̣ а̄л̣а̄ханам̣, на̄на̄гандхасамеритам̣;

касса̄йам̣ кандати бхарийа̄, ито дӯрагатам̣ патим̣;

брахмадаттам̣ апассантӣ, брахмадатта̄ти кандати’.

372. ‘‘те ча таттха вийа̄кам̣су, йе таттха су сама̄гата̄;

брахмадаттасса бхадданте, брахмадаттасса ма̄риса.

373. ‘‘тасса идам̣ а̄л̣а̄ханам̣, на̄на̄гандхасамеритам̣;

тасса̄йам̣ кандати бхарийа̄, ито дӯрагатам̣ патим̣;

брахмадаттам̣ апассантӣ, брахмадатта̄ти кандатӣ’’ти. – чха га̄тха̄ т̣хапесум̣;

368-9. таттха ахӯти ахоси. пан̃ча̄ла̄нанти пан̃ча̄ларат̣т̣хава̄сӣнам̣, пан̃ча̄ларат̣т̣хассева ва̄. екопи хи джанападо джанападика̄нам̣ ра̄джакума̄ра̄нам̣ васена рул̣хийа̄ ‘‘пан̃ча̄ла̄на’’нти бахувачанена ниддисӣйати. ратхесабхоти ратхесу усабхасадисо, маха̄ратхоти аттхо. тасса а̄л̣а̄хананти тасса ран̃н̃о сарӣрасса дад̣д̣хат̣т̣ха̄нам̣.

370. исӣти джха̄на̄дӣнам̣ гун̣а̄нам̣ есанат̣т̣хена иси. таттха̄ти тасмим̣ уббарийа̄ т̣хитат̣т̣ха̄не, суса̄нети аттхо. а̄гаччхӣти агама̄си. сампанначаран̣оти сӣласампада̄, индрийесу гуттадва̄рата̄, бходжане маттан̃н̃ута̄, джа̄гарийа̄нуйого, саддха̄дайо сатта саддхамма̄, чатта̄ри рӯпа̄вачараджха̄на̄нӣти имехи паннарасахи чаран̣асан̇кха̄техи гун̣ехи сампанно саманна̄гато, чаран̣асампанноти аттхо. мунӣти аттахитан̃ча парахитан̃ча муна̄ти джа̄на̄тӣти муни. со ча таттха апуччхиттха̄ти со тасмим̣ т̣ха̄не т̣хите джане пат̣ипуччхи. йе таттха су сама̄гата̄ти йе манусса̄ таттха суса̄не сама̄гата̄. сӯти нипа̄таматтам̣. ‘‘йе таттха̄сум̣ сама̄гата̄’’ти ва̄ па̄т̣хо. а̄сунти ахесунти аттхо.

371. на̄на̄гандхасамеританти на̄на̄видхехи гандхехи самантато еритам̣ упава̄ситам̣. итоти мануссалокато. дӯрагатанти паралокам̣ гататта̄ вадати. брахмадатта̄ти кандатӣти брахмадатта̄ти евам̣ на̄масам̣киттанам̣ катва̄ паридеванавасена авха̄йати.

372-3. брахмадаттасса бхадданте, брахмадаттасса ма̄риса̄ти ма̄риса, нира̄майака̄йачитта маха̄муни брахмадаттасса ран̃н̃о идам̣ а̄л̣а̄ханам̣, тассева брахмадаттасса ран̃н̃о айам̣ бхарийа̄, бхаддам̣ те тасса ча брахмадаттасса бхаддам̣ хоту, та̄диса̄нам̣ махесӣнам̣ хита̄нучинтанена паралоке т̣хита̄нампи хитасукхам̣ хотийева̄ти адхиппа̄йо.

атха со та̄пасо тесам̣ вачанам̣ сутва̄ анукампам̣ упа̄да̄йа уббарийа̄ сантикам̣ гантва̄ тасса̄ сокавиноданаттхам̣ –

374. ‘‘чхал̣а̄сӣтисахасса̄ни, брахмадаттассана̄мака̄;

имасмим̣ а̄л̣а̄хане дад̣д̣ха̄, тесам̣ каманусочасӣ’’ти. –

га̄тхама̄ха. таттха чхал̣а̄сӣтисахасса̄нӣти чхасахасса̄дхикаасӣтисахассасан̇кха̄. брахмадаттассана̄мака̄ти брахмадаттоти евам̣на̄мака̄. тесам̣ каманусочасӣти тесам̣ чхал̣а̄сӣтисахассасан̇кха̄та̄нам̣ брахмадатта̄нам̣ катамам̣ брахмадаттам̣ твам̣ анусочаси, катамам̣ пат̣ичча те соко уппанноти пуччхи.

евам̣ пана тена исина̄ пуччхита̄ уббарӣ аттана̄ адхиппетам̣ брахмадаттам̣ а̄чиккхантӣ –

375. ‘‘йо ра̄джа̄ чӯл̣анӣпутто, пан̃ча̄ла̄нам̣ ратхесабхо;

там̣ бханте анусоча̄ми, бхатта̄рам̣ саббака̄мада’’нти. –

га̄тхама̄ха. таттха чӯл̣анӣпуттоти евам̣на̄масса ран̃н̃о путто. саббака̄маданти майхам̣ саббасса иччхитиччхитасса да̄та̄рам̣, саббесам̣ ва̄ сатта̄нам̣ иччхитада̄йакам̣.

евам̣ уббарийа̄ вутте пуна та̄пасо –

376. ‘‘саббева̄хесум̣ ра̄джа̄но, брахмадаттассана̄мака̄;

саббева чӯл̣анӣпутта̄, пан̃ча̄ла̄нам̣ ратхесабха̄.

377. ‘‘саббесам̣ анупуббена, махеситтамака̄райи;

касма̄ пуримаке хитва̄, паччхимам̣ анусочасӣ’’ти. – га̄тха̄двайама̄ха;

376. таттха саббева̄хесунти саббева те чхал̣а̄сӣтисахассасан̇кха̄ ра̄джа̄но брахмадаттасса на̄мака̄ чӯл̣анӣпутта̄ пан̃ча̄ла̄нам̣ ратхесабха̄ва ахесум̣. име ра̄джабха̄ва̄дайо висеса̄ тесу екасса̄пи на̄хесум̣.

377. махеситтамака̄райӣти тван̃ча тесам̣ саббесампи анупуббена аггамахесибха̄вам̣ ака̄си, ануппатта̄ти аттхо. касма̄ти гун̣ато ча са̄микабха̄вато ча ависит̣т̣хесу еттакесу джанесу пуримаке ра̄джа̄но паха̄йа паччхимам̣ екам̣мева касма̄ кена ка̄ран̣ена анусочасӣти пуччхи.

там̣ сутва̄ уббарӣ сам̣вегаджа̄та̄ пуна та̄пасам̣ –

378. ‘‘а̄туме иттхибхӯта̄йа, дӣгхаратта̄йа ма̄риса;

йасса̄ ме иттхибхӯта̄йа, сам̣са̄ре бахубха̄сасӣ’’ти. –

га̄тхама̄ха. таттха а̄тумети аттани. иттхибхӯта̄йа̄ти иттхибха̄вам̣ упагата̄йа. дӣгхаратта̄йа̄ти дӣгхараттам̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо – иттхибхӯта̄йа аттани саббака̄лам̣ иттхӣйева хоти, уда̄ху пурисабха̄вампи упагаччхатӣти. йасса̄ ме иттхибхӯта̄йа̄ти йасса̄ майхам̣ иттхибхӯта̄йа евам̣ та̄ва бахусам̣са̄ре махесибха̄вам̣ маха̄муни твам̣ бха̄саси катхесӣти аттхо. ‘‘а̄ху ме иттхибхӯта̄йа̄’’ти ва̄ па̄т̣хо. таттха а̄ти ануссаран̣аттхе нипа̄то. а̄ху мети сайам̣ ануссаритам̣ ан̃н̃а̄тамидам̣ майа̄, иттхибхӯта̄йа иттхибха̄вам̣ упагата̄йа евам̣ майхам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ апара̄паруппатти ахоси. касма̄? йасма̄ йасса̄ ме иттхибхӯта̄йа саббесам̣ анупуббена махеситтамака̄райи, ким̣ твам̣, маха̄муни, сам̣са̄ре бахум̣ бха̄сасӣти йоджана̄.

там̣ сутва̄ та̄пасо айам̣ нийамо сам̣са̄ре наттхи ‘‘иттхӣ иттхӣйева хоти, пурисо пурисо ева̄’’ти дассенто –

379. ‘‘аху иттхӣ аху пурисо, пасуйонимпи а̄гама̄;

еваметам̣ атӣта̄нам̣, парийанто на диссатӣ’’ти. –

га̄тхама̄ха. таттха аху иттхӣ аху пурисоти твам̣ када̄чи иттхӣпи ахоси, када̄чи пурисопи ахоси. на кевалам̣ иттхипурисабха̄вамева, атха кхо пасу йонимпи агама̄си, када̄чи пасубха̄вампи агама̄си, тираччха̄найонимпи упагата̄ ахоси. еваметам̣ атӣта̄нам̣, парийанто на диссатӣти евам̣ йатха̄вуттам̣ етам̣ иттхибха̄вам̣ пурисабха̄вам̣ тираччха̄на̄дибха̄ван̃ча упагата̄нам̣ атӣта̄нам̣ аттабха̄ва̄нам̣ парийанто н̃а̄н̣ачаккхуна̄ махата̄ усса̄хена пассанта̄нампи на диссати. на кевалам̣ тавева, атха кхо саббесампи сам̣са̄ре париббхаманта̄нам̣ сатта̄нам̣ аттабха̄васса парийанто на диссатева на пан̃н̃а̄йатева. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро, пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣сарата’’нти (сам̣. ни. 2.124).

евам̣ тена та̄пасена сам̣са̄расса апарийантатам̣ каммассакатан̃ча вибха̄вентена деситам̣ дхаммам̣ сутва̄ сам̣са̄ре сам̣виггахадайа̄ дхамме ча пасаннама̄наса̄ вигатасокасалла̄ хутва̄ аттано паса̄дам̣ сокавигаманан̃ча пака̄сентӣ –

380. ‘‘а̄диттам̣ вата мам̣ сантам̣, гхатаситтам̣ва па̄вакам̣;

ва̄рина̄ вийа осин̃чам̣, саббам̣ нибба̄пайе дарам̣.

381. ‘‘аббахӣ вата ме саллам̣, сокам̣ хадайанисситам̣;

йо ме сокапарета̄йа, патисокам̣ апа̄нуди.

382. ‘‘са̄хам̣ аббӯл̣хасалла̄сми, сӣтибхӯта̄сми ниббута̄;

на соча̄ми на рода̄ми, тава сутва̄ маха̄мунӣ’’ти. –

тиссо га̄тха̄ абха̄си. та̄сам̣ аттхо хет̣т̣ха̄ вуттойева.

ида̄ни сам̣виггахадайа̄йа уббарийа̄ пат̣ипаттим̣ дассенто саттха̄ –

383. ‘‘тасса там̣ вачанам̣ сутва̄, саман̣асса субха̄ситам̣;

паттачӣварама̄да̄йа, паббаджи анага̄рийам̣.

384. ‘‘са̄ ча паббаджита̄ санта̄, ага̄расма̄ анага̄рийам̣;

меттачиттам̣ а̄бха̄веси, брахмалокӯпапаттийа̄.

385. ‘‘га̄ма̄ га̄мам̣ вичарантӣ, нигаме ра̄джадха̄нийо;

урувел̣а̄ на̄ма со га̄мо, йаттха ка̄ламакруббатха.

386. ‘‘меттачиттам̣ а̄бха̄ветва̄, брахмалокӯпапаттийа̄;

иттхичиттам̣ вира̄джетва̄, брахмалокӯпага̄ ахӯ’’ти. – чатассо га̄тха̄ абха̄си;

383-4. таттха тасса̄ти тасса та̄пасасса. субха̄ситанти сут̣т̣ху бха̄ситам̣, дхамманти аттхо. паббаджита̄ санта̄ти паббаджджам̣ упагата̄ сама̄на̄, паббаджитва̄ ва̄ хутва̄ сантака̄йава̄ча̄. меттачиттанти метта̄сахагатам̣ читтам̣. читтасӣсена меттаджджха̄нам̣ вадати. брахмалокӯпапаттийа̄ти тан̃ча са̄ меттачиттам̣ бха̄вентӣ брахмалокӯпапаттийа̄ абха̄веси, на випассана̄па̄дака̄диаттхам̣. ануппанне хи буддхе брахмавиха̄ра̄дике бха̄вента̄ та̄пасапарибба̄джака̄ йа̄вадева бхавасампаттиаттхамева бха̄весум̣.

385-6. га̄ма̄ га̄манти га̄мато ан̃н̃ам̣ га̄мам̣. а̄бха̄ветва̄ти вад̣д̣хетва̄ брӯхетва̄. ‘‘абха̄ветва̄’’ти кечи пат̣ханти, тесам̣ а-ка̄ро нипа̄таматтам̣. иттхичиттам̣ вира̄джетва̄ти иттхибха̄ве читтам̣ аджджха̄сайам̣ абхиручим̣ вира̄джетва̄ иттхибха̄ве вираттачитта̄ хутва̄. брахмалокӯпага̄ти пат̣исандхиггахан̣авасена брахмалокам̣ упагаманака̄ ахоси. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄намева.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ тасса̄ упа̄сика̄йа сокам̣ винодетва̄ упари чатусаччадесанам̣ ака̄си. саччапарийоса̄не са̄ упа̄сика̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. сампаттапариса̄йа ча десана̄ са̄ттхика̄ ахосӣти.

уббарипетаваттхуван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ити кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа петаваттхусмим̣

терасаваттхупат̣иман̣д̣итасса

дутийасса уббариваггасса аттхасам̣ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.