5. тирокут̣т̣апетаваттхуван̣н̣ана̄
тирокут̣т̣есу тит̣т̣хантӣти идам̣ саттха̄ ра̄джагахе вихаранто самбахуле пете а̄раббха катхеси.
татра̄йам̣ виттха̄ракатха̄ – ито два̄навутикаппе ка̄си на̄ма нагарам̣ ахоси. таттха джайасено на̄ма ра̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. тасса сирима̄ на̄ма девӣ. тасса̄ куччхийам̣ пхуссо на̄ма бодхисатто ниббаттитва̄ анупуббена самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхи. джайасено ра̄джа̄ ‘‘мама путто маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ буддхо джа̄то, майхамева буддхо, майхам̣ дхаммо, майхам̣ сан̇гхо’’ти маматтам̣ уппа̄детва̄ саббака̄лам̣ сайамева упат̣т̣хахати, на ан̃н̃есам̣ ока̄сам̣ дети.
бхагавато канит̣т̣хабха̄таро вема̄тика̄ тайо бха̄таро чинтесум̣ – ‘‘буддха̄ на̄ма саббалока хитаттха̄йа уппаджджанти, на екассева аттха̄йа. амха̄кан̃ча пита̄ ан̃н̃есам̣ ока̄сам̣ на дети. катхам̣ ну кхо майам̣ лабхеййа̄ма бхагавантам̣ упат̣т̣ха̄тум̣ бхиккхусан̇гхан̃ча̄’’ти? тесам̣ етадахоси – ‘‘ханда майам̣ кин̃чи упа̄йам̣ карома̄’’ти. те паччантам̣ купитам̣ вийа ка̄ра̄песум̣. тато ра̄джа̄ ‘‘паччанто купито’’ти сутва̄ тайопи путте паччантам̣ вӯпасаметум̣ песеси. те гантва̄ вӯпасаметва̄ а̄гата̄. ра̄джа̄ тут̣т̣хо варам̣ ада̄си ‘‘йам̣ иччхатха, там̣ ган̣хатха̄’’ти. те ‘‘майам̣ бхагавантам̣ упат̣т̣ха̄тум̣ иччха̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ ‘‘етам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ ган̣хатха̄’’ти а̄ха. те ‘‘майам̣ ан̃н̃ена анаттхика̄’’ти а̄хам̣су. тена хи париччхедам̣ катва̄ ган̣хатха̄ти. те сатта васса̄ни йа̄чим̣су. ра̄джа̄ на ада̄си. евам̣ ‘‘чха, пан̃ча, чатта̄ри, тӣн̣и, две, екам̣, сатта ма̄се, чха, пан̃ча, чатта̄ро’’ти ватва̄ йа̄ва тема̄сам̣ йа̄чим̣су. тада̄ ра̄джа̄ ‘‘ган̣хатха̄’’ти ада̄си.
те бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ а̄хам̣су – ‘‘иччха̄ма майам̣, бханте, бхагавантам̣ тема̄сам̣ упат̣т̣ха̄тум̣, адхива̄сету но, бханте, бхагава̄ имам̣ тема̄сам̣ васса̄ва̄са’’нти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. те тайо аттано джанападе нийуттакапурисасса лекхам̣ песесум̣ ‘‘имам̣ тема̄сам̣ амхехи бхагава̄ упат̣т̣ха̄таббо, виха̄рам̣ а̄дим̣ катва̄ саббам̣ бхагавато упат̣т̣ха̄насамбха̄рам̣ сампа̄дехӣ’’ти. со саббам̣ сампа̄детва̄ пат̣ипесеси. те ка̄са̄йаваттханиваттха̄ хутва̄ пурисасахассехи веййа̄ваччакарехи бхагавантам̣ бхиккхусан̇гхан̃ча саккаччам̣ упат̣т̣хахама̄на̄ джанападам̣ нетва̄ виха̄рам̣ ниййа̄тетва̄ вассам̣ васа̄песум̣.
тесам̣ бхан̣д̣а̄га̄рико еко гахапатипутто сападжа̄патико саддхо ахоси пасанно. со буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса да̄наваттам̣ саккаччам̣ ада̄си. джанападе нийуттакапурисо там̣ гахетва̄ джа̄нападехи ека̄дасаматтехи пурисасахассехи саддхим̣ саккаччамева да̄нам̣ паватта̄песи. таттха кечи джа̄напада̄ пат̣ихатачитта̄ ахесум̣. те да̄насса антара̄йам̣ катва̄ деййадхаммам̣ аттана̄ кха̄дим̣су, бхаттаса̄лан̃ча аггина̄ дахим̣су. пава̄рита̄ ра̄джапутта̄ бхагавато сакка̄рам̣ катва̄ бхагавантам̣ пураккхатва̄ питу сантикамева пачча̄гамим̣су. таттха гантва̄ бхагава̄ паринибба̄йи. ра̄джапутта̄ ча джанападе нийуттакапурисо ча бхан̣д̣а̄га̄рико ча анупуббена ка̄лам̣ катва̄ саддхим̣ париса̄йа сагге уппаджджим̣су, пат̣ихатачитта̄ джана̄ нирайе уппаджджим̣су. евам̣ тесам̣ убхайесам̣ джана̄нам̣ саггато саггам̣ нирайато нирайам̣ упападжджанта̄нам̣ два̄навутикаппа̄ вӣтиватта̄.
атха имасмим̣ бхаддакаппе кассапасса бхагавато ка̄ле те пат̣ихатачитта̄ джана̄ петесу уппанна̄. тада̄ манусса̄ аттано аттано н̃а̄така̄нам̣ пета̄нам̣ аттха̄йа да̄нам̣ датва̄ уддисанти ‘‘идам̣ но н̃а̄тӣнам̣ хотӯ’’ти, те сампаттим̣ лабханти. атха имепи пета̄ там̣ дисва̄ кассапам̣ самма̄самбуддхам̣ упасан̇камитва̄ пуччхим̣су – ‘‘ким̣ ну кхо, бханте, майампи еварӯпам̣ сампаттим̣ лабхеййа̄ма̄’’ти? бхагава̄ а̄ха – ‘‘ида̄ни на лабхатха, ана̄гате пана готамо на̄ма самма̄самбуддхо бхависсати, тасса бхагавато ка̄ле бимбиса̄ро на̄ма ра̄джа̄ бхависсати, со тумха̄кам̣ ито два̄навутикаппе н̃а̄ти ахоси, со буддхасса да̄нам̣ датва̄ тумха̄кам̣ уддисиссати, тада̄ лабхиссатха̄’’ти. евам̣ вутте кира тесам̣ пета̄нам̣ там̣ вачанам̣ ‘‘све лабхиссатха̄’’ти вуттам̣ вийа ахоси.
тато екасмим̣ буддхантаре вӣтиватте амха̄кам̣ бхагава̄ уппаджджи. тепи тайо ра̄джапутта̄ пурисасахассена саддхим̣ девалокато чавитва̄ магадхарат̣т̣хе бра̄хман̣акуле уппаджджитва̄ анупуббена та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ гайа̄сӣсе тайо джат̣ила̄ ахесум̣, джанападе нийуттакапурисо ра̄джа̄ бимбиса̄ро ахоси, бхан̣д̣а̄га̄рико гахапатипутто виса̄кхо на̄ма сет̣т̣хи ахоси, тасса паджа̄пати дхаммадинна̄ на̄ма сет̣т̣хидхӣта̄ ахоси, авасеса̄ пана париса̄ ран̃н̃о ева парива̄ра̄ хутва̄ ниббаттим̣су.
амха̄кампи бхагава̄ локе уппаджджитва̄ саттасатта̄хам̣ атиккамитва̄ анупуббена ба̄ра̄н̣асим̣ а̄гамма дхаммачаккам̣ паваттетва̄ пан̃чаваггийе а̄дим̣ катва̄ йа̄ва сахассапарива̄ре тайо джат̣иле винетва̄ ра̄джагахам̣ агама̄си. таттха ча тадахупасан̇камантам̣йева ра̄джа̄нам̣ бимбиса̄рам̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄песи саддхим̣ ека̄дасанахутехи ан̇гамагадхава̄сӣхи бра̄хман̣агахапатикехи. атха ран̃н̃а̄ сва̄тана̄йа бхаттена нимантито адхива̄сетва̄ дутийадивасе ма̄н̣авакаван̣н̣ена саккена дева̄наминдена пурато гаччхантена –
‘‘данто дантехи саха пура̄н̣аджат̣илехи, виппамутто виппамуттехи;
син̇гӣниккхасаван̣н̣о, ра̄джагахам̣ па̄виси бхагава̄’’ти. (маха̄ва. 58) –
евама̄дӣхи га̄тха̄хи абхиттхавийама̄но ра̄джагахам̣ пависитва̄ ран̃н̃о нивесане маха̄да̄нам̣ сампат̣иччхи. те пана пета̄ ‘‘ида̄ни ра̄джа̄ да̄нам̣ амха̄кам̣ уддисиссати, ида̄ни уддисиссатӣ’’ти а̄са̄йа сампарива̄ретва̄ ат̣т̣хам̣су.
ра̄джа̄ да̄нам̣ датва̄ ‘‘каттха ну кхо бхагава̄ вихареййа̄’’ти бхагавато виха̄рат̣т̣ха̄намева чинтеси, на там̣ да̄нам̣ кассачи уддиси. татха̄ там̣ да̄нам̣ алабханта̄ пета̄ чхинна̄са̄ хутва̄ раттийам̣ ран̃н̃о нивесане ативийа бхим̣санакам̣ виссарамакам̣су. ра̄джа̄ бхайасанта̄сасам̣вегам̣ а̄паджджитва̄ вибха̄та̄йа раттийа̄ бхагавато а̄рочехи – ‘‘еварӯпам̣ саддам̣ ассосим̣, ким̣ ну кхо ме, бханте, бхависсатӣ’’ти? бхагава̄ ‘‘ма̄ бха̄йи, маха̄ра̄джа, на те кин̃чи па̄пакам̣ бхависсати, апича кхо санти те пура̄н̣ан̃а̄така̄ петесу уппанна̄. те екам̣ буддхантарам̣ тамева пачча̄сӣсанта̄ ‘буддхасса да̄нам̣ датва̄ амха̄кам̣ уддисиссатӣ’ти вичаранта̄ тайа̄ хиййо да̄нам̣ датва̄ на уддиситатта̄ чхинна̄са̄ хутва̄ татха̄рӯпам̣ виссарамакам̣сӯ’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ ида̄нипи, бханте, динне те лабхеййу’’нти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘тена хи, бханте, адхива̄сету ме бхагава̄ аджджатана̄йа да̄нам̣, тесам̣ уддисисса̄мӣ’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена.
ра̄джа̄ нивесанам̣ гантва̄ маха̄да̄нам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄роча̄песи. бхагава̄ ра̄джантепурам̣ гантва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. те пета̄ ‘‘апи на̄ма аджджа лабхеййа̄ма̄’’ти гантва̄ тирокут̣т̣а̄дӣсу ат̣т̣хам̣су. бхагава̄ татха̄ ака̄си, йатха̄ те саббева ран̃н̃о а̄па̄тхам̣ гата̄ ахесум̣. ра̄джа̄ даккхин̣одакам̣ денто ‘‘идам̣ ме н̃а̄тӣнам̣ хотӯ’’ти уддиси. та̄вадева пета̄нам̣ камалакувалайасан̃чханна̄ поккхаран̣ийо ниббаттим̣су. те таттха нхатва̄ ча пивитва̄ ча пат̣иппассаддхадаратхакиламатхапипа̄са̄ суван̣н̣аван̣н̣а̄ ахесум̣. ра̄джа̄ йа̄гукхаджджабходжджа̄ни датва̄ уддиси. тесам̣ тан̇кхан̣ан̃н̃ева диббайа̄гукхаджджабходжджа̄ни ниббаттим̣су. те та̄ни парибхун̃джитва̄ пӣн̣индрийа̄ ахесум̣. атха ваттхасена̄сана̄ни датва̄ уддиси. тесам̣ диббаваттхапа̄са̄дапаччаттхаран̣асеййа̄диалан̇ка̄равидхайо ниббаттим̣су. са̄ ча тесам̣ сампатти сабба̄пи йатха̄ ран̃н̃о па̄кат̣а̄ хоти, татха̄ бхагава̄ адхит̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ там̣ дисва̄ ативийа аттамано ахоси. тато бхагава̄ бхутта̄вӣ пава̄рито ран̃н̃о бимбиса̄расса анумоданаттхам̣ тирокут̣т̣апетаваттхум̣ абха̄си –
14. ‘‘тирокут̣т̣есу тит̣т̣ханти, сандхисин̇гха̄т̣акесу ча;
два̄раба̄ха̄су тит̣т̣ханти, а̄гантва̄на сакам̣ гхарам̣.
15. ‘‘пахӯте аннапа̄намхи, кхаджджабходждже упат̣т̣хите;
на тесам̣ кочи сарати, сатта̄нам̣ каммапаччайа̄.
16. ‘‘евам̣ даданти н̃а̄тӣнам̣, йе хонти анукампака̄;
сучим̣ пан̣ӣтам̣ ка̄лена, каппийам̣ па̄набходжанам̣.
17. ‘‘идам̣ во н̃а̄тӣнам̣ хоту, сукхита̄ хонту н̃а̄тайо;
те ча таттха сама̄гантва̄, н̃а̄типета̄ сама̄гата̄;
пахӯте аннапа̄намхи, саккаччам̣ анумодаре.
18. ‘‘чирам̣ джӣванту но н̃а̄тӣ, йесам̣ хету лабха̄масе;
амха̄кан̃ча ката̄ пӯджа̄, да̄йака̄ ча аниппхала̄.
19. ‘‘на хи таттха каси аттхи, гораккхеттха на виджджати;
ван̣иджджа̄ та̄дисӣ наттхи, хиран̃н̃ена кайа̄кайам̣;
ито диннена йа̄пенти, пета̄ ка̄лагата̄ тахим̣.
20. ‘‘уннаме удакам̣ вут̣т̣хам̣, йатха̄ ниннам̣ паваттати;
евамева ито диннам̣, пета̄нам̣ упакаппати.
21. ‘‘йатха̄ ва̄риваха̄ пӯра̄, парипӯренти са̄гарам̣;
евамева ито диннам̣, пета̄нам̣ упакаппати.
22. ‘‘ада̄си ме ака̄си ме, н̃а̄тимитта̄ сакха̄ ча ме;
пета̄нам̣ даккхин̣ам̣ даджджа̄, пуббе катамануссарам̣.
23. ‘‘на хи рун̣н̣ам̣ ва̄ соко ва̄, йа̄ чан̃н̃а̄ паридевана̄;
на там̣ пета̄наматтха̄йа, евам̣ тит̣т̣ханти н̃а̄тайо.
24. ‘‘айан̃ча кхо даккхин̣а̄ динна̄, сан̇гхамхи суппатит̣т̣хита̄;
дӣгхараттам̣ хита̄йасса, т̣ха̄насо упакаппати.
25. ‘‘со н̃а̄тидхаммо ча айам̣ нидассито, пета̄на пӯджа̄ ча ката̄ ул̣а̄ра̄;
балан̃ча бхиккхӯнамануппадиннам̣, тумхехи пун̃н̃ам̣ пахутам̣ анаппака’’нти.
14. таттха тирокут̣т̣есӯти кут̣т̣а̄нам̣ парабха̄гесу. тит̣т̣хантӣти нисаджджа̄дипат̣иккхепато т̣ха̄накаппанавачанаметам̣, гехапа̄ка̄ракут̣т̣а̄нам̣ два̄рато бахи ева тит̣т̣хантӣти аттхо. сандхисин̇гха̄т̣акесу ча̄ти сандхӣсу ча син̇гха̄т̣акесу ча. сандхӣти чатуккон̣араччха̄, гхарасандхибхиттисандхиа̄локасандхийопи вуччанти. син̇гха̄т̣ака̄ти тикон̣араччха̄. два̄раба̄ха̄су тит̣т̣хантӣти нагарадва̄рагхарадва̄ра̄нам̣ ба̄ха̄ нисса̄йа тит̣т̣ханти. а̄гантва̄на сакам̣ гхаранти сакагхарам̣ на̄ма пуббан̃а̄тигхарампи аттана̄ са̄мибха̄вена аджджха̄вуттхагхарампи, тадубхайампи те йасма̄ сакагхарасан̃н̃а̄йа а̄гаччханти, тасма̄ ‘‘а̄гантва̄на сакам̣ гхара’’нти а̄ха.
15. евам̣ бхагава̄ пуббе анаджджха̄вуттхапуббампи пуббан̃а̄тигхаратта̄ бимбиса̄ранивесанам̣ сакагхарасан̃н̃а̄йа а̄гантва̄ тирокут̣т̣а̄дӣсу т̣хите исса̄маччхарийапхалам̣ анубхаванте ативийа дуддасикавирӯпабхайа̄накадассане бахӯ пете ран̃н̃о дассенто ‘‘тирокут̣т̣есу тит̣т̣хантӣ’’ти га̄тхам̣ ватва̄ пуна техи катасса каммасса да̄рун̣абха̄вам̣ дассенто ‘‘пахӯте аннапа̄намхӣ’’ти дутийага̄тхама̄ха.
таттха пахӯтети анаппаке бахумхи, йа̄вадаттхети аттхо. ба-ка̄расса хи па-ка̄ро лаббхати ‘‘паху санто на бхаратӣ’’тиа̄дӣсу (су. ни. 98) вийа. кечи пана ‘‘бахуке’’ти пат̣ханти, со пана пама̄дапа̄т̣хо. аннапа̄намхӣти анне ча па̄не ча. кхаджджабходжджети кхадждже ча бходждже ча. етена аситапӣтакха̄йитаса̄йитавасена чатуббидхампи а̄ха̄рам̣ дассети. упат̣т̣хитети упагамма т̣хите саджджите, пат̣ийаттети аттхо. на тесам̣ кочи сарати сатта̄нанти тесам̣ петтивисайе уппанна̄нам̣ сатта̄нам̣ кочи ма̄та̄ ва̄ пита̄ ва̄ путто ва̄ натта̄ ва̄ на сарати. ким̣ ка̄ран̣а̄? каммапаччайа̄ти, аттана̄ катасса ада̄нада̄напат̣иседхана̄дибхедасса кадарийакаммасса ка̄ран̣абха̄вато. тан̃хи каммам̣ тесам̣ н̃а̄тӣнам̣ саритум̣ на дети.
16. евам̣ бхагава̄ анаппакепи аннапа̄на̄димхи виджджама̄не н̃а̄тӣнам̣ пачча̄сӣсанта̄нам̣ пета̄нам̣ каммапхалена н̃а̄така̄нам̣ ануссаран̣аматтасса̄пи абха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни петтивисайупапанне н̃а̄таке уддисса ран̃н̃а̄ диннада̄нам̣ пасам̣санто ‘‘евам̣ даданти н̃а̄тӣна’’нти татийага̄тхама̄ха.
таттха еванти упама̄вачанам̣. тасса двидха̄ самбандхо – тесам̣ сатта̄нам̣ каммапаччайа̄ асарантесупи кесучи кечи даданти н̃а̄тӣнам̣, йе евам̣ анукампака̄ хонтӣти ча, маха̄ра̄джа, йатха̄ тайа̄ диннам̣, евам̣ сучим̣ пан̣ӣтам̣ ка̄лена каппийам̣ па̄набходжанам̣ даданти н̃а̄тӣнам̣, йе хонти анукампака̄ти ча. таттха дадантӣти денти уддисанти ниййа̄тенти. н̃а̄тӣнанти ма̄тито ча питито ча самбандха̄нам̣. йети йе кечи путта̄дайо. хонтӣти бхаванти. анукампака̄ти аттхака̄ма̄ хитесино. сучинти суддхам̣ манохарам̣ дхаммикан̃ча. пан̣ӣтанти ул̣а̄рам̣. ка̄лена̄ти даккхин̣еййа̄нам̣ парибхогайоггака̄лена, н̃а̄типета̄нам̣ ва̄ тирокут̣т̣а̄дӣсу а̄гантва̄ т̣хитака̄лена. каппийанти ануччхавикам̣ патирӯпам̣ арийа̄нам̣ парибхога̄рахам̣. па̄набходжананти па̄нан̃ча бходжанан̃ча, тадупадесена четтха саббам̣ деййадхаммам̣ вадати.
17. ида̄ни йена пака̄рена тесам̣ пета̄нам̣ диннам̣ на̄ма хоти, там̣ дассенто ‘‘идам̣ во н̃а̄тӣнам̣ хоту, сукхита̄ хонту н̃а̄тайо’’ти чатуттхага̄тха̄йа пуббад̣д̣хам̣ а̄ха. там̣ татийага̄тха̄йа пуббад̣д̣хена самбандхитаббам̣ –
‘‘евам̣ даданти н̃а̄тӣнам̣, йе хонти анукампака̄;
идам̣ во н̃а̄тӣнам̣ хоту, сукхита̄ хонту н̃а̄тайо’’ти.
тена ‘‘идам̣ во н̃а̄тӣнам̣ хотӯти евам̣ пака̄рена даданти, но ан̃н̃атха̄’’ти а̄ка̄раттхена евам̣саддена да̄табба̄ка̄ранидассанам̣ катам̣ хоти.
таттха иданти деййадхамманидассанам̣. воти нипа̄таматтам̣ ‘‘йехи во арийа̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.36) вийа. н̃а̄тӣнам̣ хотӯти петтивисайе уппанна̄нам̣ н̃а̄така̄нам̣ хоту. ‘‘но н̃а̄тӣна’’нти ча пат̣ханти, амха̄кам̣ н̃а̄тӣнанти аттхо. сукхита̄ хонту н̃а̄тайоти те петтивисайӯпапанна̄ н̃а̄тайо идам̣ пхалам̣ паччанубхаванта̄ сукхита̄ сукхаппатта̄ хонту.
йасма̄ ‘‘идам̣ во н̃а̄тӣнам̣ хотӯ’’ти вуттепи ан̃н̃ена катакаммам̣ на ан̃н̃асса пхаладам̣ хоти, кевалам̣ пана татха̄ уддисса дӣйама̄нам̣ там̣ ваттху н̃а̄типета̄нам̣ кусалакаммасса паччайо хоти, тасма̄ йатха̄ тесам̣ тасмим̣ ваттхусмим̣ тасмим̣йева кхан̣е пхаланиббаттакам̣ кусалакаммам̣ хоти, там̣ дассенто ‘‘те ча таттхо’’тиа̄дима̄ха.
таттха тети н̃а̄типета̄. таттха̄ти йаттха да̄нам̣ дӣйати, таттха. сама̄гантва̄ти ‘‘име но н̃а̄тайо амха̄кам̣ аттха̄йа да̄нам̣ уддисантӣ’’ти анумоданаттхам̣ таттха сама̄гата̄ хутва̄. пахӯте аннапа̄намхӣти аттано уддисса дӣйама̄не тасмим̣ ваттхусмим̣. саккаччам̣ анумодарети каммапхалам̣ абхисаддаханта̄ читтӣка̄рам̣ авиджаханта̄ авиккхиттачитта̄ хутва̄ ‘‘идам̣ но да̄нам̣ хита̄йа сукха̄йа хотӯ’’ти моданти анумоданти пӣтисоманассаджа̄та̄ хонти.
18. чирам̣ джӣвантӯти чирам̣ джӣвино дӣгха̄йука̄ хонту. но н̃а̄тӣти амха̄кам̣ н̃а̄така̄. йесам̣ хетӯти йесам̣ ка̄ран̣а̄ йе нисса̄йа. лабха̄масети ӣдисам̣ сампаттим̣ пат̣илабха̄ма. идан̃хи уддисанена ладдхасампаттим̣ анубхаванта̄нам̣ пета̄нам̣ аттано н̃а̄тӣнам̣ тхомана̄ка̄радассанам̣. пета̄нан̃хи аттано анумоданена, да̄йака̄нам̣ уддисанена, уккхин̣еййасампаттийа̄ ча̄ти тӣхи ан̇гехи даккхин̣а̄ тан̇кхан̣ан̃н̃ева пхаланиббаттика̄ хоти. таттха да̄йака̄ висесахету. тена̄ха ‘‘йесам̣ хету лабха̄масе’’ти. амха̄кан̃ча ката̄ пӯджа̄ти ‘‘идам̣ во н̃а̄тӣнам̣ хотӯ’’ти евам̣ уддисантехи да̄йакехи амха̄кан̃ча пӯджа̄ ката̄, те да̄йака̄ ча аниппхала̄ йасмим̣ санта̄не паричча̄гамайам̣ каммам̣ ниббаттам̣ тасса таттхева пхалада̄нато.
еттха̄ха – ‘‘ким̣ пана петтивисайӯпапанна̄ ева н̃а̄тӣ хетусампаттийо лабханти, уда̄ху ан̃н̃епӣ’’ти? на четтха амхехи ваттаббам̣, аттхи бхагавата̄ евам̣ бйа̄кататта̄. вуттан̃хетам̣ –-
‘‘майамассу, бхо готама, бра̄хман̣а̄ на̄ма да̄на̄ни дема, пун̃н̃а̄ни карома ‘идам̣ да̄нам̣ пета̄нам̣ н̃а̄тиса̄лохита̄нам̣ упакаппату, идам̣ да̄нам̣ пета̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ парибхун̃джантӯ’ти. каччи там̣, бхо готама, да̄нам̣ пета̄нам̣ н̃а̄тиса̄лохита̄нам̣ упакаппати, каччи те пета̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ там̣ да̄нам̣ парибхун̃джантӣти? т̣ха̄не кхо, бра̄хман̣а, упакаппати, но ат̣т̣ха̄нети.
‘‘катамам̣ пана, бхо готама, т̣ха̄нам̣, катамам̣ ат̣т̣ха̄нанти? идха, бра̄хман̣а, екаччо па̄н̣а̄типа̄тӣ хоти…пе… миччха̄дит̣т̣хико хоти, со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ нирайам̣ упападжджати. йо нерайика̄нам̣ сатта̄нам̣ а̄ха̄ро, тена со таттха йа̄пети, тена со таттха тит̣т̣хати. идам̣ кхо, бра̄хман̣а, ат̣т̣ха̄нам̣, йаттха т̣хитасса там̣ да̄нам̣ на упакаппати.
‘‘идха пана, бра̄хман̣а, екаччо па̄н̣а̄типа̄тӣ хоти…пе… миччха̄дит̣т̣хико хоти, со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ тираччха̄найоним̣ упападжджати. йо тираччха̄найоника̄нам̣ сатта̄нам̣ а̄ха̄ро, тена со таттха йа̄пети, тена со таттха тит̣т̣хати. идампи кхо, бра̄хман̣а, ат̣т̣ха̄нам̣, йаттха т̣хитасса там̣ да̄нам̣ на упакаппати.
‘‘идха пана, бра̄хман̣а, екаччо па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти…пе… самма̄дит̣т̣хико хоти, со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ манусса̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати…пе… дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. йо дева̄нам̣ а̄ха̄ро, тена со таттха йа̄пети, тена со таттха тит̣т̣хати. идампи кхо, бра̄хман̣а, ат̣т̣ха̄нам̣, йаттха т̣хитасса там̣ да̄нам̣ на упакаппати.
‘‘идха пана, бра̄хман̣а, екаччо па̄н̣а̄типа̄тӣ хоти…пе… миччха̄дит̣т̣хико хоти, со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ петтивисайам̣ упападжджати. йо петтивисайика̄нам̣ сатта̄нам̣ а̄ха̄ро, тена со таттха йа̄пети, тена со таттха тит̣т̣хати. йам̣ ва̄ панасса ито анупавеччхенти митта̄мачча̄ ва̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ ва̄, тена со таттха йа̄пети, тена со таттха тит̣т̣хати. идам̣ кхо, бра̄хман̣а, т̣ха̄нам̣, йаттха т̣хитасса там̣ да̄нам̣ упакаппатӣ’’ти.
‘‘саче пана, бхо готама, со пето н̃а̄тиса̄лохито там̣ т̣ха̄нам̣ анупапанно хоти, ко там̣ да̄нам̣ парибхун̃джатӣ’’ти? ‘‘ан̃н̃еписса, бра̄хман̣а, пета̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ там̣ т̣ха̄нам̣ упапанна̄ хонти, те там̣ да̄нам̣ парибхун̃джантӣ’’ти.
‘‘саче пана, бхо готама, со чева пето н̃а̄тиса̄лохито там̣ т̣ха̄нам̣ анупапанно хоти, ан̃н̃еписса пета̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ там̣ т̣ха̄нам̣ анупапанна̄ хонти, ко там̣ да̄нам̣ парибхун̃джатӣ’’ти? ‘‘ат̣т̣ха̄нам̣ кхо етам̣, бра̄хман̣а, анавака̄со, йам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ вивиттам̣ асса имина̄ дӣгхена аддхуна̄ йадидам̣ петехи н̃а̄тиса̄лохитехи, апича, бра̄хман̣а, да̄йакопи аниппхало’’ти (а. ни. 10.177).
19. ида̄ни петтивисайӯпапанна̄нам̣ таттха ан̃н̃асса касигораккха̄дино сампаттипат̣ила̄бхака̄ран̣асса абха̄вам̣ ито диннена йа̄панан̃ча дассетум̣ ‘‘на хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
таттха на хи таттха каси аттхӣти тасмим̣ петтивисайе каси на хи аттхи, йам̣ нисса̄йа пета̄ сукхена джӣвеййум̣. гораккхеттха на виджджатӣти еттха петтивисайе на кевалам̣ касийева наттхи, атха кхо гораккха̄пи на виджджати, йам̣ нисса̄йа те сукхена джӣвеййум̣. ван̣иджджа̄ та̄дисӣ наттхӣти ван̣иджджа̄пи та̄дисӣ наттхи, йа̄ тесам̣ сампаттипат̣ила̄бхахету бхавеййа. хиран̃н̃ена кайа̄кайанти хиран̃н̃ена кайавиккайампи таттха та̄дисам̣ наттхи, йам̣ тесам̣ сампаттипат̣ила̄бхахету бхавеййа. ите диннена йа̄пенти, пета̄ ка̄лагата̄ тахинти кевалам̣ пана ито н̃а̄тӣхи ва̄ митта̄маччехи ва̄ диннена йа̄пенти, аттабха̄вам̣ паваттенти. пета̄ти петтивисайӯпапанна̄ сатта̄. ка̄лагата̄ти аттано маран̣ака̄лена гата̄. ‘‘ка̄лаката̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, катака̄ла̄ катамаран̣а̄ маран̣ам̣ сампатта̄. тахинти тасмим̣ петтивисайе.
20-21. ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ упама̄хи пака̄сетум̣ ‘‘уннаме удакам̣ вут̣т̣ха’’нти га̄тха̄двайама̄ха. тассаттхо – йатха̄ уннаме тхале уннатаппадесе мегхехи абхивут̣т̣хам̣ удакам̣ йатха̄ ниннам̣ паваттати, йо бхӯмибха̄го нинно он̣ато, там̣ упагаччхати; евамева ито диннам̣ да̄нам̣ пета̄нам̣ упакаппати, пхалуппаттийа̄ винийуджджати. ниннамива хи удакаппаваттийа̄ т̣ха̄нам̣ петалоко да̄нӯпакаппана̄йа. йатха̄ха – ‘‘идам̣ кхо, бра̄хман̣а, т̣ха̄нам̣, йаттха т̣хитасса там̣ да̄нам̣ упакаппатӣ’’ти (а. ни. 10.177). йатха̄ ча кандарападараса̄кхапаса̄кхакусоббхамаха̄соббхе хи огалитена удакена ва̄риваха̄ маха̄наджджо пӯра̄ хутва̄ са̄гарам̣ парипӯренти, евам̣ ито диннада̄нам̣ пуббе вуттанайена пета̄нам̣ упакаппатӣти.
22. йасма̄ пета̄ ‘‘ито кин̃чи лабха̄ма̄’’ти а̄са̄бхибхӯта̄ н̃а̄тигхарам̣ а̄гантва̄пи ‘‘идам̣ на̄ма но детха̄’’ти йа̄читум̣ на сакконти, тасма̄ тесам̣ има̄ни ануссаран̣аваттхӯни ануссаранто кулапутто даккхин̣ам̣ даджджа̄ти дассенто ‘‘ада̄си ме’’ти га̄тхама̄ха.
тассаттхо – идам̣ на̄ма ме дханам̣ ва̄ дхан̃н̃ам̣ ва̄ ада̄си, идам̣ на̄ма ме киччам̣ аттана̄йева йогам̣ а̄паджджанто ака̄си, ‘‘асуко ме ма̄тито ва̄ питито ва̄ самбандхатта̄ н̃а̄ти, синехавасена та̄н̣асаматтхата̄йа митто, асуко ме сахапам̣сукӣл̣акасаха̄йо сакха̄’’ти ча етам̣ саббамануссаранто пета̄нам̣ даккхин̣ам̣ даджджа̄ да̄нам̣ ниййа̄теййа. ‘‘даккхин̣а̄ даджджа̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, пета̄нам̣ даккхин̣а̄ да̄табба̄, тена ‘‘ада̄си ме’’тиа̄дина̄ найена пуббе катамануссарам̣ ануссарата̄ти вуттам̣ хоти. каран̣аттхе хи идам̣ паччаттавачанам̣.
23-24. йе пана сатта̄ н̃а̄тимаран̣ена рун̣н̣асока̄дипара̄ ева хутва̄ тит̣т̣ханти, на тесам̣ аттха̄йа кин̃чи денти, тесам̣ там̣ рун̣н̣асока̄ди кевалам̣ аттапарита̄панаматтамева хоти, там̣ на пета̄нам̣ кан̃чи аттхам̣ са̄дхетӣти дассенто ‘‘на хи рун̣н̣ам̣ ва̄’’ти га̄тхам̣ ватва̄ пуна магадхара̄джена диннадаккхин̣а̄йа са̄ттхакабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘айан̃ча кхо’’ти га̄тхама̄ха. тесам̣ аттхо хет̣т̣ха̄ вуттойева.
25. ида̄ни йасма̄ имам̣ даккхин̣ам̣ дентена ран̃н̃а̄ н̃а̄тӣнам̣ н̃а̄тӣхи каттаббакиччакаран̣ена н̃а̄тидхаммо нидассито, бахуджанасса па̄кат̣о като, нидассанам̣ па̄кат̣ам̣ катам̣ ‘‘тумхехипи евамева н̃а̄тӣсу н̃а̄тидхаммо парипӯретаббо’’ти. те ча пете диббасампаттим̣ адхигаментена пета̄нам̣ пӯджа̄ ката̄ ул̣а̄ра̄, буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ аннапа̄на̄дӣхи сантаппентена бхиккхӯнам̣ балам̣ ануппадиннам̣, анукампа̄дигун̣апарива̄ран̃ча ча̄гачетанам̣ ниббаттентена анаппакам̣ пун̃н̃ам̣ пасутам̣, тасма̄ бхагава̄ имехи йатха̄бхуччагун̣ехи ра̄джа̄нам̣ сампахам̣сенто ‘‘со н̃а̄тидхаммо’’ти оса̄нага̄тхама̄ха.
таттха н̃а̄тидхаммоти н̃а̄тӣхи н̃а̄тӣнам̣ каттаббакаран̣ам̣. ул̣а̄ра̄ти пхӣта̄ самиддха̄. баланти ка̄йабалам̣. пасутанти упачитам̣. еттха ча ‘‘со н̃а̄тидхаммо ча айам̣ нидассито’’ти етена бхагава̄ ра̄джа̄нам̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассеси. н̃а̄тидхаммадассанан̃хеттха сандассанам̣. ‘‘пета̄на пӯджа̄ ча ката̄ ул̣а̄ра̄’’ти имина̄ сама̄дапеси. ‘‘ул̣а̄ра̄’’ти пасам̣санан̃хеттха пунаппунам̣ пӯджа̄каран̣е сама̄дапанам̣. ‘‘балан̃ча бхиккхӯнамануппадинна’’нти имина̄ самуттеджеси. бхиккхӯнам̣ бала̄нуппада̄нан̃хеттха евам̣видха̄нам̣ бала̄нуппада̄не усса̄хавад̣д̣ханена самуттеджанам̣. ‘‘тумхехи пун̃н̃ам̣ пасутам̣ анаппака’’нти имина̄ сампахам̣сеси. пун̃н̃апасаванакиттанан̃хеттха тасса йатха̄бхуччагун̣асам̣ван̣н̣анабха̄вена сампахам̣сананти еваметтха йоджана̄ ведитабба̄.
десана̄парийоса̄не ча петтивисайӯпапаттиа̄дӣнавасам̣ван̣н̣анена сам̣виггахадайа̄нам̣ йонисо падахатам̣ чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси. дутийадивасепи деваманусса̄нам̣ идамева тирокут̣т̣адесанам̣ десеси. евам̣ йа̄ва сатта диваса̄ та̄дисова дхамма̄бхисамайо ахосӣти.
тирокут̣т̣апетаваттхуван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.