9. сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄
54. сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣аниддесе уппа̄да̄дӣни вуттаттха̄нева. дуккханти бхайанти са̄мисанти сан̇кха̄ра̄ти уппа̄да̄димун̃чанан̃а̄н̣асса ка̄ран̣авачана̄ни. еван̃ча лаккхан̣ато сан̇кха̄рупеккхам̣ дассетва̄ ида̄ни аттхато дассетум̣ уппа̄до сан̇кха̄ра̄, те сан̇кха̄ре аджджхупеккхатӣти сан̇кха̄рупеккха̄тиа̄дима̄ха. таттха сан̇кха̄ре аджджхупеккхатӣти тасса а̄раддхавипассакасса випассана̄н̃а̄н̣ена лаккхан̣аттайасса дит̣т̣хатта̄ лаккхан̣авичинане пахӣнабйа̄па̄расса а̄дитте вийа тайо бхаве пассато сан̇кха̄раггахан̣е маджджхаттасса там̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ те сан̇кха̄ре висесена ча иккхати, гахан̣ена ваджджитан̃ча хутва̄ иккхати олокетӣти сан̇кха̄рупеккха̄ на̄ма̄ти аттхо. йатха̄ локе висесена джайанто адхиджайатӣти, аннена ваджджито васанто упавасатӣти вуччати. пуна сан̇кха̄ре аничча̄дито випасситва̄ гахан̣е маджджхаттабха̄васан̣т̣хитам̣ сан̇кха̄рупеккхампи аничча̄дито випасситва̄ тасса̄пи сан̇кха̄рупеккха̄йа гахан̣е маджджхатта̄ка̄расан̣т̣хита̄йа сан̇кха̄рупеккха̄йа саббха̄вато йе ча сан̇кха̄ра̄ йа̄ ча упеккха̄тиа̄ди вуттам̣.
55. ида̄ни сан̇кха̄рупеккха̄йа читта̄бхинӣха̄рабхедам̣ дассетум̣ катиха̄ка̄рехӣтиа̄дима̄ха. таттха сан̇кха̄рупеккха̄йа̄ти бхуммавачанам̣. читтасса абхинӣха̄роти сан̇кха̄рупеккха̄ла̄бхино тато ан̃н̃асса читтасса сан̇кха̄рупеккха̄бхимукхам̣ катва̄ бхусам̣ харан̣ам̣. абхимукхаттхо хи еттха абхисаддо, бхусаттхо нӣсаддо. катиха̄ка̄рехӣти пуччхитам̣ пуччхам̣ ат̣т̣хаха̄ка̄рехӣти виссаджджетва̄ дутийапуччха̄виссаджджаненева те ат̣т̣ха̄ка̄ре дассетука̄мо те адассетва̄ва путхуджджанасса катиха̄ка̄рехӣтиа̄ди пуччхам̣ ака̄си. путхуджджанасса̄ти еттха пана –
дуве путхуджджана̄ вутта̄, буддхена̄диччабандхуна̄;
андхо путхуджджано еко, калйа̄н̣еко путхуджджаноти.
таттха йасса кхандхадха̄туа̄йатана̄дӣсу уггахапарипуччха̄саванадха̄ран̣апаччавеккхан̣а̄дӣни наттхи, айам̣ андхапутхуджджано. йасса та̄ни аттхи, со калйа̄н̣апутхуджджано. дувидхопи панеса –
путхӯнам̣ джанана̄дӣхи, ка̄ран̣ехи путхуджджано;
путхуджджанантогадхатта̄, путхува̄йам̣ джано ити.
со хи путхӯнам̣ на̄наппака̄ра̄нам̣ килеса̄дӣнам̣ джанана̄дӣхи ка̄ран̣ехи путхуджджано. йатха̄ха – ‘‘путху килесе джанентӣти путхуджджана̄, путху авихатасакка̄йадит̣т̣хика̄ти путхуджджана̄, путху саттха̄ра̄нам̣ мукхуллокика̄ти путхуджджана̄, путху саббагатӣхи авут̣т̣хита̄ти путхуджджана̄, путху на̄на̄бхисан̇кха̄ре абхисан̇кхаронтӣти путхуджджана̄, путху на̄на̄огхехи вуйхантӣти путхуджджана̄, путху на̄на̄санта̄пехи сантаппентӣти путхуджджана̄, путху на̄на̄парил̣а̄хехи парид̣айхантӣти путхуджджана̄, путху пан̃часу ка̄магун̣есу ратта̄ гиддха̄ гадхита̄ муччхита̄ аджджхосанна̄ лагга̄ лаггита̄ палибуддха̄ти путхуджджана̄, путху пан̃чахи нӣваран̣ехи а̄вута̄ нивута̄ овута̄ пихита̄ пат̣иччханна̄ пат̣икуджджита̄ти путхуджджана̄’’ти (маха̄ни. 94). путхӯнам̣ ва̄ ган̣анапатха̄тӣта̄нам̣ арийадхаммапараммукха̄нам̣ нӣчадхаммасама̄ча̄ра̄нам̣ джана̄нам̣ антогадхатта̄пи путхуджджана̄, путху ва̄ айам̣ висум̣йева сан̇кхам̣ гато, висам̣сат̣т̣хо сӣласута̄дигун̣айуттехи арийехи джанотипи путхуджджано. тесу калйа̄н̣апутхуджджано идха̄дхиппето итарасса бха̄вана̄йа ева абха̄ва̄.
секкхасса̄ти еттха сатта секкха̄ сота̄паттимаггапхаласакада̄га̄мимаггапхалаана̄га̄мимаггапхалаарахаттамаггат̣т̣ха̄. те хи тиссо сиккха̄ сиккхантӣти секкха̄. тесу сота̄паттисакада̄га̄миана̄га̄мипхалат̣т̣ха̄ тайо идха̄дхиппета̄ маггат̣т̣ха̄нам̣ сан̇кха̄рупеккха̄йа читта̄бхинӣха̄ра̄бха̄ва̄.
вӣтара̄гасса̄ти еттха самуччхедавигамена вигато ра̄го асса̄ти вӣтара̄го. арахато етам̣ адхивачанам̣. тӣсупи падесу джа̄тиггахан̣ена екавачанам̣ катам̣.
сан̇кха̄рупеккхам̣ абхинандатӣти тасмим̣ упеккха̄виха̄ре пха̄сувиха̄расан̃н̃ам̣ пат̣илабхитва̄ пха̄сувиха̄раникантийа̄ сан̇кха̄рупеккха̄бхимукхо хутва̄ нандати, саппӣтикам̣ тан̣хам̣ уппа̄детӣти аттхо. випассатӣти сота̄паттимаггапат̣ила̄бхаттхам̣ аничча̄дивасена вивидха̄ пассати, секкхо упаримаггаттхам̣, вӣтара̄го дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раттхам̣ випассати. пат̣исан̇кха̄йа̄ти аничча̄дивасенева упапариккхитва̄. йасма̄ пана сота̄панна̄дайо арийа̄ сакам̣ сакам̣ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджама̄на̄ удайаббайан̃а̄н̣а̄дӣхи навахи випассана̄н̃а̄н̣ехи авипасситва̄ сама̄паджджитум̣ на сакконти, тасма̄ пат̣исан̇кха̄йа ва̄ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджатӣти вуттам̣.
пхаласама̄паттийа̄ паваттидассанаттхам̣ пана тесам̣ идам̣ пан̃хакаммам̣ – ка̄ пхаласама̄патти? ке там̣ сама̄паджджанти? ке на сама̄паджджанти? касма̄ сама̄паджджанти? катхан̃часса̄ сама̄паджджанам̣ хоти? катхам̣ т̣ха̄нам̣? катхам̣ вут̣т̣ха̄нам̣? ким̣ пхаласса анантарам̣? касса ча пхалам̣ анантаранти?
таттха ка̄ пхаласама̄паттӣти? йа̄ арийапхаласса ниродхе аппана̄.
ке там̣ сама̄паджджанти? ке на сама̄паджджантӣти? саббепи путхуджджана̄ на сама̄паджджанти. касма̄? анадхигататта̄. арийа̄ пана саббепи сама̄паджджанти. касма̄? адхигататта̄. упарима̄ пана хет̣т̣химам̣ на сама̄паджджанти пуггалантарабха̄вӯпагаманена пат̣иппассаддхатта̄, хет̣т̣хима̄ ча упаримам̣ анадхигататта̄. аттано аттанойева пана пхалам̣ саббепи сама̄паджджантӣти идаметтха саннит̣т̣ха̄нам̣.
кечи пана ‘‘сота̄паннасакада̄га̄минопи на сама̄паджджанти, упарима̄ двейева сама̄паджджантӣ’’ти ваданти. идан̃ча несам̣ ка̄ран̣ам̣ – ете хи сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄риноти. там̣ путхуджджанасса̄пи аттана̄ пат̣иладдхам̣ локийасама̄дхим̣ сама̄паджджанато ака̄ран̣амева. кин̃четтха ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ачинта̄йа. нану идхева па̄л̣ийам̣ ‘‘катаме даса сан̇кха̄рупеккха̄ випассана̄васена уппаджджанти, катаме даса готрабхудхамма̄ випассана̄васена уппаджджантӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.60) имесам̣ пан̃ха̄нам̣ виссаджджане ‘‘сота̄паттипхаласама̄паттаттха̄йа сакада̄га̄мипхаласама̄паттаттха̄йа̄’’ти (пат̣и. ма. 1.60) висум̣ висум̣ вутта̄. тасма̄ саббепи арийа̄ аттано аттано пхалам̣ сама̄паджджантӣти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣.
касма̄ сама̄паджджантӣти? дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раттхам̣. йатха̄ хи ра̄джа̄но раджджасукхам̣, девата̄ диббасукхаманубхаванти, евам̣ арийа̄ ‘‘локуттарасукхам̣ анубхависса̄ма̄’’ти аддха̄напариччхедам̣ катва̄ иччхитиччхитаккхан̣е пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджанти.
катхан̃часса̄ сама̄паджджанам̣ хоти, катхам̣ т̣ха̄нам̣, катхам̣ вут̣т̣ха̄нанти? двӣхи та̄ва а̄ка̄рехи асса̄ сама̄паджджанам̣ хоти нибба̄нато ан̃н̃асса а̄рамман̣асса аманасика̄ра̄, нибба̄насса ча манасика̄ра̄. йатха̄ха – ‘‘две кхо, а̄вусо, паччайа̄ анимитта̄йа четовимуттийа̄ сама̄паттийа̄ саббанимитта̄нан̃ча аманасика̄ро, анимитта̄йа ча дха̄туйа̄ манасика̄ро’’ти (ма. ни. 1.458). айам̣ панеттха сама̄паджджанаккамо – пхаласама̄паттаттхикена хи арийаса̄вакена рахогатена пат̣исаллӣнена удайаббайа̄дивасена сан̇кха̄ра̄ випасситабба̄. тасса паватта̄нупуббавипассанасса сан̇кха̄ра̄рамман̣аготрабхун̃а̄н̣а̄нантарам̣ пхаласама̄паттивасена ниродхе читтам̣ аппети. пхаласама̄паттининната̄йа четтха секкхасса̄пи пхаламева уппаджджати, на магго. йе пана ваданти ‘‘сота̄панно ‘пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджисса̄мӣ’ти випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ сакада̄га̄мӣ хоти, сакада̄га̄мӣ ча ана̄га̄мӣ’’ти. те ваттабба̄ ‘‘евам̣ сати ана̄га̄мӣ араха̄ бхависсати, араха̄ паччекабуддхо, паччекабуддхо ча буддхо’’ти.
тасма̄ на кин̃чи етам̣, па̄л̣ивасенева ча пат̣иккхиттантипи на гахетаббам̣. идамева пана гахетаббам̣. секкхасса̄пи пхаламева уппаджджати, на магго. пхалан̃часса саче анена пат̣хамаджджха̄нико магго адхигато хоти, пат̣хамаджджха̄никамева уппаджджати, саче дутийа̄дӣсу ан̃н̃атараджджха̄нико, дутийа̄дӣсу ан̃н̃атараджджха̄никамева̄ти евам̣ та̄васса̄ сама̄паджджанам̣ хоти.
‘‘тайо кхо, а̄вусо, паччайа̄ анимитта̄йа четовимуттийа̄ т̣хитийа̄ саббанимитта̄нан̃ча аманасика̄ро, анимитта̄йа ча дха̄туйа̄ манасика̄ро, пуббе ча абхисан̇кха̄ро’’ти (ма. ни. 1.458) вачанато панасса̄ тӣха̄ка̄рехи т̣ха̄нам̣ хоти. таттха пуббе ча абхисан̇кха̄роти сама̄паттито пуббе ка̄лапариччхедо. ‘‘асукасмим̣ на̄ма ка̄ле вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти париччхиннатта̄ хисса̄ йа̄ва со ка̄ло на̄гаччхати, та̄ва т̣ха̄нам̣ хоти. евамасса т̣ха̄нам̣ хоти.
‘‘две кхо, а̄вусо, паччайа̄ анимитта̄йа четовимуттийа̄ вут̣т̣ха̄на̄йа саббанимитта̄нан̃ча манасика̄ро, анимитта̄йа ча дха̄туйа̄ аманасика̄ро’’ти (ма. ни. 1.458) вачанато панасса̄ двӣха̄ка̄рехи вут̣т̣ха̄нам̣ хоти. таттха саббанимитта̄нанти рӯпанимиттаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣анимитта̄нам̣. ка̄ман̃ча на сабба̄невета̄ни екато манаси кароти, саббасан̇га̄хикавасена панетам̣ вуттам̣. тасма̄ йам̣ бхаван̇гасса а̄рамман̣ам̣ хоти, там̣ манасикарото пхаласама̄паттито вут̣т̣ха̄нам̣ хотӣти евамасса̄ вут̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣.
ким̣ пхаласса анантарам̣, касса ча пхалам̣ анантаранти? пхаласса та̄ва пхаламева ва̄ анантарам̣ хоти бхаван̇гам̣ ва̄. пхалам̣ пана аттхи магга̄нантарам̣, аттхи пхала̄нантарам̣, аттхи готрабхуанантарам̣, аттхи невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄нантаранти. таттха маггавӣтхийам̣ магга̄нантарам̣, пуримасса пуримасса паччхимам̣ паччхимам̣ пхала̄нантарам̣, пхаласама̄паттӣсу пуримам̣ пуримам̣ готрабхуанантарам̣. готрабхӯти четтха ануломам̣ ведитаббам̣. вуттан̃хетам̣ пат̣т̣ха̄не ‘‘арахато ануломам̣ пхаласама̄паттийа̄ анантарапаччайена паччайо. секкха̄нам̣ ануломам̣ пхаласама̄паттийа̄ анантарапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.417). йена пхалена ниродха̄ вут̣т̣ха̄нам̣ хоти, там̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄нантаранти. таттха т̣хапетва̄ маггавӣтхийам̣ уппаннапхалам̣ авасесам̣ саббам̣ пхаласама̄паттивасена паваттам̣ на̄ма. еваметам̣ маггавӣтхийам̣ ва̄ пхаласама̄паттийам̣ ва̄ уппаджджанавасена –
‘‘пат̣иппассаддхадаратхам̣, амата̄рамман̣ам̣ субхам̣;
ванталока̄мисам̣ сантам̣, са̄ман̃н̃апхаламуттама’’нти.
айаметтха пхаласама̄паттикатха̄.
тададжджхупеккхитва̄ти там̣ сан̇кха̄рупеккхам̣ ан̃н̃ена та̄дисенева випассана̄н̃а̄н̣ена аджджхупеккхитва̄. сун̃н̃атавиха̄рена ва̄тиа̄дӣсу пхаласама̄паттим̣ вина̄ випассана̄виха̄ренева вихаритука̄масса арахато атта̄бхинивесам̣ бхайато дисва̄ сун̃н̃ата̄дхимуттасса сан̇кха̄рупеккха̄йа вайам̣ пассантасса випассанаттайавиха̄ро сун̃н̃атавиха̄ро на̄ма, сан̇кха̄ранимиттам̣ бхайато дисва̄ анимитта̄дхимуттасса сан̇кха̄рупеккха̄йа вайам̣ пассантасса випассанаттайавиха̄ро анимиттавиха̄ро на̄ма, тан̣ха̄пан̣идхим̣ бхайато дисва̄ аппан̣ихита̄дхимуттасса сан̇кха̄рупеккха̄йа вайам̣ пассантасса випассанаттайавиха̄ро аппан̣ихитавиха̄ро на̄ма. татха̄ хи парато вуттам̣ –
‘‘абхинивесам̣ бхайато сампассама̄но сун̃н̃ате адхимуттатта̄ пхусса пхусса вайам̣ пассати, сун̃н̃ато виха̄ро. нимиттам̣ бхайато сампассама̄но анимитте адхимуттатта̄ пхусса пхусса вайам̣ пассати, анимитто виха̄ро. пан̣идхим̣ бхайато сампассама̄но аппан̣ихите адхимуттатта̄ пхусса пхусса вайам̣ пассати, аппан̣ихито виха̄ро’’ти (пат̣и. ма. 1.78).
чхал̣ан̇гупеккха̄саббха̄вена ча пат̣икӯле аппат̣икӯласан̃н̃а̄дивиха̄расаббха̄вена ча арахатойева сабба̄ка̄рена читтам̣ васе ваттати, тато айам̣ випассана̄виха̄ро арахатойева иджджхатӣти вуттам̣ хоти. вӣтара̄го сан̇кха̄рупеккхам̣ випассати ва̄ти еттха пана тидха̄ ча бхайам̣, тидха̄ ча адхимуттим̣ ана̄паджджитва̄ кевалам̣ випассана̄ти ведитабба̄. еван̃хи сати пубба̄парависесо хоти.
56. ида̄ни двиннам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ васена сан̇кха̄рупеккха̄йа екаттана̄наттабхедам̣ дассетука̄мо катхам̣ путхуджджанасса ча секкхасса ча̄тиа̄дима̄ха. таттха читтасса абхинӣха̄ро екаттам̣ хотӣти еко хоти, сакаттхе бха̄вавачананти ведитаббам̣. йатха̄ идаппаччайа̄ ева идаппаччайата̄ти вуттам̣, татха̄ екова екаттам̣. абхинӣха̄роти са̄миаттхе паччаттавачанам̣ ва̄, абхинӣха̄расса̄ти аттхо. ‘‘со десо саммаджджитва̄’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 168) вийа вибхаттивипалла̄со катоти ведитаббо. читтам̣ килиссатӣти випассана̄никантисан̇кха̄тена лобхакилесена читтам̣ килиссати, та̄пӣйати ба̄дхӣйатӣти аттхо. бха̄вана̄йа парипантхо хотӣти пат̣иладдха̄йа випассана̄бха̄вана̄йа упагха̄то хоти. пат̣иведхасса антара̄йо хотӣти випассана̄бха̄вана̄йа пат̣илабхитаббасса саччаппат̣иведхасса пат̣ила̄бхантара̄йо хоти. а̄йатим̣ пат̣исандхийа̄ паччайо хотӣти сан̇кха̄рупеккха̄сампайуттакаммасса балаватта̄ тенева сугатипат̣исандхийа̄ дӣйама̄на̄йа атинанданасан̇кха̄то лобхакилесо ана̄гате ка̄ма̄вачарасугатипат̣исандхийа̄ паччайо хоти. йасма̄ килесасаха̄йам̣ каммам̣ випа̄кам̣ джанети, тасма̄ каммам̣ джанакапаччайо хоти, килесо упаттхамбхакапаччайо. секкхасса пана уттарипат̣иведхасса̄ти сакада̄га̄мимагга̄дивасена саччаппат̣иведхасса. а̄йатим̣ пат̣исандхийа̄ паччайо хотӣти секкхесу сота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣ анадхигатаджджха̄на̄нам̣ сан̇кха̄рупеккха̄каммена дӣйама̄на̄йа ка̄ма̄вачарасугатипат̣исандхийа̄ абхинанданакилесо паччайо хоти, джха̄нала̄бхӣнам̣ пана ана̄га̄мисса ча брахмалокейева пат̣исандха̄нато паччайо на хоти, ануломаготрабхӯхи ча дӣйама̄на̄йа пат̣исандхийа̄ айамева килесо паччайо хотӣти ведитаббо.
аниччатоти хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аниччантиката̄йа а̄диантавантата̄йа ча аниччато. дуккхатоти абхин̣хам̣ пат̣ипӣл̣анат̣т̣хена уппа̄давайапат̣ипӣл̣аната̄йа дуккхаваттхута̄йа ча дуккхато. анаттатоти авасаваттанат̣т̣хена паччайа̄йаттавуттита̄йа са̄минива̄сӣка̄ракаведака̄бха̄вена ча анаттато. анупассанат̣т̣хена̄ти ану ану аничча̄дито пассанат̣т̣хена. абхинӣха̄ро на̄наттам̣ хотӣти абхинӣха̄ро на̄на̄ хотӣти ва̄ абхинӣха̄расса на̄на̄бха̄во хотӣти ва̄ ведитаббам̣.
кусала̄ти а̄рогйат̣т̣хена анаваджджат̣т̣хена косалласамбхӯтат̣т̣хена ча. абйа̄ката̄ти кусала̄кусалабха̄вена на бйа̄ката̄. кин̃чика̄ле сувидита̄ти випассана̄ка̄ле сут̣т̣ху видита̄. кин̃чика̄ле на сувидита̄ти абхинанданака̄ле на сут̣т̣ху видита̄. аччантам̣ сувидита̄ти абхинандана̄йа пахӣнатта̄ екантена сувидита̄. видитат̣т̣хена ча авидитат̣т̣хена ча̄ти еттха путхуджджанасеккха̄нам̣ сувидитат̣т̣хопи вӣтара̄гасса аччантасувидитат̣т̣хопи видитат̣т̣хова хоти, двиннампи на сувидитат̣т̣хо авидитат̣т̣хова.
атиттатта̄ти випассана̄йа каран̣ӣйасса апарийоситатта̄ аппан̣ӣтабха̄вена. таббипарӣтена титтатта̄. тин̣н̣ам̣ сан̃н̃оджана̄нам̣ паха̄на̄йа̄ти сакка̄йадит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄са̄нам̣ паха̄наттхам̣. паччхимабхавика̄пи бодхисатта̄ еттхева сан̇гахам̣ гаччханти. апаччхимабхавика̄ пана випассанам̣ сан̇кха̄рупеккхам̣ па̄петва̄ т̣хапенти. сота̄паттимаггам̣ пат̣ила̄бхаттха̄йа̄ти асама̄сетва̄ пат̣ханти, сама̄сетва̄ па̄т̣хо сундаратаро. секкхо тин̣н̣ам̣ сан̃н̃оджана̄нам̣ пахӣнатта̄ти сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мӣнам̣ са̄ман̃н̃ена вуттам̣. сакада̄га̄миана̄га̄мӣнампи хи та̄ни пахӣна̄нева. уттарипат̣ила̄бхаттха̄йа̄ти упарӯпаримаггапат̣ила̄бхаттхам̣. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раттха̄йа̄ти дит̣т̣хева дхамме паччаккхе аттабха̄ве йо сукхо виха̄ро, тадаттха̄йа. виха̄расама̄паттат̣т̣хена̄ти секкхасса пхаласама̄паттат̣т̣хена, вӣтара̄гасса випассана̄виха̄рапхаласама̄паттат̣т̣хена.
57. ида̄ни сан̇кха̄рупеккха̄нам̣ ган̣анапариччхедам̣ дассетум̣ кати сан̇кха̄рупеккха̄тиа̄дима̄ха. таттха саматхавасена̄ти сама̄дхивасена. айамева ва̄ па̄т̣хо. нӣваран̣е пат̣исан̇кха̄ти пан̃ча нӣваран̣а̄ни паха̄таббабха̄вена париггахетва̄. сантит̣т̣хана̄ти нӣваран̣а̄нам̣ паха̄на̄бхимукхӣбхӯтатта̄ тесам̣ паха̄непи абйа̄па̄рабха̄вӯпагаманена маджджхаттата̄йа сантит̣т̣хана̄. сан̇кха̄рупеккха̄сӯти нӣваран̣аппаха̄не бйа̄па̄ра̄каран̣ена нӣваран̣асан̇кха̄та̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ упеккхана̄су. еса найо витаккавича̄ра̄дӣсу ча. саматхе сан̇кха̄рупеккха̄ на̄ма аппана̄вӣтхийа̄ а̄саннапуббабха̄ге балаппаттабха̄вана̄майан̃а̄н̣ам̣. сота̄паттимаггам̣ пат̣ила̄бхаттха̄йа̄тиа̄дӣсу чатӯсу маггава̄ресу сун̃н̃ата̄нимиттааппан̣ихитамагга̄нам̣ ан̃н̃атаран̃н̃атаро магго лаббхати. сота̄паттипхаласама̄паттаттха̄йа̄тиа̄дӣсу чатӯсу пхалава̄ресу пана аппан̣ихита̄ пхаласама̄патти ведитабба̄. касма̄? ‘‘сун̃н̃атавиха̄расама̄паттаттха̄йа анимиттавиха̄расама̄паттаттха̄йа̄’’ти итара̄сам̣ двиннам̣ пхаласама̄паттӣнам̣ висум̣ вуттатта̄. аничча̄нупассана̄вут̣т̣ха̄навасена хи анимиттамагго, татхева пхаласама̄паттика̄ле анимиттапхаласама̄патти, дуккха̄нупассана̄вут̣т̣ха̄навасена аппан̣ихитамаггапхаласама̄паттийо, анатта̄нупассана̄вут̣т̣ха̄навасена сун̃н̃атамаггапхаласама̄паттийо суттантанайенева ведитабба̄.
еттха ча чатӯсу маггава̄ресу уппа̄дантиа̄дӣни пан̃ча мӯлапада̄ни, гатинтиа̄дӣни даса вевачанапада̄нӣти паннараса пада̄ни вутта̄ни. чхасу пана пхаласама̄паттива̄ресу пан̃ча мӯлапада̄нева вутта̄ни. там̣ касма̄ ити че? сан̇кха̄рупеккха̄йа тиккхабха̄ве сати килесаппаха̄не саматтхасса маггасса самбхавато тасса̄ тиккхабха̄вадассанаттхам̣ вевачанападехи саха дал̣хам̣ катва̄ мӯлапада̄ни вутта̄ни. пхаласса нирусса̄хабха̄вена сантасабха̄ватта̄ магга̄йаттатта̄ ча мандабхӯта̄пи сан̇кха̄рупеккха̄ пхаласса паччайо хотӣти дассанаттхам̣ мӯлапада̄нева вутта̄нӣти ведитабба̄ни.
58. ида̄ни джа̄тивасена пуччхитва̄ лаббхама̄навасена виссаджджетум̣ кати сан̇кха̄рупеккха̄ кусала̄тиа̄дима̄ха. таттха паннараса сан̇кха̄рупеккха̄ти саматхавасена ат̣т̣ха, чатуннам̣ магга̄нам̣ тин̣н̣ам̣ пхала̄нам̣ васена сатта̄ти паннараса. саматхавасена ат̣т̣ха сан̇кха̄рупеккха̄ арахато нӣваран̣апат̣исан̇кха̄абха̄вато, витаккавича̄ра̄дӣнам̣ паха̄набйа̄па̄рам̣ вина̄ сукхена паха̄нато ча сан̇кха̄рупеккха̄на̄масса ананурӯпа̄ти катва̄ та̄сам̣ абйа̄катата̄ на вутта̄ти ведитабба̄. арахата̄ пана пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджантена сан̇кха̄рупеккхам̣ вина̄ сама̄паджджитум̣ на сакка̄ти тиссо сан̇кха̄рупеккха̄ абйа̄ката̄ти вутта̄. аппан̣ихитасун̃н̃ата̄нимиттавасена хи арахато тиссо сан̇кха̄рупеккха̄.
ида̄ни сан̇кха̄рупеккха̄нам̣ сам̣ван̣н̣ана̄васена вутта̄су тӣсу га̄тха̄су пат̣исан̇кха̄сантит̣т̣хана̄ пан̃н̃а̄ти сан̇кха̄рупеккха̄. ат̣т̣ха читтасса гочара̄ти саматхавасена вутта̄ ат̣т̣ха сан̇кха̄рупеккха̄ сама̄дхисса висайа̄, бхӯмийоти аттхо. ‘‘читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайа’’нтиа̄дӣсу (сам̣. ни. 1.23, 192) вийа читтасӣсена сама̄дхи ниддит̣т̣хо, ‘‘гочаре, бхиккхаве, чаратха саке петтике висайе’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 5.372) вийа гочарасаддена висайо. йан̃хи йада̄йаттам̣, тассесо висайоти вуччати. путхуджджанасса двети саматхавасена випассана̄васена ча. тайосеккхасса̄ти саматхавипассана̄сама̄паттивасена. тайо ча вӣтара̄гасса̄ти аппан̣ихитасун̃н̃ата̄нимиттапхаласама̄паттивасена. ‘‘тиссо’’ти ваттаббе ‘‘тайо’’ти ча лин̇гавипалла̄со като. тайо сан̇кха̄рупеккха̄ дхамма̄ти ва̄ йоджетаббам̣. йехи читтам̣ виват̣т̣атӣти йехи сан̇кха̄рупеккха̄дхаммехи витаккавича̄ра̄дито, уппа̄да̄дито ва̄ читтам̣ апагаччхати. вӣтара̄гасса̄пи хи сан̇кха̄рупеккха̄саббха̄вато ча сан̇кха̄рато читтам̣ виват̣т̣итва̄ нибба̄нам̣ паккхандатӣти вуттам̣ хоти. ат̣т̣ха сама̄дхисса паччайа̄ти саматхавасена вутта̄ ат̣т̣ха аппана̄сампа̄пакатта̄ аппана̄сама̄дхисса паччайа̄. даса н̃а̄н̣асса гочара̄ти випассана̄васена вутта̄ даса магган̃а̄н̣асса пхалан̃а̄н̣асса ча бхӯмийо. тин̣н̣ам̣ вимоккха̄на паччайа̄ти сун̃н̃ата̄нимиттааппан̣ихитавимоккха̄нам̣ упаниссайапаччайа̄. на̄на̄дит̣т̣хӣсу на кампатӣти бхан̇гам̣ ависсаджджитва̄ва сан̇кха̄ре аничча̄дивасена випассанто сассатадит̣т̣хиа̄дӣсу на̄наппака̄ра̄су дит̣т̣хӣсу на ведхатӣти.
сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.