3. ниддесава̄раван̣н̣ана̄

4. евам̣ уддит̣т̣хе ха̄ра̄дайо ниддиситум̣ ‘‘таттха сан̇кхепато’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха таттха̄ти тасмим̣ уддесапа̄т̣хе. сан̇кхепато нетти киттита̄ти сама̄сато неттиппакаран̣ам̣ катхитам̣. ха̄ранайамӯлапада̄нан̃хи сарӯпадассанам̣ уддесапа̄т̣хена катанти. еттха ча ха̄ранайа̄нам̣ –

са̄ман̃н̃ато висесена, падаттхо лаккхан̣ам̣ камо;

етта̄вата̄ ча хетва̄дӣ, ведитабба̄ хи вин̃н̃уна̄.

тесу ависесато висесато ча ха̄ранайа̄нам̣ аттхо дассито. лаккхан̣а̄дӣсу пана ависесато саббепи ха̄ра̄ найа̄ ча йатха̄ккамам̣ бйан̃джанаттхамукхена наван̇гасса са̄санасса аттхасам̣ван̣н̣аналаккхан̣а̄. висесато пана тасса тасса ха̄расса найасса ча лаккхан̣ам̣ ниддесе ева катхайисса̄ма. кама̄дӣни ча йасма̄ несам̣ лаккхан̣есу н̃а̄тесу вин̃н̃еййа̄ни хонти, тасма̄ та̄нипи ниддесато парато пака̄сайисса̄ма.

ха̄расан̇кхепо

1. йа̄ пана асса̄да̄дӣнавата̄тиа̄дика̄ ниддесага̄тха̄, та̄су асса̄да̄дӣнавата̄ти асса̄до а̄дӣнавата̄ти падавибха̄го. а̄дӣнавата̄ти ча а̄дӣнаво ева. кечи ‘‘асса̄да̄дӣнавато’’ти пат̣ханти, там̣ на сундарам̣. таттха асса̄дӣйатӣти асса̄до, сукхам̣ соманассан̃ча. вуттан̃хетам̣ – ‘‘йам̣, бхиккхаве, пан̃чупа̄да̄наккхандхе пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу асса̄до’’ти (ма. ни. 1.166; сам̣. ни. 3.26). йатха̄ четам̣ сукхам̣ соманассам̣, евам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣ампи. вуттампи четам̣ – ‘‘со тадасса̄дети там̣ ника̄метӣ’’ти ‘‘рӯпам̣ асса̄дети абхинандати, там̣ а̄раббха ра̄го уппаджджатӣ’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.424), ‘‘сам̣йоджанӣйесу, бхиккхаве, дхаммесу асса̄да̄нупассино’’ти (сам̣. ни. 2.53) ча. асса̄дети ета̄йа̄ти ва̄ асса̄до, тан̣ха̄. тан̣ха̄йа хи ка̄ран̣абхӯта̄йа пуггало сукхампи сукха̄рамман̣ампи асса̄дети. йатха̄ ча тан̣ха̄, евам̣ випалла̄са̄пи. випалла̄савасена хи сатта̄ анит̣т̣хампи а̄рамман̣ам̣ ит̣т̣ха̄ка̄рена асса̄денти, евам̣ ведана̄йа саббесам̣ тебхӯмакасан̇кха̄ра̄нам̣ тан̣ха̄йа випалла̄са̄нан̃ча асса̄давича̄ро ведитаббо.

катхам̣ пана дуккха̄дуккхамасукхаведана̄нам̣ асса̄данӣйата̄ти? випалла̄сато сукхапарийа̄йасаббха̄вато ча. татха̄ хи вуттам̣ – ‘‘сукха̄ кхо, а̄вусо виса̄кха, ведана̄ т̣хитисукха̄ випарин̣а̄мадуккха̄. дуккха̄ ведана̄ т̣хитидуккха̄ випарин̣а̄масукха̄, адуккхамасукха̄ ведана̄ н̃а̄н̣асукха̄ ан̃н̃а̄н̣адуккха̄’’ти (ма. ни. 1.465). таттха ведана̄йа ат̣т̣хасатапарийа̄йавасена, тебхӯмакасан̇кха̄ра̄нам̣ никкхепакан̣д̣арӯпакан̣д̣авасена, тан̣ха̄йа сам̣килесаваттхувибхан̇ге никкхепакан̣д̣е ча тан̣ха̄ниддесавасена, випалла̄са̄нам̣ сукхасан̃н̃а̄дивасена два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатавасена ча вибха̄го ведитаббо.

а̄дӣнаво дуккха̄ ведана̄ тиссопи ва̄ дуккхата̄. атха ва̄ саббепи тебхӯмака̄ сан̇кха̄ра̄ а̄дӣнаво. а̄дӣнам̣ ативийа капан̣ам̣ ва̄ти паваттатӣти хи а̄дӣнаво, капан̣амануссо, евам̣сабха̄ва̄ ча тебхӯмака̄ дхамма̄ аниччата̄дийогена. йато таттха а̄дӣнава̄нупассана̄ а̄раддхавипассака̄нам̣ йатха̄бхӯтанайоти вуччати. татха̄ ча вуттам̣ – ‘‘йам̣, бхиккхаве, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄, айам̣ пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу а̄дӣнаво’’ти. тасма̄ а̄дӣнаво дуккхасаччаниддесабхӯта̄нам̣ джа̄тийа̄дӣнам̣ аниччата̄дӣнам̣ два̄чатта̄лӣса̄йа а̄ка̄ра̄нан̃ча васена вибхаджитва̄ ниддиситаббо.

ниссарати етена̄ти ниссаран̣ам̣, арийамагго. ниссаратӣти ва̄ ниссаран̣ам̣ нибба̄нам̣. убхайампи са̄ман̃н̃аниддесена екасесена ва̄ ‘‘ниссаран̣а’’нти вуттам̣. пи-саддо пурима̄нам̣ паччхима̄нан̃ча сампин̣д̣анаттхо. таттха арийамаггапаккхе сатипат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ саттаттим̣сабодхипаккхийадхамма̄нам̣ ка̄йа̄нупассана̄дӣнан̃ча тадантогадхабхеда̄нам̣ васена ниссаран̣ам̣ вибхаджитва̄ ниддиситаббам̣.

нибба̄напаккхе пана кин̃ча̄пи асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ ниппарийа̄йена вибха̄го наттхи. парийа̄йена пана сопа̄дисесанирупа̄дисесабхедена. йато ва̄ там̣ ниссат̣ам̣, тесам̣ пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. 1.3) дасситаппабхеда̄нам̣ чаккха̄дӣнам̣ чханнам̣ два̄ра̄нам̣ рӯпа̄дӣнам̣ чханнам̣ а̄рамман̣а̄нам̣ там̣там̣два̄раппаватта̄нам̣ чханнам̣ чханнам̣ вин̃н̃а̄н̣апхассаведана̄сан̃н̃а̄четана̄тан̣ха̄витаккавича̄ра̄нам̣ патхавӣдха̄туа̄дӣнам̣ чханнам̣ дха̄тӯнам̣ дасаннам̣ касин̣а̄йатана̄нам̣ асубха̄нам̣ кеса̄дӣнам̣ дваттим̣са̄йа а̄ка̄ра̄нам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ два̄дасаннам̣ а̄йатана̄нам̣ ат̣т̣ха̄расаннам̣ дха̄тӯнам̣ локийа̄нам̣ индрийа̄нам̣ ка̄мадха̄туа̄дӣнам̣ тиссаннам̣ дха̄тӯнам̣ ка̄мабхава̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ бхава̄нам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ аппаман̃н̃а̄нам̣ а̄руппа̄нам̣ два̄дасаннам̣ пат̣иччасамуппа̄дан̇га̄нан̃ча̄ти евама̄дӣнам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ ниссаран̣абха̄вена ча вибхаджитва̄ ниддиситаббам̣.

пхаланти десана̄пхалам̣. ким̣ пана танти? йам̣ десана̄йа ниппха̄дӣйати. нану ча нибба̄на̄дхигамо бхагавато десана̄йа ниппха̄дӣйати. нибба̄нан̃ча ‘‘ниссаран̣а’’нти имина̄ вуттамева̄ти? саччаметам̣, тан̃ча кхо парампара̄йа. идха пана паччаккхато десана̄пхалам̣ адхиппетам̣. там̣ пана сутамайан̃а̄н̣ам̣. аттхадхаммаведа̄диарийамаггасса пуббабха̄гаппат̣ипаттибхӯта̄ чхаббисуддхийо. йан̃ча тасмим̣ кхан̣е маггам̣ анабхисамбхун̣антасса ка̄лантаре тададхигамака̄ран̣абхӯтам̣ сампаттибхавахету ча сийа̄. татха̄ хи ваккхати – ‘‘атта̄нудит̣т̣хим̣ ӯхачча, евам̣ маччутаро сийа̄ти (су. ни. 1125; катха̄. 226; чӯл̣ани. могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ 144, могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддеса 88; нетти. 5; пет̣ако. 22) идам̣ пхала’’нти, ‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄ринти идам̣ пхала’’нти (джа̄. 1.10.102-103; 1.15.385) ча. етена найена девесу ча ма̄нусесу ча а̄йуван̣н̣абаласукхайасапарива̄раа̄дхипатеййасампаттийо упадхисампаттийо чаккаваттисирӣ девараджджасирӣ чатта̄ри сампаттичакка̄ни сӣласампада̄ сама̄дхисампада̄ тиссо виджджа̄ чха абхин̃н̃а̄ чатассо пат̣исамбхида̄ са̄вакабодхи паччекабодхи самма̄самбодхӣти сабба̄пи сампаттийо пун̃н̃асамбха̄рахетука̄ бхагавато десана̄йа са̄дхетаббата̄йа пхаланти ведитабба̄.

упа̄йоти арийамаггападат̣т̣ха̄набхӯта̄ пуббабха̄гаппат̣ипада̄. са̄ хи пурима̄ пурима̄ паччхима̄йа паччхима̄йа адхигамӯпа̄йабха̄вато парампара̄йа магганибба̄на̄дхигамасса ча хетубха̄вато упа̄йо. йа̄ ча пуббе вуттапхала̄дхигамасса упа̄йапат̣ипатти. кечи пана ‘‘саха випассана̄йа магго упа̄йо’’ти ваданти, тесам̣ матена ниссаран̣анти нибба̄намева вуттам̣ сийа̄. пхалам̣ вийа упа̄йопи пуббабха̄готи вуттам̣ сийа̄, йам̣ пана ваккхати ‘‘саббе дхамма̄…пе… висуддхийа̄ти (дха. па. 279; тхерага̄. 678) айам̣ упа̄йо’’ти. еттха̄пи пуббабха̄гаппат̣ипада̄ ева уда̄хат̣а̄ти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. йасма̄ пана ‘‘те паха̄йа таре огханти идам̣ ниссаран̣а’’нти арийамаггасса ниссаран̣абха̄вам̣ ваккхати. арийамагго хи огхатаран̣анти.

а̄н̣аттӣти а̄н̣а̄рахасса бхагавато венеййаджанасса хитасиддхийа̄ ‘‘евам̣ пат̣ипаджджа̄хӣ’’ти видха̄нам̣. татха̄ хи ваккхати ‘‘сун̃н̃ато локам̣ авеккхассу, могхара̄джа̄ти (су. ни. 1125; катха̄. 226; нетти. 5; пет̣ако. 22; чӯл̣ани. могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ 144, могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддеса 88) а̄н̣аттӣ’’ти.

йогӣнанти чатусаччакаммат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа йуттаппайутта̄нам̣ венеййа̄нам̣, аттха̄йа̄ти вачанасесо. десана̄ха̄роти етесам̣ йатха̄вутта̄нам̣ асса̄да̄дӣнам̣ вибхаджаналаккхан̣о сам̣ван̣н̣ана̄висесо десана̄ха̄ро на̄ма̄ти аттхо. еттха̄ха – ким̣ панетесам̣ асса̄да̄дӣнам̣ анавасеса̄нам̣ вачанам̣ десана̄ха̄ро, уда̄ху екачча̄нанти? ниравасеса̄нам̣йева. йасмин̃хи сутте асса̄да̄дӣнаваниссаран̣а̄ни сарӯпато а̄гата̄ни, таттха ваттаббамева наттхи. йаттха пана екадесена а̄гата̄ни, на ва̄ сарӯпена. таттха ана̄гатам̣ аттхавасена ниддха̄ретва̄ ха̄ро йоджетаббо. айан̃ча аттхо десана̄ха̄равибхан̇ге а̄гамиссатӣти идха на папан̃чито.

2. йам̣ пуччхитанти йа̄ пуччха̄, вичийама̄на̄ти вачанасесо. виссаджджитам̣ анугӣтӣти еттха̄пи есева найо. таттха виссаджджитанти виссаджджана̄, са̄ екам̣сабйа̄каран̣а̄дивасена чатуббидхам̣ бйа̄каран̣ам̣. ча-саддо сампин̣д̣анаттхо, тена га̄тха̄йам̣ авуттам̣ пада̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. та̄ пана пуччха̄виссаджджана̄ касса̄ти а̄ха ‘‘суттасса̄’’ти. етена сутте а̄гатам̣ пуччха̄виссаджджанам̣ вичетаббанти дассети. йа̄ ча анугӣтити вуттассева аттхасса йа̄ ану паччха̄ гӣти анугӣти, сан̇гахага̄тха̄, пуччха̄йа ва̄ анурӯпа̄ гӣти. етена пубба̄парам̣ гахитам̣. бйа̄каран̣асса хи пуччха̄нурӯпата̄ идха пубба̄парам̣ адхиппетам̣. йа̄ ‘‘пуччха̄нусандхӣ’’ти вуччати. пуримам̣ ‘‘суттасса̄’’ти падам̣ пубба̄пеккханти пуна ‘‘суттасса̄’’ти вуттам̣. тена суттасса ниссайабхӯте асса̄да̄дике паригган̣ха̄ти. етта̄вата̄ вичайаха̄расса висайо ниравасесена дассито хоти. татха̄ ча ваккхати вичайаха̄равибхан̇ге ‘‘падам̣ вичинати…пе… анугӣтим̣ вичинатӣ’’ти.

таттха сутте саббесам̣ пада̄нам̣ анупуббена аттхасо бйан̃джанасо ча вичайо падавичайо. ‘‘айам̣ пуччха̄ адит̣т̣хаджотана̄ дит̣т̣хасам̣сандана̄ виматиччхедана̄ ануматипуччха̄ катхетукамйата̄пуччха̄ сатта̄дхит̣т̣ха̄на̄ дхамма̄дхит̣т̣ха̄на̄ ека̄дхит̣т̣ха̄на̄ анека̄дхит̣т̣ха̄на̄ саммутивисайа̄ параматтхависайа̄ атӣтависайа̄ ана̄гатависайа̄ паччуппаннависайа̄’’тиа̄дина̄ пуччха̄вичайо ведитаббо. ‘‘идам̣ виссаджджанам̣ екам̣сабйа̄каран̣ам̣ вибхаджджабйа̄каран̣ам̣ пат̣ипуччха̄бйа̄каран̣ам̣ т̣хапанам̣ са̄васесам̣ ниравасесам̣ сауттарам̣ ануттарам̣ локийам̣ локуттара’’нтиа̄дина̄ виссаджджанавичайо.

‘‘айам̣ пуччха̄ имина̄ самети, етена на саметӣ’’ти пуччхитаттхам̣ а̄нетва̄ вичайо пуббена̄парам̣ сам̣сандитва̄ ча вичайо пубба̄паравичайо. ‘‘айам̣ анугӣти вуттаттхасан̇гаха̄ авуттаттхасан̇гаха̄ тадубхайаттхасан̇гаха̄ кусалаттхасан̇гаха̄ акусалаттхасан̇гаха̄’’тиа̄дина̄ анугӣтивичайо. асса̄да̄дӣсу сукхаведана̄йа ‘‘ит̣т̣ха̄рамман̣а̄нубхаваналаккхан̣а̄’’тиа̄дина̄, тан̣ха̄йа ‘‘а̄рамман̣аггахан̣алаккхан̣а̄’’тиа̄дина̄, випалла̄са̄нам̣ ‘‘випарӣтаггахан̣алаккхан̣а̄’’тиа̄дина̄, авасит̣т̣ха̄нам̣ тебхӯмакадхамма̄нам̣ ‘‘йатха̄сакалаккхан̣а̄’’тиа̄дина̄ саббесан̃ча два̄вӣсатийа̄ тикесу два̄чатта̄лӣса̄дхике ча дукасате лаббхама̄нападавасена там̣там̣асса̄даттхависесаниддха̄ран̣ам̣ асса̄давичайо.

дуккхаведана̄йа ‘‘анит̣т̣ха̄нубхаваналаккхан̣а̄’’тиа̄дина̄, дуккхасачча̄нам̣ ‘‘пат̣исандхилаккхан̣а̄’’тиа̄дина̄, аниччата̄дӣнам̣ а̄диантавантата̄йа аниччантиката̄йа ча ‘‘аничча̄’’тиа̄дина̄ саббесан̃ча локийадхамма̄нам̣ сам̣килесабха̄гийаха̄набха̄гийата̄дивасена а̄дӣнававуттийа̄ ока̄раниддха̄ран̣ена а̄дӣнававичайо. ниссаран̣ападе арийамаггасса а̄гаманато ка̄йа̄нупассана̄дипуббабха̄гаппат̣ипада̄вибха̄гависесаниддха̄ран̣авасена нибба̄насса йатха̄вуттапарийа̄йавибха̄гависесаниддха̄ран̣авасена̄ти евам̣ ниссаран̣авичайо. пхала̄дӣнам̣ там̣там̣суттадесана̄йа са̄дхетаббапхаласса тадупа̄йасса таттха таттха суттавидхивачанасса ча вибха̄ганиддха̄ран̣авасена вичайо ведитаббо. евам̣ падапуччха̄виссаджджанапубба̄пара̄нугӣтӣнам̣ асса̄да̄дӣнан̃ча висесаниддха̄ран̣авасенева вичайалаккхан̣о ‘‘вичайо ха̄ро’’ти ведитаббо.

3. саббесанти сол̣асаннам̣. бхӯмӣти бйан̃джанам̣ сандха̄йа̄ха. бйан̃джанан̃хи мӯлапада̄ни вийа найа̄нам̣ ха̄ра̄нам̣ бхӯми паваттит̣т̣ха̄нам̣, тесам̣ бйан̃джанавича̄рабха̄вато. вуттан̃хи – ‘‘ха̄ра̄ бйан̃джанавичайо’’ти, пет̣акепи хи вуттам̣ – ‘‘йаттха ча саббе ха̄ра̄, сампатама̄на̄ найанти суттаттхам̣. бйан̃джанавидхипутхутта̄’’ти. гочароти суттаттхо. суттасса хи падаттхуддха̄ран̣амукхена ха̄райоджана̄. тесам̣ бйан̃джанаттха̄нам̣. йутта̄йуттапариккха̄ти йуттасса ча айуттасса ча упапариккха̄. ‘‘йутта̄йуттипариккха̄’’типи па̄т̣хо, йуттиайуттӣнам̣ вича̄ран̣а̄ти аттхо. катхам̣ пана тесам̣ йутта̄йуттаджа̄нана̄? чатӯхи маха̄падесехи авируджджханена. таттха бйан̃джанасса та̄ва сабха̄ванируттибха̄во адхиппетаттхава̄чакабха̄во ча йуттабха̄во. аттхасса пана суттавинайадхаммата̄хи авиломанам̣. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана парато а̄ви бхависсати. ха̄ро йуттӣти ниддит̣т̣хоти евам̣ сутте бйан̃джанаттха̄нам̣ йутта̄йуттабха̄вавибха̄ваналаккхан̣о йуттиха̄роти ведитаббо.

4. дхамманти йам̣ кин̃чи сутта̄гатам̣ кусала̄дидхаммама̄ха. тасса дхаммасса̄ти тасса йатха̄вуттасса кусала̄дидхаммасса. йам̣ падат̣т̣ха̄нанти йам̣ ка̄ран̣ам̣, йонисоманасика̄ра̄ди сутте а̄гатам̣ ва̄ ана̄гатам̣ ва̄ самбхавато ниддха̄ретва̄ катхетаббанти адхиппа̄йо. итӣти евам̣, вуттанайена̄ти аттхо. йа̄ва саббадхамма̄ти йаттака̄ тасмим̣ сутте а̄гата̄ дхамма̄, тесам̣ саббесампи йатха̄нурӯпам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ ниддха̄ретва̄ катхетаббанти адхиппа̄йо. атха ва̄ йа̄ва саббадхамма̄ти сутта̄гатасса дхаммасса йам̣ падат̣т̣ха̄нам̣, тассапи йам̣ падат̣т̣ха̄нанти самбхавато йа̄ва саббадхамма̄ падат̣т̣ха̄навича̄ран̣а̄ ка̄табба̄ти аттхо. есо ха̄ро падат̣т̣ха̄ноти евам̣ сутте а̄гатадхамма̄нам̣ падат̣т̣ха̄набхӯта̄ дхамма̄ тесан̃ча падат̣т̣ха̄набхӯта̄ти самбхавато падат̣т̣ха̄набхӯтадхамманиддха̄ран̣алаккхан̣о падат̣т̣ха̄но на̄ма ха̄роти аттхо.

5. вуттамхи екадхаммети кусала̄дӣсу кхандха̄дӣсу ва̄ йасмим̣ кисмин̃чи екадхамме, сутте сарӯпато ниддха̄ран̣авасена ва̄ катхите. йе дхамма̄ екалаккхан̣а̄ кечӣти йе кечи дхамма̄ кусала̄дибха̄вена рӯпаккхандха̄дибха̄вена ва̄ тена дхаммена сама̄налаккхан̣а̄. вутта̄ бхаванти саббети те саббепи кусала̄дисабха̄ва̄, кхандха̄дисабха̄ва̄ ва̄ дхамма̄ сутте авутта̄пи та̄йа сама̄налаккхан̣ата̄йа вутта̄ бхаванти а̄нетва̄ сам̣ван̣н̣ана̄васена̄ти адхиппа̄йо. еттха ча екалаккхан̣а̄ти сама̄налаккхан̣а̄ вутта̄. тена сахача̄рита̄ сама̄накиччата̄ сама̄нахетута̄ сама̄напхалата̄ сама̄на̄рамман̣ата̄ти евама̄дӣхи авутта̄нампи вутта̄нам̣ вийа ниддха̄ран̣ам̣ ведитаббам̣. со ха̄ро лаккхан̣о на̄ма̄ти евам̣ сутте ана̄гатепи дхамме вуттаппака̄рена а̄гате вийа ниддха̄ретва̄ йа̄ сам̣ван̣н̣ана̄, со лаккхан̣о на̄ма ха̄роти аттхо.

6. неруттанти нируттам̣, паданиббачананти аттхо. адхиппа̄йоти буддха̄нам̣ са̄вака̄нам̣ ва̄ тасса суттасса десака̄нам̣ адхиппа̄йо. бйан̃джананти бйан̃джанена, каран̣е хи етам̣ паччаттам̣. ка̄ман̃ча саббе ха̄ра̄ бйан̃джанавичайа̄, айам̣ пана висесато бйан̃джанадва̄ренева аттхапарийесана̄ти катва̄ ‘‘бйан̃джана’’нти вуттам̣. татха̄ хи ваккхати – ‘‘бйан̃джанена суттасса неруттан̃ча адхиппа̄йо ча нида̄нан̃ча пубба̄пара̄нусандхи ча гавеситабба̄’’ти. атха̄ти падапӯран̣аматтам̣. десана̄нида̄нанти нидада̄ти пхаланти нида̄нам̣, ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена десана̄ паватта̄, там̣ десана̄йа паваттинимиттанти аттхо. пубба̄пара̄нусандхӣти пуббена ча апарена ча анусандхи. ‘‘пубба̄парена сандхӣ’’типи па̄т̣хо, суттасса пуббабха̄гена апарабха̄гам̣ сам̣сандитва̄ катхананти аттхо. сан̇гӣтивасена ва̄ пубба̄парабхӯтехи суттантарехи сам̣ван̣н̣ийама̄насса суттасса сам̣санданам̣ пубба̄пара̄нусандхи. йан̃ча пуббападена парападасса самбандханам̣, айампи пубба̄пара̄нусандхи. есо ха̄ро чатубйӯхоти евам̣ ниббачана̄дхиппа̄йа̄дӣнам̣ чатуннам̣ вибха̄ваналаккхан̣о чатубйӯхо ха̄ро на̄ма̄ти аттхо.

7. екамхи падат̣т̣ха̄нети екасмим̣ а̄рамбхадха̄туа̄дике параккамадха̄туа̄дӣнам̣ падат̣т̣ха̄набхӯте дхамме десана̄рул̣хе сати. парийесати сесакам̣ падат̣т̣ха̄нанти тасса висабха̄гата̄йа аггахан̣ена ва̄ сесакам̣ пама̄да̄дӣнам̣ а̄саннака̄ран̣атта̄ падат̣т̣ха̄набхӯтам̣ косаджджа̄дикам̣ дхаммантарам̣ парийесати пан̃н̃а̄йа гавесати, парийеситва̄ ча сам̣ван̣н̣ана̄йа йодженто десанам̣ а̄ват̣т̣ати пат̣ипаккхети вӣрийа̄рамбха̄димукхена а̄раддхасуттам̣ вуттанайена пама̄да̄дивасена ниддисанто десанам̣ пат̣ипаккхато а̄ват̣т̣ети на̄ма. а̄ват̣т̣о на̄ма со ха̄роти десана̄йа гахитадхамма̄нам̣ сабха̄гависабха̄гадхаммавасена а̄ват̣т̣аналаккхан̣о а̄ват̣т̣о ха̄ро на̄ма̄ти аттхо.

8. дхамманти сабха̄вадхаммам̣, там̣ кусала̄дивасена анекавидхам̣. падат̣т̣ха̄нанти йасмим̣ патит̣т̣хите уттари гун̣ависесе адхигаччхати, там̣ висеса̄дхигаманака̄ран̣ам̣. бхӯминти путхуджджанабхӯми дассанабхӯмӣти евама̄дикам̣ бхӯмим̣. вибхаджджатети вибха̄гена катхети. са̄дха̄ран̣ети дассанапаха̄табба̄дина̄мавасена ва̄ путхуджджанасота̄панна̄диваттхувасена ва̄ са̄дха̄ран̣е ависит̣т̣хе сама̄нети аттхо. вуттавипарийа̄йена аса̄дха̄ран̣а̄ ведитабба̄. неййо вибхаттӣти йатха̄вуттадхамма̄дӣнам̣ вибхаджано айам̣ ха̄ро вибхаттӣти н̃а̄табботи аттхо. тасма̄ сам̣килесадхамме вода̄надхамме ча са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣ато падат̣т̣ха̄нато бхӯмито ча вибхаджаналаккхан̣о ‘‘вибхаттиха̄ро’’ти дат̣т̣хаббам̣.

9. ниддит̣т̣хети катхите сутте а̄гате, сам̣ван̣н̣ите ва̄. бха̄витети йатха̄ уппаннасадиса̄ уппанна̄ти вуччанти, евам̣ бха̄витасадисе бха̄ветаббети аттхо. пахӣнети еттха̄пи есева найо. париваттати пат̣ипаккхети вутта̄нам̣ дхамма̄нам̣ йе пат̣ипаккха̄, тесам̣ васена париваттетӣти аттхо. евам̣ ниддит̣т̣ха̄нам̣ дхамма̄нам̣ пат̣ипаккхато париваттаналаккхан̣о ‘‘париваттано ха̄ро’’ти ведитаббо.

10. вивидха̄ни екасмим̣йева аттхе вачана̄ни вивачана̄ни, вивачана̄ни ева вевачана̄ни, парийа̄йасадда̄ти аттхо. та̄ни вевачана̄ни. бахӯнӣти анека̄ни. ту-саддо авадха̄ран̣е. тена бахӯ ева парийа̄йасадда̄ вевачанаха̄райоджана̄йам̣ катхетабба̄, на катипайа̄ти дассети. сутте вутта̄нӣти нававидхасуттантасан̇кха̄те тепит̣аке буддхавачане бха̄сита̄ни. еттха̄пи ту-саддасса аттхо а̄нетва̄ йоджетаббо, тена па̄л̣ийам̣ а̄гата̄нийева вевачана̄ни гахетабба̄нӣти вуттам̣ хоти. екадхаммасса̄ти екасса падаттхасса. йо джа̄на̄ти суттавидӯти йатха̄ ‘‘сапписса джа̄на̄хӣ’’ти вутте ‘‘саппина̄ вича̄рехи, саппим̣ дехи, детха̄’’ти ва̄ а̄н̣а̄петӣти аттхо, евам̣ йо суттаковидо дхаммакатхико екасса аттхасса бахӯпи парийа̄йасадде вича̄рети вибха̄вети йоджетӣти аттхо. вевачано на̄ма со ха̄роти тасса аттхасса вуттаппака̄рапарийа̄йасаддайоджана̄лаккхан̣о вевачанаха̄ро на̄ма. тасма̄ екасмим̣ аттхе анекапарийа̄йасаддайоджана̄лаккхан̣о ‘‘вевачанаха̄ро’’ти ведитаббам̣.

11. дхамманти кхандха̄дидхаммам̣. пан̃н̃аттӣхӣти пан̃н̃а̄панехи пака̄рехи н̃а̄панехи, асан̇карато ва̄ т̣хапанехи. вивидха̄хӣти никкхепаппабхава̄дивасена анекавидха̄хи. со а̄ка̄роти йо екассеваттхасса никкхепаппабхавапан̃н̃аттиа̄дивасена анека̄хи пан̃н̃аттӣхи пан̃н̃а̄пана̄ка̄ро. н̃еййо пан̃н̃атти на̄ма ха̄роти пан̃н̃аттиха̄ро на̄ма̄ти н̃а̄таббо. тасма̄ екекасса дхаммасса анека̄хи пан̃н̃аттӣхи пан̃н̃а̄петабба̄ка̄равибха̄ваналаккхан̣о ‘‘пан̃н̃аттиха̄ро’’ти ведитаббам̣.

12. пат̣иччуппа̄доти пат̣иччасамуппа̄до. индрийакхандха̄ти индрийа̄ни ча кхандха̄ ча. дха̄туа̄йатана̄ти дха̄туйо ча а̄йатана̄ни ча. етехӣти йо два̄дасападико паччайа̄ка̄ро йа̄ни ча два̄вӣсатиндрийа̄ни йе ча пан̃чаккхандха̄ йа̄ ча ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо йа̄ни ча два̄даса̄йатана̄ни, етехи сутте а̄гатападаттхамукхена ниддха̄рийама̄нехи. отарати йоти йо сам̣ван̣н̣ана̄найо ога̄хати, пат̣иччасамуппа̄да̄дике анупависатӣти аттхо. отаран̣о на̄ма со ха̄роти йо йатха̄вутто сам̣ван̣н̣ана̄висесо, со отаран̣аха̄ро на̄ма. ча-саддена четтха сун̃н̃атамукха̄дӣнам̣ га̄тха̄йам̣ авутта̄нампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. евам̣ пат̣иччасамуппа̄да̄димукхехи суттаттхасса отаран̣алаккхан̣о отаран̣о ха̄ро на̄ма̄ти ведитаббам̣.

13. виссаджджитамхӣти буддха̄дӣхи бйа̄кате. пан̃хети н̃а̄тум̣ иччхите аттхе. га̄тха̄йанти га̄тха̄рул̣хе. идан̃ча пуччханта̄ йебхуййена га̄тха̄бандхавасена пуччхантӣти катва̄ вуттам̣. йама̄раббха̄ти са̄ пана га̄тха̄ йам̣ аттхам̣ а̄раббха адхикичча пуччхита̄, тасса аттхасса. суддха̄суддхапариккха̄ти падам̣ содхитам̣, а̄рамбхо на содхито, падан̃ча содхитам̣ а̄рамбхо ча содхитоти евам̣ пада̄дӣнам̣ содхита̄содхитабха̄вавича̄ро. ха̄ро со содханона̄ма̄ти йатха̄вуттавича̄ро содхано ха̄ро на̄ма. евам̣ сутте падападаттхапан̃ха̄рамбха̄нам̣ содханалаккхан̣о ‘‘содхано ха̄ро’’ти ведитаббам̣.

14. екаттата̄йа̄ти екасса бха̄во екаттам̣, екаттамева екаттата̄, та̄йа екаттата̄йа. ека-саддо четтха сама̄насаддапарийа̄йо, тасма̄ са̄ман̃н̃ена̄ти аттхо. висит̣т̣ха̄ матта̄ виматта̄, виматта̄ва вематтам̣, тасса бха̄во вематтата̄, та̄йа вематтата̄йа, висесена̄ти аттхо. те на викаппайитабба̄ти йе дхамма̄ ‘‘дуккхам̣ самудайо’’тиа̄дина̄ са̄ман̃н̃ена, ‘‘джа̄ти джара̄ ка̄матан̣ха̄ бхаватан̣ха̄’’тиа̄дина̄ висесена ча сутте десита̄, те ‘‘киметтха са̄ман̃н̃ам̣, ко ва̄ висесо’’ти евам̣ са̄ман̃н̃ависесавикаппанавасена на викаппайитабба̄. касма̄? са̄ман̃н̃ависесакаппана̄йа воха̄рабха̄вена анават̣т̣ха̄нато ка̄ладиса̄висеса̄дӣнам̣ вийа апеккха̄сиддхито ча. йатха̄ хи ‘‘аджджа хиййо све’’ти вуччама̄на̄ ка̄лависеса̄ анават̣т̣хитасабха̄ва̄ ‘‘пурима̄ диса̄ паччхима̄ диса̄’’ти вуччама̄на̄ диса̄висеса̄ ча, евам̣ са̄ман̃н̃ависеса̄пи. татха̄ хи ‘‘идам̣ дуккха’’нти вуччама̄нам̣ джа̄тиа̄диапеккха̄йа са̄ман̃н̃ампи сама̄нам̣ сачча̄пеккха̄йа висесо хоти. еса найо самудайа̄дӣсупи. есо ха̄ро адхит̣т̣ха̄ноти евам̣ сутта̄гата̄нам̣ дхамма̄нам̣ авикаппанавасена са̄ман̃н̃ависесаниддха̄ран̣алаккхан̣о адхит̣т̣ха̄но ха̄ро на̄ма̄ти аттхо.

15. йе дхамма̄ти йе авиджджа̄дика̄ паччайадхамма̄. йам̣ дхамманти йам̣ сан̇кха̄ра̄дикам̣ паччайуппаннадхаммам̣. джанайантӣти ниббаттенти. паччайа̄ти сахаджа̄тапаччайабха̄вена. парампаратоти парампарапаччайабха̄вена, анурӯпасанта̄нагхат̣анавасена паччайо хутва̄ти аттхо. упаниссайакот̣и хи идха̄дхиппета̄. пуримасмим̣ авасит̣т̣хо паччайабха̄во. хетумавакад̣д̣хайитва̄ти там̣ йатха̄вуттапаччайасан̇кха̄там̣ джанака̄дибхедабхиннам̣ хетум̣ а̄кад̣д̣хитва̄ суттато ниддха̄ретва̄ йо сам̣ван̣н̣ана̄сан̇кха̄то, есо ха̄ро париккха̄роти евам̣ сутте а̄гатадхамма̄нам̣ париккха̄расан̇кха̄те хетупаччайе ниддха̄ретва̄ сам̣ван̣н̣аналаккхан̣о париккха̄ро ха̄роти аттхо.

16. йе дхамма̄ти йе сӣла̄дидхамма̄. йам̣мӯла̄ти йесам̣ сама̄дхиа̄дӣнам̣ мӯлабхӯта̄, те тесам̣ сама̄дхиа̄дӣнам̣ падат̣т̣ха̄набха̄вена сама̄ропайитабба̄ти самбандхо. йе чекаттха̄ пака̄сита̄ мунина̄ти йе ча ра̄гавира̄га̄четовимуттисеккхапхалака̄мадха̄тусаматиккамана̄дисадда̄ ана̄га̄мипхалаттхата̄йа екаттха̄ буддхамунина̄ паридӣпита̄, те ан̃н̃аман̃н̃авевачанабха̄вена сама̄ропайитабба̄ти самбандхо. сама̄ропанан̃четтха сутте йатха̄рутавасена ниддха̄ран̣авасена ва̄ гайхама̄насса сиккхаттайасан̇кха̄тасса сӣла̄диккхандхаттайасса парийа̄йантаравибха̄ванамукхена бха̄вана̄па̄рипӯрикатханам̣, бха̄вана̄па̄рипӯрӣ ча паха̄таббасса паха̄нена̄ти паха̄насама̄ропана̄пи аттхато дассита̄ ева хоти. еса сама̄ропано ха̄роти еса сутте а̄гатадхамма̄нам̣ падат̣т̣ха̄навевачанабха̄вана̄паха̄насама̄ропанавича̄ран̣алаккхан̣о сама̄ропано на̄ма ха̄роти аттхо.

найасан̇кхепо

17. евам̣ га̄тха̄бандхавасена сол̣асапи ха̄ре ниддиситва̄ ида̄ни найе ниддиситум̣ ‘‘тан̣хан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тан̣хан̃ча авиджджампи ча̄ти сутте а̄гатам̣ аттхато ниддха̄ран̣авасена ва̄ гахитам̣ тан̣хам̣ авиджджан̃ча йо нетӣти самбандхо. йо сам̣ван̣н̣ана̄висесо там̣ нети сам̣килесапаккхам̣ па̄пети сам̣килесавасена суттаттхам̣ йоджетӣти адхиппа̄йо. саматхена̄ти сама̄дхина̄. випассана̄йа̄ти пан̃н̃а̄йа, йо нети вода̄напаккхам̣ па̄пети, татха̄ суттаттхам̣ йоджетӣти адхиппа̄йо. саччехи йоджайитва̄ти найанто ча тан̣ха̄ ча авиджджа̄ ча бхавамӯлакатта̄ самудайасаччам̣, авасеса̄ тебхӯмакадхамма̄ дуккхасаччам̣, саматхавипассана̄ маггасаччам̣, тена паттабба̄ асан̇кхатадха̄ту ниродхасаччанти евам̣ имехи чатӯхи саччехи йоджетва̄. айам̣ найо нандийа̄ват̣т̣оти йо тан̣ха̄виджджа̄хи сам̣килесапаккхасса суттаттхасса саматхавипассана̄хи вода̄напаккхасса чатусаччайоджанамукхена найаналаккхан̣о сам̣ван̣н̣ана̄висесо, айам̣ нандийа̄ват̣т̣о найо на̄ма̄ти аттхо. еттха ча найасса бхӯми га̄тха̄йам̣ ‘‘найо’’ти вутта̄, тасма̄ сам̣ван̣н̣ана̄висесоти вуттам̣. на хи аттханайо сам̣ван̣н̣ана̄, чатусаччапат̣иведхасса анурӯпо пуббабха̄ге ануга̄хан̣анайо аттханайо. тасса пана йа̄ уггхат̣итан̃н̃уа̄дӣнам̣ васена тан̣ха̄димукхена найабхӯмирачана̄, таттха найавоха̄ро.

18. акусалети два̄дасачиттуппа̄дасан̇гахите саббепи акусале дхамме. самӯлехӣти аттано мӯлехи, лобхадосамохехӣти аттхо. кусалети саббепи чатубхӯмаке кусале дхамме. кусаламӯлехӣти кусалехи алобха̄димӯлехи йо нети. найанто ча кусала̄кусалам̣ ма̄йа̄марӣчиа̄дайо вийа абхӯтам̣ на хотӣти бхӯтам̣. пат̣агхат̣а̄дайо вийа на саммутисаччаматтанти татхам̣. акусаласса ит̣т̣хавипа̄ката̄бха̄вато кусаласса ча анит̣т̣хавипа̄ката̄бха̄вато випа̄ке сати ависам̣ва̄дакатта̄ авитатхам̣ нети. еваметесам̣ тин̣н̣ампи пада̄нам̣ кусала̄кусалависесаната̄ дат̣т̣хабба̄. атха ва̄ акусаламӯлехи акусала̄ни кусаламӯлехи ча кусала̄ни найанто айам̣ найо бхӯтам̣ татхам̣ авитатхам̣ нети, чатта̄ри сачча̄ни ниддха̄ретва̄ йоджетӣти аттхо. дуккха̄дӣни хи ба̄дхака̄дибха̄вато ан̃н̃атха̄бха̄ва̄бха̄вена бхӯта̄ни, саччасабха̄ватта̄ татха̄ни, ависам̣ва̄данато авитатха̄ни. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, татха̄ни авитатха̄ни анан̃н̃атха̄нӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1090). типуккхалам̣ там̣ найам̣ а̄хӯти йо акусаламӯлехи сам̣килесапаккхасса кусаламӯлехи вода̄напаккхасса суттаттхасса чатусаччайоджанамукхена найаналаккхан̣о сам̣ван̣н̣ана̄висесо, там̣ типуккхалам̣ найанти вадантӣти аттхо.

19. випалла̄сехӣти асубхе субхантиа̄динайаппаваттехи чатӯхи випалла̄сехи. килесети килиссанти виба̄дхийантӣти килеса̄, сам̣килит̣т̣хадхамма̄, сам̣килесапаккханти аттхо. кечи ‘‘сам̣килесе’’типи пат̣ханти, килесасахитети аттхо. индрийехӣти саддха̄дӣхи индрийехи. саддхаммети пат̣ипаттипат̣иведхасаддхамме, вода̄напаккханти аттхо. етам̣ найанти йо субхасан̃н̃а̄дӣхи випалла̄сехи сакаласса сам̣килесапаккхасса саддхиндрийа̄дӣхи вода̄напаккхасса чатусаччайоджанавасена найаналаккхан̣о сам̣ван̣н̣ана̄висесо, етам̣ найам̣ найавидӯ саддхамманайаковида̄, аттханайакусала̄ ева ва̄ сӣхавиккӣл̣итам̣ найанти вадантӣти аттхо.

20. веййа̄каран̣есӯти тасса тасса аттханайасса йоджанаттхам̣ катесу суттасса аттхависсаджджанесӯти аттхо. тенева̄ха ‘‘тахим̣ тахи’’нти. кусала̄кусала̄ти вода̄нийа̄ сам̣килесика̄ ча тасса тасса найасса диса̄бхӯтадхамма̄. вутта̄ти суттато ниддха̄ретва̄ катхита̄. манаса̄ волокайатети те йатха̄вуттадхамме читтенева ‘‘айам̣ пат̣хама̄ диса̄ айам̣ дутийа̄ диса̄’’тиа̄дина̄ тасса тасса найасса диса̄бха̄вена упапариккхати, вича̄ретӣти аттхо. ‘‘олокайате те абахӣ’’типи па̄т̣хо. таттха тети те йатха̄вуттадхамме. абахӣти аббхантарам̣, читте ева̄ти аттхо. там̣ кху диса̄лочанам̣ а̄хӯти олокайатети еттха йадетам̣ олоканам̣, там̣ диса̄лочанам̣ на̄ма найам̣ ваданти. кху-ти ча нипа̄то авадха̄ран̣е. тена олоканамева айам̣ найо, на кочи аттхависесоти дассети.

21. олокетва̄ти пат̣хама̄дидиса̄бха̄вена упапариккхитва̄. диса̄лочанена̄ти диса̄лочананайена каран̣абхӯтена. йена хи видхина̄ тасса тасса аттханайасса йоджана̄йа диса̄ олокӣйанти, со видхи диса̄лочананти евам̣ ва̄ еттха аттхо дат̣т̣хаббо. уккхипийа̄ти уддхаритва̄, диса̄бхӯтадхамме суттато ниддха̄ретва̄ти аттхо. ‘‘уккхипийа йо сама̄нетӣ’’типи пат̣ханти, тассаттхо – ‘‘йо тесам̣ диса̄бхӯтадхамма̄нам̣ сама̄найанам̣ каротӣ’’ти. йанти ва̄ кирийа̄пара̄масанам̣. сама̄нетӣти самам̣, самма̄ ва̄ а̄нети тасса тасса найасса йоджана̄васена. ке пана а̄нети? саббе кусала̄кусале там̣там̣найадиса̄бхӯте. айам̣ найоти сама̄нетӣти еттха йадетам̣ там̣там̣найадиса̄бхӯтадхамма̄нам̣ сама̄найанам̣, айам̣ ан̇кусо на̄ма найоти аттхо. етан̃ча двайам̣ ‘‘воха̄ранайо, камманайо’’ти ча вуччати.

22. евам̣ ха̄ре найе ча ниддиситва̄ ида̄ни несам̣ йоджанаккамам̣ дассенто ‘‘сол̣аса ха̄ра̄ пат̣хама’’нтиа̄дима̄ха. таттха пат̣хамам̣ сол̣аса ха̄ра̄ ‘‘йоджетабба̄’’ти вачанасесо. ха̄расам̣ван̣н̣ана̄ пат̣хамам̣ ка̄табба̄ бйан̃джанапарийет̣т̣хибха̄ватоти адхиппа̄йо. дисалочанатоти диса̄лочанена, айамева ва̄ па̄т̣хо. ан̇кусена хӣти хи-саддо нипа̄таматтам̣. сесам̣ утта̄намева.

два̄дасападам̣

23. ида̄ни йесам̣ бйан̃джанапада̄нам̣ аттхапада̄нан̃ча васена два̄даса пада̄ни суттанти вуттам̣, та̄ни пада̄ни ниддиситум̣ ‘‘аккхарам̣ пада’’нтиа̄дима̄ха. таттха апарийосите паде ван̣н̣о аккхарам̣ парийа̄йавасена аккхаран̣ато асан̃чаран̣ато. на хи ван̣н̣асса парийа̄йо виджджати, атха ван̣н̣оти кенат̣т̣хена ван̣н̣о? аттхасам̣ван̣н̣анат̣т̣хена. ван̣н̣о ева хи иттаракхан̣ата̄йа апара̄парабха̄вена паватто пада̄дибха̄вена гайхама̄но йатха̄самбандхам̣ там̣ там̣ аттхам̣ вадати. екаккхарам̣ ва̄ падам̣ аккхарам̣, кечи пана ‘‘манаса̄ десана̄ва̄ча̄йа аккхаран̣ато аккхара’’нти ваданти.

паданти паджджати аттхо етена̄ти падам̣, там̣ на̄мападам̣ а̄кхйа̄тападам̣ упасаггападам̣ нипа̄тападанти чатуббидхам̣. таттха ‘‘пхассо ведана̄ читта’’нти евама̄дикам̣ сатваппадха̄нам̣ на̄мападам̣. ‘‘пхусати ведайати виджа̄на̄тӣ’’ти евама̄дикам̣ кирийа̄падха̄нам̣ а̄кхйа̄тападам̣. кирийа̄висесаггахан̣анимиттам̣ ‘‘па’’ ити евама̄дикам̣ упасаггападам̣. кирийа̄йа сатвасса ча сарӯпависесаппака̄санахетубхӯтам̣ ‘‘ева’’нти евама̄дикам̣ нипа̄тападам̣.

бйан̃джананти сан̇кхепато вуттам̣ пада̄бхихитам̣ аттхам̣ бйан̃джайатӣти бйан̃джанам̣, ва̄кйам̣. там̣ пана аттхато падасамуда̄йоти дат̣т̣хаббам̣. падаматтасаванепи хи адхика̄ра̄дивасена лаббхама̄нехи падантарехи анусандха̄нам̣ катва̄ва аттхасампат̣ипатти хотӣти ва̄кйамева аттхам̣ бйан̃джайати. нируттӣти а̄ка̄ра̄бхихитам̣ ниббачанам̣ нирутти.

ниддесоти ниббачанавиттха̄ро ниравасесадесанатта̄ ниддесо. падехи ва̄кйасса вибха̄го а̄ка̄ро. йади евам̣ падато а̄ка̄расса ко висесоти? апарийосите ва̄кйе авибхаджджама̄не ва̄ тадавайаво падам̣. учча̄ран̣авасена парийосите ва̄кйе вибхаджджама̄не ва̄ тадавайаво а̄ка̄роти айаметесам̣ висесо. чхат̣т̣хам̣ вачанам̣ чхат̣т̣хавачанам̣. а̄ка̄ро чхат̣т̣хавачанам̣ етасса̄ти а̄ка̄рачхат̣т̣хавачанам̣, бйан̃джанападам̣. еттха ча бйан̃джананти имасса падасса анантарам̣ ваттаббам̣ а̄ка̄рападам̣ ниддесапада̄нантарам̣ вадантена ‘‘а̄ка̄рачхат̣т̣хавачана’’нти вуттам̣, пада̄нупуббикам̣ пана иччхантехи там̣ бйан̃джанапада̄нантарамева ка̄таббам̣. татха̄ хи ваккхати ‘‘апарима̄н̣а̄ бйан̃джана̄ апарима̄н̣а̄ а̄ка̄ра̄ти, бйан̃джанехи виварати а̄ка̄рехи вибхаджатӣ’’ти ча. кечи пана ‘‘а̄ка̄рападабйан̃джананируттийо ча ниддесо’’ти пат̣ханти. етта̄ва бйан̃джанам̣ саббанти йа̄нима̄ни аккхара̄дӣни ниддит̣т̣ха̄ни, еттакамева саббам̣ бйан̃джанам̣, етехи асан̇гахитам̣ бйан̃джанам̣ на̄ма наттхӣти аттхо.

24. сан̇ка̄сана̄ти сам̣кхиттена ка̄сана̄. пака̄сана̄ти пат̣хамам̣ ка̄сана̄, ка̄сӣйати дӣпӣйатӣти аттхо. имина̄ хи аттхапададвайена аккхарападехи вибха̄вийама̄но аттха̄ка̄ро гахито. йасма̄ аккхарехи суййама̄нехи сун̣анта̄нам̣ висесавидха̄насса кататта̄ падапарийоса̄не падаттхасампат̣ипатти хоти. татха̄ хи ваккхати ‘‘таттха бхагава̄ аккхарехи сан̇ка̄сети падехи пака̄сетӣти, аккхарехи падехи ча уггха̄т̣етӣ’’ти ча.

виваран̣а̄ти виттха̄ран̣а̄. вибхаджана̄ ча утта̄нӣкамман̃ча пан̃н̃атти ча вибхаджанутта̄нӣкаммапан̃н̃атти. таттха вибхаджана̄ти вибха̄гакаран̣ам̣, убхайена̄пи ниддисанама̄ха. идха пуриманайенева бйан̃джана̄ка̄рехи ниддисийама̄но аттха̄ка̄ро дасситоти дат̣т̣хаббам̣. утта̄нӣкаммам̣ па̄кат̣акаран̣ам̣. пака̄рехи н̃а̄панам̣ пан̃н̃атти. двайена̄пи пат̣иниддисанам̣ катхети. еттха̄пи нируттиниддесасан̇кха̄техи бйан̃джанападехи ниддисийама̄но аттха̄ка̄ро вутто, йо пат̣иниддисӣйатӣти вуччати. етехӣти етехи ева сан̇ка̄сана̄дивинимуттасса десана̄ттхасса абха̄вато. аттхоти суттаттхо. камманти уггхат̣ана̄дикаммам̣. суттаттхена хи десана̄йа паваттийама̄нена уггхат̣итан̃н̃уа̄дивенеййа̄нам̣ читтасанта̄насса пабодханакирийа̄ниббатти. со ча суттаттхо сан̇ка̄сана̄диа̄ка̄роти. тена вуттам̣ – ‘‘аттхо камман̃ча ниддит̣т̣ха’’нти.

25. тӣн̣ӣти лин̇гавипалла̄сена вуттам̣, тайоти вуттам̣ хоти. навахи падехӣти навахи кот̣т̣ха̄сехи. аттхо сама̄йуттоти аттхо самма̄ йутто на вина̄ ваттати. саббасса хи буддхавачанасса чатусаччаппака̄санато аттханайа̄нан̃ча чатусаччайоджанавасена паваттанато саббо па̄л̣иаттхо аттханайаттайасан̇гахито сан̇ка̄сана̄диа̄ка̄рависесавутти ча̄ти.

26. ида̄ни йатха̄ниддит̣т̣хе десана̄ха̄ра̄дике неттиппакаран̣асса падаттхе сукхаггахан̣аттхам̣ ган̣анавасена париччхиндитва̄ дассенто ‘‘аттхасса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха чатуббӣса̄ти сол̣аса ха̄ра̄ чха бйан̃джанапада̄ни две камманайа̄ти евам̣ чатуббӣса. убхайанти чха аттхапада̄ни тайо аттханайа̄ти идам̣ нававидхам̣ йатха̄вуттам̣ чатуббӣсавидхан̃ча̄ти етам̣ убхайам̣. сан̇калайитва̄ти сампин̣д̣етва̄. ‘‘сан̇кхепайато’’типи па̄т̣хо, екато каронтасса̄ти аттхо. еттика̄ти етаппама̄н̣а̄, ито винимутто кочи неттипадаттха̄ наттхӣти аттхо.

евам̣ теттим̣сападаттха̄йа неттийа̄ суттасса аттхапарийесана̄йа йо ‘‘сол̣аса ха̄ра̄ пат̣хама’’нти найехи пат̣хамам̣ ха̄ра̄ сам̣ван̣н̣етабба̄ти ха̄ранайа̄нам̣ сам̣ван̣н̣ана̄ккамо дассито, сва̄йам̣ ха̄ранайа̄нам̣ десана̄ккаменева сиддхо. евам̣ сиддхе сати айам̣ а̄рамбхо имаматтхам̣ дӣпети – саббепиме ха̄ра̄ найа̄ ча имина̄ дасситаккаменева суттесу сам̣ван̣н̣ана̄васена йоджетабба̄, на уппат̣ипа̄т̣ийа̄ти.

ким̣ панеттха ка̄ран̣ам̣, йадете ха̄ра̄ найа̄ ча имина̄ва камена десита̄ти? йадипи на̄йамануйого каттхачи ануккаме нивисати, апи ча дхаммадесана̄йа ниссайапхалатадупа̄йасарӣрабхӯта̄нам̣ асса̄да̄дӣнам̣ вибха̄ванасабха̄ватта̄ пакатийа̄ саббасутта̄нурӯпа̄ти сувин̃н̃еййабха̄вато паресан̃ча сам̣ван̣н̣ана̄висеса̄нам̣ вичайаха̄ра̄дӣнам̣ патит̣т̣ха̄бха̄вато пат̣хамам̣ десана̄ха̄ро дассито.

падапуччха̄виссаджджанапубба̄пара̄нугӣтӣхи саддхим̣ десана̄ха̄рападаттха̄нам̣ павичайасабха̄вата̄йа тасса анантарам̣ вичайо. татха̄ хи ваккхати ‘‘падам̣ вичинати…пе… а̄н̣аттим̣ вичинати анугӣтим̣ вичинатӣ’’ти.

вичайена ха̄рена павичита̄нам̣ аттха̄нам̣ йутта̄йуттивича̄ран̣а̄ йутта̄ти йуттивича̄ран̣абха̄вато вичайа̄нантарам̣ йуттиха̄ро вутто. татха̄ хи ваккхати – ‘‘вичайена ха̄рена вичинитва̄ йуттиха̄рена йоджетабба’’нти.

йутта̄йутта̄нам̣йева аттха̄нам̣ упапаттианурӯпам̣ ка̄ран̣апарампара̄йа ниддха̄ран̣алаккхан̣ам̣ падат̣т̣ха̄начинтанам̣ каттаббанти йуттиха̄ра̄нантарам̣ падат̣т̣ха̄наха̄ро дассито. татха̄ хи ваккхати – ‘‘йо кочи упаниссайо йо кочи паччайо ча, саббо со падат̣т̣ха̄на’’нти.

йутта̄йутта̄нам̣ ка̄ран̣апарампара̄йа париггахитасабха̄ва̄нам̣йева ча дхамма̄нам̣ авутта̄нампи екалаккхан̣ата̄йа гахан̣ам̣ ка̄таббанти дассанаттхам̣ падат̣т̣ха̄на̄нантарам̣ лаккхан̣о ха̄ро вутто. татха̄ хи лаккхан̣аха̄равибхан̇ге ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дина̄ пат̣иччасамуппа̄дам̣ дассетва̄ ‘‘евам̣ йе дхамма̄ екалаккхан̣а̄’’тиа̄ди вуттам̣.

аттхато ниддха̄рита̄нампи дхамма̄нам̣ ниббачана̄дӣни ваттабба̄ни, на сутте сарӯпато а̄гата̄намева̄ти дассанаттхам̣ лаккхан̣а̄нантарам̣ чатубйӯхо вутто. еван̃хи ниравасесато аттха̄вабодхо хоти, еван̃ча катва̄ ‘‘йада̄ хи бхиккху аттхасса ча на̄мам̣ джа̄на̄ти дхаммасса ча на̄мам̣ джа̄на̄ти татха̄ татха̄ нам̣ абхиниропетӣ’’ти анавасесапарийа̄да̄нам̣ ваккхати. татха̄ ‘‘пунаппунам̣ габбхамупетӣ’’ти еттха ‘‘йе джара̄маран̣ена ат̣т̣ийитука̄ма̄ бхависсанти, те бхависсанти бходжане маттан̃н̃уно индрийесу гуттадва̄ра̄’’тиа̄дина̄ самма̄пат̣ипаттим̣ адхиппа̄йабха̄вена ваккхати.

ниббачана̄дхиппа̄йанида̄навачанехи саддхим̣ сутте падаттха̄нам̣ суттантарасам̣санданасан̇кха̄те пубба̄паравича̄ре дассите тесам̣ сабха̄гависабха̄гадхаммантара̄ват̣т̣анам̣ сукхена сакка̄ дассетунти чатубйӯха̄нантарам̣ а̄ват̣т̣о вутто. тенева хи ‘‘а̄рамбхатха никкаматха̄’’ти га̄тха̄йам̣ а̄рамбханиккаманабуддхаса̄санайогадхунанехи вӣрийасама̄дхипан̃н̃индрийа̄ни ниддха̄ретва̄ тадануйогасса мӯлам̣ ‘‘пама̄до’’ти суттантаре дассито пама̄до а̄ват̣т̣ито.

сабха̄гависабха̄гадхамма̄ват̣т̣ане нийоджите са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣авасена сам̣килесавода̄надхамма̄нам̣ падат̣т̣ха̄нато бхӯмито ча вибха̄го сакка̄ сукхена йоджитунти а̄ват̣т̣а̄нантарам̣ вибхаттиха̄ро вутто. йато вибхаттиха̄равибхан̇ге ‘‘катаме дхамма̄ са̄дха̄ран̣а̄? две дхамма̄ са̄дха̄ран̣а̄, на̄маса̄дха̄ран̣а̄ ваттхуса̄дха̄ран̣а̄ ча̄’’ти а̄рабхитва̄ ‘‘миччхаттанийата̄нам̣ сатта̄нам̣ анийата̄нан̃ча сатта̄нам̣ дассанаппаха̄табба̄ килеса̄ са̄дха̄ран̣а̄, путхуджджанасса сота̄паннасса ча ка̄мара̄габйа̄па̄да̄ са̄дха̄ран̣а̄’’тиа̄дина̄ сабха̄гависабха̄гапарийа̄йавантейева дхамме вибхаджиссати.

са̄ваджджа̄наваджджадхамма̄нам̣ саппат̣ибха̄га̄бха̄вато тесам̣ вибха̄ге кате сутта̄гате дхамме акасирена пат̣ипаккхато париваттетум̣ сакка̄ти вибхаттианантарам̣ париваттанаха̄ро вутто. татха̄ хи ‘‘самма̄дит̣т̣хисса пурисапуггаласса миччха̄дит̣т̣хи ниджджин̣н̣а̄ бхаватӣ’’ти пат̣ивибхаттасабха̄ве ева дхамме париваттанаха̄равибхан̇ге уда̄хариссати.

пат̣ипаккхато париваттита̄пи дхамма̄ парийа̄йавачанехи бодхетабба̄, на сутте а̄гата̄йева̄ти дассанаттхам̣ париваттана̄нантарам̣ вевачанаха̄ро вутто.

евам̣ те дхамма̄ парийа̄йасаддатопи вибха̄вита̄ хонтӣти парийа̄йато пака̄сита̄нам̣ дхамма̄нам̣ пабхедато пан̃н̃аттивасена вибхаджанам̣ сукхена сакка̄ н̃а̄тунти вевачанаха̄ра̄нантарам̣ пан̃н̃аттиха̄ро вутто. татха̄ хи сутте а̄гатадхамма̄нам̣ парийа̄йапан̃н̃аттивибха̄гам̣ субодханан̃ча пан̃н̃аттиха̄равибхан̇ге ваккхати.

пабха̄вапарин̃н̃а̄дипан̃н̃аттивибха̄гамукхена пат̣иччасамуппа̄дасачча̄дидхаммавибха̄ге кате сутте а̄гатадхамма̄нам̣ пат̣иччасамуппа̄да̄димукхена авадха̄ран̣ам̣ сакка̄ дассетунти пан̃н̃аттианантарам̣ отаран̣о ха̄ро вутто. татха̄ хи ‘‘уддхам̣ адхо’’ти га̄тхам̣ уддиситва̄ ‘‘виппамутто’’ти падена асеккхам̣ виджджам̣ ниддха̄ретва̄ ‘‘виджджуппа̄да̄ авиджджа̄ниродхо’’тиа̄дина̄ пат̣иччасамуппа̄дам̣ уда̄хариссати.

дха̄та̄йатана̄дӣсу ота̄рита̄нам̣ сутте падаттха̄нам̣ пуччха̄рамбхависодханам̣ сакка̄ сукхена сампа̄детунти отаран̣а̄нантарам̣ содхано ха̄ро вутто. татха̄ хи ваккхати – ‘‘йаттха евам̣ суддхо а̄рамбхо, со пан̃хо виссаджджито бхаватӣ’’тиа̄ди.

висодхитесу сутте падападаттхесу таттха лаббхама̄наса̄ман̃н̃ависесабха̄во сукаро хотӣти дассетум̣ содхана̄нантарам̣ адхит̣т̣ха̄но ха̄ро дассито. содхано хи адхит̣т̣ха̄насса бахӯпака̄ро, тато ева хи ‘‘йатха̄ йатха̄ ва̄ пана пуччхитам̣, татха̄ татха̄ виссаджджайитабба’’нти ваккхати.

са̄ман̃н̃ависесабхӯтесу са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣есу дхаммесу паведитесу париккха̄расан̇кха̄тасса са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣арӯпасса паччайахетура̄сисса пабхедо сувин̃н̃еййоти адхит̣т̣ха̄на̄нантарам̣ париккха̄ро вутто. татха̄ хи ваккхати ‘‘аса̄дха̄ран̣алаккхан̣о хету, са̄дха̄ран̣алаккхан̣о паччайо. йатха̄ ким̣ бхаве, йатха̄ ан̇курасса ниббаттийа̄ бӣджам̣ аса̄дха̄ран̣ам̣, патхавӣ а̄по ча са̄дха̄ран̣а̄’’тиа̄ди.

аса̄дха̄ран̣е са̄дха̄ран̣е ча ка̄ран̣е дассите тасса аттано пхалесу ка̄ран̣а̄ка̄ро тесам̣ хетупхала̄нам̣ пабхедато десана̄ка̄ро бха̄ветаббапаха̄таббадхамма̄нам̣ бха̄вана̄паха̄на̄ни ча ниддха̄ретва̄ вуччама̄на̄ни самма̄ суттасса аттхам̣ татхатта̄вабодха̄йа сам̣ваттантӣти париккха̄ра̄нантарам̣ сама̄ропано ха̄ро дасситоти. идам̣ ха̄ра̄нам̣ ануккамака̄ран̣ам̣.

найа̄нам̣ пана венеййаттайаппайоджитатта̄ аттханайаттайӯпадесасса тадануккаменева нандийа̄ват̣т̣а̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ аттханайа̄нам̣ камо ведитаббо. уггхат̣итан̃н̃уа̄дайо хи тайо венеййа̄ нандийа̄ват̣т̣а̄дайо пайодженти. тасма̄ те уддесаниддесапат̣иниддеса̄ вийа йатха̄ккамам̣ тесам̣ упака̄ра̄йа савам̣ттантӣти. татха̄ хи несам̣ чатта̄ро чха ат̣т̣ха ча мӯлапада̄ ниддит̣т̣ха̄. итарасса пана найадвайасса аттханайаттайасса бхӯмийа̄ а̄лочанам̣ тасса таттха сама̄найанан̃ча̄ти имина̄ ка̄ран̣ена уддесаккамо ведитаббо. на хи сакка̄ анолокетва̄ сама̄нетунти.

етапарамата̄ ча ха̄ра̄нам̣ еттакехи пака̄рависесехи аттханайаттайасахитехи суттасса аттхо ниддха̄рийама̄но венеййа̄нам̣ аламануттара̄йа пат̣хама̄йа бхӯмийа̄ самадхигама̄йа̄ти ведитаббо. дассанабхӯмисамануппаттиаттха̄ хи неттиппакаран̣адесана̄ти. атха ва̄ етадантогадхатта̄ саббесам̣ суттасса сам̣ван̣н̣ана̄висеса̄нам̣ етта̄вата̄ ха̄ра̄нам̣ дат̣т̣хабба̄. йаттака̄ хи суттасса сам̣ван̣н̣ана̄висеса̄, саббе те неттиупадеса̄йатта̄ти вуттова̄йаматтхо.

татха̄ хи йе кечи суттасса сам̣ван̣н̣ана̄пака̄ра̄ ниддисӣйанти. сеййатхидам̣ – суттасса самут̣т̣ха̄нам̣ ваттаббам̣, адхиппа̄йо вибха̄ветаббо, анекадха̄ падаттхо сам̣ван̣н̣етаббо, видхи анува̄до ча ведитаббо, виродхо сама̄дха̄таббо, анусандхийа̄ анурӯпам̣ нигаметаббанти. татха̄ суттасса пайоджанам̣ пин̣д̣аттхо падаттхо анусандхи чодана̄ париха̄ро ча аттхам̣ вадантена ваттабба̄ти. татха̄ упоггха̄т̣ападавиггахападаттхача̄лана̄паччупат̣т̣ха̄на̄ни ваттабба̄нӣти.

татха̄ тиссо катха̄ екана̄л̣ика̄ чатурасса̄ нисиннаваттика̄. таттха па̄л̣им̣ ватва̄ екекападасса аттхакатханам̣ екана̄л̣ика̄ на̄ма.

пат̣ипаккхам̣ дассетва̄ пат̣ипаккхасса упамам̣ дассетва̄ сапаккхам̣ дассетва̄ сапаккхасса упамам̣ дассетва̄ катханам̣ чатурасса̄ на̄ма.

висабха̄гадхаммавасенева парийоса̄нам̣ гантва̄ пуна сабха̄гадхаммавасенева парийоса̄нагаманам̣ нисиннаваттика̄ на̄ма.

бхедакатха̄йа татвакатха̄йа парийа̄йавачанехи ча суттам̣ сам̣ван̣н̣етаббанти ча евама̄дайо. тесампи еттхева авародхо, йасма̄ те идха катипайаха̄расан̇гахита̄ти.

найа̄нам̣ пана йасма̄ уггхат̣итан̃н̃уа̄дайо тайо ева венеййа̄ сачча̄бхисамайабха̄гино тадаттха̄йа ча аттханайадесана̄, тасма̄ сатипи сам̣килесавода̄надхамма̄нам̣ йатха̄вуттамӯлападабхедато вад̣д̣хетва̄ вибхаджитаббаппака̄ре татха̄ мӯлапада̄ни авад̣д̣хетва̄ венеййаттайавасенева етапарамата̄ вутта̄. навасу навасу ева хи мӯлападесу саббесам̣ сам̣килесавода̄надхамма̄нам̣ антогадхабха̄вато на та̄ни вад̣д̣хетабба̄ни венеййаттайа̄дхика̄рато на ха̄петабба̄нӣти найа̄нам̣ етапарамата̄ дат̣т̣хабба̄.

камманайа̄нам̣ пана а̄лочанасама̄найанато ан̃н̃асса пака̄рантарасса асамбхавато етапарамата̄. хетва̄дӣти еттха а̄дисаддена пхалабхӯмиупаниса̄сабха̄гависабха̄галаккхан̣анайа̄дайо париггахита̄. тесу хетӯти ка̄ран̣ам̣, йо дхаммотипи вуччати, со пана паччайабха̄вена екавидхо. ка̄рако сампа̄пакоти дувидхо. пуна ка̄рако н̃а̄пако сампа̄пакоти тивидхо. хетухету паччайахету уттамахету са̄дха̄ран̣ахетӯти чатуббидхо. паччайадхаммо кусало акусало саддо арийамагготи пан̃чавидхо. татха̄ сабха̄гахету асабха̄гахету аджджхаттикахету ба̄хирахету джанакахету паригга̄хакахету са̄дха̄ран̣ахету аса̄дха̄ран̣ахету саманантарахету парампарахету сахаджа̄тахету асахаджа̄тахету са̄савахету ана̄савахетӯтиа̄дина̄ анекавидхо ча̄ти ведитаббо.

пхалампи паччайуппаннабха̄вена екавидхам̣. адхигантаббатопи сампа̄пакахетувасена пхалапарийа̄йо лаббхатӣти ниббаттетаббаадхигантаббабха̄вато дувидхам̣. н̃а̄петаббаниббаттетаббапаттаббато тивидхам̣. паччайуппаннавипа̄какирийа̄вачанаттханибба̄навасена пан̃чавидхам̣. сабха̄гахетуниббаттам̣ асабха̄гахетуниббаттанти евама̄дивасена анекавидхан̃ча̄ти ведитаббам̣. татха̄ локийам̣ локуттаранти. таттха локуттарам̣ чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни. локийапхалам̣ дувидхам̣ ка̄йикам̣ ма̄насан̃ча. таттха ка̄йикам̣ пан̃чадва̄рикам̣, авасит̣т̣хам̣ ма̄насам̣. йан̃ча та̄йа та̄йа суттадесана̄йа са̄дхетаббам̣, тадапи пхаланти.

бхӯмӣти са̄савабхӯми ана̄савабхӯми сан̇кхатабхӯми асан̇кхатабхӯми дассанабхӯми бха̄вана̄бхӯми путхуджджанабхӯми секкхабхӯми асеккхабхӯми са̄вакабхӯми паччекабуддхабхӯми самма̄самбуддхабхӯми джха̄набхӯми асама̄хитабхӯми пат̣ипаджджама̄набхӯми пат̣ипаннабхӯми пат̣хама̄бхӯми йа̄ва чатуттхӣбхӯми ка̄ма̄вачарабхӯми йа̄ва локуттарабхӯмӣти бахувидха̄. таттха са̄савабхӯми париттамахаггата̄ дхамма̄. ана̄савабхӯми аппама̄н̣а̄ дхамма̄. сан̇кхатабхӯми нибба̄наваджджа̄ саббе сабха̄вадхамма̄. асан̇кхатабхӯми аппаччайа̄ дхамма̄. дассанабхӯми пат̣хамамаггапхаладхамма̄. бха̄вана̄бхӯми авасит̣т̣хамаггапхаладхамма̄. путхуджджанабхӯми хӣнамаджджхима̄ дхамма̄. секкхабхӯми чатта̄ро арийамаггадхамма̄ хет̣т̣хима̄ ча тайо пхаладхамма̄. асеккхабхӯми аггапхаладхамма̄. са̄вакапаччекабуддхабуддхадхамма̄ са̄вака̄дибхӯмийо. джха̄набхӯми джха̄надхамма̄. асама̄хитабхӯми джха̄наваджджита̄ дхамма̄. пат̣ипаджджама̄набхӯми маггадхамма̄. пат̣ипаннабхӯми пхаладхамма̄. пат̣хама̄дибхӯмийо саха пхалена чатта̄ро магга̄ апарийа̄панна̄ дхамма̄ ‘‘пат̣хама̄йа бхӯмийа̄ паттийа̄’’тиа̄дивачанато. ка̄ма̄вачара̄дибхӯмийо ка̄ма̄вачара̄дидхамма̄. йе ча дхамма̄ тесам̣ тесам̣ ха̄ранайа̄нам̣ патит̣т̣ха̄набха̄вена суттесу ниддха̄рӣйанти, тепи бхӯмийоти вин̃н̃а̄табба̄.

упаниса̄ти балавака̄ран̣ам̣, йо упаниссайапаччайоти вуччати. йан̃ча сандха̄йа сутте ‘‘дуккхӯпаниса̄ саддха̄ саддхӯпанисам̣ ‘сӣла’нти йа̄ва вимуттӯпанисам̣ вимуттин̃а̄н̣адассана’’нти вуттам̣. апи ча упаниса̄ти тасмим̣ тасмим̣ самайе сиддханте хадайабхӯтам̣ аббхантарам̣ вуччати. идха̄пи неттихадайам̣, йам̣ самма̄ паригган̣ханта̄ дхаммакатхика̄ тасмим̣ тасмим̣ сутте а̄гатадхаммамукхена саббаха̄ранайайоджана̄йа саматтха̄ хонти. ким̣ панетам̣ неттихадайам̣? йадидам̣ етассева теттим̣савидхасса пакаран̣ападаттхасол̣асасса ат̣т̣хавӣсативидхапат̣т̣ха̄навибхан̇гасахитасса висайо саха нимиттавибха̄гена асан̇карато ваваттхито.

сеййатхидам̣ – десана̄ха̄расса асса̄да̄дайо висайо, тасса асса̄да̄дивибха̄ваналаккхан̣атта̄. тасса асса̄до сукхам̣ соманассанти евама̄дивибха̄го, тасса нимиттам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣а̄ди, айан̃ча аттхо десана̄ха̄равичайаха̄раниддесаван̣н̣ана̄йам̣ виттха̄рато пака̄сито ева. сутте а̄гатадхаммасса сабха̄гависабха̄гадхамма̄ват̣т̣анависайо а̄ват̣т̣аха̄ро, тадубхайаа̄ват̣т̣аналаккхан̣атта̄. сутте а̄гатадхамма̄нам̣ паччанӣкадхаммависайо париваттанаха̄ро, пат̣ипаккхадхаммапариваттаналаккхан̣атта̄. падат̣т̣ха̄напариккха̄ресу а̄саннака̄ран̣ам̣ упаниссайака̄ран̣ан̃ча падат̣т̣ха̄нам̣, хету париккха̄роти айаметесам̣ висесо.

сабха̄гависабха̄гадхамма̄ ча тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ анукӯлапат̣икӯладхамма̄ йатха̄ккамам̣ ведитабба̄. йатха̄ – самма̄дит̣т̣хийа̄ самма̄сан̇каппо сабха̄го, миччха̄сан̇каппо висабха̄готи имина̄ найена саббам̣ сабха̄гависабха̄гато ведитаббам̣.

лаккхан̣анти сабха̄во. со ха̄ранайа̄нам̣ ниддесе вибха̄вито ева.

йам̣ панетам̣ хетуа̄дивисесавинимуттам̣ ха̄ранайа̄нам̣ йоджана̄нибандханам̣, со найо. йатха̄ха – лаккхан̣аха̄ре ‘‘евам̣ йе дхамма̄ екалаккхан̣а̄ киччато ча лаккхан̣ато ча са̄ман̃н̃ато ча̄’’тиа̄ди. татха̄ вичайена ха̄рена вичинитва̄ йуттиха̄рена йоджетабба̄ти. татха̄ содханаха̄ра̄дӣсу суддхо а̄рамбхо хоти, со пан̃хо виссаджджито бхаватӣти евама̄ди. екатта̄дайопи найа̄ идха найоти гахетабба̄.

евам̣ хетупхала̄дӣни упадха̄ретва̄ несам̣ васена таттха таттха сутте лаббхама̄нападаттханиддха̄ран̣амукхена йатха̄лаккхан̣ам̣ ете ха̄ра̄ найа̄ ча йоджетабба̄. висесато пана падат̣т̣ха̄напариккха̄ра̄ хетувасена. десана̄вичайачатубйӯхасама̄ропана̄ хетупхалавасена. татха̄ вевачанапан̃н̃аттиотаран̣асодхана̄ пхалавасенева̄ти кечи. вибхатти хетубхӯмивасена. париватто висабха̄гавасена. а̄ват̣т̣о сабха̄гависабха̄гавасена. лаккхан̣айуттиадхит̣т̣ха̄на̄ найавасена йоджетабба̄ти. етта̄вата̄ ча йам̣ вуттам̣ –

‘‘са̄ман̃н̃ато висесена, падаттхо лаккхан̣ам̣ камо;

етта̄вата̄ ча хетва̄дӣ, ведитабба̄ хи вин̃н̃уна̄’’ти.

айам̣ га̄тха̄ вуттаттха̄ хоти.

ниддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.