2. уддесава̄раван̣н̣ана̄

1. евам̣ сан̇гахава̄рена сан̇кхепато дассите ха̄ра̄дайо ида̄ни вибха̄гена дассетум̣ ‘‘таттха катаме сол̣аса ха̄ра̄’’тиа̄дидесана̄ а̄раддха̄. таттха таттха̄ти йам̣ вуттам̣ – ‘‘сол̣асаха̄ра̄ неттӣ’’ти, тасмим̣ вачане, тиссам̣ ва̄ га̄тха̄йам̣, йа̄ни ха̄ранайамӯлапада̄ни уддхат̣а̄ни, тесӯти аттхо. катамети пуччха̄вачанам̣. пуччха̄ ча на̄меса̄ пан̃чавидха̄ адит̣т̣хаджотана̄пуччха̄ дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄ виматиччхедана̄пуччха̄ ануматипуччха̄ катхетукамйата̄пуччха̄ти. та̄су айам̣ катхетукамйата̄пуччха̄. сол̣аса̄ти ган̣анавасена париччхедо. тена несам̣ на тато уддхам̣ адхо ча̄ти етапараматам̣ дассети. са̄ четапарамата̄ парато а̄ви бхависсати. ха̄ра̄ти ган̣анавасена париччхинна̄нам̣ са̄ман̃н̃ато дассанам̣. десана̄ вичайотиа̄ди сарӯпадассанам̣.

таттха кенат̣т̣хена ха̄ра̄? харӣйанти етехи, еттха ва̄ суттагеййа̄дивисайа̄ ан̃н̃а̄н̣асам̣сайавипалла̄са̄ти ха̄ра̄, харанти ва̄ сайам̣ та̄ни, харан̣аматтамева ва̄ти ха̄ра̄ пхалӯпача̄рена. атха ва̄ харӣйанти вохарӣйанти дхаммасам̣ван̣н̣акадхаммапат̣игга̄хакехи дхаммасса да̄наггахан̣авасена̄ти ха̄ра̄. атха ва̄ ха̄ра̄ вийа̄ти ха̄ра̄. йатха̄ хи анекаратана̄валисамӯхо ха̄расан̇кха̄то аттано авайавабхӯтаратанасампхассехи самуппаджджанӣйама̄нахила̄дасукхо хутва̄ тадупабхогӣджанасарӣрасанта̄пам̣ нида̄гхапарил̣а̄хупаджанитам̣ вӯпасамети, еваметепи на̄на̄видхапараматтхаратанаппабандха̄ сам̣ван̣н̣ана̄висеса̄ аттано авайавабхӯтапараматтхаратана̄дхигамена самуппа̄дийама̄наниббутисукха̄ дхаммапат̣игга̄хакаджанахадайапарита̄пам̣ ка̄мара̄га̄дикилесахетукам̣ вӯпасаментӣти. атха ва̄ ха̄райанти ан̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ ха̄рам̣ апагамам̣ каронти а̄чиккхантӣти ва̄ ха̄ра̄. атха ва̄ сотуджаначиттасса харан̣ато раман̣ато ча ха̄ра̄ нируттинайена, йатха̄ – ‘‘бхавесу вантагамано бхагава̄’’ти (висуддхи. 1.144; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.1 веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄). айам̣ та̄ва ха̄ра̄нам̣ са̄дха̄ран̣ато аттхо.

аса̄дха̄ран̣ато пана десӣйати сам̣ван̣н̣ӣйати ета̄йа суттаттхоти десана̄, десана̄сахачаран̣ато ва̄ десана̄. нану ча ан̃н̃епи ха̄ра̄ десана̄сан̇кха̄тасса суттасса аттхасам̣ван̣н̣анато десана̄сахача̄ринова̄ти? саччаметам̣, айам̣ пана ха̄ро йебхуййена йатха̄рутавасенева вин̃н̃а̄йама̄но десана̄йа саха чаратӣти ваттаббатам̣ арахати, на татха̄ паре. на хи асса̄да̄дӣнаваниссаран̣а̄дисандассанарахита̄ суттадесана̄ аттхи. асса̄да̄дисандассанавибха̄ваналаккхан̣о ча̄йам̣ ха̄роти.

вичийанти етена, еттха ва̄ падапан̃ха̄дайо, вичити ева ва̄ тесанти вичайо. па̄л̣ийам̣ пана вичинатӣти вичайоти айаматтхо дассито.

йуттӣти упапаттиса̄дханайутти, идха пана йуттивича̄ран̣а̄ йутти уттарападалопена ‘‘рӯпабхаво рӯпа’’нти йатха̄, йуттисахачаран̣ато ва̄. идха̄пи десана̄ха̄ре вуттанайена аттхо виттха̄ретаббо.

падат̣т̣ха̄нанти а̄саннака̄ран̣ам̣, идха̄пи падат̣т̣ха̄навича̄ран̣а̄тиа̄ди вуттанайенева ведитаббам̣.

лаккхӣйанти етена, еттха ва̄ екалаккхан̣а̄ дхамма̄ авутта̄пи екавачанена̄ти лаккхан̣ам̣.

вийӯхӣйанти вибха̄гена пин̣д̣ӣйанти етена, еттха ва̄ти бйӯхо. ниббачана̄дӣнам̣ сутте дассийама̄на̄нам̣ чатуннам̣ бйӯхоти чатубйӯхо, чатуннам̣ ва̄ бйӯхо еттха̄ти чатубйӯхо.

а̄ват̣т̣ӣйанти етена, еттха ва̄ сабха̄га̄ висабха̄га̄ ча дхамма̄, тесам̣ ва̄ а̄ват̣т̣ананти а̄ват̣т̣о.

вибхаджӣйанти етена, еттха ва̄ са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣а̄нам̣ сам̣килесавода̄надхамма̄нам̣ бхӯмийоти вибхатти, вибхаджанам̣ ва̄ етесам̣ бхӯмийа̄ти вибхатти.

пат̣ипаккхавасена париваттӣйанти имина̄, еттха ва̄ сутте вуттадхамма̄, париваттанам̣ ва̄ тесанти париваттано.

вивидхам̣ вачанам̣ екассеваттхасса ва̄чакаметтха̄ти вивачанам̣, вивачанамева вевачанам̣, вивидхам̣ вуччати етена аттхоти ва̄ вивачанам̣. сесам̣ вуттанайамева.

пака̄рехи пабхедато ва̄ н̃а̄пӣйанти имина̄, еттха ва̄ аттха̄ти пан̃н̃атти.

ота̄рӣйанти ануппавесӣйанти етена, еттха ва̄ сутта̄гата̄ дхамма̄ пат̣иччасамуппа̄да̄дӣсӯти отаран̣о.

содхӣйанти сама̄дхӣйанти етена, еттха ва̄ сутте падападаттхапан̃ха̄рамбха̄ти содхано.

адхит̣т̣хӣйанти анупаваттӣйанти етена, еттха ва̄ са̄ман̃н̃ависесабхӯта̄ дхамма̄ вина̄ викаппена̄ти адхит̣т̣ха̄но.

парикароти абхисан̇кхароти пхаланти париккха̄ро, хету паччайо ча, париккха̄рам̣ а̄чиккхатӣти париккха̄ро, ха̄ро, париккха̄рависайатта̄ париккха̄расахачаран̣ато ва̄ париккха̄ро.

сама̄ропӣйанти етена, еттха ва̄ падат̣т̣ха̄на̄димукхена дхамма̄ти сама̄ропано. саббаттха ча бха̄васа̄дханавасена̄пи аттхо самбхаватӣти тасса̄пи васена йоджетаббам̣.

тасса̄ти йатха̄вуттасса ха̄руддесасса. анугӣтӣти вуттассеваттхасса сукхаггахан̣аттхам̣ анупаччха̄ га̄йанага̄тха̄, та̄су оса̄нага̄тха̄йа аттхато асам̣кин̣н̣а̄ти падаттхена сан̇карарахита̄, тена йадипи кечи ха̄ра̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ависит̣т̣ха̄ вийа диссанти, татха̄пи тесам̣ аттхато сан̇каро наттхӣти дассети. со ча несам̣ асан̇каро лаккхан̣аниддесе супа̄кат̣о хоти. етесан̃чева̄ти етесам̣ сол̣асаннам̣ ха̄ра̄нам̣. йатха̄ асан̇каро, татха̄ чева бхавати. ким̣ бхавати? виттха̄ратайа̄ виттха̄рена. найавибхатти найена упа̄йена н̃а̄йена вибха̄го. етена там̣ ева асан̇кин̣н̣атам̣ вибха̄вети. кечи ‘‘виттха̄ранайа̄’’ти пат̣ханти, там̣ на сундарам̣, айан̃ча га̄тха̄ кесучи поттхакесу наттхи.

2. евам̣ ха̄ре уддиситва̄ ида̄ни найе уддиситум̣ ‘‘таттха катаме’’тиа̄ди вуттам̣. таттха найанти сам̣килесе вода̄на̄ни ча вибха̄гато н̃а̄пентӣти найа̄, нӣйанти ва̄ та̄ни етехи, еттха ва̄ти найа̄, найанаматтамева ва̄ти найа̄, нӣйанти ва̄ сайам̣ дхаммакатхикехи упанӣйанти суттасса аттхапавичайаттханти найа̄. атха ва̄ найа̄ вийа̄ти найа̄. йатха̄ хи екатта̄дайо найа̄ самма̄ пат̣ивиджджхийама̄на̄ паччайапаччайуппаннадхамма̄нам̣ йатха̄ккамам̣ самбандхавибха̄габйа̄па̄равираха̄нурӯпапхалабха̄вадассанена асан̇карато саммутисаччапараматтхасачча̄нам̣ сабха̄вам̣ паведайанта̄ параматтхасаччаппат̣иведха̄йа сам̣ваттанти, еваметепи кан̣хасуккасаппат̣ибха̄гадхаммавибха̄гадассанена авипарӣтасуттаттха̄вабодха̄йа абхисамбхун̣анта̄ венеййа̄нам̣ чатусаччаппат̣иведха̄йа сам̣ваттанти. атха ва̄ парийаттиаттхасса найанато сам̣килесато йаманато ча найа̄ нируттинайена.

нандийа̄ват̣т̣отиа̄дӣсу нандийа̄ват̣т̣асса вийа а̄ват̣т̣о етасса̄ти нандийа̄ват̣т̣о, йатха̄ хи нандийа̄ват̣т̣о антот̣хитена падха̄на̄вайавена бахиддха̄ а̄ват̣т̣ати, евамайампи найоти аттхо. атха ва̄ нандийа̄ тан̣ха̄йа памодасса ва̄ а̄ват̣т̣о еттха̄ти нандийа̄ват̣т̣о. тӣхи авайавехи лобха̄дӣхи сам̣килесапаккхе алобха̄дӣхи ча вода̄напаккхе пуккхало собханоти типуккхало. асанта̄санаджавапараккама̄дивисесайогена сӣхо бхагава̄, тасса виккӣл̣итам̣ десана̄вачӣкаммабхӯто виха̄роти катва̄ випалла̄сатаппат̣ипаккхапаридӣпанато сӣхасса виккӣл̣итам̣ еттха̄ти сӣхавиккӣл̣ито, найо. балависесайогадӣпанато ва̄ сӣхавиккӣл̣итасадисатта̄ найо сӣхавиккӣл̣ито. балависесо четтха саддха̄дибалам̣, дасабала̄ни ева ва̄. аттханайаттайадиса̄бха̄вена кусала̄дидхамма̄нам̣ а̄лочанам̣ диса̄лочанам̣. татха̄ а̄лочита̄нам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ аттханайаттайайоджане сама̄найанато ан̇кусо вийа ан̇кусо. га̄тха̄су лан̃джети пака̄сети суттаттханти лан̃джако, найо ча со лан̃джако ча̄ти найалан̃джако. гата̄ти н̃а̄та̄, мата̄ти аттхо. со ева ва̄ па̄т̣хо. сесам̣ вуттанайена ведитаббам̣.

3. евам̣ найепи уддиситва̄ ида̄ни мӯлапада̄ни уддиситум̣ ‘‘таттха катама̄нӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха мӯла̄ни ча та̄ни найа̄нам̣ пат̣т̣ха̄набха̄га̄нан̃ча патит̣т̣ха̄бха̄вато пада̄ни ча адхигамӯпа̄йабха̄вато кот̣т̣ха̄сабха̄вато ча̄ти мӯлапада̄ни. косалласамбхӯтат̣т̣хена, куччхита̄нам̣ ва̄ па̄падхамма̄нам̣ саланато виддхам̣санато, куса̄нам̣ ва̄ ра̄га̄дӣнам̣ лаванато, куса̄ вийа ва̄ лаванато, кусена ва̄ н̃а̄н̣ена ла̄таббато паваттетаббато кусала̄ни, таппат̣ипаккхато акусала̄нӣти падаттхо ведитаббо.

евам̣ ган̣анапариччхедато джа̄тибхедато ча мӯлапада̄ни дассетва̄ ида̄ни сарӯпато дассенто сам̣килесапаккхам̣йева пат̣хамам̣ уддисати ‘‘тан̣ха̄’’тиа̄дина̄. таттха тасати паритасатӣти тан̣ха̄. авиндийам̣ виндати, виндийам̣ на виндатӣти авиджджа̄, виджджа̄пат̣ипаккха̄ти ва̄ авиджджа̄. луббханти тена, сайам̣ ва̄ луббхати, луббханаматтамева ва̄ соти лобхо. досамохесупи есева найо. асубхе ‘‘субха’’нти паватта̄ сан̃н̃а̄ субхасан̃н̃а̄. сукхасан̃н̃а̄дӣсупи имина̄ва найена аттхо ведитаббо. сан̇гаханти ган̣анам̣. самосаран̣анти саморопанам̣.

паччанӣкадхамме саметӣти саматхо. аничча̄дӣхи вивидхехи а̄ка̄рехи пассатӣти випассана̄. алобха̄дайо лобха̄дипат̣ипаккхато ведитабба̄. асубхе ‘‘асубха’’нти паватта̄ сан̃н̃а̄ асубхасан̃н̃а̄, ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣. сан̃н̃а̄сӣсена хи десана̄. дуккхасан̃н̃а̄дӣсупи есева найо.

идам̣ удда̄нанти идам̣ вуттассева аттхасса виппакин̣н̣абха̄вена насситум̣ адатва̄ уддхам̣ да̄нам̣ раккхан̣ам̣ удда̄нам̣, сан̇гахавачананти аттхо. ‘‘чатта̄ро випалла̄са̄’’типи па̄т̣хо. килесабхӯмӣти сам̣килесабхӯми саббесам̣ акусаладхамма̄нам̣ самосаран̣ат̣т̣ха̄натта̄. кусала̄нам̣ йа̄ни тӣн̣и мӯла̄ни. ‘‘кусала̄нӣ’’типи пат̣ханти. сатипат̣т̣ха̄на̄ти асубхасан̃н̃а̄дайо сандха̄йа̄ха. индрийабхӯмӣти саддха̄дӣнам̣ вимуттипарипа̄чаниндрийа̄нам̣ самосаран̣ат̣т̣ха̄натта̄ вуттам̣. йуджджантӣти йоджӣйанти. кхоти падапӯран̣е, авадха̄ран̣аттхе ва̄ нипа̄то. тена ете ева̄ти дассети. ат̣т̣ха̄расева̄ти ва̄. мӯлапада̄ти мӯлапада̄ни, лин̇гавипалла̄со ва̄.

уддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.