1. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄

евам̣ анекабхедавибхатте неттиппакаран̣е йадидам̣ вуттам̣ ‘‘сан̇гахавибха̄гава̄равасена дувидха’’нти, таттха сан̇гахава̄ро а̄ди. тасса̄пи ‘‘йам̣ локо пӯджайате’’ти айам̣ га̄тха̄ а̄ди. таттха йанти анийамато упайоганиддесо, тасса ‘‘тасса̄’’ти имина̄ нийаманам̣ ведитаббам̣. локоти каттуниддесо. пӯджайатети кирийа̄ниддесо. салокапа̄лоти каттувисесанам̣. сада̄ти ка̄ланиддесо. намассати ча̄ти упачайена кирийа̄ниддесо. тасса̄ти са̄миниддесо. етанти паччаттаниддесо. са̄санаваранти паччаттаниддесена ниддит̣т̣хадхамманидассанам̣. видӯхӣти каран̣авачанена каттуниддесо. н̃еййанти каммава̄чакакирийа̄ниддесо. нараварасса̄ти ‘‘тасса̄’’ти нийаметва̄ дасситасса сарӯпато дассанам̣.

таттха локийанти еттха пун̃н̃а̄пун̃н̃а̄ни таббипа̄ко ча̄ти локо, паджа̄, саттаника̄йоти аттхо. лока-саддо хи джа̄тисаддата̄йа са̄ман̃н̃авасена ниравасесато сатте сан̇ган̣ха̄ти. кин̃ча̄пи хи локасаддо сан̇кха̄рабха̄джанесупи дит̣т̣хаппайого, пӯджанакирийа̄йогйабхӯтата̄васена пана сатталокавачано ева идха гахитоти дат̣т̣хаббам̣. пӯджайатети ма̄найати, апача̄йатӣти аттхо.

локам̣ па̄лентӣти локапа̄ла̄, чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но. локийа̄ пана индайамаварун̣акувера̄ локапа̄ла̄ти ваданти. саха локапа̄лехӣти салокапа̄ло, ‘‘локо’’ти имина̄ тулйа̄дхикаран̣ам̣. атха ва̄ иссарийа̄дхипаччена там̣там̣сатталокасса па̄ланато раккхан̣ато кхаттийачатумаха̄ра̄джасаккасуйа̄масантуситасуниммитапараниммитавасаваттимаха̄брахма̄дайо локапа̄ла̄. техи саха там̣там̣саттаника̄йо салокапа̄ло локоти вутто. атха ва̄ ‘‘двеме, бхиккхаве, сукка̄ дхамма̄ локам̣ па̄лентӣ’’ти (а. ни. 2.9; итиву. 42) вачанато хироттаппадхамма̄ локапа̄ла̄. техи саманна̄гато локо салокапа̄ло. хироттаппасампанна̄ хи па̄пагарахино саппуриса̄ дхаммаччхандавантата̄йа бхагавати пӯджа̄намакка̄рапара̄ хонтӣти.

сада̄ти саббака̄лам̣ раттин̃чева дива̄ ча, сада̄ти ва̄ бхагавато дхарама̄нака̄ле тато паран̃ча. атха ва̄ сада̄ти абхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва са̄санантарадха̄на̄, тато парампи ва̄. маха̄бхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа хи маха̄бодхисатта̄ бодхийа̄ нийатата̄йа буддхан̇курабхӯта̄ садевакасса локасса пӯджанӣйа̄ чева ванданӣйа̄ ча хонти. йатха̄ха бхагава̄ сумедхабхӯто –

‘‘дӣпан̇каро локавидӯ, а̄хутӣнам̣ пат̣иггахо;

мама каммам̣ пакиттетва̄, даккхин̣ам̣ па̄дамуддхари.

‘‘йе таттха̄сум̣ джинапутта̄, падаккхин̣амакам̣су мам̣;

дева̄ манусса̄ асура̄ ча, абхива̄детва̄на паккаму’’нти. (бу. вам̣. 2.75-76);

намассати ча̄ти кечи кесан̃чи пӯджа̄сакка̄ра̄дӣни каронта̄пи тесам̣ апа̄кат̣агун̣ата̄йа намакка̄рам̣ на каронти, на евам̣ бхагавато, йатха̄бхӯтааббхуггатакиттисаддата̄йа пана бхагавантам̣ садевако локо пӯджайати чева намассати ча̄ти аттхо. ‘‘сада̄ нарамануссо’’ти кечи пат̣ханти, там̣ на сундарам̣. тасса̄ти йам̣ садевако локо пӯджайати чева намассати ча, тасса. етанти ида̄ни ваттаббам̣ буддхийам̣ випариваттама̄нам̣ са̄ман̃н̃ена дассети. са̄санаваранти там̣ сарӯпато дассети. таттха дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи йатха̄рахам̣ сатте са̄сати винети етена̄ти са̄санам̣, тадева екантаниййа̄нат̣т̣хена анан̃н̃аса̄дха̄ран̣агун̣ата̄йа ча уттамат̣т̣хена там̣там̣абхипаттхитасамиддхихетута̄йа пан̣д̣итехи варитаббато ва̄ варам̣, са̄санамева варанти са̄санаварам̣. видӯхӣти йатха̄сабха̄вато каммакаммапхала̄ни кусала̄дибхеде ча дхамме видантӣти видӯ, пан̣д̣итаманусса̄, техи. н̃а̄таббам̣, н̃а̄н̣амарахатӣти ва̄ н̃еййам̣. нараварасса̄ти пурисаварасса, аггапуггаласса̄ти аттхо.

идам̣ вуттам̣ хоти – йо анан̃н̃аса̄дха̄ран̣амаха̄карун̣а̄саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дигун̣ависесайогена садевакена локена пӯджанӣйо намассанӣйо ча бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо, тасса локе уттамапуггаласса етам̣ ида̄ни амхехи вибхаджитаббаха̄ранайапат̣т̣ха̄навича̄ран̣ависайабхӯтам̣ са̄санам̣ а̄дикалйа̄н̣ата̄дигун̣асампаттийа̄ варам̣ аггам̣ уттамам̣ нипун̣ан̃а̄н̣агочарата̄йа пан̣д̣итаведанӣйамева̄ти. бхагавато хи вачанам̣ екага̄тха̄маттампи саччапат̣иччасамуппа̄дакхандха̄йатанадха̄тиндрийасатипат̣т̣ха̄на̄дисабха̄вадхамманиддха̄ран̣аккхамата̄йа сол̣асаха̄рапан̃чанайасол̣асаат̣т̣хавӣсативидхапат̣т̣ха̄навича̄райогйабха̄вена ча парамагамбхӣрам̣ аттхато ага̄дхапа̄рам̣ сан̣хасукхуман̃а̄н̣ависайамева̄ти. тенева̄ха – ‘‘пан̃н̃авантасса̄йам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо дуппан̃н̃асса̄’’ти (дӣ. ни. 3.358; а. ни. 8.30). атха ва̄ бхагавато са̄санам̣ парин̃н̃а̄ккамена лаккхан̣а̄вабодхаппат̣ипаттийа̄ сун̃н̃атамукха̄дӣхи ога̄хитаббатта̄ авин̃н̃ӯнам̣ супинантенапи на висайо хотӣти а̄ха – ‘‘видӯхи н̃еййа’’нти. татха̄ ча вуттам̣ – ‘‘ету вин̃н̃ӯ пурисо’’тиа̄ди.

апаре пана ‘‘там̣ тасса са̄санавара’’нти пат̣ханти, тесам̣ матена йам̣-саддо са̄сана-саддена сама̄на̄дхикаран̣оти дат̣т̣хаббо. идам̣ вуттам̣ хоти йам̣ са̄санаварам̣ салокапа̄ло локо пӯджайати намассати ча, там̣ са̄санаварам̣ видӯхи н̃а̄таббанти. имасмин̃ча найе локапа̄ла-саддена бхагава̄пи вуччати. бхагава̄ хи локаггата̄йакатта̄ ниппарийа̄йена локапа̄ло, тасма̄ ‘‘тасса̄’’ти локапа̄ласса саттхуноти аттхо. салокапа̄лоти четтха локапа̄ла-саддо гун̣ӣбхӯтопи саттхувисайатта̄ са̄сана-садда̄пеккхата̄йа са̄мибха̄вена самбандхӣвисесабхӯто падха̄набхӯто вийа пат̣иниддесам̣ арахатӣти.

катхам̣ пана сайам̣ дхаммасса̄мӣ бхагава̄ дхаммам̣ пӯджайатӣти? на̄йам̣ виродхо. дхаммагаруно хи буддха̄ бхагаванто, те саббака̄лам̣ дхаммам̣ апача̄йама̄на̄ва вихарантӣти. вуттан̃хетам̣ – ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ йва̄йам̣ дхаммо майа̄ абхисамбуддхо, тамева дхаммам̣ саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихареййа’’нти (сам̣. ни. 1.173; а. ни. 4.21).

апи ча бхагавато дхаммапӯджана̄ саттасатта̄хаппат̣ипаттиа̄дӣхи дӣпетабба̄. дхаммасса̄мӣти ча дхаммена садевакасса локасса са̄мӣти аттхо, на дхаммасса са̄мӣти. евампи намассатӣти вачанам̣ на йуджджати. на хи бхагава̄ кан̃чи намассатӣти, есопи ниддосо. на хи намассатӣти падасса намакка̄рам̣ каротӣти айамева аттхо, атха кхо гарукаран̣ена таннинно таппон̣о таппаббха̄роти айампи аттхо лаббхати. бхагава̄ ча дхаммагарута̄йа саббака̄лам̣ дхамманиннапон̣апаббха̄рабха̄вена вихаратӣти. айан̃ча аттхо ‘‘йена судам̣ сва̄хам̣ ниччакаппам̣ вихара̄мӣ’’ти (ма. ни. 1.387) евама̄дӣхи суттападехи дӣпетаббо. ‘‘видӯхи неййа’’нтипи па̄т̣хо, тасса пан̣д̣итехи сапарасанта̄несу нетаббам̣ па̄петаббанти аттхо. таттха аттасанта̄не па̄панам̣ буджджханам̣, парасанта̄не бодхананти дат̣т̣хаббам̣.

евам̣ бхагавато садевакасса локасса пӯджанӣйаванданӣйабха̄во аггапуггалабха̄во ча вуччама̄но гун̣ависит̣т̣хатам̣ дӣпети, са̄ ча гун̣ависит̣т̣хата̄ маха̄бодхийа̄ ведитабба̄. а̄саваккхайан̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃хи саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃ча а̄саваккхайан̃а̄н̣ам̣ ‘‘маха̄бодхӣ’’ти вуччати. са̄ авипарӣтадхаммадесанато татха̄гате суппатит̣т̣хита̄ти вин̃н̃а̄йати. на хи сава̄сананиравасесакилесаппаха̄нам̣ ана̄варан̣ан̃а̄н̣ан̃ча вина̄ та̄дисӣ дхаммадесана̄ самбхавати. иччасса чатувеса̄раджджайого. тена дасабалачхааса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣аат̣т̣ха̄раса̄вен̣икабуддхадхамма̄дисакаласаббан̃н̃угун̣апа̄рипӯрӣ пака̄сита̄ хоти. ета̄дисӣ ча гун̣авибхӯти маха̄карун̣а̄пуббан̇гамам̣ абхинӣха̄расампаттим̣ пурассарам̣ катва̄ сампа̄дитам̣ саматтим̣сапа̄рамисан̇кха̄там̣ пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбха̄рамантарена на упалаббхатӣти хетусампада̄пи аттхато вибха̄вита̄ хотӣти евам̣ бхагавато тӣсупи аваттха̄су саббасатта̄нам̣ екантахитаппат̣ила̄бхахетубхӯта̄ а̄димаджджхапарийоса̄накалйа̄н̣а̄ ниравасеса̄ буддхагун̣а̄ има̄йа га̄тха̄йа пака̄сита̄ти ведитаббам̣.

дутийанайе пана йасма̄ сиккхаттайасан̇гахам̣ сапхалам̣ арийамаггаса̄санам̣ тасса а̄рамман̣абхӯтан̃ча аматадха̄тум̣ тададхигамӯпа̄йан̃ча пуббабха̄гапат̣ипаттиса̄санам̣ тадаттхапаридӣпанан̃ча парийаттиса̄санам̣ йатха̄рахам̣ сачча̄бхисамайавасена абхисаменто сва̄ккха̄тата̄дигун̣ависесайуттатам̣ манасикаронто саккаччам̣ саванадха̄ран̣апарипуччха̄дӣхи паричайам̣ каронто ча садевако локо пӯджайати на̄ма. локана̄тхо ча самма̄самбодхиппаттийа̄ венеййа̄нам̣ саккаччам̣ дхаммадесанена ‘‘арийам̣ во, бхиккхаве, самма̄сама̄дхим̣ десесса̄ми’’ (ма. ни. 3.136; сам̣. ни. 5.28; пет̣ако. 24), ‘‘магга̄нат̣т̣хан̇гико сет̣т̣хо’’ (дха. па. 273; катха̄. 872; нетти. 125; пет̣ако. 30), ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄ ва̄ асан̇кхата̄ ва̄, вира̄го тесам̣ аггамаккха̄йати’’ (итиву. 90; а. ни. 4.34), ‘‘кхайам̣ вира̄гам̣ аматам̣ пан̣ӣтам̣’’ (кху. па̄. 6.4; су. ни. 227), ‘‘ека̄йано айам̣, бхиккхаве, магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄’’ (дӣ. ни. 2.373; ма. ни. 1.106; сам̣. ни. 5.367), ‘‘дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми а̄дикалйа̄н̣а’’нтиа̄дӣхи (ма. ни. 3.420; нетти. 5) вачанехи тхоманена ча пӯджайати на̄ма. тасма̄ са̄санаварасса пӯджанӣйабха̄во идха вуччама̄но анавасесато дхаммагун̣е дӣпетӣти йе арийабха̄ва̄дайо ниййа̄на̄дайо кхайавира̄га̄дайо маданиммадана̄дайо асан̇кхата̄дайо сва̄ккха̄тата̄дайо а̄дикалйа̄н̣ата̄дайо ча анекехи суттападехи паведита̄ анеке дхаммагун̣а̄, те ниравасесато има̄йа га̄тха̄йа пака̄сита̄ти ведитабба̄.

йасма̄ пана арийасаччаппат̣иведхена самуггха̄т̣итасаммоха̄йева параматтхато пан̣д̣ита̄ ба̄лйа̄дисаматиккаманато, тасма̄ бха̄виталокуттарамагга̄ саччхикатаса̄ман̃н̃апхала̄ ча арийапуггала̄ висесато видӯти вуччанти. те хи йатха̄вуттаса̄санаварам̣ авипарӣтато н̃а̄тум̣ нетун̃ча сапарасанта̄не саккун̣антӣти ат̣т̣хаарийапуггаласамӯхасса параматтхасан̇гхасса̄пи идха гахитатта̄ йе суппат̣ипанната̄дайо анекехи суттападехи сам̣ван̣н̣ита̄ арийасан̇гхагун̣а̄, тепи ниравасесато идха пака̄сита̄ти ведитабба̄.

евам̣ пат̣хамага̄тха̄йа са̄тисайам̣ ратанаттайагун̣апаридӣпанам̣ катва̄ ида̄ни –

‘‘саббапа̄пасса акаран̣ам̣, кусаласса упасампада̄;

сачиттапарийодапанам̣, етам̣ буддха̄на са̄сана’’нти. (дӣ. ни. 2.90; дха. па. 183; нетти. 30, 50, 116, 124) –

вачанато сан̇кхепато сиккхаттайасан̇гахам̣ са̄санам̣, там̣ пана сиккхаттайам̣ н̃а̄н̣ависесависайабха̄вабхедато аваттха̄бхедато ча тивидхам̣ хоти. катхам̣? сутамайан̃а̄н̣агочаро ча йо ‘‘парийаттисаддхаммо’’ти вуччати. чинта̄майан̃а̄н̣агочаро ча йо а̄ка̄рапаривитаккадит̣т̣хиниджджха̄наккхантӣхи гахетабба̄ка̄ро вимутта̄йатанависесо ‘‘пат̣ипаттисаддхаммо’’ти вуччати. випассана̄н̃а̄н̣а̄дисахагато бха̄вана̄майан̃а̄н̣агочаро ча йо ‘‘пат̣иведхасаддхаммо’’ти вуччати. евам̣ тивидхампи са̄санам̣ са̄санаваранти падена сан̇ган̣хитва̄ таттха йам̣ пат̣хамам̣, там̣ итаресам̣ адхигамӯпа̄йоти саббаса̄санамӯлабхӯтам̣ аттано пакаран̣асса ча висайабхӯтам̣ парийаттиса̄санамева та̄ва сан̇кхепато вибхаджанто ‘‘два̄даса пада̄нӣ’’ти га̄тхама̄ха.

таттха два̄даса̄ти ган̣анапариччхедо. пада̄нӣти париччхиннадхамманидассанам̣. тесу бйан̃джанапада̄ни паджджати аттхо етехӣти пада̄ни. аттхапада̄ни пана паджджанти н̃а̄йантӣти пада̄ни. убхайампи ва̄ убхайатха̄ йоджетаббам̣ бйан̃джанапада̄нампи авипарӣтам̣ пат̣ипаджджитаббатта̄, аттхапада̄нам̣ уттаривисеса̄дхигамасса ка̄ран̣абха̄вато, та̄ни пада̄ни парато па̄л̣ийан̃н̃ева а̄ви бхависсантӣти таттхева ван̣н̣айисса̄ма. аттхасӯчана̄диаттхато суттам̣. вуттан̃хетам̣ сан̇гахесу –

‘‘аттха̄нам̣ сӯчанато, сувуттато саванатотха сӯданато;

сутта̄н̣а̄ суттасабха̄гато ча, ‘сутта’нти аккха̄та’’нти. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄; дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄);

тадетам̣ таттха суттапит̣акавасена а̄гатам̣, идха пана пит̣акаттайавасена йоджетаббам̣. ‘‘два̄даса пада̄ни сутта’’нти вуттам̣, йам̣ парийаттиса̄сананти аттхо. там̣ саббанти там̣ ‘‘сутта’’нти вуттам̣ сакалам̣ буддхавачанам̣. бйан̃джанан̃ча аттхо ча̄ти бйан̃джанан̃чева тадаттхо ча. йато ‘‘два̄даса пада̄ни сутта’’нти вуттам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – аттхасӯчана̄дито суттам̣ парийаттидхаммо, тан̃ча саббам̣ аттхато два̄даса пада̄ни чха бйан̃джанапада̄ни чева чха аттхапада̄ни ча̄ти. атха ва̄ йадетам̣ ‘‘са̄санавара’’нти вуттам̣, там̣ саббам̣ суттам̣, парийаттиса̄санасса адхиппетатта̄. аттхато пана два̄даса пада̄ни, бйан̃джанаттхападасамуда̄йабха̄вато. йатха̄ха – ‘‘бйан̃джанан̃ча аттхо ча̄’’ти. там̣ вин̃н̃еййам̣ убхайанти йасмим̣ бйан̃джане аттхе ча вачанавачанӣйабха̄вена самбандхе суттавоха̄ро, тадубхайам̣ сарӯпато вин̃н̃а̄таббам̣ таттха катамам̣ бйан̃джанам̣ катамо аттхоти? тенева̄ха – ‘‘ко аттхо бйан̃джанам̣ катама’’нти.

евам̣ ‘‘са̄санавара’’нти вуттасса суттасса парийаттибха̄вам̣ тасса ча аттхабйан̃джанападабха̄вена ведитаббатам̣ дассетва̄ ида̄ни тасса павичайупа̄йам̣ неттиппакаран̣ам̣ падаттхавибха̄гена дассетум̣ ‘‘сол̣асаха̄ра̄’’ти га̄тхама̄ха.

таттха сол̣аса ха̄ра̄ етисса̄ти сол̣асаха̄ра̄. пан̃чанайа̄ ат̣т̣ха̄расамӯлапада̄ти еттха̄пи есева найо. атха ва̄ сол̣аса ха̄ра̄ сол̣асаха̄ра̄. евам̣ итараттха̄пи. ха̄ранайамӯлапада̄ни ева хи сан̇кхепато виттха̄рато ча бха̄сита̄ни неттӣти. са̄санасса парийет̣т̣хӣти са̄санасса аттхапарийесана̄, парийаттиса̄санасса аттхасам̣ван̣н̣ана̄ти аттхо, сакалассева ва̄ са̄санасса аттхавича̄ран̣а̄ти аттхо. пат̣ипаттипат̣иведхепи хи неттинайа̄нуса̄рена адхигаччхантӣти. махакачча̄нена̄ти каччоти пура̄тано иси, тасса вам̣са̄лан̇ка̄рабхӯтойам̣ маха̄тхеро ‘‘качча̄но’’ти вуччати. махакачча̄ноти пана пӯджа̄вачанам̣, йатха̄ маха̄моггалла̄ноти, ‘‘качча̄йанаготтаниддит̣т̣ха̄’’типи па̄т̣хо. айан̃ча га̄тха̄ неттим̣ сан̇га̄йантехи пакаран̣аттхасан̇ган̣ханавасена т̣хапита̄ти дат̣т̣хабба̄. йатха̄ ча̄йам̣, евам̣ ха̄равибхан̇гава̄ре там̣там̣ха̄раниддесанигамане ‘‘тена̄ха а̄йасма̄’’тиа̄дивачанам̣, ха̄ра̄дисамуда̄йабхӯта̄йам̣ неттийам̣ бйан̃джанаттхасамуда̄йе ча сутте ким̣ кена вичийатӣти вича̄ран̣а̄йам̣ а̄ха – ‘‘ха̄ра̄ бйан̃джанавичайо’’тиа̄ди.

таттха сол̣асапи ха̄ра̄ мӯлападаниддха̄ран̣амантарена бйан̃джанамукхенева суттасса сам̣ван̣н̣ана̄ хонти, на найа̄ вийа мӯлападасан̇кха̄тасабха̄вадхамманиддха̄ран̣амукхена̄ти те ‘‘бйан̃джанавичайо суттасса̄’’ти вутта̄. аттханайа̄ пана йатха̄вуттааттхамукхенева суттасса аттхасампат̣ипаттийа̄ хонтӣти а̄ха – ‘‘найа̄ тайо ча суттаттхо’’ти. айан̃ча вича̄ран̣а̄ паратопи а̄гамиссати. кечи ‘‘найо ча̄’’ти пат̣ханти, там̣ на сундарам̣. убхайам̣ париггахӣтанти ха̄ра̄ найа̄ ча̄ти етам̣ убхайам̣ суттасса аттханиддха̄ран̣авасена парисамантато гахитам̣ саббатха̄ сутте йоджитам̣. вуччати суттам̣ вадати сам̣ван̣н̣ети. катхам̣? йатха̄суттам̣ сутта̄нурӯпам̣, йам̣ суттам̣ йатха̄ сам̣ван̣н̣етаббам̣, татха̄ сам̣ван̣н̣етӣти аттхо. йам̣ йам̣ суттанти ва̄ йатха̄суттам̣, саббам̣ суттанти аттхо. неттинайена хи сам̣ван̣н̣етум̣ асаккун̣еййам̣ на̄ма суттам̣ наттхӣти.

ида̄ни йам̣ вуттам̣ – ‘‘са̄санаварам̣ видӯхи н̃еййа’’нти, таттха неттисам̣ван̣н̣ана̄йа висайабхӯтам̣ парийаттидхаммамева пака̄рантарена нийаметва̄ дассетум̣ ‘‘йа̄ чева̄’’тиа̄ди вуттам̣.

таттха аттхесу катапариччхедо бйан̃джанаппабандхо десана̄, йо па̄т̣хоти вуччати. тадаттхо деситам̣ та̄йа десана̄йа пабодхитатта̄. тадубхайан̃ча вимутта̄йатанасӣсена паричайам̣ каронта̄нам̣ анупа̄да̄паринибба̄напарийоса̄на̄нам̣ сампаттӣнам̣ хетубха̄вато екантена вин̃н̃еййам̣, тадубхайавинимуттасса ва̄ н̃еййасса абха̄вато тадева двайам̣ вин̃н̃еййанти имаматтхам̣ дассети йа̄ чева…пе… вин̃н̃еййанти. татра̄ти тасмим̣ виджа̄нане са̄дхетаббе, ниппха̄детаббе четам̣ бхуммам̣. айама̄нупуббӣти айам̣ ваккхама̄на̄ анупубби ха̄ранайа̄нам̣ ануккамо, ануккамена ваккхама̄на̄ ха̄ранайа̄ти аттхо. нававидхасуттантапарийет̣т̣хӣти сутта̄дивасена наван̇гасса са̄санасса парийесана̄, аттхавича̄ран̣а̄ти аттхо. са̄миаттхе ва̄ етам̣ паччаттам̣ нававидхасуттантапарийет̣т̣хийа̄ анупуббӣти. атха ва̄ анупуббӣти каран̣аттхе паччаттам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄вуттавиджа̄нане са̄дхетаббе ваккхама̄на̄йа ха̄ранайа̄нупуббийа̄ айам̣ нававидхасуттантасса аттхапарийесана̄ти.

еттха̄ха – катхам̣ панеттха геййан̇га̄дӣнам̣ суттабха̄во, суттабха̄ве ча тесам̣ катхам̣ са̄санасса наван̇габха̄во. йан̃ча сан̇гахесу вуччати ‘‘сага̄тхакам̣ суттам̣ геййам̣, нигга̄тхакам̣ суттам̣ веййа̄каран̣а’’нти, татха̄ ча сати суттан̇гамева на сийа̄. атха̄пи висум̣ суттан̇гам̣ сийа̄, ман̇галасутта̄дӣнам̣ (кху. па̄. 5.1 а̄дайо; су. ни. 261 а̄дайо) суттан̇гасан̇гахо на сийа̄, га̄тха̄бха̄вато дхаммапада̄дӣнам̣ вийа, геййан̇гасан̇гахо ва̄ сийа̄, сага̄тхакатта̄ сага̄тха̄ваггасса вийа, татха̄ убхатовибхан̇га̄дӣсу сага̄тхакаппадеса̄нанти. вуччате –

суттанти са̄ман̃н̃авидхи, висесавидхайо паре;

санимитта̄ нирул̣хатта̄, сахата̄н̃н̃ена на̄н̃н̃ато.

саббасса̄пи хи буддхавачанасса суттанти айам̣ са̄ман̃н̃авидхи. татха̄ хи ‘‘еттакам̣ тасса бхагавато сутта̄гатам̣ суттапарийа̄паннам̣ (па̄чи. 1242), са̄ваттхийа̄ суттавибхан̇ге, сакава̄де пан̃ча суттасата̄нӣ’’тиа̄дивачанато винайа̄бхидхаммапарийаттивисесепи суттавоха̄ро диссати. тадекадесесу пана геййа̄дайо висесавидхайо тена тена нимиттена патит̣т̣хита̄. татха̄ хи геййасса сага̄тхакаттам̣ таббха̄ванимиттам̣. локепи хи сасилокам̣ сага̄тхакам̣ чун̣н̣ийагантхам̣ геййа’’нти ваданти. га̄тха̄вирахе пана сати пуччхитва̄ виссаджджанабха̄во веййа̄каран̣асса. пуччха̄виссаджджанан̃хи ‘‘бйа̄каран̣а’’нти вуччати. бйа̄каран̣амева веййа̄каран̣анти. евам̣ санте сага̄тхака̄дӣнампи пан̃ха̄виссаджджанавасена паватта̄нам̣ веййа̄каран̣абха̄во а̄паджджатӣти? на̄паджджати, геййа̄дисан̃н̃а̄нам̣ анока̄сабха̄вато ‘‘га̄тха̄вирахе сатӣ’’ти висеситатта̄ ча. татха̄ хи дхаммапада̄дӣсу кевалам̣ га̄тха̄бандхесу сага̄тхакаттепи соманассан̃а̄н̣амайикага̄тха̄йуттесу ‘‘вуттан̃хета’’нтиа̄дивачанасамбандхесу аббхутадхаммапат̣исам̣йуттесу ча суттависесесу йатха̄ккамам̣ га̄тха̄уда̄наитивуттакааббхутадхаммасан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄, татха̄ сатипи га̄тха̄бандхабха̄ве бхагавато атӣта̄су джа̄тӣсу чарийа̄нубха̄ваппака̄сакесу джа̄такасан̃н̃а̄. сатипи пан̃ха̄виссаджджанабха̄ве сага̄тхакатте ча кесучи суттантесу ведасса лабха̄панато ведалласан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄ти евам̣ тена тена сага̄тхакатта̄дина̄ нимиттена тесу тесу суттависесесу геййан̇га̄дисан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄ти висесавидхайо суттан̇гато паре геййа̄дайо.

йам̣ панеттха геййан̇га̄динимиттарахитам̣ суттам̣, там̣ суттан̇гам̣ висесасан̃н̃а̄париха̄рена са̄ман̃н̃асан̃н̃а̄йа паваттанатоти. нану ча сага̄тхакам̣ суттам̣ геййам̣, нигга̄тхакам̣ суттам̣ веййа̄каран̣анти суттан̇гам̣ на самбхаватӣти чодана̄ тадаваттха̄ ева̄ти? на тадаваттха̄, содхитатта̄. содхитан̃хи пуббе га̄тха̄вирахе сати пуччха̄виссаджджанабха̄во веййа̄каран̣асса таббха̄ванимиттанти. йан̃ча вуттам̣ – ‘‘га̄тха̄бха̄вато ман̇галасутта̄дӣнам̣ суттан̇гасан̇гахо на сийа̄’’ти, тампи на, нирул̣хатта̄. нирул̣хо хи ман̇галасутта̄дӣсу суттабха̄во, на хи та̄ни дхаммападабуддхавам̣са̄дайо вийа га̄тха̄бха̄вена пан̃н̃а̄та̄ни, кинту суттабха̄венева. тенева хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘суттана̄мака’’нти на̄маггахан̣ам̣ катам̣.

йам̣ пана вуттам̣ ‘‘сага̄тхакатта̄ геййан̇гасан̇гахо ва̄ сийа̄’’ти, тадапи наттхи, йасма̄ сахата̄н̃н̃ена. саха га̄тха̄хӣти хи сага̄тхакам̣. сахабха̄во ча на̄ма аттхато ан̃н̃ена хоти, на ча ман̇галасутта̄дӣсу га̄тха̄винимутто кочи суттаппадесо аттхи. йо саха га̄тха̄хӣти вуччеййа, на ча самуда̄йо на̄ма кочи аттхи. йадапи вуттам̣ – ‘‘убхатовибхан̇га̄дӣсу сага̄тхакаппадеса̄нам̣ геййан̇гасан̇гахо сийа̄’’ти, тадапи на ан̃н̃ато. ан̃н̃а̄ ева хи та̄ га̄тха̄, джа̄така̄дипарийа̄паннатта̄. ато на та̄хи убхатовибхан̇га̄дӣнам̣ геййан̇габха̄воти евам̣ сутта̄дӣнам̣ ан̇га̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃асан̇кара̄бха̄во ведитаббо. йасма̄ пана саббампи буддхавачанам̣ йатха̄вуттанайена аттха̄нам̣ сӯчана̄диаттхена суттантвева вуччати, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘нававидхасуттантапарийет̣т̣хӣ’’ти.

сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.