4. меттагӯма̄н̣авасуттаниддесаван̣н̣ана̄

18. чатуттхе меттагӯсутте – ман̃н̃а̄ми там̣ ведагӯ бха̄витаттанти ‘‘айам̣ ведагӯ’’ти ча ‘‘бха̄витатто’’ти ча евам̣ там̣ ман̃н̃а̄ми.

апариттоти на аппо. махантоти на кхуддако. гамбхӣроти на утта̄но. аппамеййоти минитум̣ на саккун̣еййо. дуппарийога̄л̣хоти авага̄хитум̣ отаритум̣ дуккхо. бахуратано са̄гарӯпамоти бахӯнам̣ дхаммаратана̄нам̣ а̄каратта̄ анекавидхаратанасампанно маха̄самуддо вийа бахуратано са̄гарасадисо.

на ман̇ку хотӣти на викун̣итамукхо хоти. аппатит̣т̣хитачиттоти досавасена на гханӣбхӯтачитто. алӣнаманасоти на сан̇кучитачитто. абйа̄панначетасоти на пӯтичитто.

дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтоти чаккхувисайе рӯпа̄рамман̣е дит̣т̣хаматтойева там̣ а̄рамман̣ам̣ бхависсати, катта̄ ва̄ ка̄рета̄ ва̄ наттхи. йам̣ чаккхуна̄ дит̣т̣хам̣ ван̣н̣а̄йатанамева. сута̄дӣсупи есева найо. апи ча дит̣т̣хети дассанайогена ван̣н̣а̄йатанам̣, саванайогена садда̄йатанам̣, мутайогена гха̄надживха̄ка̄йа̄йатана̄ни дассети. гха̄насса гандха̄йатанам̣, дживха̄йа раса̄йатанам̣, ка̄йасса патхавӣ теджо ва̄йӯти пхот̣т̣хабба̄йатанам̣, вин̃н̃а̄тайогена дхамма̄йатанам̣ дассети. дит̣т̣хе анӯпайоти чаккхувин̃н̃а̄н̣ена дит̣т̣хе ра̄гӯпайавирахито. анапа̄йоти кодхавирахито аппат̣игхо. анисситоти тан̣ха̄йа аналлӣно. аппат̣ибаддхоти ма̄нена на баддхо. виппамуттоти сабба̄рамман̣ато мутто. висан̃н̃уттоти килесехи вийутто хутва̄ т̣хито.

сам̣виджджати бхагавато чаккхӯти буддхасса бхагавато пакатимам̣сачаккху упалаббхати. пассатӣти даккхати олокети. чаккхуна̄ рӯпанти чаккхувин̃н̃а̄н̣ена рӯпа̄рамман̣ам̣. чхандара̄готи тан̣ха̄чхандо.

дантам̣ найанти самитинти уййа̄накӣл̣а̄ман̣д̣ала̄дӣсу хи маха̄джанамаджджхам̣ гаччханта̄ дантамева гон̣ам̣ ва̄ дантам̣ асса̄джа̄нӣйам̣ ва̄ йа̄не йоджетва̄ найанти. ра̄джа̄ти татха̄рӯпа̄нева т̣ха̄на̄ни гаччханто ра̄джа̄пи дантамева абхирухати. мануссесӯти мануссесупи чатӯхи арийамаггехи данто ниббисеванова сет̣т̣хо. йотива̄кйанти еварӯпам̣ атиккаммавачанам̣ пунаппунам̣ вуччама̄нампи титиккхати наппатиппхарати на вихан̃н̃ати, еварӯпо данто сет̣т̣хоти аттхо.

ассатара̄ти вал̣ава̄йа гадрабхена джа̄та̄. а̄джа̄нӣйа̄ти йам̣ ассадаммаса̄ратхи ка̄ран̣ам̣ ка̄рети, тасса кхиппам̣ джа̄нанасаматтха̄. синдхава̄ти синдхаварат̣т̣хе джа̄та̄ асса̄. маха̄на̄га̄ти кун̃джарасан̇кха̄та̄ маха̄хаттхино. аттадантоти ете ассатара̄ ва̄ синдхава̄ ва̄ кун̃джара̄ ва̄ данта̄ва, на аданта̄. йо пана чатумаггасан̇кха̄тена аттано дантата̄йа аттаданто ниббисевано, айам̣ татопи варам̣, саббехипи етехи уттаритароти аттхо.

на хи етехи йа̄нехӣти йа̄ни ета̄ни хаттхийа̄на̄дӣни уттамайа̄на̄ни, етехи йа̄нехи кочи пуггало супинантенапи агатапуббатта̄ ‘‘агата’’нти сан̇кха̄там̣ нибба̄надисам̣ татха̄ на гаччхеййа. йатха̄ пуббабха̄ге индрийадамена дантена, апарабха̄ге арийамаггабха̄вана̄йа судантена данто ниббисевано саппан̃н̃о пуггало там̣ агатапуббам̣ дисам̣ гаччхати, дантабхӯмим̣ па̄пун̣а̄ти, тасма̄ аттадаманамева варатаранти аттхо (дха. па. ат̣т̣ха. 2.322; маха̄ни. ат̣т̣ха. 90).

видха̄су на викампантӣти нававидхама̄накот̣т̣ха̄сесу на чаланти на ведхенти. виппамутта̄ пунаббхава̄ти каммакилесато самуччхедавимуттийа̄ сут̣т̣ху мутта̄. дантабхӯмим̣ ануппатта̄ти арахаттапхалам̣ па̄пун̣итва̄ т̣хита̄. те локе виджита̄виноти те вуттаппака̄ра̄ кхӣн̣а̄сава̄ сатталоке виджитавиджайа̄ на̄ма (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.3.76; маха̄ни. ат̣т̣ха. 90).

йассиндрийа̄ни бха̄вита̄нӣти йасса кхӣн̣а̄савасса саддха̄дипан̃чиндрийа̄ни арахаттапхалам̣ па̄петва̄ вад̣д̣хита̄ни. аджджхаттан̃ча бахиддха̄ ча̄ти чаккха̄диаджджхатта̄йатана̄ни ча рӯпа̄дибахиддха̄йатана̄ни ча ниббисевана̄ни ката̄ни. саббалокети сакалатедха̄туке локе ча. ниббиджджха имам̣ паран̃ча локанти иман̃ча аттабха̄вам̣ паралоке ча аттабха̄вам̣ атиккамитва̄ т̣хито кхӣн̣а̄саво. ка̄лам̣ кан̇кхати бха̄вито са дантоти со кхӣн̣а̄саво чаккха̄дито данто вад̣д̣хитачитто маран̣ака̄лам̣ паттхети (су. ни. ат̣т̣ха. 2.522; маха̄ни. ат̣т̣ха. 90).

йесам̣ дхамма̄нам̣ а̄дито самуда̄гаманам̣ пан̃н̃а̄йатӣти йесам̣ кхандха̄дидхамма̄нам̣ уппатти пан̃н̃а̄йати. аттхан̇гамато ниродхоти аттхан̇гаманавасена тесам̣йева абха̄во пан̃н̃а̄йати. каммасанниссито випа̄коти кусала̄кусалакамманиссито випа̄ко каммам̣ амун̃читва̄ паваттанато випа̄копи каммасаннисситова на̄ма. на̄масаннисситам̣ рӯпанти саббарӯпам̣ на̄мам̣ гахетва̄ паваттанато на̄масаннисситам̣ на̄ма джа̄там̣. джа̄тийа̄ анугатанти саббам̣ камма̄дикам̣ джа̄тийа̄ анупавит̣т̣хам̣. джара̄йа анусат̣анти джара̄йа паттхат̣ам̣. бйа̄дхина̄ абхибхӯтанти бйа̄дхидуккхена абхимаддитам̣. маран̣ена аббха̄хатанти маччуна̄ абхихат̣ам̣ пахат̣ам̣. ата̄н̣анти путта̄дӣхипи та̄йанасса абха̄вато ата̄йанам̣ ана̄раккхам̣ алаббхан̣еййам̣ кхемам̣ ва̄. ален̣анти аллӣйитум̣ ниссайитум̣ анарахам̣, аллӣна̄нампи на лен̣акиччакаран̣ам̣. асаран̣анти ниссита̄нам̣ на бхайаха̄ракам̣, на бхайавина̄сакам̣. асаран̣ӣбхӯтанти пуре уппаттийа̄ аттано абха̄венева асаран̣ам̣, уппаттисамака̄ламева асаран̣абхӯтанти аттхо.

19. апуччхасӣти еттха а-ити падапӯран̣аматте нипа̄то, пуччхаситвева аттхо. паваккха̄ми йатха̄ паджа̄нанти йатха̄ паджа̄нанто а̄чиккхати, евам̣ а̄чиккхисса̄ми. упадхинида̄на̄ пабхаванти дуккха̄ти тан̣ха̄диупадхинида̄на̄ джа̄тиа̄дидуккхависеса̄ пабхаванти.

тан̣хӯпадхӣти тан̣ха̄ ева тан̣хӯпадхи. сассатуччхедадит̣т̣хи ева дит̣т̣хӯпадхи. ра̄га̄дикилеса̄ ева килесӯпадхи. пун̃н̃а̄дикамма̄ни ева каммӯпадхи. тивидхадуччарита̄нийева дуччаритӯпадхи. кабал̣ӣка̄ра̄дайо а̄ха̄ра̄ ева а̄ха̄рӯпадхи. досапат̣игхо ева пат̣игхӯпадхи. каммасамут̣т̣ха̄на̄ камменева гахита̄ патхава̄дайо чатассо дха̄туйова чатассо упа̄диннадха̄туйо упадхӣ. чаккха̄дичхааджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни ева чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни упадхӣ. чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дичхавин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ва чха вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ упадхӣ. саббампи дуккхам̣ дуккхаманат̣т̣хена̄ти саббатебхӯмакам̣ дуккхам̣ дуссаханат̣т̣хена упадхи.

20. евам̣ упадхинида̄нато пабхавантесу дуккхесу – йо ве авидва̄ти га̄тха̄. таттха паджа̄нанти сан̇кха̄ре аничча̄дивасена джа̄нанто. дуккхасса джа̄типпабхава̄нупассӣти ват̣т̣адуккхасса джа̄тика̄ран̣ам̣ ‘‘упадхӣ’’ти анупассанто. имисса̄ га̄тха̄йа ниддесе ваттаббам̣ наттхи.

21. сокапариддаван̃ча̄ти сокан̃ча паридеван̃ча. татха̄ хи те видито еса дхаммоти йатха̄ йатха̄ сатта̄ джа̄нанти, татха̄ татха̄ н̃а̄панавасена видито еса тайа̄ дхаммоти.

таттха тарантӣти пат̣хамамаггена дит̣т̣хогхам̣ таранти. уттарантӣти дутийамаггена ка̄могхам̣ танукаран̣авасена уггантва̄ таранти. патарантӣти тамева ниравасесаппаха̄навасена татийамаггена висесена таранти. саматиккамантӣти бхавогхаавиджджогхаппаха̄навасена чатуттхамаггена самма̄ атиккаманти. вӣтиваттантӣти пхалам̣ па̄пун̣итва̄ тит̣т̣ханти.

22. киттайисса̄ми те дхамманти нибба̄надхаммам̣ нибба̄нага̄минипат̣ипада̄дхамман̃ча те десайисса̄ми. дит̣т̣хе дхаммети дит̣т̣хева дуккха̄дидхамме, имасмим̣йева ва̄ аттабха̄ве. анӣтиханти аттапаччаккхам̣. йам̣ видитва̄ти йам̣ дхаммам̣ ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’тиа̄дина̄ (дха. па. 277; тхерага̄. 676; катха̄. 753) найена саммасанто видитва̄.

таттха а̄дикалйа̄н̣анти хитва̄пи ануттарам̣ вивекасукхам̣ дхаммам̣ тава киттайисса̄ми, тан̃ча кхо аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ киттайанто а̄дикалйа̄н̣а̄диппака̄рамева киттайисса̄ми. а̄димхи калйа̄н̣ам̣ бхаддакам̣ анаваджджамева катва̄ киттайисса̄ми. маджджхепи. парийоса̄непи бхаддакам̣ анаваджджамева катва̄ киттайисса̄мӣти вуттам̣ хоти. йасмин̃хи бхагава̄ екага̄тхампи десеси, са̄ самантабхаддакатта̄ дхаммасса пат̣хамапа̄дена а̄дикалйа̄н̣а̄, дутийататийапа̄дехи маджджхекалйа̄н̣а̄, паччхимапа̄дена парийоса̄накалйа̄н̣а̄. ека̄нусандхикам̣ суттам̣ нида̄нена а̄дикалйа̄н̣ам̣, нигаманена парийоса̄накалйа̄н̣ам̣, сесена маджджхекалйа̄н̣ам̣. на̄на̄нусандхикам̣ суттам̣ пат̣хама̄нусандхина̄ а̄дикалйа̄н̣ам̣, паччхимена парийоса̄накалйа̄н̣ам̣, сесехи маджджхекалйа̄н̣ам̣.

апи ча санида̄науппаттитта̄ а̄дикалйа̄н̣ам̣, венеййа̄нам̣ анурӯпато аттхасса авипарӣтата̄йа ча хетуда̄харан̣айуттато ча маджджхекалйа̄н̣ам̣, сотӯнам̣ саддха̄пат̣ила̄бхаджананена нигаманена ча парийоса̄накалйа̄н̣ам̣.

сакало хи са̄санадхаммо аттано аттхабхӯтена сӣлена а̄дикалйа̄н̣о, саматхавипассана̄маггапхалехи маджджхекалйа̄н̣о, нибба̄нена парийоса̄накалйа̄н̣о. сӣласама̄дхӣхи ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, випассана̄маггехи маджджхекалйа̄н̣о, пхаланибба̄нехи парийоса̄накалйа̄н̣о. буддхасубодхита̄йа ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, дхаммасудхаммата̄йа маджджхекалйа̄н̣о, сан̇гхасуппат̣ипаттийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о. там̣ сутва̄ татхатта̄йа пат̣ипаннена адхигантабба̄йа абхисамбодхийа̄ ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, паччекабодхийа̄ маджджхекалйа̄н̣о, са̄вакабодхийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о.

суййама̄но чеса нӣваран̣авиккхамбханато бхаваненапи калйа̄н̣амева а̄вахатӣти а̄дикалйа̄н̣о, пат̣ипаджджийама̄но саматхавипассана̄сукха̄ваханато пат̣ипаттийа̄пи калйа̄н̣амева а̄вахатӣти маджджхекалйа̄н̣о, татха̄пат̣ипанно (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.1) ча пат̣ипаттипхале нит̣т̣хите та̄дибха̄ва̄ваханато пат̣ипаттипхаленапи калйа̄н̣амева а̄вахатӣти парийоса̄накалйа̄н̣оти.

йам̣ панеса бхагава̄ дхаммам̣ десенто са̄санабрахмачарийам̣ маггабрахмачарийан̃ча пака̄сети, на̄на̄найехи дӣпети. там̣ йатха̄нурӯпам̣ аттхасампаттийа̄ са̄ттхам̣. бйан̃джанасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣. сан̇ка̄санапака̄санавиваран̣авибхаджанаутта̄нӣкаран̣апан̃н̃аттиаттхападасама̄йогато са̄ттхам̣. аккхарападабйан̃джана̄ка̄ранируттиниддесасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣. аттхагамбхӣрата̄пат̣иведхагамбхӣрата̄хи са̄ттхам̣. дхаммагамбхӣрата̄десана̄гамбхӣрата̄хи сабйан̃джанам̣. аттхапат̣ибха̄напат̣исамбхида̄висайато са̄ттхам̣. дхамманируттипат̣исамбхида̄висайато сабйан̃джанам̣. пан̣д̣итаведанӣйато сариккхакаджанаппаса̄даканти са̄ттхам̣. саддхеййато локийаджанаппаса̄даканти сабйан̃джанам̣. гамбхӣра̄дхиппа̄йато са̄ттхам̣. утта̄нападато сабйан̃джанам̣. упанетаббасса абха̄вато сакалапарипун̣н̣абха̄вена кевалапарипун̣н̣ам̣. апанетаббасса абха̄вато ниддосабха̄вена парисуддхам̣.

апи ча – пат̣ипаттийа̄ адхигамабйаттито са̄ттхам̣. парийаттийа̄ а̄гамабйаттито сабйан̃джанам̣. сӣла̄дипан̃чадхаммаккхандхайуттато кевалапарипун̣н̣ам̣. нирупаккилесато ниттхаран̣аттха̄йа паваттито лока̄мисанирапеккхато ча парисуддхам̣. сиккхаттайапариггахитатта̄ брахмабхӯтехи сет̣т̣хехи чаритаббато, тесан̃ча чарийабха̄вато брахмачарийам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.1).

евам̣ парийаттидхаммам̣ дассетва̄ ида̄ни локуттарадхаммам̣ дассетум̣ ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не’’ти а̄ха. саттатим̣сабодхипаккхийадхамме дассетва̄ ниббаттиталокуттарам̣ дассетум̣ ‘‘нибба̄нан̃ча̄’’ти а̄ха. нибба̄нага̄минин̃ча пат̣ипаданти пуббабха̄гасӣласама̄дхивипассана̄дхамман̃ча киттайисса̄ми.

дуккхе дит̣т̣хети дуккхасачче сарасалаккхан̣ена дит̣т̣хе дуккхасаччам̣ пака̄сесса̄ми. самудайа̄дӣсупи есева найо.

23. тан̃ча̄хам̣ абхинанда̄мӣти там̣ вуттаппака̄радхаммаджотакам̣ тава вачанам̣ ахам̣ паттхайа̄ми. дхаммамуттаманти тан̃ча дхаммамуттамам̣ абхинанда̄ми.

таттха махато тамока̄йасса пада̄лананти махато авиджджа̄ра̄сисса чхеданам̣. аниччалаккхан̣авасена есӣ. дуккхалаккхан̣авасена гавесӣ. анатталаккхан̣авасена самантато парийесӣ. махато випалла̄сасса пабхедананти махантасса асубхе субхантиа̄дидва̄дасавидхасса випалла̄сасса бхеданам̣. махато тан̣ха̄салласса аббахананти махантасса антотуданат̣т̣хена тан̣ха̄кан̣т̣акасса лун̃чанам̣. дит̣т̣хисан̇гха̄т̣асса винивет̣хананти дит̣т̣хийева аббоччхиннаппаваттито сан̇гхат̣итат̣т̣хена сан̇гха̄т̣о, тасса дит̣т̣хисан̇гха̄т̣асса ниваттанам̣. ма̄надхаджасса па̄тананти усситат̣т̣хена уннатилаккхан̣асса ма̄наддхаджасса па̄танам̣. абхисан̇кха̄расса вӯпасаманти пун̃н̃а̄диабхисан̇кха̄расса упасаманам̣. огхасса ниттхаран̣анти ват̣т̣е осӣда̄панасса ка̄могха̄диогхасса ниттхаран̣ам̣ никкхаманам̣. бха̄расса никкхепананти рӯпа̄дипан̃чаккхандхабха̄расса кхипанам̣ чхад̣д̣анам̣. сам̣са̄рават̣т̣асса упаччхеданти кхандха̄дипат̣ипа̄т̣исам̣са̄рават̣т̣асса хетунассанена уччхиджджанам̣. санта̄пасса нибба̄пананти килесасанта̄пасса ниббутим̣. парил̣а̄хасса пат̣ипассаддханти килесапарил̣а̄хасса вӯпасамам̣ пат̣ипассамбханам̣. дхаммадхаджасса усса̄пананти нававидхалокуттарадхаммасса усса̄петва̄ т̣хапанам̣. параматтхам̣ аматам̣ нибба̄нанти уттамат̣т̣хена параматтхам̣. наттхи етасса маран̣асан̇кха̄там̣ матанти аматам̣. килесависапат̣ипаккхатта̄ агадантипи аматам̣. сам̣са̄радуккхапат̣ипаккхабхӯтатта̄ ниббутанти нибба̄нам̣. наттхеттха тан̣ха̄сан̇кха̄там̣ ва̄нантипи нибба̄нам̣.

махесаккхехи саттехӣти маха̄нубха̄вехи сакка̄дӣхи саттехи. парийеситоти парийит̣т̣хо. кахам̣ девадевоти дева̄нам̣ атидево кухим̣. кахам̣ нара̄сабхоти уттамапурисо.

24. уддхам̣ адхо тирийан̃ча̄пи маджджхети еттха уддханти ана̄гатаддха̄ вуччати. адхоти атӣтаддха̄. тирийан̃ча̄пи маджджхети паччуппаннаддха̄. етесу нандин̃ча нивесанан̃ча, пануджджа вин̃н̃а̄н̣анти етесу уддха̄дӣсу тан̣хан̃ча дит̣т̣хинивесанан̃ча абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ан̃ча панудехи. панудитва̄ ча бхаве на тит̣т̣хети евам̣ санте дувидхепи бхаве на тит̣т̣хеййа. евам̣ та̄ва пануджджасаддасса панудехӣти имасмим̣ аттхавикаппе самбандхо. панудитва̄ти етасмим̣ пана аттхавикаппе бхаве на тит̣т̣хети айамева самбандхо. ета̄ни нандӣнивесанавин̃н̃а̄н̣а̄ни панудитва̄ дувидхепи бхаве на тит̣т̣хеййа̄ти.

сахока̄савасена девалоко уддхам̣. апа̄йалоко адхо. мануссалоко маджджхе. таттха кусала̄ дхамма̄ти апа̄йам̣ мун̃читва̄ упари пат̣исандхида̄нато кусала̄ дхамма̄ уддханти вуччанти. акусала̄ дхамма̄ апа̄йесу пат̣исандхида̄нато адхоти. тадубхайавимуттатта̄ абйа̄ката̄ дхамма̄ тирийан̃ча̄пи маджджхети вуччанти. саббопаривасена арӯпадха̄ту уддхам̣. саббаадховасена ка̄мадха̄ту адхо. тадубхайантаравасена рӯпадха̄ту маджджхе. ка̄йачитта̄ба̄дхакхананавасена сукха̄ ведана̄ уддхам̣. дуккхаманавасена дуккха̄ ведана̄ адхо. адуккхамасукха̄ ведана̄ маджджхе. аттабха̄вавасена париччхедам̣ дассенто ‘‘уддханти уддхам̣ па̄датала̄’’тиа̄дима̄ха. таттха уддхам̣ па̄датала̄ти па̄даталато упари. адхо кесаматтхака̄ти кесаматтхакато адхо. маджджхети двиннам̣ антарам̣.

пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄расахагатам̣ вин̃н̃а̄н̣анти терасавидхапун̃н̃а̄бхисан̇кха̄расампайуттам̣ каммавин̃н̃а̄н̣ам̣. апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄расахагатам̣ вин̃н̃а̄н̣анти два̄дасавидхаапун̃н̃а̄бхисан̇кха̄расампайуттам̣ каммавин̃н̃а̄н̣ам̣. а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄расахагатам̣ вин̃н̃а̄н̣анти чатуббидхам̣ а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄расахагатам̣ каммавин̃н̃а̄н̣ам̣. нуджджа̄ти кхипа. пануджджа̄ти атӣва кхипа. нуда̄ти лун̃ча. пануда̄ти атӣва лун̃ча. паджаха̄ти чхад̣д̣ехи. винодехӣти дӯрам̣ карохи.

каммабхаван̃ча̄ти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рачетана̄ва. пат̣исандхикан̃ча пунаббхаванти пат̣исандхийа̄ рӯпа̄дипунаббхаван̃ча. паджаханто пат̣хамамаггена, виноденто дутийамаггена, бйантӣ каронто татийамаггена, анабха̄вам̣ гаменто чатуттхамаггена. каммабхаве на тит̣т̣хеййа̄ти пун̃н̃а̄диабхисан̇кха̄ре на тит̣т̣хеййа.

25. ета̄ни винодетва̄ бхаве атит̣т̣ханто есо – евам̣ виха̄рӣти га̄тха̄. таттха идхева̄ти имасмим̣йева са̄сане, имасмим̣йева ва̄ аттабха̄ве. имисса̄ га̄тха̄йа ниддесо утта̄наттхова.

26. сукиттитам̣ готаманӯпадхӣканти еттха анӯпадхӣканти нибба̄нам̣, там̣ сандха̄йа бхагавантам̣ а̄лапанто а̄ха – ‘‘сукиттитам̣ готаманӯпадхӣка’’нти.

ниддесе килеса̄ ча̄ти упата̄панат̣т̣хена ра̄га̄дайо килеса̄ ча ра̄сат̣т̣хена випа̄кабхӯта̄ пан̃чаккхандха̄ ча кусала̄диабхисан̇кха̄ра̄ четана̄ ча ‘‘упадхӣ’’ти вуччанти катхӣйанти. упадхиппаха̄нам̣ тадан̇гаппаха̄нена, упадхивӯпасамам̣ виккхамбханаппаха̄нена, упадхипат̣иниссаггам̣ самуччхедаппаха̄нена упадхипат̣ипассаддхам̣ пхалена̄ти.

27. на кевалам̣ дуккхамева паха̄си – те ча̄пӣти га̄тха̄. таттха ат̣т̣хитанти саккаччам̣, сада̄ ва̄. там̣ там̣ намасса̄мӣти тасма̄ там̣ намасса̄ми. самечча̄ти упагантва̄. на̄га̄ти бхагавантам̣ а̄лапанто а̄ха.

ниддесе самечча̄ти джа̄нитва̄, екато хутва̄ ва̄. абхисамечча̄ти пат̣ивиджджхитва̄. сама̄гантва̄ти саммукха̄ хутва̄. абхисама̄гантва̄ти самӣпам̣ гантва̄. саммукха̄ти саммукхе. а̄гум̣ на каротӣти па̄пам̣ на кароти.

28. ида̄ни нам̣ бхагава̄ ‘‘аддха̄ хи бхагава̄ паха̄си дуккха’’нти евам̣ тена бра̄хман̣ена видитопи атта̄нам̣ анупанетва̄ва пахӣнадуккхена пуггалена оваданто ‘‘йам̣ бра̄хман̣а’’нти га̄тхама̄ха. тассаттхо – йам̣ там̣ абхиджа̄нанто ‘‘айам̣ ба̄хитапа̄патта̄ бра̄хман̣о, ведехи гататта̄ ведагӯ, кин̃чана̄бха̄ва̄ акин̃чано, ка̄месу ча бхавесу ча асаттатта̄ ка̄мабхаве асатто’’ти джан̃н̃а̄ джа̄неййа̄си. аддха̄ хи со огхамимам̣ ата̄ри, тин̣н̣о ча па̄рам̣ акхило акан̇кхо.

ниддесе ра̄гакин̃чананти ра̄гапалибодхам̣. досакин̃чанантиа̄дипи есева найо. ка̄могхам̣ тин̣н̣о ана̄га̄мимаггена. бхавогхам̣ тин̣н̣о арахаттамаггена. дит̣т̣хогхам̣ тин̣н̣о сота̄паттимаггена. авиджджогхам̣ тин̣н̣о арахаттамаггена. сам̣са̄рапатхам̣ тин̣н̣о кусала̄кусалакаммаппабхедена̄ти. уттин̣н̣о пат̣хамамаггена. ниттин̣н̣о дутийамаггена. атикканто татийамаггена. саматикканто чатуттхамаггена.вӣтиватто пхалена.

29. кин̃ча бхиййо – видва̄ ча йоти га̄тха̄. таттха идха̄ти имасмим̣ са̄сане, аттабха̄ве ва̄. висаджджа̄ти восаджджитва̄.

ниддесе саджджанти мун̃чанам̣. висаджджанти восаджджанам̣. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева. евам̣ бхагава̄ идампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси. десана̄парийоса̄не ча вуттасадисо ева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

саддхаммаппаджджотика̄йа чӯл̣аниддеса-ат̣т̣хакатха̄йа

меттагӯма̄н̣авасуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.