3. пун̣н̣акама̄н̣авасуттаниддесаван̣н̣ана̄

12. татийе пун̣н̣акасуттаниддесе – анеджанти идампи пуриманайенева могхара̄джа̄нам̣ пат̣иккхипитва̄ вуттам̣. таттха мӯладасса̄винти акусаламӯла̄дидасса̄вим̣. исайоти исина̄мака̄ джат̣ила̄. йан̃н̃анти деййадхаммам̣. акаппайим̣сӯти парийесим̣су.

хетудасса̄вӣтиа̄дӣни сабба̄ни ка̄ран̣авевачана̄нева. ка̄ран̣ан̃хи йасма̄ аттано пхалаттха̄йа хиноти паваттати, тасма̄ хетӯти вуччати. йасма̄ там̣ пхалам̣ нидети ‘ханда, ган̣хатха на’нти аппети вийа, тасма̄ нида̄нанти вуччати. самбхавадасса̄вӣтиа̄дӣни пан̃ча пада̄ни хет̣т̣ха̄ дасситанайа̄ни ева. йасма̄ там̣ пат̣ичча ети паваттати, тан̃ча пхалам̣ тато самудети уппаджджати, тасма̄ паччайоти ча самудайоти ча вуччати.

йа̄ ва̄ панан̃н̃а̄пи ка̄чи сугатийоти чатуапа̄йавинимуттака̄ уттарама̄та̄дайо аппесаккха̄ капан̣аманусса̄ ча дуллабхагха̄саччха̄дана̄ дуккхапӣл̣ита̄ ведитабба̄. йа̄ ва̄ панан̃н̃а̄пи ка̄чи дуггатийоти йамара̄джана̄гасупан̣н̣апетамахиддхика̄дайо паччетабба̄. аттабха̄ва̄бхиниббаттийа̄ти тӣсу т̣ха̄несу пат̣исандхивасена аттабха̄вапат̣ила̄бхаттха̄йа. джа̄на̄тӣти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена джа̄на̄ти. пассатӣти самантачаккхуна̄ пассати.

акусала̄ти акосалласамбхӯта̄. акусалам̣ бхаджантӣти акусалабха̄гийа̄. акусалапаккхе бхава̄ти акусалапаккхика̄. саббе те авиджджа̄ мӯлам̣ ка̄ран̣ам̣ етесанти авиджджа̄мӯлака̄. авиджджа̄йа самосаранти самма̄ осаранти гаччхантӣти авиджджа̄самосаран̣а̄. авиджджа̄самуггха̄та̄ти арахаттамаггена авиджджа̄йа хата̄йа. саббе те самуггха̄там̣ гаччхантӣти вуттаппака̄ра̄ акусаладхамма̄, те саббе хатабха̄вам̣ па̄пун̣анти.

аппама̄дамӯлака̄ти сатиавиппава̄со аппама̄до мӯлам̣ ка̄ран̣ам̣ етесанти аппама̄дамӯлака̄. аппама̄десу самма̄ осаранти гаччхантӣти аппама̄дасамосаран̣а̄. аппама̄до тесам̣ дхамма̄нам̣ аггамаккха̄йатӣти сайам̣ ка̄ма̄вачаропи сама̄но чатубхӯмакадхамма̄нам̣ патит̣т̣ха̄бха̄вена агго на̄ма джа̄то.

аламаттоти саматтхачитто. майа̄ пуччхитанти майа̄ пут̣т̣хам̣. вахассетам̣ бха̄ранти етам̣ а̄бхатабха̄рам̣ вахассу. йе кечи исипаббаджджам̣ паббаджита̄. ‘‘исипаббаджджа̄ паббаджита̄’’типи па̄т̣хо.

а̄джӣвакаса̄вака̄нам̣ а̄джӣвака̄ девата̄ти йе а̄джӣвакавачанам̣ сун̣анти суссусанти, те а̄джӣвакаса̄вака̄, тесам̣ а̄джӣвакаса̄вака̄нам̣. а̄джӣвака̄ ча тесам̣ деййадхаммам̣ пат̣игган̣ханти, те ева а̄джӣвака̄ девата̄. евам̣ саббаттха. йе йесам̣ даккхин̣еййа̄ти йе а̄джӣвака̄дайо диса̄парийоса̄на̄ йесам̣ кхаттийа̄дӣнам̣ деййадхамма̄нуччхавика̄. те тесам̣ девата̄ти те а̄джӣвака̄дайо тесам̣ кхаттийа̄дӣнам̣ девата̄.

йепи йан̃н̃ам̣ есантӣти деййадхаммам̣ иччханти. гавесантӣти олокенти. парийесантӣти уппа̄денти. йан̃н̃а̄ ва̄ ете путхӯти йан̃н̃а̄ ева ва̄ ете путхука̄. йан̃н̃айа̄джака̄ ва̄ ете путхӯти деййадхаммасса йа̄джанака̄ ева ва̄ ете путхука̄. даккхин̣еййа̄ ва̄ ете путхӯти деййадхамма̄нуччхавика̄ ева ва̄ ете путхука̄. те виттха̄рато дассетум̣ ‘‘катхам̣ йан̃н̃а̄ ва̄ ете путхӯ’’тиа̄дина̄ найена виттха̄рена дассети.

13. а̄сӣсама̄на̄ти рӯпа̄дӣни паттхайама̄на̄. иттхаттанти иттхабха̄ван̃ча паттхайама̄на̄, манусса̄дибха̄вам̣ иччханта̄ти вуттам̣ хоти. джарам̣ сита̄ти джарам̣ ниссита̄. джара̄мукхена четтха саббам̣ ват̣т̣адуккхам̣ вуттам̣. тена ват̣т̣адуккханиссита̄ тато апаримуччама̄на̄йева каппайим̣сӯти дӣпети.

рӯпапат̣ила̄бхам̣ а̄сӣсама̄на̄ти ван̣н̣а̄йатанасампаттила̄бхам̣ паттхайама̄на̄. садда̄дӣсупи есева найо. кхаттийамаха̄са̄лакуле аттабха̄вапат̣ила̄бханти са̄раппатте кхаттийа̄нам̣ маха̄са̄лакуле аттабха̄вала̄бхам̣ пат̣исандхим̣ паттхайама̄на̄. бра̄хман̣амаха̄са̄лакула̄дӣсупи есева найо. брахмака̄йикесу девесӯти еттха пуббабхавам̣ сандха̄йа вуттам̣. еттха̄ти кхаттийакула̄дӣсу.

джара̄ниссита̄ти джарам̣ ассита̄. бйа̄дхиниссита̄тиа̄дӣсупи есева найо. етехи саббам̣ ват̣т̣адуккхам̣ парийа̄дийитва̄ дасситам̣ хоти.

14. каччису те бхагава̄ йан̃н̃апатхе аппаматта̄, ата̄ру джа̄тин̃ча джаран̃ча ма̄риса̄ти еттха йан̃н̃о ева йан̃н̃апатхо. идам̣ вуттам̣ хоти – каччи те йан̃н̃е аппаматта̄ хутва̄ йан̃н̃ам̣ каппайанта̄ ват̣т̣адуккхамуттарим̣сӯти.

йепи йан̃н̃ам̣ денти йаджантӣти деййадхаммада̄навасена йаджанти. париччаджантӣти виссадждженти.

15. а̄сӣсантӣти рӯпапат̣ила̄бха̄дайо паттхенти. тхомайантӣти ‘‘сучим̣ динна’’нтиа̄дина̄ найена йан̃н̃а̄дӣни пасам̣санти. абхиджаппантӣти рӯпа̄дипат̣ила̄бха̄йа ва̄чам̣ гӣранти. джухантӣти денти. ка̄ма̄бхиджаппанти пат̣ичча ла̄бханти рӯпа̄дила̄бхам̣ пат̣ичча пунаппунам̣ ка̄ме ева абхиджаппанти, ‘‘ахо вата амха̄кампи сиййу’’нти ваданти, тан̣хан̃ча таттха вад̣д̣хентӣти вуттам̣ хоти. йа̄джайога̄ти йа̄га̄дхимутта̄. бхавара̄гаратта̄ти евамимехи а̄сӣсана̄дӣхи бхавара̄генева ратта̄, бхавара̄гаратта̄ ва̄ хутва̄ ета̄ни а̄сӣсана̄дӣни каронта̄ на̄тарим̣су джа̄тиа̄диват̣т̣адуккхам̣ на уттарим̣су.

йан̃н̃ам̣ ва̄ тхоментӣти да̄нам̣ ва̄ ван̣н̣енти. пхалам̣ ва̄ти рӯпа̄дипат̣ила̄бхам̣. даккхин̣еййе ва̄ти джа̄тисампанна̄дӣсу. сучим̣ диннанти сучим̣ катва̄ диннам̣. мана̄панти манавад̣д̣ханакам̣. пан̣ӣтанти оджавантам̣. ка̄лена̄ти таттха таттха сампаттака̄ле. каппийанти акаппийам̣ ваджджетва̄ диннам̣. анаваджджанти ниддосам̣. абхин̣ханти пунаппунам̣. дадам̣ читтам̣ паса̄дитанти дадато мун̃чаначиттам̣ паса̄дитанти. тхоменти киттентӣти гун̣ам̣ па̄кат̣ам̣ каронти. ван̣н̣ентӣти ван̣н̣ам̣ бхан̣анти. пасам̣сантӣти паса̄дам̣ па̄пенти.

ито нида̄нанти ито мануссалокато диннака̄ран̣а̄. аджджха̄йака̄ти манте париваттента̄. мантадхара̄ти манте дха̄рента̄. тин̣н̣ам̣ веда̄нанти ируведайаджуведаса̄маведа̄нам̣. от̣т̣хапахат̣акаран̣авасена па̄рам̣ гата̄ти па̄рагӯ. саха нигхан̣д̣уна̄ ча кет̣убхена ча санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣. нигхан̣д̣ӯти нигхан̣д̣уруккха̄дӣнам̣ вевачанаппака̄сакам̣ саттхам̣. кет̣убханти кирийа̄каппавикаппо кавӣнам̣ упака̄ра̄вахам̣ саттхам̣. саха аккхараппабхедена са̄ккхараппабхеда̄нам̣. аккхараппабхедоти сиккха̄ ча нирутти ча. итиха̄сапан̃чама̄нанти а̄тхаббан̣аведам̣ чатуттхам̣ катва̄ ‘‘итиха а̄са, итиха а̄са̄’’ти ӣдисавачанапат̣исам̣йуттапура̄н̣акатха̄сан̇кха̄то итиха̄со пан̃чамо етесанти итиха̄сапан̃чама̄, тесам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣ веда̄нам̣.

падам̣ тадавасесан̃ча бйа̄каран̣ам̣ адхийанти, веденти ва̄ти падака̄ веййа̄каран̣а̄. лока̄йатам̣ вуччати витан̣д̣ава̄дасаттхам̣. маха̄пурисалаккхан̣анти маха̄пуриса̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ лаккхан̣адӣпакам̣ два̄дасасахассагантхаппама̄н̣ам̣ саттхам̣. йаттха сол̣асасахассага̄тха̄падапарима̄н̣а̄ буддхаманта̄ на̄ма ахесум̣. йесам̣ васена ‘‘имина̄ лаккхан̣ена саманна̄гата̄ буддха̄ на̄ма хонти, имина̄ паччекабуддха̄, аггаса̄вака̄, асӣтимаха̄са̄вака̄ (тхерага̄. ат̣т̣ха. 2.1288), буддхама̄та̄, буддхапита̄, аггупат̣т̣ха̄ко, аггупат̣т̣ха̄йика̄, ра̄джа̄ чаккаваттӣ’’ти айам̣ висесо н̃а̄йати. анавайа̄ти имесу лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анӯна̄ парипӯрака̄рино, авайа̄ на хонтӣти вуттам̣ хоти. авайа̄ на̄ма йе та̄ни аттхато ча гантхато ча сандха̄ретум̣ на сакконти. вӣтара̄га̄ти пахӣнара̄га̄. етена арахаттапхалат̣т̣ха̄ вутта̄. ра̄гавинайа̄йа ва̄ пат̣ипанна̄ти етена арахаттамаггат̣т̣ха̄. вӣтадоса̄ти ана̄га̄мипхалат̣т̣ха̄. досавинайа̄йа ва̄ пат̣ипанна̄ти етена ана̄га̄мимаггат̣т̣ха̄. вӣтамоха̄ти арахаттапхалат̣т̣ха̄. мохавинайа̄йа ва̄ пат̣ипанна̄ти арахаттамаггат̣т̣ха̄. сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттисампанна̄ти етехи чатӯхи локийалокуттарамиссакехи сӣла̄дӣхи сампанна̄. вимуттин̃а̄н̣адассанасампанна̄ти етена паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асампанна̄ вутта̄ти н̃а̄таббам̣, тан̃ча кхо локийамева. абхиджаппантӣти паттхенти. джаппантӣти пачча̄сӣсанти. паджаппантӣти атӣва пачча̄сӣсанти. йа̄джайогесу йутта̄ти ануйоге деййадхамме диййама̄не абхийогавасена йутта̄.

16. атха ко чарахӣти атха ида̄ни ко ан̃н̃о ата̄ри.

17. сан̇кха̄йа̄ти н̃а̄н̣ена вӣмам̣ситва̄. паропара̄нӣти пара̄ни ча опара̄ни ча, параттабха̄васакаттабха̄ва̄дӣни пара̄ни ча опара̄ни ча̄ти вуттам̣ хоти. видхӯмоти ка̄йадуччарита̄дидхӯмавирахито. анӣгхоти ра̄га̄диӣгхавирахито. ата̄ри соти со еварӯпо араха̄ джа̄тиджарам̣ ата̄ри.

сакарӯпа̄ти аттано рӯпа̄. парарӯпа̄ти паресам̣ рӯпа̄. ка̄йадуччаритам̣ видхӯмитанти тивидхака̄йадуччаритам̣ видхӯмам̣ катам̣. видхамитанти на̄ситам̣.

ма̄но хи те, бра̄хман̣а, кха̄рибха̄роти йатха̄ кха̄рибха̄ро кхандхена вайхама̄но упарит̣т̣хитопи аккантаккантат̣т̣ха̄нам̣ патхавийа̄ саддхим̣ пхассети вийа, евам̣ джа̄тиготтакула̄дӣни ма̄наваттхӯни нисса̄йа усса̄пито ма̄но, таттха таттха иссам̣ уппа̄денто чатӯсу апа̄йесу сам̣сӣда̄пети. тена̄ха – ‘‘ма̄но хи те, бра̄хман̣а, кха̄рибха̄ро’’ти. кодхо дхӯмоти тава н̃а̄н̣аггисса упаккилесат̣т̣хена кодхо дхӯмо. тена хи те упаккилит̣т̣хо н̃а̄н̣агги на вирочати. бхасмани мосаваджджанти нироджат̣т̣хена муса̄ва̄до чха̄рика̄ на̄ма. йатха̄ хи чха̄рика̄йа пат̣иччханно агги на джотати, евам̣ те муса̄ва̄дена пат̣иччханнам̣ н̃а̄н̣анти дассети. дживха̄ суджа̄ти йатха̄ туйхам̣ суван̣н̣араджаталохакат̣т̣хаматтика̄су ан̃н̃атарамайа̄ йа̄гайаджанаттха̄йа суджа̄ хоти, евам̣ майхам̣ дхаммайа̄гайаджанаттха̄йа пахутадживха̄ суджа̄ти вадати. йатха̄ туйхам̣ надӣтӣре йаджанат̣т̣ха̄нам̣, евам̣ дхаммайа̄гайаджанат̣т̣ха̄нат̣т̣хена хадайам̣ джотит̣т̣ха̄нам̣. атта̄ти читтам̣.

джа̄тӣти джа̄йанакавасена джа̄ти. идаметтха сабха̄вапаччаттам̣. сан̃джа̄йанавасена сан̃джа̄ти, упасаггена падам̣ вад̣д̣хитам̣. оккаманавасена окканти. джа̄йанат̣т̣хена ва̄ джа̄ти. са̄ апарипун̣н̣а̄йатанавасена йутта̄. сан̃джа̄йанат̣т̣хена сан̃джа̄ти. са̄ парипун̣н̣а̄йатанавасена йутта̄. оккаманат̣т̣хена окканти. са̄ ан̣д̣аджаджала̄буджавасена йутта̄. те хи ан̣д̣акосан̃ча ваттхикосан̃ча оккаманти пависанти оккаманта̄ пависанта̄ вийа пат̣исандхим̣ ган̣ханти. абхиниббаттанат̣т̣хена абхиниббатти. са̄ сам̣седаджаопапа̄тикавасена йутта̄. те хи па̄кат̣а̄ ева хутва̄ ниббаттанти. айам̣ та̄ва саммутикатха̄.

ида̄ни параматтхакатха̄ хоти. кхандха̄ ева хи параматтхато па̄тубхаванти, на сатта̄. таттха ча кхандха̄нанти екавока̄рабхаве екасса, чатувока̄рабхаве чатуннам̣, пан̃чавока̄рабхаве пан̃чаннампи гахан̣ам̣ ведитаббам̣. па̄тубха̄воти уппатти. а̄йатана̄нанти еттха татра татра упападжджама̄на̄йатана̄нам̣ сан̇гахо ведитаббо. пат̣ила̄бхоти сантатийа̄ па̄тубха̄войева. па̄тубхаванта̄нева хи та̄ни пат̣иладдха̄ни на̄ма хонти. са̄ панеса̄ таттха таттха бхаве пат̣хама̄бхиниббаттилаккхан̣а̄ джа̄ти, ниййа̄танараса̄, атӣтабхавато идха уммуджджанапаччупат̣т̣ха̄на̄, пхалавасена дуккхавичиттата̄паччупат̣т̣ха̄на̄ ва̄.

джара̄ти сабха̄вапаччаттам̣. джӣран̣ата̄ти а̄ка̄рабха̄ваниддесо. кхан̣д̣иччантиа̄дайо тайо ка̄ла̄тиккаме киччаниддеса̄, паччхима̄ две пакатиниддеса̄. айан̃хи джара̄ти имина̄ падена сабха̄вато дӣпита̄. тенасса̄ идам̣ сабха̄вапаччаттам̣. джӣран̣ата̄ти имина̄ а̄ка̄рато, тенасса̄йам̣ а̄ка̄раниддесо. кхан̣д̣иччанти имина̄ ка̄ла̄тиккаме дантанакха̄нам̣ кхан̣д̣итабха̄вакаран̣акиччато. па̄личчанти имина̄ кесалома̄нам̣ палитабха̄вакаран̣акиччато. валиттачата̄ти имина̄ мам̣сам̣ мила̄петва̄ таче валибха̄вакаран̣акиччато. тенасса̄ име кхан̣д̣иччантиа̄дайо тайо ка̄ла̄тиккаме киччаниддеса̄. техи имесам̣ вика̄ра̄нам̣ дассанавасена па̄кат̣ӣбхӯта̄ па̄кат̣аджара̄ дассита̄. йатхева хи удакасса ва̄ ва̄тасса ва̄ аггино ва̄ тин̣аруккха̄дӣнам̣ сам̣бхаггапалибхаггата̄йа ва̄ джха̄мата̄йа ва̄ гатамагго па̄кат̣о хоти, на ча со гатамагго та̄нева удака̄дӣни, евамева джара̄йа данта̄дӣнам̣ кхан̣д̣ичча̄дивасена гатамагго па̄кат̣о, чаккхум̣ уммӣлетва̄пи гайхати, на ча кхан̣д̣ичча̄дӣнева джара̄. на хи джара̄ чаккхувин̃н̃еййа̄ хоти.

а̄йуно сам̣ха̄ни индрийа̄нам̣ парипа̄коти имехи пана падехи ка̄ла̄тиккамейева абхибйатта̄йа а̄йуккхайачаккха̄дииндрийапарипа̄касан̇кха̄та̄йа пакатийа̄ дӣпита̄, тенассиме паччхима̄ две пакатиниддеса̄ти ведитабба̄. таттха йасма̄ джарам̣ паттасса а̄йу ха̄йати, тасма̄ джара̄ ‘‘а̄йуно сам̣ха̄нӣ’’ти пхалӯпача̄рена вутта̄. йасма̄ ча дахарака̄ле суппасанна̄ни сукхумампи аттано висайам̣ сукхенева ган̣ханасаматтха̄ни чаккха̄дӣни индрийа̄ни джарам̣ паттасса парипакка̄ни а̄лул̣ита̄ни ависада̄ни, ол̣а̄рикампи аттано висайам̣ гахетум̣ асаматтха̄ни хонти. тасма̄ ‘‘индрийа̄нам̣ парипа̄ко’’ти пхалӯпача̄ренева вутта̄.

са̄ панеса̄ евам̣ ниддит̣т̣ха̄ сабба̄пи джара̄ па̄кат̣а̄ пат̣иччханна̄ти дувидха̄ хоти. таттха данта̄дӣсу кхан̣д̣а̄дибха̄вадассанато рӯпадхаммесу джара̄ па̄кат̣аджара̄ на̄ма. арӯпадхаммесу пана джара̄ та̄дисасса вика̄расса адассанато пат̣иччханнаджара̄ на̄ма. таттха йва̄йам̣ кхан̣д̣а̄дибха̄во диссати, со та̄диса̄нам̣ данта̄дӣнам̣ сувин̃н̃еййатта̄ ван̣н̣ойева. тан̃ча чаккхуна̄ дисва̄ манодва̄рена чинтетва̄ ‘‘име данта̄ джара̄йа пахат̣а̄’’ти джарам̣ джа̄на̄ти. удакат̣т̣ха̄не баддха̄ни госин̇га̄дӣни олокетва̄ хет̣т̣ха̄ удакасса аттхибха̄ваджа̄нанам̣ вийа.

пуна авӣчи савӣчӣти евампи айам̣ джара̄ дувидха̄ хоти. таттха ман̣иканакараджатапава̄л̣ачандасӯрийа̄дӣнам̣ мандадасака̄дӣсу па̄н̣ӣнам̣ вийа ча пуппхапхалапаллава̄дӣсу апа̄н̣ӣнам̣ вийа ча антарантара̄ ван̣н̣ависеса̄дӣнам̣ дуббин̃н̃еййатта̄ джара̄ авӣчиджара̄ на̄ма, нирантараджара̄ти аттхо. тато ан̃н̃есу пана йатха̄вуттесу антарантара̄ ван̣н̣ависеса̄дӣнам̣ сувин̃н̃еййатта̄ джара̄ савӣчиджара̄ на̄ма.

таттха савӣчиджара̄ упа̄диннакаанупа̄диннакавасена евам̣ дӣпетабба̄ – дахаракума̄рака̄нан̃хи пат̣хамамева кхӣраданта̄ на̄ма ут̣т̣хаханти, на те тхира̄. тесу пана патитесу пуна данта̄ ут̣т̣хаханти, те пат̣хамамева сета̄ хонти, джара̄ва̄тена пана пахат̣ака̄ле ка̄л̣ака̄ хонти. кеса̄ пана пат̣хамамева тамба̄пи хонти ка̄л̣ака̄пи сетака̄пи. чхави пана салохитака̄ хоти. вад̣д̣ханта̄нам̣ вад̣д̣ханта̄нам̣ ода̄та̄нам̣ ода̄табха̄во, ка̄л̣ака̄нам̣ ка̄л̣акабха̄во пан̃н̃а̄йати. джара̄ва̄тена пахат̣ака̄ле ча валим̣ ган̣ха̄ти. саббампи сассам̣ вапитака̄ле сетам̣ хоти, паччха̄ нӣлам̣. джара̄ва̄тена пана пахат̣ака̄ле пан̣д̣арам̣ хоти. амбан̇курена̄пи дӣпетум̣ ват̣т̣ати ева. са̄ панеса̄ кхандхапарипа̄калаккхан̣а̄ джара̄, маран̣ӯпанайанараса̄, йоббанавина̄сапаччупат̣т̣ха̄на̄. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева. евам̣ бхагава̄ идампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси, десана̄парийоса̄не айампи бра̄хман̣о арахатте патит̣т̣ха̄си саддхим̣ антева̄сикасахассена. ан̃н̃есан̃ча анекасахасса̄нам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди. сесам̣ вуттасадисамева.

саддхаммаппаджджотика̄йа чӯл̣аниддеса-ат̣т̣хакатха̄йа

пун̣н̣акама̄н̣авасуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.