15. могхара̄джама̄н̣авасуттаниддесаван̣н̣ана̄
85. паннарасаме могхара̄джасутте – два̄ханти две ва̄ре ахам̣. со хи пуббе аджитасуттасса (су. ни. 1038 а̄дайо) ча тиссаметтеййасуттасса (су. ни. 1046 а̄дайо) ча аваса̄не двиккхаттум̣ бхагавантам̣ пуччхи, бхагава̄ панасса индрийапарипа̄кам̣ а̄гамайама̄но на бйа̄ка̄си. тена̄ха – ‘‘два̄хам̣ саккам̣ апуччхисса’’нти. йа̄вататийан̃ча девӣси, бйа̄каротӣти ме сутанти йа̄вататийан̃ча сахадхаммикам̣ пут̣т̣хо висуддхидевабхӯто иси бхагава̄ самма̄самбуддхо бйа̄каротӣти евам̣ ме сутам̣. годха̄варӣтӣрейева кира со евамассоси. тена̄ха – ‘‘бйа̄каротӣти ме сута’’нти. имисса̄ га̄тха̄йа ниддесе йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайам̣ ева.
86. айам̣ локоти мануссалоко. паро локоти там̣ т̣хапетва̄ авасесо. садевакоти брахмалокам̣ т̣хапетва̄ авасесо упапаттидевасаммутидевайутто. ‘‘брахмалоко садевако’’ти етам̣ ва̄ ‘‘садевако локо’’тиа̄динайанидассанаматтам̣. тена саббопи татха̄вуттаппака̄ралоко ведитаббо.
87. евам̣ абхиккантадасса̄винти евам̣ аггадасса̄вим̣, садевакасса локасса аджджха̄сайа̄дхимуттигатипара̄йан̣а̄дӣни пасситум̣ саматтханти дассети.
88. сун̃н̃ато локам̣ авеккхассӯти авасийапаваттасаллаккхан̣авасена ва̄ туччхасан̇кха̄расаманупассана̄васена ва̄ти двӣха̄ка̄рехи сун̃н̃ато локам̣ пасса. атта̄нудит̣т̣хим̣ ӯхачча̄ти сакка̄йадит̣т̣хим̣ уддхаритва̄.
луджджатӣти бхиджджати. чаккхатӣти чаккху. тадетам̣ сасамбха̄рачаккхуно сетаман̣д̣алапариккхиттасса кан̣хаман̣д̣аласса маджджхе абхимукхе т̣хита̄нам̣ сарӣрасан̣т̣ха̄нуппаттидесабхӯте дит̣т̣хаман̣д̣але чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ йатха̄рахам̣ ваттхудва̄рабха̄вам̣ са̄дхайама̄нам̣ тит̣т̣хати. рӯпайантӣти рӯпа̄, ван̣н̣авика̄рама̄паджджанта̄ хадайан̇гатабха̄вам̣ пака̄сентӣти аттхо. чаккхуто паваттам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, чаккхусса ва̄ чаккхусаннисситам̣ ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. чаккхуто паватто сампхассо чаккхусампхассо. чаккхусампхассапаччайа̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣асампайуттапхассапаччайа̄. ведайитанти винданам̣, ведана̄ти аттхо. тадева сукхайатӣти сукхам̣, йасса уппаджджати, там̣ сукхитам̣ каротӣти аттхо. сут̣т̣ху ва̄ кха̄дати, кханати ча ка̄йачитта̄ба̄дханти сукхам̣. дуккхайатӣти дуккхам̣. йасса уппаджджати, там̣ дуккхитам̣ каротӣти аттхо. на дуккхам̣ на сукханти адуккхамасукхам̣. ма-ка̄ро сандхипадавасена вутто. со пана чаккхусампхассе аттана̄ сампайутта̄йа ведана̄йа сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайавипа̄каа̄ха̄расампайуттааттхиавигатавасена ат̣т̣хадха̄ паччайо хоти, сампат̣иччханасампайутта̄йа анантарасаманантарӯпаниссайанаттхивигатавасена пан̃чадха̄, сантӣран̣а̄дисампайутта̄нам̣ упаниссайавасенева паччайо хоти.
сун̣а̄тӣти сотам̣, там̣ сасамбха̄расотабиласса анто танутамбалома̄чите ан̇гуливедхакасан̣т̣ха̄не падесе сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ йатха̄рахам̣ ваттхудва̄рабха̄вам̣ са̄дхайама̄нам̣ тит̣т̣хати. саддӣйантӣти садда̄, уда̄харӣйантӣти аттхо. гха̄йатӣти гха̄нам̣, там̣ сасамбха̄рагха̄набиласса анто аджападасан̣т̣ха̄не падесе гха̄навин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ йатха̄рахам̣ ваттхудва̄рабха̄вам̣ са̄дхайама̄нам̣ тит̣т̣хати. гандхийантӣти гандха̄, аттано ваттхум̣ сӯчийантӣти аттхо. джӣвитам̣ авха̄йатӣти дживха̄, са̄йанат̣т̣хена ва̄ дживха̄. са̄ сасамбха̄радживха̄йа атиаггамӯлапасса̄ни ваджджетва̄ упариматаламаджджхе бхиннауппаладалаггасан̣т̣ха̄не падесе дживха̄вин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ йатха̄рахам̣ ваттхудва̄рабха̄вам̣ са̄дхайама̄на̄ тит̣т̣хати. расанти те сатта̄ти раса̄, асса̄дентӣти аттхо.
куччхита̄нам̣ а̄савадхамма̄нам̣ а̄йоти ка̄йо. а̄йоти уппаттидесо. со йа̄вата̄ имасмим̣ ка̄йе упа̄диннапаватти на̄ма аттхи, таттха йебхуййена ка̄йаппаса̄до ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ йатха̄рахам̣ ваттхудва̄рабха̄вам̣ са̄дхайама̄но тит̣т̣хати. пхусийантӣти пхот̣т̣хабба̄. манатӣти мано, виджа̄на̄тӣти аттхо. аттано лаккхан̣ам̣ дха̄рентӣти дхамма̄. маноти саха̄ваджджанабхаван̇гам̣. дхамма̄ти нибба̄нам̣ мун̃читва̄ авасеса̄ дхамма̄рамман̣адхамма̄. мановин̃н̃а̄н̣анти джаванамановин̃н̃а̄н̣ам̣. маносампхассоти там̣сампайутто пхассо, со сампайутта̄йа ведана̄йа випа̄капаччайаваджджехи сесехи саттахи паччайехи паччайо хоти. анантара̄йа техева сеса̄нам̣ упаниссайенева паччайо хоти.
авасийапаваттасаллаккхан̣авасена ва̄ти авасо хутва̄ паваттасан̇кха̄ре пассанавасена олоканавасена̄ти аттхо. рӯпе васо на лаббхатӣти рӯпасмим̣ васаваттибха̄во иссарабха̄во на лаббхати. ведана̄дӣсупи есева найо.
на̄йам̣, бхиккхаве, ка̄йо тумха̄канти аттани сати аттанийам̣ на̄ма хоти, атта̄йева ча наттхи. тасма̄ ‘‘на̄йам̣, бхиккхаве, ка̄йо тумха̄ка’’нти а̄ха. на̄пи ан̃н̃есанти ан̃н̃о на̄ма паресам̣ атта̄. тасмим̣ сати ан̃н̃есам̣ на̄ма сийа̄, сопи наттхи. тасма̄ ‘‘на̄пи ан̃н̃еса’’нти а̄ха. пура̄н̣амидам̣, бхиккхаве, камманти найидам̣ пура̄н̣акаммамева, пура̄н̣акамманиббатто панеса ка̄йо. тасма̄ паччайавоха̄рена евам̣ вутто. абхисан̇кхатантиа̄ди каммавоха̄рассева васена пурималин̇гасабха̄вата̄йа вуттам̣. айам̣ панеттха аттхо – абхисан̇кхатанти паччайехи катоти дат̣т̣хаббо. абхисан̃четайитанти четана̄ваттхуко, четана̄мӯлакоти дат̣т̣хаббо. веданийанти ведана̄йа ваттхӯти дат̣т̣хаббо.
рӯпе са̄ро на лаббхатӣти рӯпасмим̣ ничча̄диса̄ро на лаббхати. ведана̄дӣсупи есева найо. рӯпам̣ асса̄рам̣ нисса̄ранти рӯпам̣ асса̄рам̣ са̄равирахитан̃ча. са̄ра̄пагатанти са̄рато апагатам̣. ниччаса̄раса̄рена ва̄ти бхан̇гам̣ атиккамитва̄ паваттама̄нена ниччаса̄рена ва̄. кассачи ниччаса̄расса абха̄вато ниччаса̄рена са̄ро наттхи. сукхаса̄раса̄рена ва̄ти т̣хитисукхам̣ атиккамитва̄ паваттама̄насса кассачи сукхаса̄расса абха̄вато сукхаса̄раса̄рена ва̄. аттаса̄раса̄рена ва̄ти аттаттанийаса̄раса̄рена ва̄. ниччена ва̄ти бхан̇гам̣ атиккамитва̄ паваттама̄насса кассачи ниччасса абха̄вато ниччена ва̄. дхувена ва̄ти виджджама̄нака̄лепи паччайа̄йаттавуттита̄йа тхирасса кассачи абха̄вато дхувена ва̄. сассатена ва̄ти аббоччхиннасса саббака̄ле виджджама̄насса кассачи абха̄вато сассатена ва̄. авипарин̣а̄мадхаммена ва̄ти джара̄бхан̇гавасена авипарин̣а̄мапакатикасса кассачи абха̄вато авипарин̣а̄мадхаммена ва̄.
чаккху сун̃н̃ам̣ аттена ва̄ аттанийена ва̄ти ‘‘ка̄рако ведако сайам̣васӣ’’ти евам̣ парикаппикена аттана̄ ва̄ атта̄бха̄ватойева аттано сантакена париккха̄рена ча сун̃н̃ам̣. саббам̣ чаккха̄дилокийадхаммаджа̄там̣ йасма̄ атта̄ ча еттха наттхи, аттанийан̃ча еттха наттхи, тасма̄ ‘‘сун̃н̃а’’нти вуччатӣти аттхо. локуттара̄пи дхамма̄ аттаттанийехи сун̃н̃а̄йева, сун̃н̃а̄тӣтадхамма̄ наттхӣти вуттам̣ хоти. тасмим̣ дхамме аттаттанийаса̄расса наттхибха̄во вутто хоти. локе ча ‘‘сун̃н̃ам̣ гхарам̣ сун̃н̃о гхат̣о’’ти вутто гхарасса гхат̣асса ча наттхибха̄во на хоти, тасмим̣ гхат̣е ча ан̃н̃асса наттхибха̄во вутто хоти. бхагавата̄ ча ити йампи кочи таттха на хоти, тена там̣ сун̃н̃ам̣. йам̣ пана таттха авасит̣т̣хам̣ хоти, там̣ сантам̣ идаматтхӣти паджа̄на̄тӣти айамеваттхо вутто. татха̄ н̃а̄йагантхе саддагантхе ча айамеваттхо. ити имасмим̣ сутте анатталаккхан̣амева катхитам̣. аниссарийатоти аттано иссарийе авасаваттанато. ака̄мака̄рийатоти аттано ака̄мам̣ аручикаран̣авасена. апа̄пун̣ийатоти т̣ха̄тум̣ патит̣т̣ха̄бха̄вато. авасаваттанатоти аттано васе аваттанато. паратоти аниччато паччайа̄йаттавуттито. вивиттатоти ниссарато.
суддханти кевалам̣ иссарака̄лапакатӣхи вина̄ кевалам̣ паччайа̄йаттапаваттивасена паваттама̄нам̣ суддхам̣ на̄ма. аттанийавирахито суддхадхаммапун̃джоти ча. суддхам̣ дхаммасамуппа̄дам̣, суддхам̣ сан̇кха̄расантатинти суддхам̣ пассантасса джа̄нантасса сан̇кха̄ра̄нам̣ сантатим̣ аббоччхиннасан̇кха̄расантатим̣. татхева суддхам̣ пассантасса сан̇кха̄ра̄дӣни, екат̣т̣ха̄ни а̄дарена дваттиккхаттум̣ вутта̄ни. евам̣ пассантасса маран̣амукхе бхайам̣ на хоти. га̄ман̣ӣти а̄лапанам̣. тин̣акат̣т̣хасамам̣ локанти имам̣ упа̄диннаккхандхасан̇кха̄там̣ локам̣. йада̄ тин̣акат̣т̣хасамам̣ пан̃н̃а̄йа пассати. йатха̄ аран̃н̃е тин̣акат̣т̣ха̄дӣсу ган̣хантесу атта̄нам̣ ва̄ аттанийам̣ ва̄ ган̣ха̄тӣти на хоти, тесу ва̄ тин̣акат̣т̣ха̄дӣсу сайамева нассантесупи винассантесупи атта̄ нассати, аттанийо нассатӣти на хоти. евам̣ имасмим̣ ка̄йепи нассанте ва̄ винассанте ва̄ атта̄ ва̄ аттанийам̣ ва̄ бхиджджатӣти апассанто пан̃н̃а̄йа тин̣акат̣т̣хасамам̣ пассатӣти вуччати. на̄н̃н̃ам̣ паттхайате кин̃чи, ан̃н̃атраппат̣исандхийа̄ти пат̣исандхивирахитам̣ нибба̄нам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ бхавам̣ ва̄ аттабха̄вам̣ ва̄ на паттхети.
рӯпам̣ саманнесатӣти рӯпасса са̄рам̣ парийесати. аханти ва̄ти дит̣т̣хивасена. маманти ва̄ти тан̣ха̄васена. асмӣти ва̄ти ма̄навасена. тампи тасса на хотӣти там̣ тивидхампи тасса пуггаласса на хоти.
идха̄ти деса̄падесе нипа̄то, сва̄йам̣ каттхачи локам̣ упа̄да̄йа вуччати. йатха̄ха – ‘‘идха татха̄гато локе уппаджджатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.78; а. ни. 4.33). каттхачи са̄санам̣. йатха̄ха – ‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о, идха дутийо саман̣о’’ти (ма. ни. 1.139; дӣ. ни. 2.214). каттхачи ока̄сам̣. йатха̄ха –
‘‘идхева тит̣т̣хама̄насса, девабхӯтасса ме сато;
пунара̄йу ча ме ладдхо, евам̣ джа̄на̄хи ма̄риса̄’’ти. (дӣ. ни. 2.369);
каттхачи падапӯран̣аматтамева. йатха̄ха – ‘‘идха̄хам̣, бхиккхаве, бхутта̄вӣ ассам̣ пава̄рито’’ти (ма. ни. 1.30). идха пана локам̣ упа̄да̄йа вуттоти ведитаббо. ассутава̄ путхуджджаноти еттха пана а̄гама̄дхигама̄бха̄ва̄ н̃еййо ‘‘ассутава̄’’ити. йасса хи кхандхадха̄туа̄йатанапаччайа̄ка̄расатипат̣т̣ха̄на̄дӣсу уггахапарипуччха̄виниччхайарахитатта̄ дит̣т̣хипат̣иседхако нева а̄гамо, пат̣ипаттийа̄ адхигантаббасса анадхигататта̄ нева адхигамо аттхи, со а̄гама̄дхигама̄бха̄ва̄ н̃еййо ‘‘ассутава̄’’ ити. сва̄йам̣ –
путхӯнам̣ джанана̄дӣхи, ка̄ран̣ехи путхуджджано;
путхуджджанантогадхатта̄, путхува̄йам̣ джано ити. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.7; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.2; а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.51; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.130);
со хи путхӯнам̣ на̄наппака̄ра̄нам̣ килеса̄дӣнам̣ джанана̄дӣхипи ка̄ран̣ехи путхуджджано. йатха̄ха – путху килесе джанентӣти путхуджджана̄, путху авихатасакка̄йадит̣т̣хика̄ти путхуджджана̄, путху саттха̄ра̄нам̣ мукхуллокика̄ти путхуджджана̄, путху саббагатӣхи авут̣т̣хита̄ти путхуджджана̄, путху на̄на̄бхисан̇кха̄ре абхисан̇кхаронтӣти путхуджджана̄, путху на̄на̄огхехи вуйхантӣти путхуджджана̄, путху на̄на̄санта̄пехи сантаппентӣти путхуджджана̄, путху на̄на̄парил̣а̄хехи парид̣айхантӣти путхуджджана̄, путху пан̃часу ка̄магун̣есу ратта̄ гиддха̄ гадхита̄ мун̃чхита̄ аджджхосанна̄ лагга̄ лаггита̄ палибуддха̄ти путхуджджана̄, путху пан̃чахи нӣваран̣ехи а̄вут̣а̄ нивут̣а̄ овут̣а̄ пихита̄ пат̣иччханна̄ пат̣икуджджита̄ти путхуджджана̄ (маха̄ни. 51, 94), путхӯнам̣ ва̄ ган̣анапатхаматӣта̄нам̣ арийадхаммапараммукха̄нам̣ нӣчадхаммасама̄ча̄ра̄нам̣ джана̄нам̣ антогадхатта̄пи путхуджджана̄, путхува айам̣ висум̣йева сан̇кхйам̣ гато, висам̣сат̣т̣хо сӣласута̄дигун̣айуттехи арийехи джанотипи путхуджджано. еваметехи ‘‘ассутава̄ путхуджджано’’ти двӣхи падехи йе те –
‘‘дуве путхуджджана̄ вутта̄, буддхена̄диччабандхуна̄;
андхо путхуджджано еко, калйа̄н̣еко путхуджджано’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.7; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.2; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.61; а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.51; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.130; дха. са. ат̣т̣ха. 1007) –
две путхуджджана̄ вутта̄, тесу андхапутхуджджано вутто хотӣти ведитаббо.
арийа̄нам̣ адасса̄вӣтиа̄дӣсу арийа̄ти а̄ракатта̄ килесехи, анайе на ирийанато, айе ирийанато, садевакена ча локена аран̣ӣйато буддха̄ ча паччекабуддха̄ ча буддхаса̄вака̄ ча вуччанти, буддха̄ ева ва̄ идха арийа̄. йатха̄ха – ‘‘садеваке, бхиккхаве, локе…пе… татха̄гато арийоти вуччатӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1098).
саппуриса̄ти еттха пана паччекабуддха̄ татха̄гатаса̄вака̄ ча ‘‘саппуриса̄’’ти ведитабба̄. те хи локуттарагун̣айогена собхана̄ пуриса̄ти саппуриса̄. саббева ва̄ ете двидха̄пи вутта̄. буддха̄пи хи арийа̄ ча саппуриса̄ ча паччекабуддха̄пи буддхаса̄вака̄пи. йатха̄ха –
‘‘йо ве катан̃н̃ӯ катаведи дхӣро, калйа̄н̣амитто дал̣хабхатти ча хоти;
дукхитасса саккачча кароти киччам̣, татха̄видхам̣ саппурисам̣ вадантӣ’’ти. (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.2; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.130; дха. са. ат̣т̣ха. 1007);
‘‘калйа̄н̣амитто дал̣хабхатти ча хотӣ’’ти етта̄вата̄ хи буддхаса̄вако вутто. катан̃н̃ута̄дӣхи паччекабуддха̄ буддха̄ти, йо имесам̣ арийа̄нам̣ адассанасӣло, на ча дассане са̄дхука̄рӣ, со арийа̄нам̣ адасса̄вӣти ведитаббо. со чаккхуна̄ адасса̄вӣ, н̃а̄н̣ена адасса̄вӣти дувидхо, тесу н̃а̄н̣ена адасса̄вӣ идха адхиппето. мам̣сачаккхуна̄ хи диббачаккхуна̄ ва̄ арийа̄ дит̣т̣ха̄пи адит̣т̣ха̄ва хонти тесам̣ чаккхуна̄ ван̣н̣аматтагахан̣ато, на арийабха̄вагочарато. сон̣асин̇га̄ла̄дайопи чаккхуна̄ арийе пассанти, на ча те арийа̄нам̣ дасса̄вино.
татридам̣ ваттху – читталапаббатава̄сино кира кхӣн̣а̄саваттхерасса упат̣т̣ха̄ко вуд̣д̣хапаббаджито екадивасам̣ тхерена саддхим̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ тхерасса паттачӣварам̣ гахетва̄ пит̣т̣хито а̄гаччханто тхерам̣ пуччхи – ‘‘арийа̄ на̄ма, бханте, кӣдиса̄’’ти? тхеро а̄ха – ‘‘идхекаччо махаллако арийа̄нам̣ паттачӣварам̣ гахетва̄ ваттапат̣ипаттим̣ катва̄ саха чарантопи нева арийе джа̄на̄ти, евам̣ дуджджа̄на̄, а̄вусо, арийа̄’’ти. евам̣ вуттепи со нева ан̃н̃а̄си. тасма̄ чаккхуна̄ дассанам̣ на дассанам̣, н̃а̄н̣ена дассанамева дассанам̣. йатха̄ха – ‘‘алам̣ те, ваккали, ким̣ те имина̄ пӯтика̄йена дит̣т̣хена, йо кхо, ваккали, дхаммам̣ пассати, со мам̣ пассатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.87). тасма̄ чаккхуна̄ пассантопи н̃а̄н̣ена арийехи дит̣т̣хам̣ аничча̄дилаккхан̣ам̣ апассанто, арийа̄нам̣ адхигатан̃ча дхаммам̣ анадхигаччханто, арийакарадхамма̄нам̣ арийабха̄васса ча адит̣т̣хатта̄ ‘‘арийа̄нам̣ адасса̄вӣ’’ти ведитаббо.
арийадхаммасса аковидоти сатипат̣т̣ха̄на̄дибхеде арийадхамме акусало. арийадхамме авинӣтоти еттха пана –
дувидхо винайо на̄ма, екамекеттха пан̃чадха̄;
абха̄вато тасса айам̣, ‘‘авинӣто’’ти вуччати. (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.2; су. ни. ат̣т̣ха. 1.урагасуттаван̣н̣ана̄; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.130; дха. са. ат̣т̣ха. 1007);
айан̃хи сам̣варавинайо паха̄навинайоти дувидхо винайо. еттха ча дувидхепи винайе екамекопи винайо пан̃чадха̄ бхиджджати. сам̣варавинайопи хи сӣласам̣варо сатисам̣варо н̃а̄н̣асам̣варо кхантисам̣варо вӣрийасам̣вароти пан̃чавидхо. паха̄навинайопи тадан̇гаппаха̄нам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣ самуччхедаппаха̄нам̣ пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣ ниссаран̣аппаха̄нанти пан̃чавидхо.
таттха ‘‘имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупето’’ти (вибха. 511) айам̣ сӣласам̣варо. ‘‘раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣ’’ти (ма. ни. 1.295; сам̣. ни. 4.239; а. ни. 3.16) айам̣ сатисам̣варо.
‘‘йа̄ни сота̄ни локасмим̣, (аджита̄ти бхагава̄,)
сати тесам̣ нива̄ран̣ам̣;
сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯми, пан̃н̃а̄йете пидхиййаре’’ти. (су. ни. 1041; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 4; нетти. 11, 45; дха. са. ат̣т̣ха. 1007) –
айам̣ н̃а̄н̣асам̣варо. ‘‘кхамо хоти сӣтасса ун̣хасса̄’’ти (ма. ни. 1.24; а. ни. 4.114; 6.58) айам̣ кхантисам̣варо. ‘‘уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сетӣ’’ти (ма. ни. 1.26; а. ни. 4.114; 6.58) айам̣ вӣрийасам̣варо. саббопи ча̄йам̣ сам̣варо йатха̄сакам̣ сам̣варитабба̄нам̣ винетабба̄нан̃ча ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ сам̣варан̣ато ‘‘сам̣варо’’, винайанато ‘‘винайо’’ти вуччати. евам̣ та̄ва сам̣варавинайо пан̃чадха̄ бхиджджатӣти ведитаббо.
татха̄ йам̣ на̄марӯпапариччхеда̄дӣсу випассана̄н̃а̄н̣есу пат̣ипаккхабха̄вато дӣпа̄локенева тамасса, тена тена випассана̄н̃а̄н̣ена тасса тасса анаттхасса паха̄нам̣. сеййатхидам̣ – на̄марӯпававаттха̄нена сакка̄йадит̣т̣хийа̄, паччайапариггахена ахетувисамахетудит̣т̣хӣнам̣, тассева апарабха̄гена кан̇кха̄витаран̣ена катхам̣катхӣбха̄васса, кала̄пасаммасанена ‘‘ахам̣ мама̄’’ти га̄хасса, магга̄маггававаттха̄нена амагге маггасан̃н̃а̄йа, удайадассанена уччхедадит̣т̣хийа̄, вайадассанена сассатадит̣т̣хийа̄, бхайадассанена сабхайе абхайасан̃н̃а̄йа, а̄дӣнавадассанена асса̄дасан̃н̃а̄йа, ниббида̄нупассана̄йа абхиратисан̃н̃а̄йа, мун̃читукамйата̄н̃а̄н̣ена амун̃читука̄мата̄йа, упеккха̄н̃а̄н̣ена анупеккха̄йа, ануломена дхаммат̣т̣хитийам̣ нибба̄не ча пат̣иломабха̄васса, готрабхуна̄ сан̇кха̄ранимиттагга̄хасса паха̄нам̣. етам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣ на̄ма.
йам̣ пана упача̄раппана̄бхедена сама̄дхина̄ паваттибха̄ванива̄ран̣ато гхат̣аппаха̄ренева удакапит̣т̣хе сева̄ласса тесам̣ тесам̣ нӣваран̣а̄дидхамма̄нам̣ паха̄нам̣, етам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ чатуннам̣ арийамагга̄нам̣ бха̄витатта̄ там̣там̣маггавато аттано аттано санта̄не ‘‘дит̣т̣хигата̄нам̣ паха̄на̄йа̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 277; вибха. 628) найена вуттасса самудайапаккхийасса килесаган̣асса аччантааппаваттибха̄вена паха̄нам̣, идам̣ самуччхедаппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ пана пхалаккхан̣е пат̣иппассаддхаттам̣ килеса̄нам̣, етам̣ пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ саббасан̇кхатаниссат̣атта̄ пахӣнасаббасан̇кхатам̣ нибба̄нам̣, етам̣ ниссаран̣аппаха̄нам̣ на̄ма. саббампи четам̣ паха̄нам̣ йасма̄ ча̄гат̣т̣хена паха̄нам̣, винайанат̣т̣хена винайо, тасма̄ ‘‘паха̄навинайо’’ти вуччати. там̣ там̣ паха̄навато ва̄ тасса тасса винайасса самбхаватопетам̣ ‘‘паха̄навинайо’’ти вуччати. евам̣ паха̄навинайопи пан̃чадха̄ бхиджджатӣти ведитаббо (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.2; су. ни. ат̣т̣ха. 1.урагасуттаван̣н̣ана̄; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.130).
евамайам̣ сан̇кхепато дувидхо бхедато ча дасавидхо винайо бхиннасам̣варатта̄, паха̄таббасса ча аппахӣнатта̄ йасма̄ етасса ассутавато путхуджджанасса наттхи, тасма̄ абха̄вато тасса айам̣ ‘‘авинӣто’’ти вуччатӣти. есева найо саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо, саппурисадхамме авинӣтоти еттхапи. нинна̄на̄каран̣ан̃хи етаматтхато. йатха̄ха – ‘‘йева те арийа̄, тева те саппуриса̄. йева те саппуриса̄, тева те арийа̄. йо ева со арийа̄нам̣ дхаммо, со ева со саппуриса̄нам̣ дхаммо. йо ева со саппуриса̄нам̣ дхаммо, со ева со арийа̄нам̣ дхаммо. йева те арийавинайа̄, тева те саппурисавинайа̄. йева те саппурисавинайа̄, тева те арийавинайа̄. арийети ва̄, саппурисети ва̄, арийадхаммети ва̄, саппурисадхаммети ва̄, арийавинайети ва̄, саппурисавинайети ва̄ есесе еке екат̣т̣хе саме самабха̄ге таджджа̄те тан̃н̃ева̄ти (дха. са. ат̣т̣ха. 1007; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.130).
рӯпам̣ аттато саманупассатӣти идхекаччо рӯпам̣ аттато саманупассати, ‘‘йам̣ рӯпам̣, со ахам̣, йо ахам̣, там̣ рӯпа’’нти рӯпан̃ча атта̄нан̃ча адвайам̣ саманупассати. сеййатха̄пи телаппадӣпасса джха̄йато ‘‘йа̄ аччи, со ван̣н̣о. йо ван̣н̣о, са̄ аччӣ’’ти аччин̃ча ван̣н̣ан̃ча адвайам̣ саманупассати, евамева идхекаччо рӯпам̣ аттато…пе… саманупассатӣти (пат̣и. ма. 1.130-131) евам̣ рӯпам̣ ‘‘атта̄’’ти дит̣т̣хипассана̄йа пассати. рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нанти арӯпам̣ ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ чха̄йа̄вантам̣ руккхам̣ вийа там̣ рӯпавантам̣ ‘‘атта̄’’ти саманупассати. аттани ва̄ рӯпанти арӯпамева ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ пуппхасмим̣ гандхам̣ вийа аттани рӯпам̣ саманупассати. рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нанти арӯпамева ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ каран̣д̣аке ман̣им̣ вийа там̣ атта̄нам̣ рӯпасмим̣ саманупассати. ведана̄дӣсупи есева найо.
таттха ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’ти суддхарӯпам̣йева ‘‘атта̄’’ти катхитам̣. ‘‘рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. веданам̣ аттато… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.131) имесу саттасу т̣ха̄несу арӯпам̣ ‘‘атта̄’’ти катхитам̣, ‘‘ведана̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ ведана̄, ведана̄йа ва̄ атта̄на’’нти евам̣ чатӯсу кхандхесу тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ васена два̄дасасу т̣ха̄несу рӯпа̄рӯпамиссако атта̄ катхито. таттха рӯпам̣ аттато саманупассати. веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣти пан̃часу т̣ха̄несу уччхедадит̣т̣хи катхита̄. авасесесу сассатадит̣т̣хи. еваметтха паннараса бхавадит̣т̣хийо пан̃ча вибхавадит̣т̣хийо хонти. та̄ сабба̄пи магга̄варан̣а̄, на сагга̄варан̣а̄, пат̣хамамаггаваджджха̄ти ведитабба̄.
а̄ран̃н̃икоти аран̃н̃е нива̄сам̣. паванети маханте гамбхӣраване. чарама̄ноти тахим̣ тахим̣ вичарама̄но. виссаттхо гаччхатӣти ниббхайо нира̄сан̇ко чарати. ана̄па̄тхагато луддасса̄ти мигалуддасса параммукхагато. антамака̄си ма̄ранти килесама̄рам̣ ва̄ девапуттама̄рам̣ ва̄ антам̣ ака̄си. ападам̣ вадхитва̄ти килесападам̣ хантва̄ на̄сетва̄. ма̄рачаккхум̣ адассанам̣ гатоти ма̄расса адассанависайам̣ патто. ана̄па̄тхагатоти ма̄расса параммукхам̣ патто. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.
евам̣ бхагава̄ идампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси, десана̄парийоса̄не ча вуттасадисойева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.
саддхаммаппаджджотика̄йа чӯл̣аниддеса-ат̣т̣хакатха̄йа
могхара̄джама̄н̣авасуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.