14. поса̄лама̄н̣авасуттаниддесаван̣н̣ана̄

81. чуддасаме поса̄ласутте – йо атӣтам̣ а̄дисатӣти йо бхагава̄ аттано ча паресан̃ча ‘‘екампи джа̄ти’’нтиа̄дибхедам̣ атӣтам̣ а̄дисати.

екампи джа̄тинти екампи пат̣исандхимӯлакам̣ чутипарийоса̄нам̣ екабхавапарийа̄паннам̣ кхандхасанта̄нам̣. еса найо двепи джа̄тийотиа̄дӣсу. анекепи сам̣ват̣т̣акаппетиа̄дӣсу пана париха̄йама̄но каппо сам̣ват̣т̣акаппо, тада̄ саббесам̣ брахмалоке саннипатанато. вад̣д̣хама̄но каппо виват̣т̣акаппо, тада̄ брахмалокато сатта̄нам̣ виват̣т̣анато. таттха сам̣ват̣т̣ена сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ гахито хоти там̣мӯлакатта̄, виват̣т̣ена ча виват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ. еван̃хи сати йа̄ни та̄ни ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, каппасса асан̇кхйеййа̄ни. катама̄ни чатта̄ри? сам̣ват̣т̣о сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ виват̣т̣о виват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ’’ти вутта̄ни (а. ни. 4.156), та̄ни париггахита̄ни хонти. сам̣ват̣т̣акаппе виват̣т̣акаппети ча каппасса аддхам̣ гахетва̄ вуттам̣. сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппети сакалам̣ каппам̣ гахетва̄ вуттам̣. катхам̣ ануссаратӣти че? амутра̄синтиа̄дина̄ найена. таттха амутра̄синти амумхи сам̣ват̣т̣акаппе ахам̣ амумхи бхаве ва̄ йонийа̄ ва̄ гатийа̄ ва̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ ва̄ сатта̄ва̄се ва̄ саттаника̄йе ва̄ а̄сим̣. евам̣на̄моти тиссо ва̄ пхуссо ва̄. евам̣готтоти качча̄но ва̄ кассапо ва̄. идамасса атӣтабхаве аттано на̄маготта̄нуссаран̣авасена вуттам̣. саче пана тасмим̣ ка̄ле аттано ван̣н̣асампаттим̣ ва̄ лӯкхапан̣ӣтаджӣвитабха̄вам̣ ва̄ сукхадуккхабахулатам̣ ва̄ аппа̄йукадӣгха̄йукабха̄вам̣ ва̄ ануссаритука̄мо, тампи ануссаратийева. тена̄ха – ‘‘евам̣ван̣н̣о евама̄йупарийанто’’ти. таттха евам̣ван̣н̣оти ода̄то ва̄ са̄мо ва̄. евама̄ха̄роти са̄лимам̣содана̄ха̄ро ва̄ паваттапхалабходжано ва̄. евам̣ сукхадуккхапат̣исам̣ведӣти анекаппака̄рена ка̄йикачетасика̄нам̣ са̄мисанира̄миса̄диппабхеда̄нам̣ ва̄ сукхадуккха̄нам̣ пат̣исам̣ведӣ. евама̄йупарийантоти евам̣ вассасатапарама̄йупарийанто ва̄ чатура̄сӣти каппасахассапарама̄йупарийанто ва̄.

со тато чуто амутра удапа̄динти со ахам̣ тато бхавато йонито гатито вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитито сатта̄ва̄сато саттаника̄йато ва̄ чуто пуна амукасмим̣ на̄ма бхаве йонийа̄ гатийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ сатта̄ва̄се саттаника̄йе ва̄ удапа̄дим̣. татра̄па̄синти атха татра̄пи бхаве йонийа̄ гатийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ сатта̄ва̄се саттаника̄йе ва̄ пуна ахосим̣. евам̣на̄мотиа̄дивуттанайамева.

апи ча – йасма̄ амутра̄синти идам̣ анупуббена а̄рохантасса йа̄вадиччхакам̣ ануссаран̣ам̣. со тато чутоти пат̣иниваттантасса паччавеккхан̣ам̣. тасма̄ идхӯпапанноти имисса̄ идхӯпапаттийа̄ анантарамевасса упапаттит̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа амутра удапа̄динти идам̣ вуттанти ведитаббам̣. татра̄па̄синти евама̄ди панасса татра̄ имисса̄ упапаттийа̄ антаре упапаттит̣т̣ха̄не на̄маготта̄дӣнам̣ ануссаран̣адассанаттхам̣ вуттам̣. со тато чуто идхӯпапанноти сва̄хам̣ тато анантарӯпапаттит̣т̣ха̄нато чуто идха асукасмим̣ на̄ма кхаттийакуле ва̄ бра̄хман̣акуле ва̄ ниббатто.

итити евам̣. са̄ка̄рам̣ сауддесанти на̄маготтавасена сауддесам̣, ван̣н̣а̄дивасена са̄ка̄рам̣. на̄маготтена хи сатто ‘‘тиссо кассапо’’ти уддисийати, ван̣н̣а̄дӣхи ‘‘ода̄то са̄мо’’ти на̄наттато пан̃н̃а̄йати. тасма̄ на̄маготтам̣ уддесо, итаре а̄ка̄ра̄ти. пуббенива̄санти пуббе атӣтаджа̄тӣсу нивут̣т̣хаккхандха̄ пуббенива̄со. нивут̣т̣ха̄ти аджджха̄вут̣т̣ха̄ анубхӯта̄ аттано санта̄не уппаджджитва̄ нируддха̄, нивут̣т̣хадхамма̄ ва̄. нивут̣т̣ха̄ти гочаранива̄сена нивут̣т̣ха̄, аттано вин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄та̄ париччхинна̄, паравин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄та̄пи ва̄ чхиннават̣умака̄нуссаран̣а̄дӣсу. те буддха̄нам̣йева лаббханти. там̣ пуббенива̄сам̣ а̄дисати катхети. паресам̣ атӣтанти ан̃н̃есам̣ парапуггала̄нам̣ пуббенива̄сам̣ екампи джа̄тинтиа̄дина̄ найена а̄дисати.

маха̄пада̄нийасуттантанти маха̄пуриса̄нам̣ апада̄нанийуттам̣ маха̄пада̄насуттам̣ (дӣ. ни. 2.1 а̄дайо). маха̄судассанийасуттантанти маха̄судассанасса сампаттийуттам̣ маха̄судассанасуттам̣ (дӣ. ни. 2.241 а̄дайо). маха̄говиндийасуттантанти маха̄говиндабра̄хман̣асса апада̄нанийуттам̣ маха̄говиндасуттам̣ (дӣ. ни. 2.293 а̄дайо). ма̄гхадевийасуттантанти магхадеваран̃н̃о апада̄нанийуттам̣ магхадевасуттам̣ (ма. ни. 2.308 а̄дайо). сата̄нуса̄рин̃н̃а̄н̣ам̣ хотӣти пуббенива̄са̄нуссатисампайуттан̃а̄н̣ам̣ хоти.

йа̄ватакам̣ а̄кан̇кхатӣти йаттакам̣ н̃а̄тум̣ иччхати, таттакам̣ джа̄нисса̄мӣти н̃а̄н̣ам̣ песети. атхасса дуббалапаттапут̣е паккхандана̄ра̄дхо вийа аппат̣ихатам̣ анива̄ритам̣ н̃а̄н̣ам̣ гаччхати. тена йа̄ватакам̣ а̄кан̇кхати, та̄ватакам̣ ануссарати. бодхиджанти бодхийа̄ мӯле джа̄там̣. н̃а̄н̣ам̣ уппаджджатӣти чатумагган̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. айамантима̄ джа̄тӣти тена н̃а̄н̣ена джа̄тимӯласса пахӣнатта̄ пуна ‘‘айамантима̄ джа̄ти, наттхида̄ни пунаббхаво’’ти (дӣ. ни. 2.31) апарампи н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. индрийапаропарийаттан̃а̄н̣анти еттха упари ‘‘сатта̄на’’нти падам̣ идхева а̄харитва̄ сатта̄нам̣ индрийапаропарийаттан̃а̄н̣анти йоджетаббам̣. пара̄ни ча апара̄ни ча ‘‘пара̄пара̄нӣ’’ти ваттаббе сандхивасена ро-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘паропара̄нӣ’’ти вуччати. паропара̄нам̣ бха̄во паропарийам̣, паропарийамева паропарийаттам̣, венеййасатта̄нам̣ саддха̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ паропарийаттам̣ индрийапаропарийаттам̣, индрийапаропарийаттасса н̃а̄н̣ам̣ индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ам̣, индрийа̄нам̣ уттама̄нуттамабха̄ван̃а̄н̣анти аттхо. ‘‘индрийавароварийаттан̃а̄н̣а’’нтипи па̄т̣хо, вара̄ни ча авара̄ни ча вароварийа̄ни, вароварийа̄нам̣ бха̄во вароварийаттанти йоджетаббам̣. аварийа̄нӣти ча уттама̄нӣти аттхо. атха ва̄ – пара̄ни ча опара̄ни ча паропара̄ни, тесам̣ бха̄во паропарийаттанти йоджетаббам̣. опара̄нӣти ча ора̄нӣти вуттам̣ хоти, ла̄мака̄нӣти аттхо ‘‘паропара̄йасса самечча дхамма̄’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.5; су. ни. 479) вийа. ‘‘индрийапаропарийатте н̃а̄н̣а’’нти бхуммавачаненапи па̄т̣хо (пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.68).

татха̄гатасса̄ти йатха̄ випассиа̄дайо пуббака̄ исайо а̄гата̄, татха̄ а̄гатасса. йатха̄ ча те гата̄, татха̄ гатасса. татха̄гатабаланти ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣ам̣ татха̄гатассева балам̣. йатха̄ ва̄ пуббабуддха̄нам̣ балам̣ пун̃н̃уссайасампаттийа̄ а̄гатам̣, татха̄ а̄гатабалантипи аттхо. таттха дувидхам̣ татха̄гатасса балам̣ ка̄йабалан̃ча н̃а̄н̣абалан̃ча. тесу ка̄йабалам̣ хаттхикула̄нуса̄рена ведитаббам̣. вуттан̃хетам̣ пора̄н̣ехи –

‘‘ка̄л̣а̄вакан̃ча ган̇геййам̣, пан̣д̣арам̣ тамбапин̇галам̣;

гандхаман̇галахеман̃ча, упосатхачхаддантиме даса̄’’ти. (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.148; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.22; а. ни. ат̣т̣ха. 3.10.21; вибха. ат̣т̣ха. 760; уда̄. ат̣т̣ха. 75; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.2.44);

йадетам̣ пакатихаттхигган̣ана̄йа хаттхӣнам̣ кот̣исахассасса, пурисаган̣ана̄йа дасаннам̣ пурисакот̣исахасса̄нам̣ балам̣ хоти, идам̣ та̄ва татха̄гатасса ка̄йабалам̣. н̃а̄н̣абалам̣ пана маха̄сӣхана̄де (ма. ни. 1.146 а̄дайо) а̄гатам̣ дасабалан̃а̄н̣ам̣ чатувеса̄раджджан̃а̄н̣ам̣ ат̣т̣хасу париса̄су акампанан̃а̄н̣ам̣ чатуйонипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ пан̃чагатипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ сам̣йуттаке (сам̣. ни. 2.33-34) а̄гата̄ни тесаттати н̃а̄н̣а̄ни саттасаттати н̃а̄н̣а̄нӣти евам̣ ан̃н̃а̄нипи анека̄ни н̃а̄н̣асахасса̄ни, етам̣ н̃а̄н̣абалам̣ на̄ма. идха̄пи н̃а̄н̣абаламева адхиппетам̣, н̃а̄н̣ан̃хи акампийат̣т̣хена упатхамбхакат̣т̣хена ча баланти (пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.2.44) вуттам̣.

сатта̄нам̣ а̄сайа̄нусайе н̃а̄н̣анти еттха рӯпа̄дӣсу кхандхесу чхандара̄гена сатта̄ висатта̄ти сатта̄. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘рӯпе кхо, ра̄дха, йо чхандо йо ра̄го йа̄ нандӣ йа̄ тан̣ха̄, татра сатто татра висатто, тасма̄ ‘сатто’ти вуччати. ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу… вин̃н̃а̄н̣е йо чхандо йо ра̄го йа̄ нандӣ йа̄ тан̣ха̄, татра сатто татра висатто, тасма̄ ‘сатто’ти вуччатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.161; маха̄ни. 7).

аккхарачинтака̄ пана аттхам̣ авича̄ретва̄ ‘‘на̄маматтамета’’нти иччханти. йепи аттхам̣ вича̄ренти, те сатвайогена сатта̄ти иччханти. тесам̣ сатта̄нам̣ а̄сайанти ниссайанти еттха̄ти а̄сайо, миччха̄дит̣т̣хийа̄ самма̄дит̣т̣хийа̄ ва̄ ка̄ма̄дӣхи неккхамма̄дӣхи ва̄ парибха̄витасса читтасанта̄нассетам̣ адхивачанам̣. саттасанта̄не анусенти анупаваттантӣти анусайа̄, тха̄магата̄нам̣ ка̄мара̄га̄дӣнам̣ етам̣ адхивачанам̣. а̄сайо ча анусайо ча а̄сайа̄нусайо. джа̄тиггахан̣ена ча двандасама̄савасена ча екавачанам̣ ведитаббам̣. йасма̄ чарита̄дхимуттийо а̄сайа̄нусайасан̇гахита̄, тасма̄ уддесе чарита̄дхимуттӣсу н̃а̄н̣а̄ни а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣енева сан̇гахетва̄ ‘‘а̄сайа̄нусайе н̃а̄н̣а’’нти вуттам̣.

йамакапа̄т̣ихӣре н̃а̄н̣анти еттха аггиккхандхаудакадха̄ра̄дӣнам̣ апуббам̣ ачаримам̣ саким̣йева паваттито йамакам̣, ассаддхийа̄дӣнам̣ пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ харан̣ато па̄т̣ихӣрам̣, йамакан̃ча там̣ па̄т̣ихӣран̃ча̄ти йамакапа̄т̣ихӣрам̣.

маха̄карун̣а̄сама̄паттийа̄ н̃а̄н̣анти еттха парадуккхе сати са̄дхӯнам̣ хадайакампанам̣ каротӣти карун̣а̄, кина̄ти ва̄ парадуккхам̣ хим̣сати вина̄сетӣти карун̣а̄, кирӣйати ва̄ дуккхитесу пхаран̣авасена паса̄рӣйатӣти карун̣а̄, пхаран̣акаммавасена каммагун̣авасена ча махатӣ карун̣а̄ маха̄карун̣а̄, сама̄паджджанти етам̣ маха̄ка̄рун̣ика̄ти сама̄патти, маха̄карун̣а̄ ча са̄ сама̄патти ча̄ти маха̄карун̣а̄сама̄патти, тассам̣ маха̄карун̣а̄сама̄паттийам̣. там̣ сампайуттам̣ ва̄ н̃а̄н̣ам̣.

саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ ана̄варан̣ан̃а̄н̣анти еттха пан̃чанеййапатхаппабхедам̣ саббам̣ ан̃н̃а̄сӣти саббан̃н̃ӯ, саббан̃н̃усса бха̄во саббан̃н̃ута̄, саббан̃н̃ута̄ ева н̃а̄н̣ам̣ саббан̃н̃ута̄н̃а̄н̣анти ваттаббе саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣анти вуттам̣. сан̇кхата̄сан̇кхата̄дибхеда̄ саббадхамма̄ хи сан̇кха̄ро вика̄ро лаккхан̣ам̣ нибба̄нам̣ пан̃н̃аттӣти пан̃чева неййапатха̄ хонти. а̄ваджджанапат̣ибаддхатта̄ ева хи наттхи тасса а̄варан̣анти тадева ана̄варан̣ан̃а̄н̣анти вуччати (пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.68).

саббаттха асан̇гамаппат̣ихатамана̄варан̣ан̃а̄н̣анти еттха атӣта̄на̄гатапаччуппаннесу асан̇гам̣ сан̇гавирахитам̣ аппат̣ихатам̣ пат̣ипаккхавирахитам̣ хутва̄ паваттам̣ а̄варан̣авирахитам̣ н̃а̄н̣ам̣.

ана̄гатампи а̄дисатӣти –

‘‘имасмим̣ бхаддаке каппе, тайо а̄сим̣су на̄йака̄;

ахаметарахи самбуддхо, меттеййо ча̄пи хессатӣ’’ти. ча –

‘‘асӣтивассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу меттеййо на̄ма бхагава̄ локе уппаджджиссати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно’’ти ча (дӣ. ни. 3.107) –

‘‘атха кхо, бхиккхаве, сан̇кхо на̄ма ра̄джа̄ йо со йӯпо ран̃н̃а̄ маха̄пана̄дена ка̄ра̄пито, там̣ йӯпам̣ усса̄петва̄ аджджха̄васитва̄ там̣ датва̄ виссаджджитва̄ саман̣абра̄хман̣акапан̣аддхикаван̣иббакайа̄чака̄нам̣ да̄нам̣ датва̄ меттеййасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса сантике кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджиссатӣ’’ти ча (дӣ. ни. 3.108) –

‘‘ана̄гате ат̣т̣хиссаро на̄ма паччекасамбуддхо бхависсатӣ’’ти (ми. па. 4.1.3) ча, ‘‘суманиссаро на̄ма паччекасамбуддхо бхависсатӣ’’ти ча –

а̄дина̄ найена девадатта̄дӣнам̣ ана̄гатам̣ а̄чиккхати. паччуппаннампи а̄дисатӣти идам̣ па̄кат̣амева.

82. вибхӯтарӯпасан̃н̃исса̄ти саматиккантарӯпасан̃н̃исса. саббака̄йаппаха̄йиноти тадан̇гавиккхамбханавасена саббарӯпака̄йапаха̄йино, пахӣнарӯпабхавапат̣исандхикасса̄ти адхиппа̄йо. наттхи кин̃чӣти пассатоти вин̃н̃а̄н̣а̄бха̄вадассанена ‘‘наттхи кин̃чӣ’’ти пассато, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанала̄бхиноти вуттам̣ хоти. н̃а̄н̣ам̣ сакка̄нупуччха̄мӣти сакка̄ти бхагавантам̣ а̄лапанто а̄ха. тасса пуггаласса н̃а̄н̣ам̣ пуччха̄ми, кӣдисам̣ иччхитаббанти. катхам̣ неййа̄ти катхан̃ча со нетаббо, катхамасса уттарин̃а̄н̣ам̣ уппа̄детаббанти.

катама̄ рӯпасан̃н̃а̄ти еттха рӯпасан̃н̃а̄ти сан̃н̃а̄сӣсена вуттарӯпа̄вачараджха̄нан̃чева тада̄рамман̣ан̃ча. рӯпа̄вачараджха̄нампи хи рӯпанти вуччати ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дӣсу (дха. са. 248; пат̣и. ма. 1.209). тасса а̄рамман̣ампи ‘‘бахиддха̄ рӯпа̄ни пассати суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣ’’тиа̄дӣсу (дха. са. 223). тасма̄ идха рӯпе сан̃н̃а̄ рӯпасан̃н̃а̄ти евам̣ сан̃н̃а̄сӣсена рӯпа̄вачараджха̄нассетам̣ адхивачанам̣. рӯпам̣ сан̃н̃а̄ асса̄ти рӯпасан̃н̃а̄, рӯпамасса на̄манти вуттам̣ хоти. евам̣ патхавӣкасин̣а̄дибхедасса тада̄рамман̣асса четам̣ адхивачананти ведитаббам̣. идха пана кусалавипа̄какирийавасена пан̃чадасаджха̄насан̇кха̄та̄ рӯпасан̃н̃а̄ ева адхиппета̄. рӯпа̄вачарасама̄паттим̣ сама̄паннасса ва̄ти рӯпа̄вачаракусаладжджха̄насама̄паттим̣ сама̄паннасса. упапаннасса ва̄ти випа̄каджджха̄навасена тасмим̣ бхаве упапаннасса. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рисса ва̄ти имасмим̣йева аттабха̄ве кирийа̄джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ сукхам̣ уппа̄детва̄ вихарантасса. арӯпасама̄паттийоти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана̄дӣни. пат̣иладдхасса̄ти уппа̄детва̄ т̣хитасса. рӯпасан̃н̃а̄ вибхӯта̄ хонтӣти рӯпасан̃н̃а̄ апагата̄ хонти. вигата̄ти вина̄сита̄. ‘‘абха̄вита̄’’типи па̄т̣хо, сундаро.

тадан̇гасаматиккама̄ти тадан̇гаппаха̄навасена атиккамена. виккхамбханаппаха̄нена пахӣноти арӯпаджджха̄напат̣ила̄бхена виккхамбханена пахӣно. тасса рӯпака̄йоти тасса арӯпасама̄паттипат̣ила̄бхино арӯпапуггаласса рӯпа̄вачарака̄йо.

а̄кин̃чан̃н̃а̄йатананти еттха на̄сса кин̃чананти акин̃чанам̣, антамасо сан̇гаматтампи асса авасит̣т̣хам̣ наттхӣти вуттам̣ хоти. акин̃чанасса бха̄во а̄кин̃чан̃н̃ам̣, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанавин̃н̃а̄н̣а̄пагамассетам̣ адхивачанам̣, там̣ а̄кин̃чан̃н̃ам̣ адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена имисса̄ сан̃н̃а̄йа а̄йатананти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣, а̄ка̄се паваттитавин̃н̃а̄н̣а̄пагама̄рамман̣асса джха̄нассетам̣ адхивачанам̣. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасама̄паттим̣ сато сама̄паджджитва̄ти там̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ сатока̄рӣ хутва̄ сама̄паджджитва̄. тато вут̣т̣хахитва̄ти сатока̄рӣ хутва̄ та̄йа сама̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄йа. тан̃н̃ева вин̃н̃а̄н̣анти там̣ а̄ка̄се паваттитам̣ махаггатавин̃н̃а̄н̣ам̣. абха̄ветӣти вина̄сети. вибха̄ветӣти вивидха̄ на̄сети. антарадха̄петӣти адассанам̣ гамети.

катхам̣ со нетабботи со пуггало кенаппака̄рена джа̄нитаббо. винетабботи на̄на̄видхена джа̄нитаббо. анунетабботи пунаппунам̣ читтена катхам̣ гамайитаббо.

83. атхасса бхагава̄ та̄дисе пуггале аттано аппат̣ихатан̃а̄н̣атам̣ пака̄сетва̄ там̣ н̃а̄н̣ам̣ бйа̄ка̄тум̣ га̄тхама̄ха. таттха вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо сабба̄, абхиджа̄нам̣ татха̄гатоти абхисан̇кха̄равасена чатассо пат̣исандхивасена сатта̄ти евам̣ сабба̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо абхиджа̄нанто татха̄гато. тит̣т̣хантаменам̣ джа̄на̄тӣти камма̄бхисан̇кха̄равасена тит̣т̣хаметам̣ пуггалам̣ джа̄на̄ти – ‘‘а̄йатим̣ айам̣ евам̣гатико бхависсатӣ’’ти. дхимуттанти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатана̄дӣсу адхимуттам̣. таппара̄йан̣анти таммайам̣.

вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийоти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса т̣ха̄на̄ни савин̃н̃а̄н̣ака̄ кхандха̄ ева. таттха сеййатха̄пӣти нидассанаттхе нипа̄то йатха̄ манусса̄ти аттхо. апарима̄н̣есупи хи чаккава̄л̣есу апарима̄н̣а̄нам̣ манусса̄нам̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дивасена двепи екасадиса̄ наттхи. йепи хи каттхачи йамакабха̄таро ван̣н̣ена ва̄ сан̣т̣ха̄нена ва̄ садиса̄ хонти. тепи а̄локитавилокита̄дӣхи висадиса̄ва хонти. тасма̄ ‘‘на̄наттака̄йа̄’’ти вутта̄. пат̣исандхисан̃н̃а̄ пана несам̣ тихетука̄пи духетука̄пи ахетука̄пи хоти. тасма̄ ‘‘на̄наттасан̃н̃ино’’ти вутта̄. екачче ча дева̄ти чха ка̄ма̄вачарадева̄. тесу хи кесан̃чи ка̄йо нӣло хоти, кесан̃чи пӣтака̄диван̣н̣о. сан̃н̃а̄ пана несам̣ тихетука̄пи духетука̄пи хоти, ахетука̄ на хоти. екачче ча винипа̄тика̄ти чатуапа̄йавинимутта̄ пунаббасума̄та̄ йаккхинӣ пийан̇карама̄та̄ пхуссамитта̄ дхаммагутта̄ти евама̄дайо ан̃н̃е ча вема̄ника̄ пета̄. етесан̃хи ода̄така̄л̣аман̇гураччхависа̄маван̣н̣а̄дивасена чева кисатхӯларассадӣгхавасена ча ка̄йо на̄на̄ хоти, манусса̄нам̣ вийа тихетукадухетука̄хетукавасена сан̃н̃а̄пи. те пана дева̄ вийа на махесаккха̄, капан̣аманусса̄ вийа аппесаккха̄ дуллабхагха̄саччха̄дана̄ дуккхапӣл̣ита̄ вихаранти. екачче ка̄л̣апаккхе дуккхита̄ джун̣хапаккхе сукхита̄ хонти, тасма̄ сукхасамуссайато винипатитатта̄ винипа̄тика̄ти вутта̄. йе панеттха тихетука̄, тесам̣ дхамма̄бхисамайопи хоти пийан̇карама̄та̄дӣнам̣ вийа.

брахмака̄йика̄ти брахмапа̄рисаджджабрахмапурохитамаха̄брахма̄но. пат̣хама̄бхиниббатта̄ти те саббепи пат̣хамаджджха̄нена ниббатта̄. брахмапа̄рисаджджа̄ пана париттена, брахмапурохита̄ маджджхимена, ка̄йова несам̣ виппха̄рикатаро хоти. маха̄брахма̄но пан̣ӣтена, ка̄йо пана несам̣ ативиппха̄рикатаро хоти. ити те ка̄йасса на̄натта̄, пат̣хамаджджха̄навасена сан̃н̃а̄йа екатта̄ на̄наттака̄йа̄ екаттасан̃н̃иноти вутта̄. йатха̄ ча те, евам̣ чатӯсу апа̄йесу сатта̄. нирайесу хи кесан̃чи га̄вутам̣, кесан̃чи ад̣д̣хайоджанам̣, кесан̃чи тига̄вутам̣ аттабха̄во хоти, девадаттасса пана йоджанасатико джа̄то. тираччха̄несупи кечи кхуддака̄ хонти, кечи маханта̄. петтивисайесупи кечи сат̣т̣хихаттха̄, кечи асӣтихаттха̄ хонти, кечи суван̣н̣а̄, кечи дуббан̣н̣а̄. татха̄ ка̄лакан̃чика̄ асура̄. апи четтха дӣгхапит̣т̣хикапета̄ на̄ма сат̣т̣хийоджаника̄пи хонти. сан̃н̃а̄ пана саббесампи акусалавипа̄ка̄хетука̄ва хоти. ити а̄па̄йика̄пи на̄наттака̄йа̄ екаттасан̃н̃иноти сан̇кхам̣ гаччханти.

а̄бхассара̄ти дан̣д̣аукка̄йа аччи вийа етесам̣ сарӣрато а̄бха̄ чхиджджитва̄ чхиджджитва̄ патантӣ вийа сарати висаратӣти а̄бхассара̄. тесу пан̃чаканайе дутийататийаджджха̄надвайам̣ париттам̣ бха̄ветва̄ упапанна̄ паритта̄бха̄ на̄ма хонти. маджджхимам̣ бха̄ветва̄ упапанна̄ аппама̄н̣а̄бха̄ на̄ма хонти. пан̣ӣтам̣ бха̄ветва̄ упапанна̄ а̄бхассара̄ на̄ма хонти. идха пана уккат̣т̣хапариччхедавасена саббе гахита̄. саббесан̃хи тесам̣ ка̄йо екавиппха̄рова хоти, сан̃н̃а̄ пана авитаккавича̄раматта̄ ча авитаккаавича̄ра̄ ча̄ти на̄на̄.

субхакин̣ха̄ти субхена вокин̣н̣а̄, субхена сарӣраппабха̄ван̣н̣ена екаггхана̄ти аттхо. етесан̃хи на а̄бхассара̄нам̣ вийа чхиджджитва̄ чхиджджитва̄ пабха̄ гаччхатӣти. чатукканайе татийасса пан̃чаканайе чатуккасса париттамаджджхимапан̣ӣтасса джха̄насса васена париттасубхааппама̄н̣асубхасубхакин̣ха̄ на̄ма хутва̄ ниббаттанти. ити саббепи те екаттака̄йа̄ чева чатуттхаджджха̄насан̃н̃а̄йа екаттасан̃н̃ино ча̄ти ведитабба̄. вехаппхала̄пи чатуттхавин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитимева бхаджанти. асан̃н̃асатта̄ вин̃н̃а̄н̣а̄бха̄ва̄ еттха сан̇гахам̣ на гаччханти, сатта̄ва̄сесу гаччханти.

суддха̄ва̄са̄ виват̣т̣апаккхе т̣хита̄, на саббака̄лика̄, каппасатасахассампи асан̇кхйеййампи буддхасун̃н̃е локе на уппаджджанти. сол̣асакаппасахассаббхантаре буддхесу уппаннесуйева уппаджджанти. дхаммачаккапаваттисса (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 13; пат̣и. ма. 2.30) бхагавато кхандха̄ва̄расадиса̄ хонти. тасма̄ нева вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитим̣, на ча сатта̄ва̄сам̣ бхаджанти. маха̄сӣваттхеро пана ‘‘на кхо пана со, са̄рипутта, а̄ва̄со сулабхарӯпо, йо майа̄ ана̄вут̣т̣хапуббо имина̄ дӣгхена аддхуна̄ ан̃н̃атра суддха̄ва̄сехи девехӣти имина̄ суттена (ма. ни. 1.160) суддха̄ва̄са̄пи чатуттхавин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитим̣ чатуттхасатта̄ва̄сан̃ча бхаджантӣ’’ти вадати, там̣ аппат̣иба̄хитатта̄ суттасса анун̃н̃а̄там̣ (а. ни. ат̣т̣ха. 3.7.44-45; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.21).

саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ти еттха саббасоти сабба̄ка̄рена, сабба̄сам̣ ва̄ анавасеса̄нанти аттхо. рӯпасан̃н̃а̄нанти сан̃н̃а̄сӣсена вуттарӯпа̄вачараджджха̄на̄нан̃чева тада̄рамман̣а̄нан̃ча. рӯпа̄вачараджджха̄нампи хи рӯпанти вуччати ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дӣсу (дха. са. 248; пат̣и. ма. 1.209), тасса а̄рамман̣ампи ‘‘бахиддха̄ рӯпа̄ни пассати суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣ’’тиа̄дӣсу (дха. са. 223). тасма̄ идха ‘‘рӯпе сан̃н̃а̄ рӯпасан̃н̃а̄’’ти евам̣ сан̃н̃а̄сӣсена вуттарӯпа̄вачараджджха̄нассетам̣ адхивачанам̣. рӯпам̣ сан̃н̃а̄ асса̄ти рӯпасан̃н̃а̄, рӯпамасса на̄манти вуттам̣ хоти. евам̣ патхавӣкасин̣а̄дибхедасса тада̄рамман̣асса четам̣ адхивачананти ведитаббам̣.

саматиккама̄ти вира̄га̄ ниродха̄ ча. ким̣ вуттам̣ хоти? ета̄сам̣ кусалавипа̄какирийавасена пан̃чадасаннам̣ джха̄насан̇кха̄та̄нам̣ рӯпасан̃н̃а̄нам̣ етесан̃ча патхавӣкасин̣а̄дивасена ат̣т̣ханнам̣ а̄рамман̣асан̇кха̄та̄нам̣ рӯпасан̃н̃а̄нам̣ сабба̄ка̄рена анавасеса̄нам̣ ва̄ вира̄га̄ ча ниродха̄ ча вира̄гахету чева ниродхахету ча а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. на хи сакка̄ саббасо анатиккантарӯпасан̃н̃ена етам̣ упасампаджджа вихаритунти. таттха йасма̄ а̄рамман̣е авираттасса сан̃н̃а̄саматиккамо на хоти, саматикканта̄су ча сан̃н̃а̄су а̄рамман̣ам̣ саматиккантамева хоти. тасма̄ а̄рамман̣асаматиккамам̣ аватва̄ –

‘‘таттха катама̄ рӯпасан̃н̃а̄? рӯпа̄вачарасама̄паттим̣ сама̄паннасса ва̄ упапаннасса ва̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рисса ва̄ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄нана̄ сан̃джа̄нитаттам̣, има̄ вуччанти рӯпасан̃н̃а̄йо. има̄ рӯпасан̃н̃а̄йо атикканто хоти вӣтикканто саматикканто, тена вуччати саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄’’ти –

евам̣ вибхан̇ге (вибха. 602) сан̃н̃а̄нам̣йева саматиккамо вутто. йасма̄ пана а̄рамман̣асаматиккамена паттабба̄ ета̄ сама̄паттийо, на екасмим̣йева а̄рамман̣е пат̣хамаджджха̄на̄дӣни вийа, тасма̄ айам̣ а̄рамман̣асаматиккамавасена̄пи аттхаван̣н̣ана̄ ката̄ти ведитабба̄.

пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ти чаккха̄дӣнам̣ ваттхӯнам̣ рӯпа̄дӣнам̣ а̄рамман̣а̄нан̃ча пат̣игха̄тена уппанна̄ сан̃н̃а̄ пат̣игхасан̃н̃а̄, рӯпасан̃н̃а̄дӣнам̣ етам̣ адхивачанам̣. йатха̄ха – ‘‘таттха катама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄? рӯпасан̃н̃а̄ саддасан̃н̃а̄ гандхасан̃н̃а̄ расасан̃н̃а̄ пхот̣т̣хаббасан̃н̃а̄, има̄ вуччанти пат̣игхасан̃н̃а̄йо’’ти (вибха. 603). та̄сам̣ кусалавипа̄ка̄нам̣ пан̃чаннам̣ акусалавипа̄ка̄нам̣ пан̃чаннанти саббасо дасаннам̣ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ паха̄на̄ асамуппа̄да̄, аппаваттим̣ катва̄ти вуттам̣ хоти.

ка̄ман̃чета̄ пат̣хамаджджха̄на̄дӣни сама̄паннасса̄пи на санти, на хи тасмим̣ самайе пан̃чадва̄равасена читтам̣ паваттати, евам̣ сантепи ан̃н̃аттха пахӣна̄нам̣ сукхадуккха̄нам̣ чатуттхаджджха̄не вийа сакка̄йадит̣т̣ха̄дӣнам̣ татийамагге вийа ча имасмим̣йева джха̄не усса̄хаджананаттхам̣ имасса джха̄насса пасам̣са̄васена ета̄сам̣ еттха вачанам̣ ведитаббам̣. атха ва̄ – кин̃ча̄пи та̄ рӯпа̄вачарам̣ сама̄паннасса на санти, атха кхо на пахӣнатта̄ на санти, на хи рӯпавира̄га̄йа рӯпа̄вачарабха̄вана̄ сам̣ваттати, рӯпа̄йатта̄ ча ета̄сам̣ паватти, айам̣ пана бха̄вана̄ рӯпавира̄га̄йа сам̣ваттати. тасма̄ та̄ еттха ‘‘пахӣна̄’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати. на кевалан̃ча ваттум̣, екам̣сенева евам̣ дха̄ретумпи ват̣т̣ати. та̄сан̃хи ито пуббе аппахӣнатта̄йева ‘‘пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄паннасса саддо кан̣т̣ако’’ти (а. ни. 10.72) вутто бхагавата̄. идха ча пахӣнатта̄йева арӯпасама̄паттӣнам̣ а̄нен̃джата̄ сантавимоккхата̄ ча вутта̄ – ‘‘а̄л̣а̄ро ча ка̄ла̄мо арӯпам̣ сама̄панно пан̃чаматта̄ни сакат̣асата̄ни нисса̄йа нисса̄йа атикканта̄ни нева аддаса, на пана саддам̣ ассосӣ’’ти (дӣ. ни. 2.192).

на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ти на̄натте гочаре паватта̄нам̣ сан̃н̃а̄нам̣, на̄натта̄нам̣ ва̄ сан̃н̃а̄нам̣. йасма̄ хи ета̄ –

‘‘таттха катама̄ на̄наттасан̃н̃а̄? асама̄паннасса манодха̄тусаман̇гисса ва̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусаман̇гисса ва̄ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄нана̄ сан̃джа̄нитаттам̣, има̄ вуччанти на̄наттасан̃н̃а̄йо’’ти (вибха. 604) –

евам̣ вибхан̇ге вибхаджитва̄ вутта̄ва идха адхиппета̄ асама̄паннасса манодха̄тумановин̃н̃а̄н̣адха̄тусан̇гахита̄ сан̃н̃а̄ рӯпасадда̄дибхеде на̄натте на̄на̄сабха̄ве гочаре паваттанти. йасма̄ чета̄ ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусаласан̃н̃а̄ два̄даса акусаласан̃н̃а̄ ека̄даса ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касан̃н̃а̄ две акусалавипа̄касан̃н̃а̄ ека̄даса ка̄ма̄вачаракирийасан̃н̃а̄ти евам̣ чатучатта̄лӣсампи сан̃н̃а̄ на̄натта̄ на̄на̄сабха̄ва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асадиса̄, тасма̄ ‘‘на̄наттасан̃н̃а̄’’ти вутта̄. та̄сам̣ саббасо на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ана̄ваджджана̄ асаманна̄ха̄ра̄ апаччавеккхан̣а̄. йасма̄ та̄ на̄ваджджати на манасикароти на паччавеккхати, тасма̄ти вуттам̣ хоти.

йасма̄ четтха пурима̄ рӯпасан̃н̃а̄ пат̣игхасан̃н̃а̄ ча имина̄ джха̄нена ниббатте бхавепи на виджджанти, пагева тасмим̣ бхаве имам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихаран̣ака̄ле, тасма̄ та̄сам̣ ‘‘саматиккама̄ аттхан̇гама̄’’ти дведха̄пи абха̄войева вутто. на̄наттасан̃н̃а̄су пана йасма̄ ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусаласан̃н̃а̄ нава кирийасан̃н̃а̄ даса акусаласан̃н̃а̄ти, има̄ саттавӣсати сан̃н̃а̄ имина̄ джха̄нена ниббатте бхаве виджджанти, тасма̄ та̄сам̣ ‘‘аманасика̄ра̄’’ти вуттанти ведитаббам̣. татра̄пи хи имам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихаранто та̄сам̣ аманасика̄ра̄йева упасампаджджа вихарати, та̄ пана манасикаронто асама̄панно хотӣти. сан̇кхепато четтха ‘‘рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄’’ти имина̄ саббарӯпа̄вачарадхамма̄нам̣ паха̄нам̣ вуттам̣. ‘‘пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄’’ти имина̄ саббесам̣ ка̄ма̄вачарачиттачетасика̄нан̃ча паха̄нам̣ аманасика̄ро ча вуттоти ведитаббо (пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.213).

ити бхагава̄ паннарасаннам̣ рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккамена дасаннам̣ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гамена чатучатта̄лӣса̄йа на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄рена̄ти тӣхи падехи а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасама̄паттийа̄ ван̣н̣ам̣ катхеси. ким̣ ка̄ран̣а̄ти че? сотӯнам̣ усса̄хаджананаттхан̃чева палобханаттхан̃ча. саче хи кечи апан̣д̣ита̄ вадеййум̣ – ‘‘саттха̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасама̄паттим̣ ниббаттетха̄ти вадати, ко ну кхо ета̄йа ниббаттита̄йа аттхо, ко а̄нисам̣со’’ти. ‘‘те евам̣ ваттум̣ ма̄ лабхантӯ’’ти имехи а̄ка̄рехи сама̄паттийа̄ ван̣н̣ам̣ катхеси. тан̃хи несам̣ сутва̄ евам̣ бхависсати – ‘‘евам̣ санта̄ кира айам̣ сама̄патти евам̣ пан̣ӣта̄, ниббаттесса̄ма на’’нти, атхасса̄ ниббаттанаттха̄йа усса̄хам̣ кариссантӣти.

палобханаттхан̃ча̄пи тесам̣ етисса̄ ван̣н̣ам̣ катхеси висакан̣т̣акава̄н̣иджовийа, висакан̣т̣акава̄н̣иджо на̄ма гул̣ава̄н̣иджо вуччати. со кира гул̣апха̄н̣итакхан̣д̣асаккара̄дӣни сакат̣ена а̄да̄йа паччантага̄мам̣ гантва̄ ‘‘висакан̣т̣акам̣ ган̣хатха, висакан̣т̣акам̣ ган̣хатха̄’’ти уггхосеси. там̣ сутва̄ га̄мика̄ ‘‘висам̣ на̄ма каккхал̣ам̣, йо нам̣ кха̄дати, со марати, кан̣т̣акопи виджджхитва̄ ма̄рети, убхопете каккхал̣а̄, ко еттха а̄нисам̣со’’ти гехадва̄ра̄ни тхакесум̣, да̄раке ча пала̄песум̣. там̣ дисва̄ ва̄н̣иджо ‘‘авоха̄ракусала̄ име га̄мика̄, ханда не упа̄йена ган̣ха̄пемӣ’’ти ‘‘атимадхурам̣ ган̣хатха, атиса̄дум̣ ган̣хатха, гул̣ам̣ пха̄н̣итам̣ саккарам̣ самаггхам̣ лаббхати, кӯт̣ама̄сакакӯт̣акаха̄пан̣а̄дӣхипи лаббхатӣ’’ти уггхосеси. там̣ сутва̄ га̄мика̄ хат̣т̣хапахат̣т̣ха̄ никкханта̄ бахумпи мӯлам̣ датва̄ гахесум̣.

таттха ва̄н̣иджасса ‘‘висакан̣т̣акам̣ ган̣хатха̄’’ти уггхосанам̣ вийа бхагавато ‘‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасама̄паттим̣ ниббаттетха̄’’ти вачанам̣. ‘‘убхопете каккхал̣а̄, ко еттха а̄нисам̣со’’ти га̄мика̄нам̣ чинтанам̣ вийа ‘‘бхагава̄ ‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ ниббаттетха̄’ти а̄ха, ко ну кхо еттха а̄нисам̣со, на̄сса гун̣ам̣ джа̄на̄ма̄’’ти сотӯнам̣ чинтанам̣. атхасса ва̄н̣иджасса ‘‘атимадхурам̣ ган̣хатха̄’’тиа̄дивачанам̣ вийа бхагавато рӯпасан̃н̃а̄саматиккамана̄дикам̣ а̄нисам̣саппака̄санам̣. идан̃хи сутва̄ те бахумпи мӯлам̣ датва̄ га̄мика̄ вийа гул̣ам̣ ‘‘имина̄ а̄нисам̣сена палобхитачитта̄ махантампи усса̄хам̣ катва̄ имам̣ сама̄паттим̣ ниббаттессантӣ’’ти усса̄хаджананаттхам̣ палобханаттхан̃ча катхеси.

а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанӯпага̄ти еттха на̄сса антоти анантам̣, а̄ка̄сам̣ анантам̣ а̄ка̄са̄нантам̣, а̄ка̄са̄нантам̣ ева а̄ка̄са̄нан̃чам̣, там̣ а̄ка̄са̄нан̃чам̣ адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄йатанамасса сасампайуттадхаммасса джха̄насса дева̄нам̣ дева̄йатанамива̄ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣. касин̣уггха̄т̣има̄ка̄сассетам̣ адхивачанам̣. таттха джха̄нам̣ ниббаттетва̄ пат̣исандхивасена а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанабхавам̣ упагата̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанӯпага̄. ито паресу висесаматтамева ван̣н̣айисса̄ма (дха. са. ат̣т̣ха. 265, 1436-7).

а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма̄ти еттха та̄ва пуббе вуттанайена а̄ка̄са̄нан̃чам̣ а̄йатанамасса адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена̄ти джха̄нампи а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣, вуттанайенева а̄рамман̣ампи. еваметам̣ джха̄нан̃ча а̄рамман̣ан̃ча̄ти убхайампи аппаваттикаран̣ена ча аманасикаран̣ена ча саматиккамитва̄ва йасма̄ идам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихаритаббам̣, тасма̄ убхайампетам̣ екаджджхам̣ катва̄ ‘‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма̄’’ти идам̣ вуттанти ведитаббам̣.

вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанӯпага̄ти еттха пана ‘‘ананта’’нти манасика̄таббавасена на̄сса антоти анантам̣, анантамева а̄нан̃чам̣, вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄нан̃чам̣ ‘‘вин̃н̃а̄н̣а̄нан̃ча’’нти аватва̄ ‘‘вин̃н̃а̄н̣ан̃ча’’нти вуттам̣. айан̃хеттха рул̣хӣсаддо. тадева вин̃н̃а̄н̣ан̃чам̣ адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄йатананти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣. таттха джха̄нам̣ ниббаттетва̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанабхавам̣ упагата̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанӯпага̄.

вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма̄ти еттхапи пуббе вуттанайенева вин̃н̃а̄н̣ан̃чам̣ а̄йатанамасса адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена̄ти джха̄нампи вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣, вуттанайенева ча а̄рамман̣ампи. еваметам̣ джха̄нан̃ча а̄рамман̣ан̃ча̄ти убхайампи аппаваттикаран̣ена ча аманасикаран̣ена ча саматиккамитва̄ва йасма̄ идам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихаритаббам̣, тасма̄ убхайампетам̣ екаджджхам̣ катва̄ ‘‘вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма̄’’ти идам̣ вуттанти ведитаббам̣.

а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпага̄ти еттха пана на̄сса кин̃чананти акин̃чанам̣, антамасо бхан̇гаматтампи асса авасит̣т̣хам̣ наттхӣти вуттам̣ хоти. акин̃чанасса бха̄во а̄кин̃чан̃н̃ам̣, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанавин̃н̃а̄н̣а̄пагамассетам̣ адхивачанам̣. там̣ а̄кин̃чан̃н̃ам̣ адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄йатананти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣. таттха джха̄нам̣ ниббаттетва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанабхавам̣ упагата̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпага̄. айам̣ саттамавин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣти имам̣ саттамам̣ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса т̣ха̄нам̣ джа̄на̄ти. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ йатхева сан̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣асса̄пи сукхуматта̄ нева вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, тасма̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣсу на вуттам̣.

абхӯтанти абхӯтаттхам̣ ‘‘рӯпам̣ атта̄’’тиа̄дивачанам̣. там̣ випалла̄сабха̄вато атаччхам̣. дит̣т̣хиниссайато анаттхасан̃хитам̣. атха ва̄ абхӯтанти асантам̣ авиджджама̄нам̣. ачорассева ‘‘идам̣ те чорика̄йа а̄бхатам̣, на идам̣ туйхам̣ гхаре дхана’’нтиа̄дивачанам̣. атаччханти ататха̄ка̄рам̣ ан̃н̃атха̄ сантам̣. анаттхасан̃хитанти на идхалокаттхам̣ ва̄ паралокаттхам̣ ва̄ нисситам̣. на там̣ татха̄гато бйа̄каротӣти там̣ аниййа̄никакатхам̣ татха̄гато на катхети. бхӯтам̣ таччхам̣ анаттхасан̃хитанти ра̄джакатха̄дитираччха̄накатхам̣. бхӯтам̣ таччхам̣ аттхасан̃хитанти арийасаччасаннисситам̣. татра ка̄лан̃н̃ӯ татха̄гато хотӣти тасмим̣ татийабйа̄каран̣е тасса пан̃хасса бйа̄каран̣аттха̄йа татха̄гато ка̄лан̃н̃ӯ хоти. маха̄джанасса а̄да̄нака̄лам̣ гахан̣ака̄лам̣ джа̄нитва̄ сахетукам̣ сака̄ран̣ам̣ катва̄ йуттапаттака̄лейева бйа̄каротӣти аттхо.

йуттапаттака̄ле вадатӣти ка̄лава̄дӣ. бхӯтам̣ сабха̄вам̣ вадатӣти бхӯтава̄дӣ. параматтхам̣ нибба̄нам̣ вадатӣти аттхава̄дӣ. маггапхаладхаммам̣ вадатӣти дхаммава̄дӣ. сам̣вара̄дивинайам̣ вадатӣти винайава̄дӣ. таттха дит̣т̣ханти апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу апарима̄н̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ чаккхудва̄ресу а̄па̄тхам̣ а̄гаччхантам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ на̄ма аттхи, там̣ сабба̄ка̄рато джа̄на̄ти пассати. евам̣ джа̄ната̄ пассата̄ ча тена там̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄дивасена ва̄ дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄тесу лаббхама̄накападавасена ва̄ ‘‘катамам̣ там̣ рӯпам̣ рӯпа̄йатанам̣? йам̣ рӯпам̣ чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа ван̣н̣анибха̄ санидассанам̣ саппат̣игхам̣ нӣлам̣ пӣтака’’нтиа̄дина̄ (дха. са. 617-618) найена анекехи на̄мехи терасахи ва̄рехи двипан̃н̃а̄са̄йа найехи вибхаджджама̄нам̣ татхамева хоти витатхам̣ наттхи. еса найо сотадва̄ра̄дӣсупи. а̄па̄тхама̄гаччхантесу садда̄дӣсу тесам̣ вивидхам̣ дассетум̣ ‘‘дит̣т̣хам̣ сута’’нти а̄ха. таттха дит̣т̣ханти рӯпа̄йатанам̣. сутанти садда̄йатанам̣. мутанти патва̄ гахетаббато гандха̄йатанам̣ раса̄йатанам̣ пхот̣т̣хабба̄йатанам̣. вин̃н̃а̄танти сукхадуккха̄дидхамма̄рамман̣ам̣. паттанти парийеситва̄ ва̄ апарийеситва̄ ва̄ паттам̣. парийеситанти паттам̣ ва̄ апаттам̣ ва̄ парийеситам̣. анувичаритам̣ манаса̄ти читтена анусан̃чаритам̣.

татха̄гатена абхисамбуддханти имина̄ етам̣ дассети – йан̃хи апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу имасса садевакасса локасса нӣлам̣ пӣтакантиа̄ди рӯпа̄рамман̣ам̣ чаккхудва̄ре а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, ‘‘айам̣ сатто имасмим̣ кхан̣е имам̣ на̄ма рӯпа̄рамман̣ам̣ дисва̄ сумано ва̄ думмано ва̄ маджджхатто ва̄ джа̄то’’ти саббам̣ там̣ татха̄гатасса евам̣ абхисамбуддхам̣. татха̄ йам̣ апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу имасса садевакасса локасса бхерисаддо мудин̇гасаддотиа̄ди садда̄рамман̣ам̣ сотадва̄ре а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, мӯлагандхо тачагандхотиа̄ди гандха̄рамман̣ам̣ гха̄надва̄ре а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, мӯларасо кхандхарасотиа̄ди раса̄рамман̣ам̣ дживха̄два̄ре а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, каккхал̣ам̣ мудукантиа̄ди патхавӣдха̄тутеджодха̄тува̄йодха̄тубхедам̣ пхот̣т̣хабба̄рамман̣ам̣ ка̄йадва̄ре а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, ‘‘айам̣ сатто имасмим̣ кхан̣е имам̣ на̄ма пхот̣т̣хабба̄рамман̣ам̣ пхуситва̄ сумано ва̄ думмано ва̄ маджджхатто ва̄ джа̄то’’ти саббам̣ там̣ татха̄гатасса евам̣ абхисамбуддхам̣. татха̄ йам̣ апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу имасса садевакасса локасса сукхадуккха̄дибхедам̣ дхамма̄рамман̣ам̣ манодва̄расса а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, ‘‘айам̣ сатто имасмим̣ кхан̣е имам̣ на̄ма дхамма̄рамман̣ам̣ виджа̄нитва̄ сумано ва̄ думмано ва̄ маджджхатто ва̄ джа̄то’’ти саббам̣ там̣ татха̄гатасса евам̣ абхисамбуддхам̣.

йан̃хи, чунда, имесам̣ сатта̄нам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣, таттха татха̄гатена адит̣т̣хам̣ ва̄ асутам̣ ва̄ амутам̣ ва̄ авин̃н̃а̄там̣ ва̄ наттхи, имасса пана маха̄джанасса парийеситва̄ апаттампи аттхи, апарийеситва̄ апаттампи аттхи, парийеситва̄ паттампи аттхи, апарийеситва̄ паттампи аттхи, саббампи татха̄гатасса асампаттам̣ на̄ма наттхи н̃а̄н̣ена асаччхикатам̣. тасма̄ татха̄гатоти вуччатӣти йам̣ татха̄ локена гатам̣, тасса татхева гататта̄ татха̄гатоти вуччатӣти. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘абхисамбуддха’’нти вуттам̣, там̣ гатасаддена екаттхам̣. имина̄ найена саббава̄ресу татха̄гатоти нигамасса аттхо ведитаббо (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.188; а. ни. ат̣т̣ха. 2.4.23).

‘‘йан̃ча, чунда, раттим̣ татха̄гато ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхати, йан̃ча раттим̣ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йати, йам̣ етасмим̣ антаре бха̄сати лапати ниддисати, саббам̣ там̣ татхева хоти, но ан̃н̃атха̄, тасма̄ татха̄гатоти вуччатӣ’’ти –

еттха йам̣ раттим̣ бхагава̄ бодхиман̣д̣е аппара̄джитапаллан̇ке нисинно тин̣н̣ам̣ ма̄ра̄нам̣ маттхакам̣ маддитва̄ ануттарасамма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо, йан̃ча раттим̣ йамакаса̄ла̄намантаре анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи, еттхантаре пан̃чачатта̄лӣсавассапарима̄н̣е ка̄ле пат̣хамабодхийа̄пи маджджхимабодхийа̄пи паччхимабодхийа̄пи йам̣ бхагавата̄ бха̄ситам̣ суттам̣ геййам̣…пе… ведаллам̣, там̣ саббам̣ аттхато ча бйан̃джанато ча анупаваджджам̣ анӯнаманадхикам̣ сабба̄ка̄рапарипун̣н̣ам̣ ра̄гамаданиммаданам̣ досамохамаданиммаданам̣ наттхи, таттха ва̄л̣аггаматтампи аваккхалитам̣, саббам̣ там̣ екамуддика̄йа лан̃чхитам̣ вийа, екана̄л̣ийа̄ митам̣ вийа, екатула̄йа тулитам̣ вийа ча татхамева хоти витатхам̣ наттхи. тена̄ха – ‘‘йан̃ча, чунда, раттим̣ татха̄гато…пе… саббам̣ там̣ татхамева хоти, но ан̃н̃атха̄ тасма̄ татха̄гатоти вуччатӣ’’ти. гадааттхо хи еттха гатасаддо.

апи ча – а̄гаданам̣ а̄гадо, вачананти аттхо. татхо авипарӣто а̄гадо асса̄ти да-ка̄расса та-ка̄рам̣ катва̄ гатоти еваметасмим̣ аттхе падасиддхи ведитабба̄.

‘‘йатха̄ва̄дӣ, чунда…пе… вуччатӣ’’ти еттха бхагавато ва̄ча̄йа ка̄йо ануломети ка̄йассапи ва̄ча̄, тасма̄ бхагава̄ йатха̄ва̄дӣ татха̄ка̄рӣ, йатха̄ка̄рӣ татха̄ва̄дӣ ча хоти, евам̣бхӯтасса часса йатха̄ ва̄ча̄, ка̄йопи татха̄ гато паваттоти аттхо. йатха̄ ча ка̄йо, ва̄ча̄пи татха̄ гата̄ паватта̄ти татха̄гатоти еваметтха падасиддхи ведитабба̄.

абхибхӯ анабхибхӯтоти упари бхаваггам̣ хет̣т̣ха̄ авӣчипарийантам̣ апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу саббасатте абхибхавати сӣленапи сама̄дхина̄пи пан̃н̃а̄йапи вимуттийа̄пи на тасса тула̄ ва̄ пама̄н̣ам̣ ва̄ аттхи. атуло аппамеййо ануттаро ра̄джара̄джа̄ девадево сакка̄нам̣ атисакко брахма̄нам̣ атибрахма̄. ан̃н̃адаттхӯти екам̣саттхе нипа̄то. даккхатӣти дасо. васам̣ ваттетӣти васаваттӣ.

татра̄йам̣ падасиддхи ведитабба̄ – агадо вийа агадо, ко панеса? десана̄вила̄со чева пун̃н̃уссайо ча. тена хеса маха̄нубха̄во бхисакко дибба̄гадена саппе вийа саббапараппава̄дино садевакан̃ча локам̣ абхибхавати. ити саббалока̄бхибхаване татхо авипарӣто десана̄вила̄самайо чева пун̃н̃уссайо ча агадо асса̄ти да-ка̄расса та-ка̄рам̣ катва̄ татха̄гатоти ведитаббо (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.7).

идхаттхан̃н̃ева джа̄на̄ти камма̄бхисан̇кха̄равасена̄ти апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄равасена идхаттхан̃н̃ева джа̄на̄ти. ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ти упа̄диннакхандхабхеда̄ маран̣ато парам̣. апа̄йантиа̄дӣсу вуд̣д̣хисан̇кха̄тасукхаса̄тато айа̄ апетатта̄ апа̄йо. дуккхасса гати пат̣исаран̣анти дуггати. дуккарака̄рино еттха винипатантӣти винипа̄то. ниратиат̣т̣хена нирасса̄дат̣т̣хена нирайо. там̣ апа̄йам̣…пе… нирайам̣. упападжджиссатӣти пат̣исандхивасена уппаджджиссати. тираччха̄найонинти тирийам̣ ан̃чантӣти тираччха̄на̄, тесам̣ йони тираччха̄найони, там̣ тираччха̄найоним̣. петтивисайанти паччабха̄вам̣ патта̄нам̣ висайоти петтивисайо, там̣ петтивисайам̣. манасо уссанната̄йа манусса̄, тесу мануссесу. ито парам̣ камма̄бхисан̇кха̄равасена̄ти еттха пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄равасена аттхо гахетаббо.

а̄сава̄нам̣ кхайа̄ти а̄сава̄нам̣ вина̄сена. ана̄савам̣ четовимуттинти а̄сававирахитам̣ арахаттапхаласама̄дхим̣. пан̃н̃а̄вимуттинти арахаттапхалапан̃н̃ам̣. арахаттапхаласама̄дхи ра̄гавира̄га̄ четовимутти, арахаттапхалапан̃н̃а̄ авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимуттӣти ведитабба̄. тан̣ха̄чаритена ва̄ аппана̄джха̄набалена килесе виккхамбхетва̄ адхигатам̣ арахаттапхалам̣ ра̄гавира̄га̄ четовимутти, дит̣т̣хичаритена упача̄раджджха̄наматтам̣ ниббаттетва̄ випасситва̄ адхигатам̣ арахаттапхалам̣ авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти. ана̄га̄мипхалам̣ ва̄ ка̄мара̄гам̣ сандха̄йа ра̄гавира̄га̄ четовимутти, арахаттапхалам̣ саббаппака̄рато авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти.

а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ дхимуттанти вимоккхена̄ти кенат̣т̣хена вимоккхо ведитабботи? адхимуччанат̣т̣хена. ко айам̣ адхимуччанат̣т̣хо на̄ма? паччанӣкадхаммехи ча сут̣т̣ху вимуччанат̣т̣хо, а̄рамман̣е ча абхиративасена сут̣т̣ху вимуччанат̣т̣хо, питу ан̇ке виссат̣т̣хаан̇гапаччан̇гасса да̄ракасса сайанам̣ вийа аниггахитабха̄вена нира̄сан̇ката̄йа а̄рамман̣е паваттӣти вуттам̣ хоти. еварӯпена вимоккхена дхимуттанти. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ мун̃читва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане нира̄сан̇кавасена дхимуттам̣ аллӣнам̣. татра̄дхимуттанти тасмим̣ сама̄дхимхи аллӣнам̣. тададхимуттанти тасмим̣ джха̄не адхимуттам̣. тада̄дхипатеййанти там̣ джха̄нам̣ джет̣т̣хакам̣. рӯпа̄дхимуттотиа̄дӣни пан̃ча ка̄магун̣агарукавасена вутта̄ни. кула̄дхимуттотиа̄дӣни тӣн̣и кхаттийа̄дикулагарукавасена вутта̄ни. ла̄бха̄дхимуттотиа̄дӣни ат̣т̣ха локадхаммавасена вутта̄ни. дхӣвара̄дхимуттотиа̄дӣни чатта̄ри паччайавасена вутта̄ни. суттанта̄дхимуттотиа̄дӣни пит̣акаттайавасена вутта̄ни. а̄ран̃н̃акан̇га̄дхимуттотиа̄дӣни дхутан̇гасама̄да̄навасена вутта̄ни. пат̣хамаджджха̄на̄дхимуттотиа̄дӣни пат̣ила̄бхавасена вутта̄ни.

каммапара̄йан̣анти абхисан̇кха̄равасена. випа̄капара̄йан̣анти паваттивасена. каммагаруканти четана̄гарукам̣. пат̣исандхигаруканти упапаттигарукам̣.

84. а̄кин̃чан̃н̃а̄самбхавам̣ н̃атва̄ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄паттито вут̣т̣хахитва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанаджанакакамма̄бхисан̇кха̄рам̣ н̃атва̄ ‘‘кинти палибодхо айа’’нти. нандисам̣йоджанам̣ итӣти йа̄ чатуттхаарӯпара̄гасан̇кха̄та̄ нандӣ тан̃ча сам̣йоджанам̣ н̃атва̄. тато таттха випассатӣти атха таттха а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄паттито вут̣т̣хахитва̄ там̣ сама̄паттим̣ аничча̄дивасена випассати. етам̣ н̃а̄н̣ам̣ татхам̣ тасса̄ти етам̣ тасса пуггаласса евам̣ випассато ануккамена уппаннам̣ арахаттан̃а̄н̣ам̣ авипарӣтам̣. вусӣматоти вуситавантасса. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ идампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси, десана̄парийоса̄не ча пуббасадисо ева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

саддхаммаппаджджотика̄йа чӯл̣аниддеса-ат̣т̣хакатха̄йа

поса̄лама̄н̣авасуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.