11. джатукан̣н̣има̄н̣авасуттаниддесаван̣н̣ана̄
65. ека̄дасаме джатукан̣н̣исутте – сутва̄нахам̣ вӣра ака̄мака̄минти ахам̣ ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 1; дӣ. ни. 1.157, 255, 301; а. ни. 6.10; сам̣. ни. 5.997) найена вӣра ка̄ма̄нам̣ ака̄манато ака̄мака̄мим̣ буддхам̣ сутва̄. ака̄мама̄гаманти никка̄мам̣ бхагавантам̣ пуччхитум̣ а̄гатомхи. сахаджанетта̄ти сахаджа̄тасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ачаккху. йатха̄таччханти йатха̄татхам̣. брӯхи мети пуна йа̄чанто бхан̣ати. йа̄чанто хи сахассаккхаттумпи бхан̣еййа, ко пана ва̄до двиккхаттум̣.
итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхоти имесам̣ пада̄нам̣ аттхо хет̣т̣ха̄ вуттова. виджджа̄хи пана чаран̣ена ча сампаннатта̄ виджджа̄чаран̣асампанно. таттха виджджа̄ти тиссопи виджджа̄ ат̣т̣хапи виджджа̄. тиссо виджджа̄ бхайабхеравасутте (ма. ни. 1.34 а̄дайо) вуттанайена ведитабба̄, ат̣т̣ха амбат̣т̣хасутте (дӣ. ни. 1.254 а̄дайо). таттха хи випассана̄н̃а̄н̣ена маномайиддхийа̄ ча саха чха абхин̃н̃а̄ париггахетва̄ ат̣т̣ха виджджа̄ вутта̄. чаран̣анти сӣласам̣варо индрийесу гуттадва̄рата̄ бходжане маттан̃н̃ута̄ джа̄гарийа̄нуйого сатта саддхамма̄ чатта̄ри рӯпа̄вачараджджха̄на̄нӣти име паннараса дхамма̄ ведитабба̄. имейева хи паннараса дхамма̄ йасма̄ етехи чарати арийаса̄вако гаччхати аматам̣ дисам̣, тасма̄ ‘‘чаран̣а’’нти вутта̄. йатха̄ха – ‘‘идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако сӣлава̄ хотӣ’’ти (ма. ни. 2.24) саббам̣ маджджхимапан̣н̣а̄саке вуттанайена ведитаббам̣. бхагава̄ има̄хи виджджа̄хи имина̄ ча чаран̣ена саманна̄гато, тена вуччати виджджа̄чаран̣асампанноти. таттха виджджа̄сампада̄ бхагавато саббан̃н̃утам̣ пӯретва̄ т̣хита̄, чаран̣асампада̄ маха̄ка̄рун̣икатам̣. со саббан̃н̃ута̄йа саббасатта̄нам̣ аттха̄наттхам̣ н̃атва̄ маха̄ка̄рун̣иката̄йа анаттхам̣ париваджджетва̄ аттхе нийоджети, йатха̄ там̣ виджджа̄чаран̣асампанно. тенасса са̄вака̄ суппат̣ипанна̄ хонти, но дуппат̣ипанна̄, виджджа̄чаран̣авипанна̄нан̃хи са̄вака̄ аттантапа̄дайо вийа (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.1).
собханагаманатта̄ сундарам̣ т̣ха̄нам̣ гататта̄ самма̄ гататта̄ самма̄ ча гадатта̄ сугато. гаманампи хи гатанти вуччати. тан̃ча бхагавато собханам̣ парисуддхаманаваджджам̣. ким̣ пана танти? арийамагго. тена хеса гаманена кхемам̣ дисам̣ асаджджама̄но гатоти собханагаманатта̄ сугато. сундаран̃чеса т̣ха̄нам̣ гато аматам̣ нибба̄нанти сундарам̣ т̣ха̄нам̣ гататта̄пи сугато. самма̄ ча гато тена тена маггена пахӣне килесе пуна апачча̄гаччханто. вуттан̃хетам̣ –
‘‘сота̄паттимаггена йе килеса̄ пахӣна̄, те килесе на пунети на паччети на пачча̄гаччхатӣти сугато…пе… арахаттамаггена йе килеса̄ пахӣна̄, те килесе на пунети на паччети на пачча̄гаччхатӣти сугато’’ти (маха̄ни. 38; чӯл̣ани. меттагӯма̄н̣авапуччха̄ниддеса 27).
самма̄ ва̄ гато дӣпан̇карапа̄дамӯлато пабхути йа̄ва бодхиман̣д̣а̄ та̄ва саматим̣сапа̄рамӣпӯрика̄йа самма̄ пат̣ипаттийа̄ саббалокасса хитасукхамева каронто сассатам̣ уччхедам̣ ка̄масукхам̣ аттакиламатханти име ча анте анупагаччханто гатоти самма̄ гататта̄пи сугато. самма̄ чеса гадати йуттат̣т̣ха̄несу йуттамева ва̄чам̣ бха̄сатӣти самма̄ гадатта̄пи сугато.
татридам̣ са̄дхакасуттам̣ –
‘‘йам̣ татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти абхӯтам̣ атаччхам̣ анаттхасам̣хитам̣, са̄ ча паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄, на там̣ татха̄гато ва̄чам̣ бха̄сати. йампи татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти бхӯтам̣ таччхам̣ анаттхасам̣хитам̣, са̄ ча паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄, тампи татха̄гато ва̄чам̣ на бха̄сати. йан̃ча кхо татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти бхӯтам̣ таччхам̣ аттхасам̣хитам̣, са̄ ча паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄, татра ка̄лан̃н̃ӯ татха̄гато хоти тасса̄ ва̄ча̄йа веййа̄каран̣а̄йа. йам̣ татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти абхӯтам̣ атаччхам̣ анаттхасам̣хитам̣. са̄ ча паресам̣ пийа̄ мана̄па̄, на там̣ татха̄гато ва̄чам̣ бха̄сати. йампи татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти бхӯтам̣ таччхам̣ анаттхасам̣хитам̣, са̄ ча паресам̣ пийа̄ мана̄па̄, тампи татха̄гато ва̄чам̣ на бха̄сати. йан̃ча кхо татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти бхӯтам̣ таччхам̣ аттхасам̣хитам̣, са̄ ча паресам̣ пийа̄ мана̄па̄, татра ка̄лан̃н̃ӯ татха̄гато хоти тасса̄ ва̄ча̄йа веййа̄каран̣а̄йа̄’’ти (ма. ни. 2.86).
евам̣ самма̄ гадатта̄пи сугатоти ведитаббо.
саббатха̄ видиталокатта̄ пана локавидӯ. со хи бхагава̄ сабха̄вато самудайато ниродхато ниродхӯпа̄йатоти саббатха̄ локам̣ аведи ан̃н̃а̄си пат̣ивиджджхи. йатха̄ха –
‘‘йаттха кхо, а̄вусо, на джа̄йати на джӣйати на мӣйати на чавати на упападжджати, на̄хам̣ там̣ гаманена локасса антам̣ н̃а̄теййам̣ дат̣т̣хеййам̣ паттеййанти вада̄ми. на ча̄хам̣, а̄вусо, аппатва̄ва локасса антам̣ дуккхасса антакирийам̣ вада̄ми. апи ча̄хам̣, а̄вусо, имасмим̣йева бйа̄маматте кал̣еваре сасан̃н̃имхи саманаке локан̃ча пан̃н̃апеми локасамудайан̃ча локаниродхан̃ча локаниродхага̄минин̃ча пат̣ипадам̣ (сам̣. ни. 1.107; а. ни. 4.45).
‘‘гаманена на паттаббо, локассанто куда̄чанам̣;
на ча аппатва̄ локантам̣, дуккха̄ аттхи памочанам̣.
‘‘тасма̄ хаве локавидӯ сумедхо, локантагӯ вуситабрахмачарийо;
локасса антам̣ самита̄ви н̃атва̄, на̄сӣсатӣ локамимам̣ паран̃ча̄’’ти. (сам̣. ни. 1.107; а. ни. 4.45);
апи ча – тайо лока̄ сан̇кха̄ралоко сатталоко ока̄салокоти. таттха ‘‘еко локо саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄’’ти (пат̣и. ма. 1.112) а̄гатат̣т̣ха̄не сан̇кха̄ралоко ведитаббо. ‘‘сассато локоти ва̄ асассато локоти ва̄’’ти (дӣ. ни. 1.421; ма. ни. 1.269; сам̣. ни. 4.416; вибха. 937) а̄гатат̣т̣ха̄не сатталоко.
‘‘йа̄вата̄ чандимасӯрийа̄ парихаранти, диса̄ бханти вирочама̄на̄;
та̄ва сахассадха̄ локо, еттха те ваттатӣ васо’’ти. (ма. ни. 1.503) –
а̄гатат̣т̣ха̄не ока̄салоко. тампи бхагава̄ саббатха̄ аведи. татха̄ хисса ‘‘еко локо саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄. две лока̄ на̄ман̃ча рӯпан̃ча. тайо лока̄ тиссо ведана̄. чатта̄ро лока̄ чатта̄ро а̄ха̄ра̄. пан̃ча лока̄ пан̃чупа̄да̄наккхандха̄. чха лока̄ чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни. сатта лока̄ сатта вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо. ат̣т̣ха лока̄ ат̣т̣ха локадхамма̄. нава лока̄ нава сатта̄ва̄са̄. даса лока̄ даса̄йатана̄ни. два̄даса лока̄ два̄даса̄йатана̄ни. ат̣т̣ха̄расалока̄ ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо’’ти (пат̣и. ма. 1.112) айам̣ сан̇кха̄ралокопи саббатха̄ видито.
йасма̄ панеса саббесампи сатта̄нам̣ а̄сайам̣ джа̄на̄ти, анусайам̣ джа̄на̄ти, чаритам̣ джа̄на̄ти, адхимуттим̣ джа̄на̄ти, аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе, сва̄ка̄ре два̄ка̄ре, сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайе, бхаббе абхаббе сатте джа̄на̄ти. тасма̄сса сатталокопи саббатха̄ видито. йатха̄ ча сатталоко, евам̣ ока̄салокопи. татха̄ хеса екам̣ чаккава̄л̣ам̣ а̄йа̄мато ча виттха̄рато ча йоджана̄нам̣ два̄даса сатасахасса̄ни чатутим̣са сата̄ни ча пан̃н̃а̄сан̃ча йоджана̄ни. париккхепато –
саббам̣ сатасахасса̄ни, чхаттим̣са париман̣д̣алам̣;
даса чева сахасса̄ни, ад̣д̣худ̣д̣ха̄ни сата̄ни ча.
таттха –
дуве сатасахасса̄ни, чатта̄ри нахута̄ни ча;
еттакам̣ бахалаттена, сан̇кха̄та̄йам̣ васундхара̄.
тасса̄йева сандха̄ракам̣ –
чатта̄ри сатасахасса̄ни, ат̣т̣хева нахута̄ни ча;
еттакам̣ бахалаттена, джалам̣ ва̄те патит̣т̣хитам̣.
тасса̄пи сандха̄рако –
нава сатасахасса̄ни, ма̄луто набхамуггато;
сат̣т̣хи чева сахасса̄ни, еса̄ локасса сан̣т̣хити.
евам̣ сан̣т̣хите четтха йоджана̄нам̣ –
чатура̄сӣти сахасса̄ни, аджджхога̄л̣хо махан̣н̣аве;
аччуггато та̄вадева, синеру паббатуттамо.
тато упад̣д̣хупад̣д̣хена, пама̄н̣ена йатха̄ккамам̣;
аджджхога̄л̣хуггата̄ дибба̄, на̄на̄ратаначиттита̄.
йугандхаро ӣсадхаро, каравӣко судассано;
неминдхаро винатако, ассакан̣н̣о гири браха̄.
ете сатта маха̄села̄, синерусса самантато;
маха̄ра̄джа̄нама̄ва̄са̄, девайаккханисевита̄.
йоджана̄нам̣ сата̄нуччо, химава̄ пан̃ча паббато;
йоджана̄нам̣ сахасса̄ни, тӣн̣и а̄йатавиттхато.
чатура̄сӣтисахассехи, кӯт̣ехи пат̣иман̣д̣ито;
типан̃чайоджанаккхандха-париккхепа̄ нагавхайа̄.
пан̃н̃а̄сайоджанаккхандха-са̄кха̄йа̄ма̄ самантато;
сатайоджанавиттхин̣н̣а̄, та̄вадева ча уггата̄;
джамбӯ йасса̄нубха̄вена, джамбудӣпо пака̄сито. (висуддхи. 1.137; дха. са. ат̣т̣ха. 584);
йан̃четам̣ джамбуйа̄ пама̄н̣ам̣, етадева асура̄нам̣ читтапа̄т̣алийа̄, гарул̣а̄нам̣ симбалируккхасса, апарагойа̄не кадамбасса, уттаракурӯсу каппаруккхасса, пуббавидехе сирӣсасса, та̄ватим̣сесу па̄риччхаттакасса̄ти. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘па̄т̣алӣ симбалӣ джамбӯ, дева̄нам̣ па̄риччхаттако;
кадамбо каппаруккхо ча, сирӣсена бхавати саттамам̣.
‘‘две асӣти сахасса̄ни, аджджхога̄л̣хо махан̣н̣аве;
аччуггато та̄вадева, чаккава̄л̣асилуччайо;
париккхипитва̄ там̣ саббам̣, локадха̄тумайам̣ т̣хито’’ти. (висуддхи. 1.137; дха. са. ат̣т̣ха. 584);
таттха чандаман̣д̣алам̣ екӯнапан̃н̃а̄сайоджанам̣, сӯрийаман̣д̣алам̣ пан̃н̃а̄сайоджанам̣, та̄ватим̣сабхаванам̣ дасасахассайоджанам̣, татха̄ асурабхаванам̣ авӣчимаха̄нирайо джамбудӣпо ча. апарагойа̄нам̣ саттасахассайоджанам̣. татха̄ пуббавидехо. уттаракуру ат̣т̣хасахассайоджано. екамеко четтха маха̄дӣпо пан̃часатапан̃часатапариттадӣпапарива̄ро. там̣ саббампи екам̣ чаккава̄л̣ам̣ ека̄ локадха̄ту. тадантаресу локантариканирайа̄. евам̣ ананта̄ни чаккава̄л̣а̄ни ананта̄ локадха̄туйо бхагава̄ анантена буддхан̃а̄н̣ена аведи ан̃н̃а̄си пат̣ивиджджхи. евамасса ока̄салокопи саббатха̄ видито. евампи саббатха̄ видиталокатта̄ локавидӯ.
аттано пана гун̣ехи висит̣т̣хатарасса кассачи абха̄вато наттхи етасса уттароти ануттаро. татха̄ хеса сӣлагун̣енапи саббам̣ локам̣ абхибхавати сама̄дхи…пе… пан̃н̃а̄… вимутти… вимуттин̃а̄н̣адассанагун̣енапи. сӣлагун̣енапи асамо асамасамо аппат̣имо аппат̣ибха̄го аппат̣ипуггало…пе… вимуттин̃а̄н̣адассанагун̣енапи. йатха̄ха – ‘‘на кхо пана̄хам̣ пасса̄ми садеваке локе…пе… садеваманусса̄йа аттана̄ сӣласампаннатара’’нти (сам̣. ни. 1.173; а. ни. 4.21) виттха̄ро.
евам̣ аггапаса̄дасутта̄дӣни (а. ни. 4.34; итиву. 90) ‘‘на ме а̄чарийо аттхӣ’’тиа̄дика̄ (ма. ни. 1.285; маха̄ва. 11; катха̄. 405; ми. па. 4.5.11) га̄тха̄йо ча виттха̄ретабба̄.
пурисадамме са̄ретӣти пурисадаммаса̄ратхи, дамети винетӣти вуттам̣ хоти. таттха пурисадамма̄ти аданта̄ даметум̣ йутта̄ тираччха̄напуриса̄пи мануссапуриса̄пи амануссапуриса̄пи. татха̄ хи бхагавата̄ тираччха̄напуриса̄пи апала̄ло на̄гара̄джа̄ чӯл̣одаро маходаро аггисикхо дхӯмасикхо арава̄л̣о на̄гара̄джа̄ дханапа̄лако хаттхӣти евама̄дайо дамита̄ ниббиса̄ ката̄, саран̣есу ча сӣлесу ча патит̣т̣ха̄пита̄. мануссапуриса̄пи саччаканиган̣т̣хапуттаамбат̣т̣хама̄н̣авапоккхараса̄тисон̣адантакӯт̣аданта̄дайо. амануссапуриса̄пи а̄л̣авакасӯчиломакхараломайаккхасаккадевара̄джа̄дайо дамита̄ винӣта̄ вичитрехи винайанӯпа̄йехи. ‘‘ахам̣ кхо кеси пурисадамме сан̣хенапи винеми, пхарусенапи винеми, сан̣хапхарусенапи винемӣ’’ти (а. ни. 4.111) идан̃четтха суттам̣ виттха̄ретаббам̣. апи ча бхагава̄ висуддхасӣла̄дӣнам̣ пат̣хамаджджха̄на̄дӣни сота̄панна̄дӣнан̃ча уттаримаггапат̣ипадам̣ а̄чиккханто дантепи даметийева.
атха ва̄ ануттаро пурисадаммаса̄ратхӣти екамевидам̣ аттхападам̣. бхагава̄ хи татха̄ пурисадамме са̄рети, йатха̄ екапаллан̇кенева нисинна̄ ат̣т̣ха диса̄ асаджджама̄на̄ дха̄ванти. тасма̄ ‘‘ануттаро пурисадаммаса̄ратхӣ’’ти вуччати. ‘‘хаттхидамакена, бхиккхаве, хаттхи даммо са̄рито екам̣йева дисам̣ дха̄ватӣ’’ти идан̃четтха суттам̣ (ма. ни. 3.312) виттха̄ретаббам̣.
вӣрийава̄ти арийамаггена саббапа̄пакехи вирато. пахӯти пабхӯ. висавӣти парасанта̄не вӣрийуппа̄дако. аламаттоти саматтхачитто.
виратоти арийамаггена вирататта̄ а̄йатим̣ аппат̣исандхико. саббапа̄пакехи нирайадуккхам̣ атичча̄ти а̄йатим̣ аппат̣исандхита̄йа нирайадуккхам̣ атичча т̣хито. вӣрийава̄соти вӣрийаникето. со вӣрийава̄ти со кхӣн̣а̄саво ‘‘вӣрийава̄’’ти ваттаббатам̣ арахати. падха̄нава̄ вӣро та̄дӣти има̄ни панасса тхутивачана̄ни. со хи падха̄нава̄ маггаджджха̄нападха̄нена, вӣро килеса̄ривиддхам̣санасаматтхата̄йа, та̄ди ниббика̄рата̄йа павуччате татхатта̄ти татха̄рӯпо ‘‘вӣрийава̄’’ти павуччати.
те ка̄мака̄миноти ете рӯпа̄диваттхука̄ме иччханта̄. ра̄гара̄гиноти ра̄гена ран̃джита̄. сан̃н̃а̄сан̃н̃иноти ра̄гасан̃н̃а̄йа сан̃н̃ино. на ка̄ме ка̄метӣти рӯпа̄диваттхука̄ме на паттхети. ака̄моти ка̄мехи вирахито. никка̄моти никкантака̄мо.
саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣анти тийаддхагатам̣ саббанеййапатхам̣ джа̄на̄тӣти саббан̃н̃ӯ, тасса бха̄во саббан̃н̃ута̄, саббан̃н̃ута̄ ева н̃а̄н̣ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ неттан̃ча ва̄сана̄йа саха килесе пара̄джетва̄ джитатта̄ джинабха̄во ча апуббам̣ ачаримам̣ апуре апаччха̄ екасмим̣ кхан̣е екасмим̣ ка̄ле уппанно пуббантато уддхам̣ панноти уппанно.
66. теджӣ теджаса̄ти теджена саманна̄гато теджаса̄ абхибхуййа. йамахам̣ виджан̃н̃ам̣ джа̄тиджара̄йа идха виппаха̄нанти йам̣ ахам̣ джа̄тиджара̄йа паха̄набхӯтам̣ дхаммам̣ идхева джа̄неййам̣.
джагатӣти патхавӣ. саббам̣ а̄ка̄сагатанти сакалам̣ а̄ка̄се паваттам̣ паттхат̣ам̣. тамагатанти тамамева тамагатам̣ андхака̄рам̣ йатха̄ гӯтхагатам̣ муттагатанти. абхивихачча̄ти на̄сетва̄. андхака̄рам̣ видхамитва̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣уппаттинива̄ракам̣ андхака̄рам̣ пала̄петва̄. а̄локам̣ дассайитва̄ти сӯрийа̄локам̣ дассайитва̄. а̄ка̄сети аджат̣а̄ка̄се. анталиккхети антарадха̄тусаматтхатуччхока̄се. гаганапатхети девата̄нам̣ гаманамагге гаччхати. саббам̣ абхисан̇кха̄расамудайанти сакалам̣ каммам̣ самудайам̣ уппа̄дам̣, тан̣ханти аттхо. килесатамам̣ авиджджандхака̄рам̣ видхамитва̄ти килесатамасан̇кха̄там̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ авиджджандхака̄рам̣ нӣхаритва̄ на̄сетва̄. н̃а̄н̣а̄локам̣ пан̃н̃а̄локам̣ дассайитва̄. ваттхука̄ме париджа̄нитва̄ти рӯпа̄диваттхука̄ме н̃а̄татӣран̣апарин̃н̃а̄йа джа̄нитва̄. килесака̄ме паха̄йа̄ти упата̄панасан̇кха̄те килесака̄ме паха̄напарин̃н̃а̄йа паджахитва̄.
67. атхасса бхагава̄ там̣ дхаммам̣ а̄чиккханто упарӯпарига̄тха̄йо абха̄си. таттха неккхаммам̣ дат̣т̣ху кхематоти нибба̄нан̃ча нибба̄нага̄минин̃ча пат̣ипадам̣ ‘‘кхема’’нти дисва̄. уггахитанти тан̣ха̄васена дит̣т̣хивасена гахитам̣. нираттам̣ ва̄ти нирасситаббам̣ ва̄, мун̃читаббанти вуттам̣ хоти. ма̄ те виджджиттха̄ти ма̄ те ахоси. кин̃чананти ра̄га̄дикин̃чанам̣, тампи те ма̄ виджджиттха.
мун̃читаббанти мун̃читва̄ на пуна гахетаббам̣. виджахитаббанти чаджитаббам̣. винодетаббанти кхипитаббам̣. бйантӣка̄таббанти вигатантам̣ ка̄таббам̣. анабха̄вам̣ гаметаббанти ану ану абха̄вам̣ гаметаббам̣.
68-9. пуббети атӣте сан̇кха̄ре а̄раббха уппаннакилеса̄. бра̄хман̣а̄ти бхагава̄ джатукан̣н̣им̣ а̄лапати. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.
евам̣ бхагава̄ идампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси, десана̄парийоса̄не ча пуббасадисо ева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.
саддхаммаппаджджотика̄йа чӯл̣аниддеса-ат̣т̣хакатха̄йа
джатукан̣н̣има̄н̣авасуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.