7. тиссаметтеййасуттаниддесаван̣н̣ана̄
49. саттаме тиссаметтеййасутте метхунамануйуттасса̄ти метхунадхаммам̣ сама̄йуттасса. итӣти евама̄ха. а̄йасма̄ти пийавачанаметам̣. тиссоти на̄мам̣ тасса тхерасса. сопи хи тиссоти на̄мена. меттеййоти готтам̣, готтавасенева еса па̄кат̣о ахоси. тасма̄ ат̣т̣хуппаттийам̣ (су. ни. ат̣т̣ха. 2.821) вуттам̣ – ‘‘тиссаметтеййа̄ на̄ма две саха̄йа̄’’ти. вигха̄танти упагха̄там̣. брӯхӣти а̄чиккха. ма̄риса̄ти пийавачанаметам̣, ниддуккха̄ти вуттам̣ хоти. сутва̄на тава са̄сананти тава вачанам̣ сутва̄. вивеке сиккхисса̄масети саха̄йам̣ а̄раббха дхаммадесанам̣ йа̄чанто бхан̣ати, со пана сиккхитасиккхойева.
метхунадхаммо на̄ма̄ти идам̣ ниддиситаббасса метхунадхаммасса упадесападам̣. асаддхаммоти асатам̣ нӣчаджана̄нам̣ дхаммо. га̄мадхаммоти га̄мава̄сӣнам̣ севанадхаммо. васаладхаммоти васала̄нам̣ дхаммо, килесавассанато ва̄ сайамева васало дхаммоти васаладхаммо. дут̣т̣хуллоти дут̣т̣хо ча килесехи дут̣т̣хатта̄, тхӯло ча анипун̣абха̄ватоти дут̣т̣хулло. йасма̄ ча тасса дхаммасса парива̄рабхӯтам̣ дассанампи гахан̣ампи а̄масанампи пхусанампи гхат̣т̣анампи дут̣т̣хуллам̣, тасма̄пи дут̣т̣хулло со метхунадхаммо. одакантикоти удакам̣ асса анте суддхаттхам̣ а̄дийатӣти удаканто, удакантойева одакантико. рахо пат̣иччханне ока̄се каттаббата̄йа рахассо. винайе пана ‘‘дут̣т̣хуллам̣ одакантикам̣ рахасса’’нти (па̄ра̄. 39) па̄т̣хо. таттха тӣсу падесу йо соти падам̣ париваттетва̄ йам̣ танти катва̄ йоджетаббам̣ ‘‘йам̣ там̣ дут̣т̣хуллам̣, со метхунадхаммо, йам̣ там̣ одакантикам̣ со метхунадхаммо, йам̣ там̣ рахассам̣, со метхунадхаммо’’ти. идха пана ‘‘йо со асаддхаммо, со метхунадхаммо…пе… йо со рахассо, со метхунадхаммо’’ти евам̣ йоджана̄ ведитабба̄. двайена двайена сама̄паджджитаббато двайам̣двайасама̄патти. таттха йоджана̄ – йа̄ са̄ двайам̣двайасама̄патти, со метхунадхаммо на̄ма̄ти. ким̣ка̄ран̣а̄ вуччати метхунадхаммоти кена ка̄ран̣ена кена парийа̄йена метхунадхаммоти катхӣйати. там̣ ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘убхиннам̣ ратта̄на’’нтиа̄дима̄ха. таттха убхиннам̣ ратта̄нанти двиннам̣ иттхипуриса̄нам̣ ра̄гена ран̃джита̄нам̣. са̄ратта̄нанти висесена сут̣т̣ху ран̃джита̄нам̣. авассута̄нанти килесена тинта̄нам̣. парийут̣т̣хита̄нанти кусала̄ча̄рам̣ парийа̄дийитва̄ маддитва̄ т̣хита̄нам̣ ‘‘магге чора̄ парийут̣т̣хита̄’’тиа̄дӣсу вийа. парийа̄динначитта̄нанти кусалачиттам̣ парийа̄дийитва̄ кхепетва̄ т̣хитачитта̄нам̣. убхиннам̣ садиса̄нанти двиннам̣ килесена садиса̄нам̣. дхаммоти сабха̄во. там̣ ка̄ран̣а̄ти тена ка̄ран̣ена. там̣ упама̄йа са̄дхенто ‘‘убхо калахака̄рака̄’’тиа̄дима̄ха. таттха убхо калахака̄рака̄ти пуббабха̄ге калахака̄рака̄ две. метхунака̄ти вуччантӣти садиса̄ти вуччанти. бхан̣д̣анака̄рака̄ти таттха таттха гантва̄ бхан̣д̣анам̣ каронта̄. бхассака̄рака̄ти ва̄ча̄калахам̣ каронта̄. вива̄дака̄рака̄ти на̄на̄вачанам̣ каронта̄. адхикаран̣ака̄рака̄ти виниччхайапа̄пун̣анависесака̄ран̣ам̣ каронта̄. ва̄диноти ва̄дапат̣ива̄дино. салла̄пака̄ти ва̄чам̣ катхента̄ евамеванти упама̄сам̣санданам̣.
йуттасса̄ти сан̃н̃уттасса. пайуттасса̄ти а̄дарена йуттасса. а̄йуттасса̄ти висесена йуттасса. сама̄йуттасса̄ти екато йуттасса. таччаритасса̄ти там̣чаритам̣ каронтасса. таббахуласса̄ти там̣бахулам̣ каронтасса. таггарукасса̄ти там̣гарум̣ каронтасса. танниннасса̄ти тасмим̣ натачиттасса. таппон̣асса̄ти тасмим̣ натака̄йасса. таппаббха̄расса̄ти тасмим̣ абхимукхака̄йасса. тададхимуттасса̄ти тасмим̣ адхихаритасса. тададхипатеййасса̄ти там̣ адхипатим̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ паваттасса.
вигха̄танти ниддесасса уддесавачанам̣. вигха̄танти пӣл̣анам̣. упагха̄танти самӣпам̣ катва̄ пӣл̣анам̣. пӣл̣ананти гхат̣т̣анам̣. гхат̣т̣ананти пӣл̣анам̣. саббам̣ ан̃н̃аман̃н̃авевачанам̣. упаддаванти хим̣санам̣. упасагганти таттха таттха упагантва̄ пӣл̣ана̄ка̄рам̣. брӯхӣти катхехи. а̄чиккха̄ти виссаджджехи. десехӣти дассехи. пан̃н̃апехӣти н̃а̄пехи. пат̣т̣хапехӣти т̣хапехи. вивара̄ти па̄кат̣ам̣ карохи. вибхаджа̄ти бха̄джехи. утта̄нӣкарохӣти тӣрам̣ па̄пехи. пака̄сехӣти па̄кат̣ам̣ карохи.
туйхам̣ вачананти тава ва̄чам̣. бйаппатханти вачанам̣. десананти а̄чиккханам̣. ануса̄сананти ова̄дам̣. анусит̣т̣ханти ануса̄санам̣. сутва̄ти сотена сутва̄. сун̣итва̄ти тассева вевачанам̣. уггахетва̄ти самма̄ гахетва̄. упадха̄райитва̄ти ана̄сетва̄. упалаккхайитва̄ти саллаккхетва̄.
50. муссате ва̄пи са̄сананти парийаттипат̣ипаттито дувидхампи са̄санам̣ нассати. ва̄пӣти падапӯран̣аматтам̣. етам̣ тасмим̣ анарийанти тасмим̣ пуггале етам̣ анарийам̣, йадидам̣ миччха̄пат̣ипада̄. га̄рава̄дхивачананти гун̣ависит̣т̣хасаббасаттуттамагаруга̄рава̄дхивачанам̣. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘бхагава̄ти вачанам̣ сет̣т̣хам̣, бхагава̄ти вачанамуттамам̣;
гару га̄равайутто со, бхагава̄ тена вуччатӣ’’ти. (висуддхи. 1.142);
чатуббидхам̣ ва̄ на̄мам̣ а̄ваттхикам̣, лин̇гикам̣, немиттикам̣, адхиччасамуппаннанти. адхиччасамуппаннам̣ на̄ма локийавоха̄рена ‘‘йадиччхака’’нти вуттам̣ хоти. таттха ваччхо, даммо, балӣбаддхоти евама̄ди а̄ваттхикам̣, дан̣д̣ӣ, чхаттӣ, сикхӣ, карӣти евама̄ди лин̇гикам̣, тевиджджо, чхал̣абхин̃н̃оти евама̄ди немиттикам̣, сиривад̣д̣хако, дханавад̣д̣хакоти евама̄ди вачанаттхам̣ анапеккхитва̄ паваттам̣ адхиччасамуппаннам̣. идам̣ пана бхагава̄ти на̄мам̣ немиттикам̣, на маха̄ма̄йа̄йа, на суддходанамаха̄ра̄джена, на асӣтийа̄ н̃а̄тисахассехи катам̣, на саккасантусита̄дӣхи девата̄висесехи катам̣. ваккхати ча ‘‘бхагава̄ти нетам̣ на̄мам̣ ма̄тара̄ катам̣…пе… пат̣ила̄бха̄ саччхика̄ пан̃н̃атти йадидам̣ бхагава̄’’ти (маха̄ни. 84).
‘‘бха̄гйава̄ бхаггава̄ йутто, бхагехи ча вибхаттава̄;
бхаттава̄ вантагамано, бхавесу бхагава̄ тато’’ти. (висуддхи. 1.144);
таттха –
‘‘ван̣н̣а̄гамо ван̣н̣авипарийа̄йо, две ча̄паре ван̣н̣авика̄рана̄са̄;
дха̄тӯнаматтха̄тисайена його, тадуччате пан̃чавидхам̣ нирутти’’нти. –
евам̣ вуттанируттилаккхан̣ам̣ гахетва̄ падасиддхи ведитабба̄. таттха ‘‘наккхаттара̄джа̄рива та̄рака̄на’’нти еттха рака̄ра̄гамо вийа авиджджама̄насса аккхарасса а̄гамо ван̣н̣а̄гамо на̄ма. ‘‘хим̣сана̄, хим̣со’’ти ваттаббе ‘‘сӣхо’’ти вийа виджджама̄наккхара̄нам̣ хет̣т̣хупарийавасена париваттанам̣ ван̣н̣авипарийа̄йо на̄ма. ‘‘наве чханнаке да̄нам̣ диййатӣ’’ти еттха ака̄расса ека̄ра̄паджджаната̄ вийа ан̃н̃аккхарасса ан̃н̃аккхара̄паджджаната̄ ван̣н̣авика̄ро на̄ма. ‘‘джӣванасса мӯто джӣванамӯто’’ти ваттаббе ‘‘джӣмӯто’’ти вака̄ранака̄ра̄нам̣ вина̄со вийа виджджама̄наккхаравина̄со ван̣н̣авина̄со на̄ма. ‘‘пхаруса̄хи ва̄ча̄хи пакруббама̄но а̄саджджа мам̣ твам̣ вадаси кума̄ра̄’’ти еттха пакруббама̄ноти падасса абхибхавама̄ноти аттхапат̣ипа̄данам̣ вийа таттха таттха йатха̄йогам̣ висесаттхайого дха̄тӯнам̣ аттха̄тисайена його на̄ма.
евам̣ нируттилаккхан̣ам̣ гахетва̄ садданайена ва̄ писодара̄диниссито патит̣т̣ха̄нӣти писодара̄дипаккхепалаккхан̣ам̣ гахетва̄ йасма̄ локийалокуттарасукха̄бхиниббаттакам̣ да̄насӣла̄дипа̄раппаттам̣ бха̄гйамасса аттхи, тасма̄ ‘‘бха̄гйава̄’’ти ваттаббе ‘‘бхагава̄’’ти вуччатӣти н̃а̄таббам̣.
йасма̄ пана лобхадосамохавипарӣтаманасика̄раахирика̄ноттаппакодхӯпана̄хамаккхапал̣а̄саисса̄- маччхарийама̄йа̄са̄т̣хеййатхамбхаса̄рамбхама̄на̄тима̄намадапама̄датан̣ха̄авиджджа̄тивидха̄кусаламӯладуччарита- сам̣килесамалависамасан̃н̃а̄витаккапапан̃чачатуббидхавипарийесаа̄савагантхаогхайогаагати- тан̣хуппа̄дупа̄да̄напан̃чачетокхӣлавинибандханӣваран̣а̄бхинанданачхавива̄дамӯлатан̣ха̄ка̄йасатта̄нусайа- ат̣т̣хамиччхаттанаватан̣ха̄мӯлакадаса̄кусалакаммапатхадва̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатаат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритаппабхесаббадаратха- парил̣а̄хакилесасатасахасса̄ни, сан̇кхепато ва̄ пан̃ча килесакхандхаабхисан̇кха̄радевапуттамаччума̄ре абхан̃джи, тасма̄ бхаггатта̄ етесам̣ париссайа̄нам̣ ‘‘бхаггава̄’’ти ваттаббе ‘‘бхагава̄’’ти вуччати. а̄ха четтха –
‘‘бхаггара̄го бхаггадосо, бхаггамохо ана̄саво;
бхагга̄сса па̄пака̄ дхамма̄, бхагава̄ тена вуччатӣ’’ти. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.96; висуддхи. 1.144);
бха̄гйавантата̄йа часса сатапун̃н̃аджалаккхан̣аварасса рӯпака̄йасампатти дӣпита̄ хоти. бхаггадосата̄йа дхаммака̄йасампатти. татха̄ локийасариккхака̄нам̣ бахуматабха̄во, гахат̣т̣хапаббаджитехи абхигаманӣйата̄, абхигата̄нан̃ча несам̣ ка̄йачиттадуккха̄панайане пат̣ибалабха̄во, а̄мисада̄надхаммада̄нехи упака̄рита̄, локийалокуттарасукхехи ча сан̃н̃оджанасаматтхата̄ дӣпита̄ хоти.
йасма̄ ча локе иссарийадхаммайасасирика̄мапайаттесу чхасу дхаммесу бхагасаддо паваттати, параман̃часса сакачитте иссарийам̣, ан̣има̄лан̇гхима̄дикам̣ ва̄ локийасамматам̣ сабба̄ка̄рапарипӯрам̣ аттхи, татха̄ локуттаро дхаммо, локаттайабйа̄пако йатха̄бхуччагун̣а̄дхигато ативийа парисуддхо йасо, рӯпака̄йадассанабйа̄ват̣аджананайанаппаса̄даджананасаматтха̄ сабба̄ка̄рапарипӯра̄ саббан̇гапаччан̇гасирӣ, йам̣ йам̣ етена иччхитам̣ паттхитам̣ аттахитам̣ парахитам̣ ва̄, тасса тасса татхева абхиниппханнатта̄ иччхитиччхитаттханиппхаттисан̃н̃ито ка̄мо, саббалокагарубха̄ваппаттихетубхӯто самма̄ва̄йа̄масан̇кха̄то пайатто ча аттхи, тасма̄ имехи бхагехи йуттатта̄пи бхага̄ асса сантӣти имина̄ аттхена ‘‘бхагава̄’’ти вуччати.
йасма̄ пана кусала̄дӣхи бхедехи саббадхамме, кхандха̄йатанадха̄тусаччаиндрийапат̣иччасамуппа̄да̄дӣхи ва̄ кусала̄дидхамме, пӣл̣анасан̇кхатасанта̄павипарин̣а̄мат̣т̣хена ва̄ дуккхамарийасаччам̣, а̄йӯхананида̄насам̣йогапалибодхат̣т̣хена самудайам̣, ниссаран̣авивека̄сан̇кхатааматат̣т̣хена ниродхам̣, ниййа̄никахетудассана̄дхипатеййат̣т̣хена маггам̣ вибхаттава̄, вибхаджитва̄ виваритва̄ деситава̄ти вуттам̣ хоти, тасма̄ ‘‘вибхаттава̄’’ти ваттаббе ‘‘бхагава̄’’ти вуччати.
йасма̄ ча еса диббабрахмаарийавиха̄ре ка̄йачиттаупадхививеке сун̃н̃атаппан̣ихита̄нимиттавимоккхе ан̃н̃е ча локийалокуттаре уттаримануссадхамме бхаджи севи бахуламака̄си, тасма̄ ‘‘бхаттава̄’’ти ваттаббе ‘‘бхагава̄’’ти вуччати.
йасма̄ пана тӣсу бхавесу тан̣ха̄сан̇кха̄там̣ гаманам̣ анена вантам̣, тасма̄ ‘‘бхавесу вантагамано’’ти ваттаббе бхавасаддато бхака̄рам̣ гаманасаддато гака̄рам̣ вантасаддато вака̄ран̃ча дӣгхам̣ катва̄ а̄да̄йа ‘‘бхагава̄’’ти вуччати, йатха̄ локе ‘‘механасса кхасса ма̄ла̄’’ти ваттаббе ‘‘мекхала̄’’ти вуччати.
пуна апарампи парийа̄йам̣ ниддисанто ‘‘апи ча бхаггара̄готи бхагава̄’’тиа̄дима̄ха. таттха бхагго ра̄го асса̄ти бхаггара̄го. бхаггадоса̄дӣсупи есева найо. кан̣д̣акоти винивиджджханат̣т̣хена килеса̄ ева. бхаджӣти уддесавасена вибха̄гам̣ катва̄ бха̄джеси. вибхаджӣти ниддесавасена вивидха̄ бха̄джеси. павибхаджӣти пат̣иниддесавасена пака̄рена вибхаджи. уггхат̣итан̃н̃ӯнам̣ васена бхаджи. випан̃читан̃н̃ӯнам̣ васена вибхаджи. неййа̄нам̣ васена павибхаджи.
дхаммаратананти –
‘‘читтӣкатам̣ махаггхан̃ча, атулам̣ дуллабхадассанам̣;
аномасаттапарибхогам̣, ратанам̣ тена вуччатӣ’’ти. (кху. па̄. ат̣т̣ха. 6.3; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.33) –
евам̣ ван̣н̣итам̣ дхаммаратанам̣ тивидхена бха̄джеси. бхава̄нам̣ антакароти ка̄мабхава̄дӣнам̣ наваннам̣ бхава̄нам̣ париччхедам̣ парийантам̣ париват̣умам̣ ка̄рако. бха̄витака̄йоти вад̣д̣хитака̄йо. татха̄ итаресупи. бхаджӣти севи. аран̃н̃аванапаттха̄нӣти га̄масса ва̄ нагарасса ва̄ индакхӣлато бахи аран̃н̃ам̣. ванапаттха̄ни мануссӯпача̄ра̄тикканта̄ни ванасан̣д̣а̄ни. панта̄нӣти йаттха манусса̄ на касанти на вапанти дӯра̄ни сена̄сана̄ни. кечи пана ‘‘ванапатта̄нӣти йасма̄ йаттха бйаггха̄дайо аттхи, там̣ ванам̣ те па̄лайанти раккханти, тасма̄ техи раккхитатта̄ ванапатта̄нӣ’’ти ваданти. сена̄сана̄нӣти сети чева а̄сати ча еттха̄ти сена̄сана̄ни. аппасадда̄нӣти вачанасаддена аппасадда̄ни. аппаниггхоса̄нӣти га̄манагараниггхосасаддена аппаниггхоса̄ни. виджанава̄та̄нӣти антосан̃чаран̣аджанасса сарӣрава̄тена вирахита̄ни. ‘‘виджанава̄да̄нӣ’’типи па̄т̣хо, ‘‘антоджанава̄дена вирахита̄нӣ’’ти аттхо. ‘‘виджанапа̄та̄нӣ’’типи па̄т̣хо, ‘‘джанасан̃ча̄равирахита̄нӣ’’ти аттхо. мануссара̄хассеййака̄нӣти манусса̄нам̣ рахассакаран̣ат̣т̣ха̄на̄ни. пат̣исалла̄наса̄руппа̄нӣти вивека̄нурӯпа̄ни. бха̄гӣ ва̄ти ‘‘бха̄го чӣвара̄дикот̣т̣ха̄со асса аттхӣ’’ти бха̄гӣ. ‘‘пат̣ила̄бхавасена аттхараса̄дибха̄го асса аттхӣ’’ти бха̄гӣ. аттхарасасса̄ти хетупхаласампаттисан̇кха̄тасса аттхарасасса. дхаммарасасса̄ти хетусампаттисан̇кха̄тасса дхаммарасасса. вуттан̃хетам̣ ‘‘хетупхале н̃а̄н̣ам̣ аттхапат̣исамбхида̄, хетумхи н̃а̄н̣ам̣ дхаммапат̣исамбхида̄’’ти (вибха. 720). вимуттирасасса̄ти пхаласампаттисан̇кха̄тасса вимуттирасасса. вуттампи четам̣ ‘‘киччасампаттиаттхена, расо на̄ма павуччатӣ’’ти (пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.2 ма̄тика̄ван̣н̣ана̄; висуддхи. 1.8).
чатуннам̣ джха̄на̄нанти пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣. чатуннам̣ аппаман̃н̃а̄нанти метта̄дӣнам̣ пхаран̣аппама̄н̣авирахита̄нам̣ чатуннам̣ брахмавиха̄ра̄нам̣. чатуннам̣ арӯпасама̄паттӣнанти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана̄дӣнам̣ чатуннам̣ арӯпаджджха̄на̄нам̣. ат̣т̣ханнам̣ вимоккха̄нанти ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 248) найена вутта̄нам̣ а̄рамман̣авимутта̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ вимоккха̄нам̣. абхибха̄йатана̄нанти еттха абхибхӯта̄ни а̄йатана̄ни етесам̣ джха̄на̄нанти абхибха̄йатана̄ни, джха̄на̄ни. а̄йатана̄нӣти адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄йатанасан̇кха̄та̄ни касин̣а̄рамман̣а̄ни. н̃а̄н̣уттарико хи пуггало висадан̃а̄н̣оти ким̣ еттха а̄рамман̣е сама̄паджджитаббам̣, на майи читтекаггата̄каран̣е бха̄ро аттхӣти та̄ни а̄рамман̣а̄ни абхибхавитва̄ сама̄паджджати. саха нимиттуппа̄деневеттха аппанам̣ ниббаттетӣти аттхо. евам̣ уппа̄дита̄ни джха̄на̄ни абхибха̄йатана̄нӣти вуччанти, тесам̣ ат̣т̣ханнам̣ абхибха̄йатана̄нам̣. наваннам̣ анупуббавиха̄расама̄паттӣнанти пуббам̣ пуббам̣ ану анупуббам̣, анупуббам̣ вихаритаббато сама̄паджджитаббато анупуббавиха̄расама̄патти, анупат̣ипа̄т̣ийа̄ сама̄паджджитабба̄ти аттхо, та̄сам̣ наваннам̣ анупуббавиха̄расама̄паттӣнам̣. дасаннам̣ сан̃н̃а̄бха̄вана̄нанти гирима̄нандасутте (а. ни. 10.60) а̄гата̄нам̣ аниччасан̃н̃а̄дӣнам̣ дасаннам̣ сан̃н̃а̄бха̄вана̄нам̣. дасаннам̣ касин̣асама̄паттӣнанти сакалат̣т̣хена касин̣асан̇кха̄та̄нам̣ патхавӣкасин̣аджджха̄на̄дӣнам̣ дасаннам̣ джха̄на̄нам̣. а̄на̄па̄нассатисама̄дхисса̄ти а̄на̄па̄нассатисампайуттасама̄дхисса. асубхасама̄паттийа̄ти асубхаджджха̄насама̄паттийа̄. дасаннам̣ татха̄гатабала̄нанти дасабалабала̄нам̣ дасаннам̣. чатуннам̣ веса̄раджджа̄нанти виса̄радабха̄ва̄нам̣ чатуннам̣ веса̄раджджа̄нам̣. чатуннам̣ пат̣исамбхида̄нанти пат̣исамбхида̄н̃а̄н̣а̄нам̣ чатуннам̣. чханнам̣ абхин̃н̃а̄н̣а̄нанти иддхивидха̄дӣнам̣ чханнам̣ абхин̃н̃а̄н̣а̄нам̣. чханнам̣ буддхадхамма̄нанти ‘‘саббам̣ ка̄йакаммам̣ н̃а̄н̣а̄нупариваттӣ’’тиа̄дина̄ (чӯл̣ани. могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддеса 85; нетти. 15) найена упари а̄гата̄нам̣ чханнам̣ буддхадхамма̄нам̣.
таттха чӣвара̄дайо бха̄гйасампаттивасена вутта̄. аттхарасатико пат̣иведхавасена вутто. адхисӣлатико пат̣ипаттивасена. джха̄наттико рӯпа̄рӯпаджджха̄навасена. вимоккхаттико сама̄паттивасена. сан̃н̃а̄чатукко упача̄раппана̄васена. сатипат̣т̣ха̄на̄дайо саттатим̣сабодхипаккхийадхаммавасена. татха̄гатабала̄нантиа̄дайо а̄вен̣икадхаммавасена вутта̄ти ведитабба̄.
ито парам̣ бхагава̄ти нетам̣ на̄мантиа̄ди ‘‘аттхаманугата̄ айам̣ пан̃н̃аттӣ’’ти н̃а̄панаттхам̣ вуттам̣. таттха саман̣а̄ паббаджджупагата̄. бра̄хман̣а̄ бхова̄дино самитапа̄паба̄хитапа̄па̄ ва̄. девата̄ сакка̄дайо брахма̄но ча. вимоккхантиканти вимоккхо арахаттамагго, вимоккхасса анто арахаттапхалам̣, тасмим̣ вимоккханте бхавам̣ вимоккхантикам̣ на̄мам̣. саббан̃н̃убха̄во хи арахаттамаггена сиджджхати, арахаттапхала̄дхигамена сиддхо хоти. тасма̄ саббан̃н̃убха̄во вимоккханте бхаво хоти. там̣ немиттикампи на̄мам̣ вимоккханте бхавам̣ на̄ма хоти. тена вуттам̣ – ‘‘вимоккхантикаметам̣ буддха̄нам̣ бхагаванта̄на’’нти. бодхийа̄ мӯле саха саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса пат̣ила̄бха̄ти маха̄бодхируккхамӯле йатха̄вуттаккхан̣е саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса пат̣ила̄бхена саха. саччхика̄ пан̃н̃аттӣти арахаттапхаласаччхикирийа̄йа саббадхаммасаччхикирийа̄йа ва̄ джа̄та̄ пан̃н̃атти. йадидам̣ бхагава̄ти йа̄ айам̣ бхагава̄ти пан̃н̃атти.
двӣхи ка̄ран̣ехӣти двӣхи кот̣т̣ха̄сехи. парийаттиса̄сананти тепит̣акам̣ буддхавачанам̣. пат̣ипаттӣти пат̣ипаджджати ета̄йа̄ти пат̣ипатти. йам̣ тасса парийа̄пут̣анти тена пуггалена йам̣ парийа̄пут̣ам̣ саджджха̄йитам̣ каран̣аттхе са̄мивачанам̣. ‘‘парийа̄пут̣т̣а’’нтипи па̄т̣хо. суттанти убхатовибхан̇ганиддесакхандхакапарива̄ра̄, суттанипа̄те ман̇галасутта- (кху. па̄. 5.1 а̄дайо; су. ни. 261 а̄дайо) ратанасутта- (кху. па̄. 6.1 а̄дайо) туват̣акасутта̄ни (су. ни. 921 а̄дайо), ан̃н̃ампи ча суттана̄макам̣ татха̄гатавачанам̣ суттанти ведитаббам̣. геййанти саббампи сага̄тхакам̣ суттам̣ геййанти ведитаббам̣, висесена сам̣йуттаке сакалопи сага̄тха̄вагго. веййа̄каран̣анти сакалам̣ абхидхаммапит̣акам̣ нигга̄тхакам̣ суттам̣, йан̃ча ан̃н̃ампи ат̣т̣хахи ан̇гехи асан̇гахитам̣ буддхавачанам̣, там̣ ‘‘веййа̄каран̣а’’нти ведитаббам̣. га̄тха̄ти дхаммападам̣, тхерага̄тха̄, тхерӣга̄тха̄, суттанипа̄те носуттана̄мика̄ суддхикага̄тха̄ ча ‘‘га̄тха̄’’ти ведитабба̄. уда̄нанти соманассан̃а̄н̣амайикага̄тха̄пат̣исам̣йутта̄ двеасӣти суттанта̄ ‘‘уда̄на’’нти ведитаббам̣. итивуттаканти ‘‘вуттан̃хетам̣ бхагавата̄’’тиа̄динайаппаватта̄ (итиву. 1 а̄дайо) дасуттарасатасуттанта̄ ‘‘итивуттака’’нти ведитаббам̣. джа̄таканти апан̣н̣акаджа̄така̄дӣни (джа̄. 1.1.1) пан̣н̣а̄са̄дхика̄ни пан̃чаджа̄такасата̄ни ‘‘джа̄така’’нти ведитаббам̣. аббхутадхамманти ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, аччхарийа̄ аббхутадхамма̄ а̄нанде’’тиа̄динайаппаватта̄ (дӣ. ни. 2.209; а. ни. 4.129) саббепи аччхарийааббхутадхаммапат̣исам̣йутта̄ суттанта̄ ‘‘аббхутадхамма’’нти ведитаббам̣. ведалланти чӯл̣аведалла- (ма. ни. 1.460 а̄дайо) маха̄ведалла- (ма. ни. 1.449 а̄дайо) самма̄дит̣т̣хи- (ма. ни. 1.89 а̄дайо) саккапан̃ха- (дӣ. ни. 2.344 а̄дайо) сан̇кха̄рабха̄джанийамаха̄пун̣н̣амасутта̄дайо (ма. ни. 3.85 а̄дайо) саббепи ведан̃ча тут̣т̣хин̃ча ладдха̄ ладдха̄ пуччхитасуттанта̄ ‘‘ведалла’’нти ведитаббам̣. идам̣ парийаттиса̄сананти идам̣ вуттаппака̄рам̣ тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ парийа̄пун̣итаббат̣т̣хена парийатти, ануса̄санат̣т̣хена са̄сананти катва̄ парийаттиса̄санам̣. тампи муссатӣти тампи парийаттиса̄санам̣ нассати. саммуссатӣти а̄дито нассати. париба̄хиро хотӣти параммукхо хоти.
катамам̣ пат̣ипаттиса̄сананти локуттарадхаммато пуббабха̄го тадаттхам̣ пат̣ипаджджӣйатӣти пат̣ипатти. са̄сӣйанти еттха венеййа̄ти са̄санам̣. самма̄пат̣ипада̄тиа̄дайо вуттанайа̄ ева.
па̄н̣ампи ханатӣти джӣвитиндрийампи гха̄тети. адиннампи а̄дийатӣти парапариггахитампи ваттхум̣ ган̣ха̄ти. сандхимпи чхиндатӣти гхарасандхимпи чхиндати. ниллопампи харатӣти га̄ме пахаритва̄ маха̄вилопампи кароти. ека̄га̄рикампи каротӣти пан̣н̣а̄саматтехипи сат̣т̣химаттехипи парива̄ретва̄ джӣвагга̄хам̣ гахетва̄пи дханам̣ а̄хара̄пети. парипантхепи тит̣т̣хатӣти пантхадӯханакаммам̣ кароти. парада̄рампи гаччхатӣти парада̄ресу ча̄риттам̣ а̄паджджати. муса̄пи бхан̣атӣти аттхабхан̃джанакам̣ муса̄пи вадати. анарийадхаммоти анарийасабха̄во.
51. еко пуббе чаритва̄на̄ти паббаджджа̄сан̇кха̄тена ва̄ ган̣а̄вавассаггат̣т̣хена ва̄ пуббе локе вихаритва̄. йа̄нам̣ бхантам̣ва там̣ локе, хӣнама̄ху путхуджджананти там̣ виббхантакам̣ пуггалам̣ йатха̄ хаттхийа̄на̄дийа̄нам̣ адантам̣ висамампи а̄рохати, а̄роханакампи бхан̃джати, папа̄тепи папатати, евам̣ ка̄йадуччарита̄дивисама̄роханена нирайа̄дӣсу, аттхабхан̃джанена джа̄типапа̄та̄дӣсу папатанена ча йа̄нам̣ бхантам̣ва хӣнам̣ путхуджджанан̃ча а̄хӯти.
паббаджджа̄сан̇кха̄тена ва̄ти паббаджджа̄кот̣т̣ха̄сена ва̄ ‘‘паббаджито саман̣о’’ти ган̣ана̄ропанена ва̄. ган̣а̄вавассаггат̣т̣хена ва̄ти ган̣асан̇ган̣ика̄ра̄матам̣ виссаджджетва̄ вассаггат̣т̣хена ва̄.
еко пат̣иккаматӣти екакова га̄мато ниваттати. йо нисеватӣти ниддесасса уддесападам̣. апарена самайена̄ти ан̃н̃асмим̣ ка̄ле апарабха̄ге. буддханти саббан̃н̃убуддхам̣. дхамманти сва̄ккха̄тата̄дигун̣айуттам̣ дхаммам̣. сан̇гханти суппат̣ипанната̄дигун̣айуттам̣ сан̇гхам̣. сиккханти адхисӣла̄дисиккхитаббам̣ сиккхам̣. паччаккха̄йа̄ти буддха̄дим̣ пат̣иккхипитва̄. хӣна̄йа̄ти хӣнаттха̄йа гихибха̄ва̄йа. а̄ваттитва̄ти ниваттитва̄. севати екава̄рам̣ севати. нисевати анекавидхена севати. сам̣севати аллӣйитва̄ севати. пат̣исевати пунаппунам̣ севати.
бхантанти виббхантам̣. адантанти дантабха̄вам̣ анупанӣтам̣. ака̄ританти сусиккхитакирийам̣ асиккха̄питам̣. авинӣтанти на винӣтам̣ а̄ча̄расампаттийа̄ асиккхитам̣. уппатхам̣ ган̣ха̄тӣти вуттаппака̄рам̣ йа̄нам̣ аданта̄тийуттам̣ бхантам̣ висамамаггам̣ упети. висамам̣ кха̄н̣умпи па̄са̄н̣ампи абхирухатӣти висамам̣ хутва̄ т̣хитам̣ кхаракха̄н̣умпи татха̄ паббатапа̄са̄н̣ампи а̄рохати. йа̄нампи а̄роханакампи бхан̃джатӣти вайха̄дийа̄нам̣ а̄рохантасса па̄джентасса хаттхапа̄да̄димпи бхиндати. папа̄тепи папататӣти екаточчхиннапаббха̄рапапа̄тепи па̄тети. со виббхантакоти со пат̣иккантако. бхантайа̄напат̣ибха̄готи анават̣т̣хитайа̄насадисо. уппатхам̣ ган̣ха̄тӣти кусалакаммапатхато пат̣иккамитва̄ апа̄йапатхабхӯтам̣ уппатхам̣ миччха̄маггам̣ упети. висамам̣ ка̄йакаммам̣ абхирухатӣти самасса пат̣ипаккхам̣ ка̄йадуччаритасан̇кха̄там̣ висамам̣ ка̄йакаммам̣ а̄рохати. сесесупи есева найо. нирайе атта̄нам̣ бхан̃джатӣти нирасса̄дасан̇кха̄те нирайе аттабха̄вам̣ чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ кароти. мануссалоке атта̄нам̣ бхан̃джатӣти вивидхакаммака̄ран̣авасена бхан̃джати. девалоке атта̄нам̣ бхан̃джатӣти пийавиппайога̄дидуккхавасена. джа̄типапа̄тампи папататӣти джа̄типапа̄тепи па̄тети. джара̄папа̄та̄дӣсупи есева найо. мануссалокети идха адхиппеталокамева дассети.
путхуджджана̄ти ниддесасса уддесападам̣. таттха путхуджджана̄ти –
путхӯнам̣ джанана̄дӣхи, ка̄ран̣ехи путхуджджано;
путхуджджанантогадхатта̄, путхува̄йам̣ джано ити.
со хи путхӯнам̣ на̄наппака̄ра̄нам̣ килеса̄дӣнам̣ джанана̄дӣхипи ка̄ран̣ехи путхуджджано. там̣ вибха̄гато дассетум̣ ‘‘путху килесе джанентӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха бахӯнам̣ на̄наппака̄ра̄нам̣ сакка̄йадит̣т̣хӣнам̣ авихататта̄ ва̄ та̄ джаненти, та̄хи джанита̄ти ва̄ путхуджджана̄. авихатамеваттхам̣ джанасаддо вадати. путху саттха̄ра̄нам̣ мукхуллокика̄ти еттха путхӯ на̄на̄джана̄ саттхупат̣ин̃н̃а̄ етесанти путхуджджана̄ти вачанаттхо. путху саббагатӣхи авут̣т̣хита̄ти еттха джанетабба̄ джанайанти еттха̄ти джана̄, гатийо. путхӯ джана̄ етесанти путхуджджана̄. ито паре джа̄йанти етехӣти джана̄, абхисан̇кха̄ра̄дайо. те етесам̣ виджджантӣти путхуджджана̄. абхисан̇кхаран̣а̄диаттхо ева ва̄ джанасаддо дат̣т̣хаббо. на̄на̄санта̄пехи сантапантӣти ра̄гаггиа̄дайо санта̄па̄. те ева ва̄ саббепи ва̄ килеса̄ парил̣а̄ха̄. путху пан̃часу ка̄магун̣есӯти еттха джа̄йатӣти джано, ра̄го гедхоти евама̄дико, путху джано етесанти путхуджджана̄. путху джа̄та̄ ратта̄ти евам̣ ра̄га̄диаттхо ева ва̄ джанасаддо дат̣т̣хаббо. палибуддха̄ти самбаддха̄. а̄вута̄ти а̄варита̄. нивута̄ти ва̄рита̄. овута̄ти упарито пихита̄. пихита̄ти хет̣т̣ха̄бха̄гена пихита̄. пат̣иччханна̄ти апа̄кат̣а̄. пат̣икуджджита̄ти адхомукхагата̄.
атха ва̄ путхӯнам̣ ва̄ ган̣анапатхаматӣта̄нам̣ арийадхаммапараммукха̄нам̣ нӣчадхаммасама̄ча̄ра̄нам̣ джана̄нам̣ антогадхатта̄пи путхуджджана̄. путху ва̄ айам̣ висум̣йева сан̇кхам̣ гато, висам̣сат̣т̣хо сӣласута̄дигун̣айуттехи арийехи джанотипи путхуджджано.
евам̣ йе те –
‘‘дуве путхуджджана̄ вутта̄, буддхена̄диччабандхуна̄;
андхо путхуджджано еко, калйа̄н̣еко путхуджджано’’ти. –
двева путхуджджана̄ вутта̄, тесу андхапутхуджджано вутто хотӣти ведитаббо.
52. йасо китти ча̄ти ла̄бхасакка̄ро пасам̣са̄ ча. пуббети паббаджитабха̄ве. ха̄йате ва̄пи тасса са̄ти тасса виббхантакасса сато со ча йасо са̄ ча китти ха̄йати. етампи дисва̄ти етампи пуббе йасакиттӣнам̣ ла̄бхам̣ паччха̄ ча ха̄ним̣ дисва̄. сиккхетха метхунам̣ виппаха̄тавети тиссо сиккха̄йо сиккхетха. ким̣ ка̄ран̣а̄? метхунам̣ виппаха̄таве, метхунаппаха̄наттха̄йа̄ти вуттам̣ хоти.
киттиван̣н̣агатоти бхагава̄ киттиван̣н̣о, киттисаддан̃чева гун̣ан̃ча уккхипитва̄ ваданто хотӣти аттхо. читтам̣ на̄на̄найена катханам̣ асса аттхӣти читтакатхӣ. калйа̄н̣апат̣ибха̄ноти сундарапан̃н̃о.
ха̄йатӣти ниддесасса уддесападам̣. париха̄йатӣти самантато ха̄йати. паридхам̣сатӣти адхопатхавим̣ патати. парипататӣти самантато апагаччхати. антарадха̄йатӣти адассанам̣ йа̄ти. виппалуджджатӣти уччхиджджати.
кхуддако сӣлаккхандхоти тхуллаччайа̄ди. маханто сӣлаккхандхоти па̄ра̄джикасам̣н̇гха̄дисесо.
метхунадхаммасса паха̄на̄йа̄ти тадан̇га̄дипаха̄нена паджаханаттха̄йа. вӯпасама̄йа̄ти мала̄нам̣ вӯпасаманаттха̄йа. пат̣иниссагга̄йа̄ти паккханданапаричча̄гапат̣иниссаггаттха̄йа. пат̣ипассаддхийа̄ти пат̣ипассаддхисан̇кха̄тасса пхаласса аттха̄йа.
53. йо хи метхунам̣ на виппаджахати сан̇каппехи…пе… татха̄видхо. таттха паретоти саманна̄гато. паресам̣ ниггхосанти упаджджха̄йа̄дӣнам̣ нинда̄вачанам̣. ман̇ку хотӣти думмано хоти.
ка̄масан̇каппена̄ти ка̄мапат̣исам̣йуттена витаккена. упарит̣т̣хепи есева найо. пхут̣т̣хоти витаккехи пхусито. паретоти апарихӣно. самохитоти самма̄ охито анто павит̣т̣хо. капан̣о вийа̄ти дуггатамануссо вийа. мандо вийа̄ти ан̃н̃а̄н̣ӣ вийа. момӯхо вийа̄ти саммохабхӯто вийа. джха̄йатӣти чинтети. паджджха̄йатӣти бхусам̣ чинтети. ниджджха̄йатӣти анекавидхена чинтети. ападжджха̄йатӣти тато апагантва̄ чинтети. улӯкоти улӯкасакун̣о. руккхаса̄кха̄йанти руккхе ут̣т̣хитаса̄кха̄йа, вит̣апе ва̄. мӯсикам̣ магайама̄ноти мӯсикам̣ гавесама̄но, ‘‘маггайама̄но’’типи пат̣ханти. коттхӯти син̇га̄ло. бил̣а̄роти баббу. сандхисамаласан̇кат̣ирети двиннам̣ гхара̄нам̣ антаре ча удаканиддхаманачиккхаллакачавараниккхипанат̣т̣ха̄не ча тхан̣д̣иле ча. вахаччхинноти пит̣т̣хигӣвамам̣саччхинно. ито пара̄ га̄тха̄ па̄кат̣асамбандха̄ ева.
54. та̄су саттха̄нӣти ка̄йадуччарита̄дӣни. та̄ни хи аттано паресан̃ча чхеданат̣т̣хена ‘‘саттха̄нӣ’’ти вуччанти. тесу ва̄йам̣ висесена та̄ва а̄дито муса̄вачанасаттха̄нева кароти, ‘‘имина̄ ка̄ран̣ена̄хам̣ виббханто’’ти бхан̣анто. тенева̄ха – ‘‘еса кхвасса маха̄гедхо, мосаваджджам̣ пага̄хатӣ’’ти. таттха еса кхвасса̄ти еса кхо асса. маха̄гедхоти маха̄бандханам̣. катамоти че? йадидам̣ мосаваджджам̣ пага̄хати, сва̄йам̣ муса̄ва̄даджджхога̄хо ‘‘маха̄гедхо’’ти ведитаббо.
тӣн̣и саттха̄нӣти тайо чхедака̄. ка̄йадуччаритам̣ ка̄йасаттхам̣. вачӣсаттха̄дӣсупи есева найо. там̣ вибха̄гато дассетум̣ ‘‘тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣ ка̄йасаттха’’нти а̄ха. сампаджа̄намуса̄ бха̄сатӣти джа̄нанто туччхам̣ ва̄чам̣ бха̄сати. абхирато ахам̣ бханте ахосим̣ паббаджджа̄йа̄ти са̄сане паббаджджа̄йа анабхиративирахито ахам̣ а̄сим̣. ма̄та̄ ме посетабба̄ти ма̄та̄ майа̄ посетабба̄. тенамхи виббхантоти бхан̣атӣти тена ка̄ран̣ена пат̣икканто асмӣтипи катхети. пита̄ ме посетабботиа̄дӣсупи есева найо.
есо тасса маха̄гедхоти тасса пуггаласса есо маха̄бандхо. маха̄вананти махантам̣ дут̣т̣хаванам̣. гахананти дуратиккамам̣. канта̄роти чораканта̄ра̄дисадисо. висамоти кан̣т̣акависамо. кут̣илоти ван̇какат̣акасадисо. пан̇коти паллаласадисо. палипоти каддамасадисо. палибодхоти маха̄дуккхо. маха̄бандхананти махантам̣ думочайабандханам̣. йадидам̣ сампаджа̄намуса̄ва̄доти йо айам̣ сампаджа̄намуса̄ва̄до.
сабхаггато ва̄ти сабха̄йам̣ т̣хито ва̄. парисаггато ва̄ти га̄мапариса̄йам̣ т̣хито ва̄. н̃а̄тимаджджхагато ва̄ти да̄йа̄да̄нам̣ маджджхе т̣хито ва̄. пӯгамаджджхагато ва̄ти сенӣнам̣ маджджхе т̣хито ва̄. ра̄джакуламаджджхагато ва̄ти ра̄джакуласса маджджхе маха̄виниччхайе т̣хито ва̄. абхинӣтоти пуччханаттха̄йа нӣто. саккхипут̣т̣хоти саккхим̣ катва̄ пуччхито. ехамбхо пуриса̄ти а̄лапанаметам̣. аттахету ва̄ парахету ва̄ти аттано ва̄ парасса ва̄ хаттхапа̄да̄дихету ва̄ дханахету ва̄. а̄мисакин̃чиккхахету ва̄ти еттха а̄мисанти ла̄бхо адхиппето. кин̃чиккханти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ аппаматтакам̣, антамасо титтирават̣т̣акасаппипин̣д̣анаванӣтапин̣д̣а̄диматтакассапи ла̄бхасса хетӯти аттхо. сампаджа̄намуса̄ бха̄сатӣти джа̄нантойева муса̄ва̄дам̣ кароти.
пуна ан̃н̃ам̣ парийа̄йам̣ дассенто ‘‘апи ча тӣха̄ка̄рехи муса̄ва̄до хоти, пуббевасса хотӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха тӣха̄ка̄рехӣти сампаджа̄намуса̄ва̄дасса ан̇габхӯтехи тӣхи ка̄ран̣ехи. пуббевасса хотӣти пуббабха̄гейева асса пуггаласса евам̣ хоти ‘‘муса̄ бхан̣исса’’нти. бхан̣антасса хотӣти бхан̣ама̄насса хоти. бхан̣итасса хотӣти бхан̣ите асса хоти. йам̣ ваттаббам̣ тасмим̣ вутте хотӣти аттхо. атха ва̄ бхан̣итасса̄ти вуттавато нит̣т̣хитавачанасса хотӣти. йо евам̣ пуббабха̄гепи джа̄на̄ти, бхан̣антопи джа̄на̄ти, паччха̄пи джа̄на̄ти ‘‘муса̄ майа̄ бхан̣ита’’нти, со евам̣ ваданто муса̄ва̄дакаммуна̄ баджджхатӣти айаметтха аттхо дассито. кин̃ча̄пи дассито, атха кхо айаметтха висесо – пуччха̄ та̄ва хоти, ‘‘муса̄ бхан̣исса’’нти пуббабха̄го аттхи, ‘‘муса̄ майа̄ бхан̣ита’’нти паччха̄бха̄го наттхи. вуттаматтамева хи кочи памуссати ким̣ тасса муса̄ва̄до хоти, на хотӣти? са̄ евам̣ ат̣т̣хакатха̄су виссаджджита̄ – пуббабха̄ге ‘‘муса̄ бхан̣исса’’нти ча, бхан̣антасса ‘‘муса̄ бхан̣а̄мӣ’’ти ча джа̄нато паччха̄бха̄ге ‘‘муса̄ майа̄ бхан̣ита’’нти на сакка̄ на бхавитум̣, сачепи на хоти, муса̄ва̄дойева. пуримамева хи ан̇гадвайам̣ пама̄н̣ам̣. йасса̄пи пуббабха̄ге ‘‘муса̄ бхан̣исса’’нти а̄бхого наттхи, бхан̣анто пана ‘‘муса̄ бхан̣а̄мӣ’’ти джа̄на̄ти. бхан̣итепи ‘‘муса̄ майа̄ бхан̣ита’’нти джа̄на̄ти. со муса̄ва̄дена на ка̄ретаббо. пуббабха̄го хи пама̄н̣атаро. тасмим̣ асати дава̄ бхан̣итам̣ ва̄, рава̄ бхан̣итам̣ ва̄ хотӣти.
еттха ча там̣н̃а̄н̣ата̄ ча н̃а̄н̣асамодха̄нан̃ча париччаджитаббам̣. там̣н̃а̄н̣ата̄ париччаджитабба̄ти йена читтена ‘‘муса̄ бхан̣исса’’нти джа̄на̄ти, тенева ‘‘муса̄ бхан̣а̄мӣ’’ти ча, ‘‘муса̄ майа̄ бхан̣ита’’нти ча джа̄на̄тӣти евам̣ екачиттенева тӣсу кхан̣есу джа̄на̄тӣти айам̣ там̣н̃а̄н̣ата̄ париччаджитабба̄. на хи сакка̄ тенева читтена там̣ читтам̣ джа̄нитум̣, йатха̄ на сакка̄ тенева асина̄ со аси чхиндитунти. пуримам̣ пуримам̣ пана читтам̣ паччхимасса паччхимасса читтасса татха̄ уппаттийа̄ паччайо хутва̄ нируджджхати. тенетам̣ вуччати –
‘‘пама̄н̣ам̣ пуббабха̄гова, тасмим̣ сати на хессати;
сесадвайанти наттхета, мити ва̄ча̄ тиван̇гика̄’’ти. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.200);
н̃а̄н̣асамодха̄нам̣ париччаджитаббанти ета̄ни тӣн̣и читта̄ни екаккхан̣е уппаджджантӣти на гахетабба̄ни. идан̃хи читтам̣ на̄ма –
‘‘анируддхамхи пат̣хаме, на уппаджджати паччхимам̣;
нирантаруппаджджанато, екам̣ вийа пака̄сатӣ’’ти. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.200);
ито парам̣ пана йва̄йам̣ аджа̄нам̣йева ‘‘джа̄на̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена сампаджа̄намуса̄ бхан̣ати, йасма̄ со ‘‘идам̣ абхӯта’’нти евам̣дит̣т̣хико хоти, тасса хи аттхева айам̣ ладдхи. татха̄ ‘‘идам̣ абхӯта’’нти евамасса кхамати чева руччати ча. евамасса сан̃н̃а̄, евам̣сабха̄вамева часса читтам̣ ‘‘идам̣ абхӯта’’нти. йада̄ пана муса̄ ваттука̄мо хоти, тада̄ там̣ дит̣т̣хим̣ ва̄ дит̣т̣хийа̄ саха кхантим̣ ва̄ дит̣т̣хикхантӣхи саддхим̣ ручим̣ ва̄ дит̣т̣хикхантиручӣхи саддхим̣ сан̃н̃ам̣ ва̄ дит̣т̣хикхантиручисан̃н̃а̄хи саддхим̣ бха̄вам̣ ва̄ винидха̄йа никкхипитва̄ пат̣иччха̄детва̄ абхӯтам̣ катва̄ бхан̣ати. тасма̄ тесампивасена ан̇габхедам̣ дассетум̣ ‘‘апи ча чатӯха̄ка̄рехӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
еттха ча винидха̄йа дит̣т̣хинти балавадхаммавинидха̄навасенетам̣ вуттам̣. винидха̄йа кхантинтиа̄дӣни тато дуббаладуббала̄нам̣ винидха̄навасена. винидха̄йа сан̃н̃анти идам̣ панеттха саббадуббаладхаммавинидха̄навасена. сан̃н̃а̄маттампи на̄ма авинидха̄йа сампаджа̄намуса̄ бха̄сиссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
55. мандова парикиссатӣти па̄н̣авадха̄дӣни каронто татонида̄нан̃ча дуккхаманубхонто бхогапарийесана̄раккхан̣а̄ни ча каронто момӯхо вийа парикилиссати.
таменам̣ ра̄джа̄но гахетва̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ ка̄рентӣти на ра̄джа̄но каронти, ра̄джа̄дхӣнапуриса̄ на̄на̄видха̄ни каммака̄ран̣а̄ни каронти. каса̄хипи та̄л̣ентӣти каса̄дан̣д̣акехипи витадждженти. веттехӣти ветталата̄хи. аддхадан̣д̣акехӣти муггарехи, паха̄раса̄дханаттхам̣ ва̄ чатухаттхадан̣д̣ам̣ дведха̄ чхетва̄ гахитадан̣д̣акехи. билан̇гатха̄ликанти кан̃джийауккхаликакаммака̄ран̣ам̣. там̣ каронта̄ сӣсакапа̄лам̣ уппа̄т̣етва̄ таттам̣ айогул̣ам̣ сан̣д̣а̄сена гахетва̄ таттха паккхипанти, тена маттхалун̇гам̣ паккут̣т̣хитва̄ упари уттарати. сан̇кхамун̣д̣иканти сан̇кхамун̣д̣акаммака̄ран̣ам̣. там̣ каронта̄ уттарот̣т̣хаубхатокан̣н̣ачӯл̣икагалава̄т̣акапариччхедена чаммам̣ чхиндитва̄ саббакесе екато ган̣т̣хим̣ катва̄ дан̣д̣акена вет̣хетва̄ уппа̄т̣енти, саха кесехи чаммам̣ ут̣т̣хахати. тато сӣсакат̣а̄хам̣ тхӯласаккхара̄хи гхам̣ситва̄ дхованта̄ сан̇кхаван̣н̣ам̣ каронти. ра̄хумукханти ра̄хумукхакаммака̄ран̣ам̣. там̣ каронта̄ сан̇куна̄ мукхам̣ виваритва̄ антомукхе дӣпам̣ джа̄ленти, кан̣н̣ачӯл̣ика̄хи ва̄ пат̣т̣ха̄йа мукхам̣ никха̄данена кхананти, лохитам̣ паггхаритва̄ мукхам̣ пӯрети.
джотима̄ликанти сакаласарӣрам̣ телапилотика̄йа вет̣хетва̄ а̄лимпенти. хаттхападжджотиканти хаттхе телапилотика̄йа вет̣хетва̄ дӣпам̣ вийа паджджа̄ленти. еракаваттиканти еракаваттакаммака̄ран̣ам̣. там̣ каронта̄ хет̣т̣ха̄гӣвато пат̣т̣ха̄йа чаммават̣т̣е кантитва̄ гоппхаке па̄тенти. атха нам̣ йоттехи бандхитва̄ кад̣д̣ханти. со аттано чаммават̣т̣е аккамитва̄ аккамитва̄ патати. чиракава̄сиканти чиракава̄сикакаммака̄ран̣ам̣. там̣ каронта̄ татхева чаммават̣т̣е кантитва̄ кат̣ийам̣ т̣хапенти, кат̣ито пат̣т̣ха̄йа кантитва̄ гоппхакесу т̣хапенти, упаримехи хет̣т̣химасарӣрам̣ чираканива̄сананиваттхам̣ вийа хоти. ен̣еййаканти ен̣еййакакаммака̄ран̣ам̣. там̣ каронта̄ убхосу каппаресу ча убхосу джан̣н̣укесу ча айавалайа̄ни датва̄ айасӯла̄ни кот̣т̣енти, со чатӯхи айасӯлехи бхӯмийам̣ патит̣т̣хахати. атха нам̣ парива̄ретва̄ аггим̣ каронти. ‘‘ен̣еййако джотипариггахо йатха̄’’ти а̄гатат̣т̣ха̄непи идамева вуттам̣. там̣ сандхито сандхито сӯла̄ни апанетва̄ чатӯхи ат̣т̣хикот̣ӣхийева т̣хапенти. еварӯпа̄ каммака̄ран̣а̄ на̄ма наттхи.
бал̣исамам̣сиканти убхатомукхехи бал̣исехи пахаритва̄ чаммамам̣санха̄рӯни уппа̄т̣енти. каха̄пан̣иканти сакаласарӣрам̣ тин̣ха̄хи ва̄сӣхи кот̣ито пат̣т̣ха̄йа каха̄пан̣аматтам̣ каха̄пан̣аматтам̣ па̄тента̄ кот̣т̣енти. кха̄ра̄патаччхиканти сарӣрам̣ таттха таттха а̄вудхехи пахаритва̄ коччхехи кха̄рам̣ гхам̣сенти, чаммамам̣санха̄рӯни паггхаритва̄ пасаванти, ат̣т̣хикасан̇кхалика̄ва тит̣т̣хати. палигхапариваттиканти екена пассена нипаджджа̄петва̄ кан̣н̣аччхиддена айасӯлам̣ кот̣т̣етва̄ патхавийа̄ ека̄баддхам̣ каронти. атха нам̣ па̄де гахетва̄ а̄вин̃чханти. пала̄лапӣт̣хаканти чхека̄ ка̄ран̣ика̄ чхавичаммам̣ аччхиндитва̄ нисадапотака̄хи ат̣т̣хӣни чхиндитва̄ кесесу гахетва̄ уккхипанти, мам̣сара̄сийева хоти. атха нам̣ кесехева парийонандхитва̄ ган̣ханти, пала̄лапӣт̣хам̣ вийа катва̄ паливет̣хенти. сунакхехипӣти катипайа̄ни диваса̄ни а̄ха̄рам̣ адатва̄ чха̄тасунакхехи кха̄да̄пенти. те мухуттена ат̣т̣хисан̇кхаликамева каронти. евампи киссатӣти евампи вигха̄там̣ па̄пун̣а̄ти. парикиссатӣти саббабха̄гена вигха̄там̣ па̄пун̣а̄ти. парикилиссатӣти упата̄пам̣ па̄пун̣а̄ти.
пуна ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘атха ва̄ ка̄матан̣ха̄йа абхибхӯто’’тиа̄дима̄ха. таттха ка̄матан̣ха̄йа̄ти пан̃чака̄магун̣икалобхена. абхибхӯтоти тена маддито. парийа̄динначиттоти кусала̄ча̄рам̣ кхепетва̄ гахитачитто. бхоге парийесантоти дханам̣ гавесама̄но. на̄ва̄йа маха̄самуддам̣ паккхандатӣти таран̣ӣсан̇кха̄та̄йа на̄ва̄йа махантам̣ лон̣аса̄гарам̣ пависати. сӣтасса пураккхатоти сӣтам̣ пурато катва̄. ун̣хасса пураккхатоти ун̣хам̣ пурато катва̄. д̣ам̣са̄ти пин̇галамаккхика̄. макаса̄ти макаса̄ ева. пӣл̣ийама̄ноти д̣ам̣са̄дисампхассехи вихесийама̄но. кхуппипа̄са̄йа миййама̄ноти кхудда̄пипа̄са̄йа марама̄но. тигумбам̣ гаччхатӣтиа̄дӣни мӯлападам̣ гаччхатӣтипарийоса̄на̄ни чатувӣсати пада̄ни рат̣т̣хана̄мена вутта̄ни. маруканта̄рам̣ гаччхатӣти ва̄лукаканта̄рам̣ та̄ракасан̃н̃а̄йа гаччхати. джан̣н̣упатханти джа̄н̣ӯхи гантаббамаггам̣. аджапатханти аджехи гантаббамаггам̣. мен̣д̣апатхепи есева найо.
сан̇купатханти кха̄н̣уке кот̣т̣етва̄ техи уггамитаббам̣ кха̄н̣умаггам̣, там̣ гаччханто паббатапа̄де т̣хатва̄ айасин̇гха̄т̣акам̣ йоттена бандхитва̄ уддхам̣ кхипитва̄ паббате лагга̄петва̄ йоттена̄руйха ваджираггена лохадан̣д̣ена паббатам̣ виджджхитва̄ кха̄н̣укам̣ кот̣т̣етва̄ таттха т̣хатва̄ син̇гха̄т̣акам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ пуна упари лагга̄петва̄ таттха т̣хито чаммайоттам̣ оламбетва̄ там̣ а̄да̄йа отаритва̄ хет̣т̣химакха̄н̣уке бандхитва̄ ва̄махаттхена йоттам̣ гахетва̄ даккхин̣ахаттхена муггарам̣ а̄да̄йа йоттам̣ пахаритва̄ кха̄н̣укам̣ нӣхаритва̄ пуна абхирухати. етенупа̄йена паббатаматтхакам̣ абхируйха парато отаранто пуриманайенева пат̣хамам̣ паббатаматтхаке кха̄н̣укам̣ кот̣т̣етва̄ чаммапасиббаке йоттам̣ бандхитва̄ кха̄н̣уке вет̣хетва̄ сайам̣ антопасиббаке нисӣдитва̄ маккат̣ака̄нам̣ суттависсаджджана̄ка̄рена йоттам̣ винивет̣хетва̄ отарати. тена вуттам̣ – ‘‘кха̄н̣уке кот̣т̣етва̄ техи уггамитаббам̣ кха̄н̣умагга’’нти. чхаттапатханти чаммачхаттена ва̄там̣ га̄ха̄петва̄ сакун̣ехи вийа отаритаббам̣ маггам̣. вам̣сапатханти вен̣угумбачхеданасаттхена чхиндитва̄ руккхам̣ пхарасуна̄ кот̣т̣етва̄ маггам̣ каронто вел̣уване ниссен̣им̣ катва̄ вел̣угумбе а̄руйха вел̣ум̣ чхиндитва̄ апарасса вел̣угумбасса упари па̄тетва̄ вел̣угумбаматтхакенева гантаббам̣ маггам̣ сандха̄йа ‘‘вам̣сапатхам̣ гаччхатӣ’’ти вуттанти ведитаббам̣.
гавесанто на виндати, ала̄бхамӯлакампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведетӣти авинданамӯлакампи ка̄йикачетасикам̣ дуккхам̣ пат̣илабхати.
ладдха̄ти лабхитва̄. а̄раккхамӯлаканти раккхан̣амӯлакампи. кинти ме бхогети кена упа̄йена мама бхоге. нева ра̄джа̄но хареййум̣…пе… на аппийа̄ да̄йа̄да̄ хареййунти. гопайатоти ман̃джӯса̄дӣхи гопайантасса. виппалуджджантӣти винассанти.
56. етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, муни пубба̄паре идха̄ти етам̣ ‘‘йасо китти ча йа̄ пуббе, ха̄йате ва̄пи тасса са̄’’ти ито пабхути вутте пубба̄паре идха имасмим̣ са̄сане пуббато апаре саман̣абха̄вато виббхантакабха̄ве а̄дӣнавам̣ муни н̃атва̄.
дал̣хам̣ кареййа̄ти ниддесападасса уддесападам̣. тхирам̣ кареййа̄ти аситхилам̣ кареййа. дал̣хам̣ сама̄да̄но асса̄ти тхирапат̣ин̃н̃о бхавеййа. ават̣т̣хитасама̄да̄ноти саннит̣т̣ха̄напат̣ин̃н̃о.
57. етам̣ арийа̄намуттаманти йадидам̣ вивекачарийа̄, етам̣ буддха̄дӣнам̣ арийа̄нам̣ уттамам̣. тасма̄ вивекам̣йева сиккхетха̄ти адхиппа̄йо. на тена сет̣т̣хо ман̃н̃етха̄ти тена ча вивекена атта̄нам̣ ‘‘сет̣т̣хо аха’’нти на ман̃н̃еййа, тена ма̄натхаддхо на бхавеййа̄ти вуттам̣ хоти.
уннатинти усса̄панам̣. уннаманти уггантва̄ пат̣т̣хапанам̣. ма̄нанти ахам̣ка̄рам̣. тха̄манти балакка̄рам̣. тхамбханти тхаддхакаран̣ам̣. тхаддхоти амаддаво. паттхаддхоти висесена амаддаво. паггахитасироти ут̣т̣хитасӣсо. са̄манта̄ти на а̄рака̄. а̄саннети на дӯре. авидӯрети самӣпе. упакат̣т̣хети сантике.
58. риттасса̄ти вивиттасса, ка̄йадуччарита̄дӣхи вирахитасса. огхатин̣н̣асса пихайанти, ка̄месу гадхита̄ паджа̄ти ваттхука̄месу лагга̄ сатта̄ тасса чатурогхатин̣н̣асса пихайанти ин̣а̄йика̄ вийа а̄н̣ан̣йасса̄ти арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.
риттасса̄ти саббакилесехи туччхасса. вивиттасса̄ти сун̃н̃асса. павивиттасса̄ти екакасса. ида̄ни йехи ритто хоти, те дассенто ‘‘ка̄йадуччаритена риттасса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха килесапат̣ипа̄т̣ийа̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ти двидха̄ риттата̄ ведитабба̄. килесапат̣ипа̄т̣ийа̄ та̄ва ра̄го мохо тхамбхо са̄рамбхо ма̄но мадоти, имехи чхахи килесехи арахаттамаггена ритто хоти; досо кодхо упана̄хо пама̄доти, имехи чатӯхи килесехи ана̄га̄мимаггена ритто хоти; атима̄но маккхо пал̣а̄со исса̄ маччхарийам̣ ма̄йа̄ са̄т̣хеййанти, имехи саттахи сота̄паттимаггена ритто хоти.
маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ пана сота̄паттимаггена атима̄но маккхо пал̣а̄со исса̄ маччхарийам̣ ма̄йа̄ са̄т̣хеййанти; имехи саттахи ритто хоти, ана̄га̄мимаггена досо кодхо упана̄хо пама̄доти, имехи чатӯхи ритто хоти; арахаттамаггена ра̄го мохо тхамбхо са̄рамбхо ма̄но мадоти, имехи чхахи ритто хоти. тӣн̣и дуччарита̄ни саббакилесехӣтиа̄дина̄ найена авасеса̄пи йатха̄йогам̣ йоджетабба̄.
ваттхука̄ме париджа̄нитва̄ти тебхӯмаке ваттхука̄ме н̃а̄татӣран̣апарин̃н̃а̄хи сама̄панавасена джа̄нитва̄. килесака̄ме паха̄йа̄ти чханда̄дайо килесака̄ме паха̄напарин̃н̃а̄йа джахитва̄. бйантим̣ каритва̄ти вигатантам̣ вигатакот̣им̣ каритва̄.
ка̄могхам̣ тин̣н̣асса̄ти ана̄га̄мимаггена аваса̄насан̇кха̄там̣ ка̄могхам̣ таритва̄ т̣хитасса. бхавогханти арахаттамаггена. дит̣т̣хогханти сота̄паттимаггена. авиджджогханти арахаттамаггена. саббам̣ сам̣са̄рапатханти саббакхандхадха̄туа̄йатанапат̣ипа̄т̣исан̇кха̄там̣ патхам̣ арахаттамаггенева таритва̄ т̣хитасса. сота̄паттимаггена уттин̣н̣асса. сакада̄га̄мимаггена ниттин̣н̣асса. ана̄га̄мимаггена ка̄мадха̄тум̣ атиккантасса. арахаттамаггена саббабхавам̣ саматиккантасса. пхаласама̄паттивасена вӣтиваттасса. па̄рам̣гатасса̄тиа̄дӣни нибба̄навасена вутта̄ни. йатха̄ ин̣а̄йика̄ а̄н̣ан̣йанти павад̣д̣хакаин̣ам̣ а̄да̄йа вичаранта̄ а̄н̣ан̣йам̣. паттхентӣти паттханам̣ уппа̄денти. а̄ба̄дхика̄ а̄рогйанти питта̄дирога̄туро бхесаджджакирийа̄йа там̣рогавӯпасаманаттхам̣ а̄рогйам̣. йатха̄ бандханабаддха̄ти наккхаттадивасе бандхана̄га̄ре баддхапуриса̄. йатха̄ да̄са̄ бхуджиссанти йасма̄ бхуджисса̄ пуриса̄ йам̣ иччханти, там̣ каронти, на нам̣ кочи балакка̄рена тато ниваттети, тасма̄ да̄са̄ бхуджиссабха̄вам̣ паттхенти. йатха̄ канта̄раддха̄напаккханда̄ти йасма̄ балаванто пуриса̄ хаттхабха̄рам̣ гахетва̄ саджджа̄вудха̄ сапарива̄ра̄ канта̄рам̣ пат̣ипаджджанти, те чора̄ дӯратова дисва̄ пала̄йанти. те соттхина̄ канта̄рам̣ ниттхаритва̄ кхемантам̣ патва̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ хонти. тасма̄ канта̄рапаккханда̄ кхемантабхӯмим̣ паттхенти. десана̄парийоса̄не тиссо сота̄паттипхалам̣ патва̄ паччха̄ паббаджитва̄ арахаттам̣ саччха̄ка̄си.
саддхаммападжджотика̄йа маха̄ниддесат̣т̣хакатха̄йа
тиссаметтеййасуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.