8. пасӯрасуттаниддесаван̣н̣ана̄
59. ат̣т̣хаме пасӯрасуттаниддесе пат̣хамага̄тха̄йа та̄ва сан̇кхепо – име дит̣т̣хигатика̄ аттано дит̣т̣хим̣ сандха̄йа ‘‘идхева суддхӣ’’ти ваданти. ан̃н̃есу пана дхаммесу висуддхим̣ на̄ху, евам̣ йам̣ аттано саттха̄ра̄дим̣ ниссита̄, таттхева ‘‘еса ва̄до субхо’’ти евам̣ субхава̄да̄ хутва̄ путхӯ саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘сассато локо’’тиа̄дӣсу паччекасаччесу нивит̣т̣ха̄.
саббе парава̄де кхипантӣти сабба̄ параладдхийо чхад̣д̣енти. уккхипантӣти дӯрато кхипанти. париккхипантӣти самантато кхипанти. субхава̄да̄ти ниддесасса уддесападам̣. собханава̄да̄ти ‘‘етам̣ сундара’’нти катхента̄. пан̣д̣итава̄да̄ти ‘‘пан̣д̣ита̄ майа’’нти евам̣ катхента̄. тхирава̄да̄ти ‘‘ниддосава̄дам̣ вада̄ма̄’’ти катхента̄. н̃а̄йава̄да̄ти ‘‘йуттава̄дам̣ вада̄ма̄’’ти катхента̄. хетува̄да̄ти ‘‘ка̄ран̣асахитам̣ вада̄ма̄’’ти катхента̄. лаккхан̣ава̄да̄ти ‘‘саллаккхетаббам̣ вада̄ма̄’’ти ваданта̄. ка̄ран̣ава̄да̄ти ‘‘уда̄харан̣айуттава̄дам̣ вада̄ма̄’’ти катхента̄. т̣ха̄нава̄да̄ти ‘‘паккамитум̣ асаккун̣еййава̄дам̣ вада̄ма̄’’ти ваданта̄.
нивит̣т̣ха̄ти антопавит̣т̣ха̄. патит̣т̣хита̄ти таттхева т̣хита̄.
60. евам̣ нивит̣т̣ха̄ ча ‘‘те ва̄дака̄ма̄’’ти дутийага̄тха̄. таттха ба̄лам̣ дахантӣ митху ан̃н̃аман̃н̃анти ‘‘айам̣ ба̄ло, айам̣ ба̄ло’’ти евам̣ двепи джана̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ба̄лам̣ даханти, ба̄лато пассанти. ваданти те ан̃н̃асита̄ катходжджанти те ан̃н̃аман̃н̃асаттха̄ра̄диниссита̄ калахам̣ ваданти. пасам̣сака̄ма̄ кусала̄вада̄на̄ти пасам̣саттхика̄ убхопи ‘‘майам̣ кусала̄вада̄на̄ пан̣д̣итава̄да̄’’ти евам̣ сан̃н̃ино хутва̄.
ва̄даттхика̄ти ва̄дена аттхика̄. ва̄да̄дхиппа̄йа̄ти ва̄даджджха̄сайа̄. ва̄дапуреккха̄ра̄ти ва̄дамева пурато катва̄ чарама̄на̄. ва̄дапарийесанам̣ чаранта̄ти ва̄дамева гавесанам̣ чарама̄на̄. вигайха̄ти пависитва̄. огайха̄ти отаритва̄. аджджхога̄хетва̄ти нимуджджитва̄. пависитва̄ти антокатва̄.
аноджавантӣти нихӣнаоджаватӣ, теджавирахита̄ти аттхо. са̄ катха̄ти еса̄ ва̄ча̄. катходжджам̣ вадантӣти ниттеджам̣ бхан̣анти. евам̣ вада̄несу ча тесу еко нийамато ева.
61. йутто катха̄йанти га̄тха̄. таттха йутто катха̄йанти ва̄дакатха̄йа уссукко. пасам̣самиччхам̣ винигха̄ти хотӣти аттано пасам̣сам̣ иччханто ‘‘катхам̣ ну кхо ниггахесса̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена пуббева ва̄да̄ катхам̣катхӣ винигха̄тӣ хоти. апа̄хатасминти пан̃хавӣмам̣сакехи ‘‘аттха̄пагатам̣ те бхан̣итам̣, бйан̃джана̄пагатам̣ те бхан̣ита’’нтиа̄дина̄ найена апахарите ва̄де. нинда̄йа со куппатӣти евам̣ апа̄хатасмин̃ча ва̄де уппанна̄йа нинда̄йа со куппати. рандхамесӣти йасса рандхамева гавесанто.
тхомананти ван̣н̣абхан̣анам̣. киттинти па̄кат̣акаран̣ам̣. ван̣н̣аха̄рийанти гун̣авад̣д̣ханам̣. пуббева салла̄па̄ти салла̄пато пуретарамева. ‘‘катхамидам̣ катхамида’’нти катхам̣катха̄ асса аттхӣти катхам̣катхӣ. джайо ну кхо мети мама джайо. катхам̣ ниггаханти кена пака̄рена нигган̣ханам̣. пат̣икаммам̣ карисса̄мӣти мама ладдхим̣ парисуддхим̣ карисса̄ми. висесанти атирекам̣. пат̣ивисесанти пунаппунам̣ висесам̣. а̄вет̣хийам̣ карисса̄мӣти паривет̣ханам̣ карисса̄ми. ниббет̣хийанти мама ниббет̣ханам̣ мочанам̣ никкхаманам̣. чхеданти ва̄дачхинданам̣. ман̣д̣аланти ва̄дасан̇гха̄там̣. па̄рисаджджа̄ти парича̄рика̄. па̄са̄рика̄ти ка̄ран̣ита̄. апахарантӣти пат̣иба̄ханти.
аттха̄пагатанти аттхато апагатам̣, аттхо наттхӣти. аттхато апахарантӣти аттхамха̄ пат̣иба̄ханти. аттхо те дуннитоти тава аттхо на самма̄ упанӣто. бйан̃джанам̣ те дуропитанти тава бйан̃джанам̣ дуппатит̣т̣ха̄питам̣. ниггахо те акатоти тайа̄ ниггахо на като. пат̣икаммам̣ те дуккат̣анти тайа̄ аттано ладдхипатит̣т̣ха̄панам̣ дут̣т̣ху катам̣. висамакатхам̣ дуккатхитанти на самма̄ катхитам̣. дуббхан̣итанти бхан̣антенапи дут̣т̣ху бхан̣итам̣. дуллапитанти на самма̄ виссаджджитам̣. дуруттанти ан̃н̃атха̄ бхан̣итам̣. дуббха̄ситанти вирӯпам̣ бха̄ситам̣.
нинда̄йа̄ти гарахан̣ена. гараха̄йа̄ти досакатханена. акиттийа̄ти агун̣акатханена. аван̣н̣аха̄рика̄йа̄ти агун̣авад̣д̣ханена.
куппатӣти пакатибха̄вам̣ джахетва̄ чалати. бйа̄паджджатӣти досавасена пӯтибха̄вам̣ а̄паджджати. патит̣т̣хӣйатӣти кодхавасена ган̣абха̄вам̣ гаччхати. копан̃ча̄ти купитабха̄вам̣. досан̃ча̄ти дӯсанам̣. апаччайан̃ча̄ти атут̣т̣ха̄ка̄ран̃ча. па̄тукаротӣти па̄кат̣ам̣ кароти. рандхамесӣти антарагавесӣ. вирандхамесӣти чхиддагавесӣ. апараддхамесӣти гун̣ам̣ апанетва̄ досамева гавесӣ. кхалитамесӣти паккхаланагавесӣ. гал̣итамесӣти патанагавесӣ. ‘‘гхат̣т̣итамесӣ’’типи па̄т̣хо, тасса пӣл̣анагавесӣти аттхо. виварамесӣти досагавесӣ.
62. на кевалан̃ча со куппати, апича кхо пана ‘‘йамасса ва̄да’’нти га̄тха̄. таттха парихӣнама̄ху, апа̄хатанти аттхабйан̃джана̄дито апа̄хатам̣ парихӣнам̣ ваданти. паридеватӣти татонимиттам̣ со ‘‘ан̃н̃ам̣ майа̄ а̄ваджджита’’нтиа̄дӣхи виппалапати. сочатӣти ‘‘тасса джайо’’тиа̄дӣни а̄раббха сочати. ‘‘упаччага̄ ма’’нти ануттхуна̄тӣти ‘‘со мам̣ ва̄дена ва̄дам̣ атикканто’’тиа̄дина̄ найена сут̣т̣хутарам̣ виппалапати.
париха̄питанти на вад̣д̣хитам̣. ан̃н̃ам̣ майа̄ а̄ваджджитанти ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ майа̄ аванамитам̣. чинтитанти вӣмам̣ситам̣. маха̄паккхоти маханто н̃а̄типаккхо етасса̄ти маха̄паккхо. маха̄парисоти маха̄парича̄рикапарисо. маха̄парива̄роти маха̄да̄сада̄сипарива̄ро. париса̄ ча̄йам̣ вагга̄ти айан̃ча париса̄ вагга̄, на ека̄. пуна бхан̃джисса̄мӣти пуна бхиндисса̄ми.
63. ете вива̄да̄ саман̣есӯти еттха пана саман̣а̄ вуччанти ба̄хирапарибба̄джака̄. етесу уггха̄тинигха̄ти хотӣти етесу ва̄десу джайапара̄джайа̄дивасена читтауггха̄танигха̄там̣ ва̄ па̄пун̣анто уггха̄ти ча нигха̄ти ча хоти. вираме катходжджанти паджахеййа калахам̣. на хан̃н̃адаттхаттхи пасам̣сала̄бха̄ти на хи еттха пасам̣сала̄бхато ан̃н̃о аттхо аттхи. утта̄но ва̄ти на гамбхӣроти аттхо ‘‘пан̃чиме ка̄магун̣а̄’’тиа̄дӣсу (а. ни. 6.63) вийа.
гамбхӣро ва̄ти дуппавесо аппатит̣т̣хо пат̣иччасамуппа̄до вийа. гӯл̣хо ва̄ти пат̣иччханно хутва̄ т̣хито ‘‘абхирама нанда ахам̣ те па̄т̣ибхого’’тиа̄дӣсу (уда̄. 22) вийа. пат̣иччханно ва̄ти апа̄кат̣о ‘‘ма̄тарам̣ питарам̣ хантва̄’’тиа̄дӣсу (дха. па. 294; нетти. 113) вийа. неййо ва̄ти нӣхаритва̄ катхетаббо ‘‘асаддхо акатан̃н̃ӯ ча̄’’тиа̄дӣсу (дха. па. 97) вийа. нӣто ва̄ти па̄л̣ийа̄ т̣хитанийа̄мена катхетаббо ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, арийавам̣са̄’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.28) вийа. анаваджджо ва̄ти ниддосаттхо ‘‘кусала̄ дхамма̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. тикама̄тика̄ 1) вийа. никкилесо ва̄ти килесавирахито випассана̄ вийа. вода̄нова̄ти парисуддхо локуттарам̣ вийа. параматтхо ва̄ти уттаматтхо уттаматтхабхӯто аттхо кхандхадха̄туа̄йатананибба̄на̄ни вийа.
64. чхат̣т̣хага̄тха̄йаттхо – йасма̄ ча на хан̃н̃адаттхаттхи пасам̣сала̄бха̄, тасма̄ парамам̣ ла̄бхам̣ лабхантопи ‘‘сундаро айа’’нти таттха дит̣т̣хийа̄ пасам̣сито ва̄ пана хотӣти там̣ ва̄дам̣ париса̄йа маджджхе дӣпетва̄ тато со тена джайаттхена тут̣т̣хим̣ ва̄ дантавидам̣сакам̣ ва̄ а̄паджджанто хассати, ма̄нена ча уннамати. ким̣ ка̄ран̣ам̣? йасма̄ там̣ джайаттхам̣ паппуййа йатха̄мано джа̄то.
тхамбхайитва̄ти пӯретва̄. брӯхайитва̄ти вад̣д̣хетва̄. имисса̄ га̄тха̄йа ниддесо утта̄наттхо.
65. евам̣ уннамато ча ‘‘йа̄ уннатӣ’’ти га̄тха̄. таттха ма̄на̄тима̄нам̣ вадате панесоти есо пана там̣ уннатим̣ ‘‘вигха̄табхӯмӣ’’ти абуджджхама̄но ма̄нан̃ча атима̄нан̃ча вадати. евам̣ имисса̄пи га̄тха̄йа ниддесо утта̄наттхо.
66. евам̣ ва̄де досам̣ дассетва̄ ида̄ни тасса ва̄дам̣ асампат̣иччханто ‘‘сӯро’’ти га̄тхама̄ха. таттха ра̄джакха̄да̄йа̄ти ра̄джакха̄данӣйена, бхаттаветанена̄ти вуттам̣ хоти. абхигаджджамети пат̣исӯрамиччханти йатха̄ со пат̣исӯрам̣ иччханто абхигаджджанто ети, евам̣ дит̣т̣хигатико дит̣т̣хигатиканти дассети. йенева со тена палехӣти йена со туйхам̣ пат̣исӯро, тена гаччха. пуббева наттхи йадидам̣ йудха̄йа̄ти йам̣ пана килесаджа̄там̣ йуддха̄йа сийа̄, там̣ идха пуббева наттхи, бодхимӯлейевасса пахӣнанти дассети.
сӯроти ниддесасса уддесападам̣. сут̣т̣ху уро сӯро, виссат̣т̣хауро ниннауроти аттхо. вӣроти параккамаванто. виккантоти сан̇га̄мам̣ пависанто. абхӣрӯтиа̄дайо вуттанайа̄ ева. пут̣т̣хоти ниддесасса уддесападам̣. поситоти тхӯлакато. а̄па̄дитоти упад̣д̣хабалито пат̣ипа̄дито. вад̣д̣хитоти тато тато бха̄вито.
гаджджантоти абйаттасарена гаджджанто. уггаджджантоти уккут̣т̣хим̣ каронто. абхигаджджантоти сӣхана̄дам̣ каронто. етӣти а̄гаччхати. упетӣти тато самӣпам̣ гаччхати. упагаччхатӣти тато самӣпам̣ гантва̄ на ниваттати. пат̣исӯранти ниббхайам̣. пат̣ипурисанти саттупурисам̣. пат̣исаттунти сатту хутва̄ абхимукхе т̣хитам̣. пат̣ималланти пат̣иседхам̣ хутва̄ йуджджхантам̣. иччхантоти а̄кан̇кхама̄но.
палехӣти гаччха. ваджа̄ти ма̄ тит̣т̣ха. гаччха̄ти самӣпам̣ упасан̇кама. абхиккама̄ти параккамам̣ карохи.
бодхийа̄ мӯлети маха̄бодхируккхасса самӣпе. йе пат̣исеникара̄ килеса̄ти йе килеса̄ пат̣ипаккхакара̄. пат̣иломакара̄ти пат̣а̄н̣ӣкара̄. пат̣икан̣т̣акакара̄ти винивиджджханакара̄. пат̣ипаккхакара̄ти саттукара̄.
67. ито парам̣ сесага̄тха̄ па̄кат̣асамбандха̄ ева. таттха вива̄дайантӣти виваданти. пат̣исеникатта̄ти пат̣иломака̄рака̄. ‘‘на твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄сӣ’’тиа̄дина̄ найена вируддхавачанам̣ вива̄до.
сахитам̣ мети мама вачанам̣ аттхасам̣хитам̣. асахитам̣ тети тава вачанам̣ анаттхасам̣хитам̣. адхичин̣н̣ам̣ те випара̄ваттанти йам̣ там̣ адхичин̣н̣ам̣ чирака̄ласеванавасена пагун̣ам̣, там̣ мама ва̄дам̣ а̄гамма ниваттам̣. а̄ропито те ва̄доти туйхам̣ упари майа̄ досо а̄ропито. чара ва̄даппамоккха̄йа̄ти бхаттапут̣ам̣ а̄да̄йа там̣ там̣ упасан̇камитва̄ ва̄да̄ памоккхаттха̄йа уттарам̣ парийесама̄но вичара. ниббет̣хехи ва̄ти атха ва̄ майа̄ а̄ропитадосато атта̄нам̣ мочехи. саче пахосӣти саче саккоси.
а̄вет̣хийа̄йа а̄вет̣хийанти а̄вет̣хетва̄ ниваттанена ниваттанам̣. ниббет̣хийа̄йа ниббет̣хийанти досато мочанена мочанам̣. чхедена чхеданти евама̄ди хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ йатха̄йогам̣ йоджетаббам̣.
68. висеникатва̄ти килесасенам̣ вина̄сетва̄. ким̣ лабхетха̄ти пат̣ималлам̣ ким̣ лабхиссаси. пасӯра̄ти там̣ парибба̄джакам̣ а̄лапати. йесӣдха наттхӣти йесам̣ идха наттхи. има̄йапи га̄тха̄йа ниддесо утта̄наттхойева.
69. павитакканти ‘‘джайо ну кхо ме бхависсатӣ’’тиа̄дӣни витаккенто. дхонена йугам̣ сама̄гама̄ти дхутакилесена буддхена саддхим̣ йугагга̄хам̣ сама̄панно. на хи твам̣ саккхаси сампайа̄тавети коттхуа̄дайо вийа сӣха̄дӣхи дхонена саха йугам̣ гахетва̄ екападампи сампайа̄тум̣ йугагга̄хамева ва̄ сампа̄детум̣ на саккхиссасӣти.
маноти ниддесасса уддесападам̣. читтанти читтата̄йа читтам̣. ‘‘а̄рамман̣ам̣ минама̄нам̣ джа̄на̄тӣ’’ти мано. ма̄насанти мано ева. ‘‘анталиккхачаро па̄со, йва̄йам̣ чарати ма̄насо’’ти (маха̄ва. 33; сам̣. ни. 1.151) хи еттха пана сампайуттакадхаммо ма̄насоти вутто.
‘‘катхан̃хи бхагава̄ туйхам̣, са̄вако са̄сане рато;
аппаттама̄насо секкхо, ка̄лам̣кайира̄ джанесута̄’’ти. (сам̣. ни. 1.159) –
еттха арахаттам̣ ма̄насанти вуттам̣. идха пана манова ма̄насам̣, бйан̃джанавасена хетам̣ падам̣ вад̣д̣хитам̣.
хадайанти читтам̣. ‘‘читтам̣ ва̄ те кхиписса̄ми, хадайам̣ ва̄ те пха̄лесса̄мӣ’’ти (су. ни. а̄л̣авакасутта; сам̣. ни. 1.237) еттха уро хадайанти вуттам̣. ‘‘хадайа̄ хадайам̣ ман̃н̃е ан̃н̃а̄йа таччхатӣ’’ти (ма. ни. 1.63) еттха читтам̣. ‘‘ваккам̣ хадайа’’нти (дӣ. ни. 2.377; ма. ни. 1.110; кху. па̄. 3.дваттим̣са̄ка̄ра) еттха хадайаваттху. идха пана читтамева аббхантарат̣т̣хена ‘‘хадайа’’нти вуттам̣. тамева парисуддхат̣т̣хена пан̣д̣арам̣, бхаван̇гам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. йатха̄ха ‘‘пабхассарамидам̣, бхиккхаве, читтам̣, тан̃ча кхо а̄гантукехи упаккилесехи упаккилит̣т̣ха’’нти (а. ни. 1.49). тато никкхантатта̄ пана акусалампи ган̇га̄йа никкханта̄ надӣ ган̇га̄ вийа годха̄варито никкханта̄ годха̄вари вийа ча ‘‘пан̣д̣ара’’нтвева вуттам̣.
мано мана̄йатананти идха пана маногахан̣ам̣ манассева а̄йатанабха̄вадӣпанаттхам̣. тенетам̣ дӣпети ‘‘найидам̣ дева̄йатанам̣ вийа манасса а̄йатанатта̄ мана̄йатанам̣, атха кхо мано ева а̄йатанам̣ мана̄йатана’’нти. таттха нива̄сат̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄карат̣т̣хена самосаран̣ат̣т̣ха̄нат̣т̣хена сан̃джа̄тидесат̣т̣хена ка̄ран̣ат̣т̣хена ча а̄йатанам̣ ведитаббам̣. татха̄ хи локе ‘‘иссара̄йатанам̣ ва̄судева̄йатана’’нтиа̄дӣсу нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ а̄йатананти вуччати. ‘‘суван̣н̣а̄йатанам̣ раджата̄йатана’’нтиа̄дӣсу а̄каро. са̄сане пана ‘‘манораме а̄йатане, севанти нам̣ вихан̇гама̄’’тиа̄дӣсу (а. ни. 5.38) самосаран̣ат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘даккхин̣а̄патхо гуннам̣ а̄йатана’’нтиа̄дӣсу сан̃джа̄тидесо. ‘‘татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сатиа̄йатане’’тиа̄дӣсу (а. ни. 3.102; ма. ни. 3.158) ка̄ран̣ам̣. идха пана сан̃джа̄тидесат̣т̣хена самосаран̣ат̣т̣ха̄нат̣т̣хена ка̄ран̣ат̣т̣хена̄ти тидха̄пи ват̣т̣ати.
пхасса̄дайо хи дхамма̄ еттха сан̃джа̄йантӣти сан̃джа̄тидесат̣т̣хенапи етам̣ а̄йатанам̣. бахиддха̄ рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хабба̄ а̄рамман̣абха̄венеттха осарантӣти самосаран̣ат̣т̣ха̄нат̣т̣хенапи а̄йатанам̣. пхасса̄дӣнам̣ пана сахаджа̄та̄дипаччайат̣т̣хена ка̄ран̣атта̄ ка̄ран̣ат̣т̣хена̄пи а̄йатананти ведитаббам̣. маниндрийам̣ вуттаттхамева.
виджа̄на̄тӣти вин̃н̃а̄н̣ам̣. вин̃н̃а̄н̣амева кхандхо вин̃н̃а̄н̣аккхандхо. тасса ра̄сиа̄дивасена аттхо ведитаббо. ‘‘маха̄удакаккхандхотвева сан̇кхам̣ гаччхатӣ’’ти (а. ни. 4.51) еттха хи ра̄сат̣т̣хена кхандхо вутто. ‘‘сӣлаккхандхо сама̄дхиккхандхо’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 3.355) гун̣ат̣т̣хена. ‘‘аддаса кхо бхагава̄ махантам̣ да̄руккхандха’’нти (сам̣. ни. 4.241) еттха пан̣н̣аттиматтат̣т̣хена. идха пана рӯл̣хито кхандхо вутто. ра̄сат̣т̣хена хи вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса екадесо екам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣. тасма̄ йатха̄ руккхасса екадесам̣ чхинданто руккхам̣ чхиндатӣти вуччати, евамева вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса екадесабхӯтам̣ екампи вин̃н̃а̄н̣ам̣ рӯл̣хито вин̃н̃а̄н̣аккхандхоти вуттам̣.
таджджа̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯти тесам̣ пхасса̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ ануччхавика̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту. имасмин̃хи паде екамева читтам̣ минанат̣т̣хена мано, виджа̄нанат̣т̣хена вин̃н̃а̄н̣ам̣, сабха̄ват̣т̣хена ниссаттат̣т̣хена ва̄ дха̄тӯти тӣхи на̄мехи вуттам̣.
саддхим̣ йугам̣ сама̄гаманти екаппаха̄рена саддхим̣. самма̄гантва̄ти па̄пун̣итва̄. йугагга̄хам̣ ган̣хитва̄ти йугапат̣ибха̄гам̣ гахетва̄. са̄каччхетунти саддхим̣ катхетум̣. саллапитунти алла̄пасалла̄пам̣ ка̄тум̣. са̄каччхам̣ сама̄паджджитунти саддхим̣ катханам̣ пат̣ипаджджитум̣. на пат̣ибалабха̄ве ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘там̣ киссахету, пасӯро парибба̄джако хӣно’’тиа̄дима̄ха. со хи бхагава̄ агго ча̄ти асадисада̄нааггатта̄ асама̄напан̃н̃атта̄ агго ча. сет̣т̣хо ча̄ти саббагун̣ехи аппат̣исамат̣т̣хена сет̣т̣хо ча. моккхо ча̄ти сава̄санехи килесехи муттатта̄ моккхо ча. уттамо ча̄ти аттано уттаритаравирахитатта̄ уттамо ча. паваро ча̄ти саббалокена абхипаттханӣйатта̄ паваро ча. маттена ма̄тан̇гена̄ти пабхиннамадена хаттхина̄.
коттхукоти джиран̣асин̇га̄ло. сӣхена мигаран̃н̃а̄ саддхинти кесарасӣхена мигара̄джена саха. тарун̣акоти чха̄пако. дхенупакоти кхӣрапако. усабхена̄ти ман̇галасамматена усабхена. чалакакуна̄ саддхинти чалама̄накакуна̄ саддхим̣. дхан̇коти ка̄ко. гарул̣ена венатеййена саддхинти еттха гарул̣ена̄ти джа̄тивасена на̄мам̣. венатеййена̄ти готтавасена. чан̣д̣а̄лоти чхавачан̣д̣а̄ло. ран̃н̃а̄ чаккаваттина̄ти ча̄туддӣпикачаккаваттина̄. пам̣суписа̄чакоти качаварачхад̣д̣анат̣т̣ха̄не ниббаттако йаккхо. индена деваран̃н̃а̄ саддхинти саккена девара̄джена саха. со хи бхагава̄ маха̄пан̃н̃отиа̄дӣни чхаппада̄ни хет̣т̣ха̄ виттха̄рита̄ни. таттха пан̃н̃а̄пабхедакусалоти аттано анантавикаппе пан̃н̃а̄бхеде чхеко. пабхиннан̃а̄н̣оти анантаппабхедапаттан̃а̄н̣о. етена пан̃н̃а̄пабхедакусалаттепи сати та̄сам̣ пан̃н̃а̄нам̣ анантабхедаттам̣ дассети. адхигатапат̣исамбхидоти пат̣иладдхааггачатупат̣исамбхидан̃а̄н̣о. чатувеса̄раджджаппаттоти чатта̄ри виса̄радабха̄васан̇кха̄та̄ни н̃а̄н̣а̄ни патто. йатха̄ха –
‘‘самма̄самбуддхасса те пат̣иджа̄нато ‘име дхамма̄ анабхисамбуддха̄’ти, татра вата мам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ кочи ва̄ локасмим̣ сахадхаммена пат̣ичодессатӣти нимиттаметам̣, бхиккхаве, на саманупасса̄ми, етамахам̣, бхиккхаве, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми.
‘‘кхӣн̣а̄савасса те пат̣иджа̄нато ‘име а̄сава̄ апариккхӣн̣а̄’ти…пе… ‘йе кхо пана те антара̄йика̄ дхамма̄ вутта̄, те пат̣исевато на̄лам̣ антара̄йа̄йа̄’’ти…пе… йасса кхо пана те аттха̄йа дхаммо десито, со на ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄ти, татра вата мам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ кочи ва̄ локасмим̣ сахадхаммена пат̣ичодессатӣти нимиттаметам̣, бхиккхаве, на саманупасса̄ми, етамахам̣, бхиккхаве, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄мӣ’’ти (а. ни. 4.8; ма. ни. 1.150).
дасабалабаладха̄рӣти даса бала̄ни етесанти дасабала̄, дасабала̄нам̣ бала̄ни дасабалабала̄ни, та̄ни дасабалабала̄ни дха̄райатӣти дасабалабаладха̄рӣ, дасабалан̃а̄н̣абаладха̄рӣти аттхо. етехи тӣхи вачанехи анантаппабхеда̄нам̣ неййа̄нам̣ пабхедамукхаматтам̣ дасситам̣. сойева пан̃н̃а̄пайогавасена абхиман̇галасамматат̣т̣хена пуриса̄сабхо. асанта̄сат̣т̣хена пурисасӣхо. махантат̣т̣хена пурисана̄го. паджа̄нанат̣т̣хена пуриса̄джан̃н̃о. локакиччадхураваханат̣т̣хена пурисадхорайхо.
атха теджа̄дикам̣ анантан̃а̄н̣ато ладдхам̣ гун̣ависесам̣ дассетука̄мо тесам̣ теджа̄дӣнам̣ анантан̃а̄н̣амӯлабха̄вам̣ дассенто ‘‘анантан̃а̄н̣о’’ти ватва̄ ‘‘анантатеджо’’тиа̄дима̄ха. таттха анантан̃а̄н̣оти ган̣анавасена ча пабха̄вавасена ча антавирахитан̃а̄н̣о. анантатеджоти венеййасанта̄не мохатамавидхаманена анантан̃а̄н̣атеджо. анантайасоти пан̃н̃а̄гун̣ехева локаттайавиттхата̄нантакиттигхосо. ад̣д̣хоти пан̃н̃а̄дханасамиддхийа̄ самиддхо. махаддханоти пан̃н̃а̄дханавад̣д̣хаттепи пабха̄вамахаттена махантам̣ паваттапан̃н̃а̄дханамасса̄ти махаддхано. ‘‘маха̄дхано’’ти ва̄ па̄т̣хо. дханава̄ти пасам̣ситаббапан̃н̃а̄дханаватта̄ ниччайуттапан̃н̃а̄дханаватта̄ атисайабха̄вена пан̃н̃а̄дханаватта̄ дханава̄. етесупи хи тӣсу аттхесу идам̣ вачанам̣ саддавидӯ иччханти.
евам̣ пан̃н̃а̄гун̣ена бхагавато аттасампаттисиддхим̣ дассетва̄ пуна пан̃н̃а̄гун̣енева локахитасампаттисиддхим̣ дассенто ‘‘нета̄’’тиа̄дима̄ха. таттха венеййе сам̣са̄расан̇кха̄табхайат̣т̣ха̄нато нибба̄насан̇кха̄там̣ кхемат̣т̣ха̄нам̣ нета̄. таттха найанака̄ле ева сам̣варавинайапаха̄навинайавасена венеййе винета̄. дхаммадесана̄ка̄ле ева сам̣сайаччхеданена анунета̄. сам̣сайам̣ чхиндитва̄ сан̃н̃а̄петаббам̣ аттхам̣ пан̃н̃а̄пета̄. татха̄ пан̃н̃а̄пита̄нам̣ ниччхайакаран̣ена ниджджха̄пета̄. татха̄ ниджджха̄питасса аттхасса пат̣ипаттипайоджанавасена пеккхета̄. татха̄пат̣ипанне пат̣ипаттибалена паса̄дета̄. со хи бхагава̄ти еттха хи-ка̄ро анантарам̣ вуттасса аттхасса ка̄ран̣опадесе нипа̄то.
ануппаннасса маггасса уппа̄дета̄ти сакасанта̄не науппаннапуббасса чхааса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣ахетубхӯтасса арийамаггасса бодхимӯле локахитаттхам̣ сакасанта̄не уппа̄дета̄. асан̃джа̄тасса маггасса сан̃джанета̄ти венеййасанта̄не асан̃джа̄тапуббасса са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ахетубхӯтасса арийамаггасса дхаммачаккаппаваттанато пабхути йа̄ваджджака̄ла̄ венеййасанта̄не сан̃джанета̄. са̄вакавенеййа̄нампи хи санта̄не бхагавата̄ вуттавачаненева арийамаггасса сан̃джананато бхагава̄ сан̃джанета̄ на̄ма хоти. анаккха̄тасса маггасса аккха̄та̄ти ат̣т̣хадхаммасаманна̄гата̄нам̣ буддхабха̄ва̄йа катха̄бхинӣха̄ра̄нам̣ бодхисатта̄нам̣ буддхабха̄ва̄йа бйа̄каран̣ам̣ датва̄ анаккха̄тапуббасса па̄рамита̄маггасса ‘‘буддхо бхависсатӣ’’ти бйа̄каран̣аматтенева бодхимӯле уппаджджитаббасса арийамаггасса аккха̄та̄. айам̣ найо паччекабодхисаттабйа̄каран̣епи лаббхатийева. магган̃н̃ӯти паччавеккхан̣а̄васена аттано уппа̄дитасса арийамаггасса н̃а̄та̄. маггавидӯти венеййасанта̄не джанетаббасса арийамаггасса кусало. маггаковидоти бодхисатта̄нам̣ аккха̄таббамагге вичаккхан̣о. атха ва̄ абхисамбодхипат̣ипатти магган̃н̃ӯ, паччекабодхипат̣ипатти маггавидӯ, са̄вакабодхипат̣ипатти маггаковидо. атха ва̄ –
‘‘етена маггена тарим̣су пуббе,
тариссанти йе ча таранти огха’’нти. (сам̣. ни. 5.409) –
вачанато йатха̄йогам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннабуддхапаччекабуддхаса̄вака̄нам̣ маггавасена ча сун̃н̃ата̄нимиттааппан̣ихитамаггавасена ча уггхат̣итан̃н̃ӯвипан̃читан̃н̃ӯнеййапуггала̄нам̣ маггавасена ча йатха̄ккаменеттха йоджанам̣ каронти. магга̄нуга̄ ча панасса̄ти бхагавато гатамагга̄нуга̄мино хутва̄. еттха ча-саддо хетуаттхе нипа̄то, етена ча бхагавата̄ маггуппа̄дана̄дигун̣а̄дхигама̄йа хету вутто хоти. пана-саддо кататтхе нипа̄то, тена бхагавата̄ катамаггакаран̣ам̣ вуттам̣ хоти. паччха̄ саманна̄гата̄ти пат̣хамам̣ гатасса бхагавато паччха̄ сӣла̄дигун̣ена саманна̄гата̄. ити тхеро ‘‘ануппаннасса маггасса уппа̄дета̄’’тиа̄дӣхи йасма̄ саббепи бхагавато сӣла̄дайо гун̣а̄ арахаттамаггамева нисса̄йа а̄гата̄, тасма̄ арахаттамаггамева нисса̄йа гун̣ам̣ катхеси.
джа̄нам̣ джа̄на̄тӣти джа̄нитаббам̣ джа̄на̄ти, саббан̃н̃ута̄йа йам̣кин̃чи пан̃н̃а̄йа джа̄нитаббам̣ на̄ма аттхи, там̣ саббам̣ пан̃чанеййапатхабхӯтам̣ пан̃н̃а̄йа джа̄на̄тӣти аттхо. пассам̣ пассатӣти пасситаббам̣ пассати, саббадасса̄вита̄йа там̣йева неййапатхам̣ чаккхуна̄ дит̣т̣хам̣ вийа каронто пан̃н̃а̄чаккхуна̄ пассатӣти аттхо. йатха̄ ва̄ екаччо випарӣтам̣ ган̣ханто джа̄нантопи на джа̄на̄ти, пассантопи на пассати, на евам̣ бхагава̄. бхагава̄ пана йатха̄сабха̄вам̣ ган̣ханто джа̄нанто джа̄на̄тийева, пассанто пассатийева. сва̄йам̣ найана парин̣а̄йакат̣т̣хена чаккхубхӯто. видитата̄диаттхена н̃а̄н̣абхӯто. авипарӣтасабха̄ват̣т̣хена ва̄ парийаттидхаммапаваттанато хадайена чинтетва̄ ва̄ча̄йа ниччха̄ритадхаммамайоти ва̄ дхаммабхӯто. сет̣т̣хат̣т̣хена брахмабхӯто. атха ва̄ чаккху вийа бхӯтоти чаккхубхӯто. н̃а̄н̣ам̣ вийа бхӯтоти н̃а̄н̣абхӯто. авипарӣтадхаммо вийа бхӯтоти дхаммабхӯто. брахма̄ вийа бхӯтоти брахмабхӯто. йва̄йам̣ дхаммасса вачанато ваттанато ва̄ ватта̄. на̄наппака̄рехи вачанато ваттанато ва̄ паватта̄. аттхам̣ нӣхаритва̄ дассанато аттхасса ниннета̄. амата̄дхигама̄йа пат̣ипаттидесанато, аматаппака̄сана̄йа ва̄ дхаммадесана̄йа аматасса адхигама̄панато аматасса да̄та̄. локуттарасса дхаммасса уппа̄дитатта̄ венеййа̄нурӯпена йатха̄сукхам̣ локуттарадхаммасса да̄нена ча дхаммесу иссароти дхаммасса̄мӣ. татха̄гатападам̣ хет̣т̣ха̄ вуттаттхам̣.
ида̄ни ‘‘джа̄нам̣ джа̄на̄тӣ’’тиа̄дӣхи вуттагун̣ам̣ саббан̃н̃ута̄йа висесетва̄ дассетука̄мо саббан̃н̃утам̣ са̄дхенто ‘‘наттхӣ’’тиа̄дима̄ха. евам̣бхӯтасса хи тасса бхагавато па̄рамита̄пун̃н̃апхалаппабха̄ваниппханнена арахаттамагган̃а̄н̣ена саббадхаммесу сава̄санасса саммохасса вихататта̄ асаммохато саббадхамма̄нам̣ н̃а̄татта̄ ан̃н̃а̄там̣ на̄ма наттхи. татхева ча саббадхамма̄нам̣ чаккхуна̄ вийа н̃а̄н̣ачаккхуна̄ дит̣т̣хатта̄ адит̣т̣хам̣ на̄ма наттхи. н̃а̄н̣ена паттатта̄ авидитам̣ на̄ма наттхи. асаммохасаччхикирийа̄йа саччхикататта̄ асаччхикатам̣ на̄ма наттхи. асаммохапан̃н̃а̄йа пхут̣т̣хатта̄ пан̃н̃а̄йа апхасситам̣ на̄ма наттхи.
паччуппаннанти паччуппаннам̣ ка̄лам̣ ва̄ дхаммам̣ ва̄. упа̄да̄йа̄ти а̄да̄йа, антокатва̄ти аттхо. упа̄да̄йавачаненева ка̄лавинимуттам̣ нибба̄нампи гахитамева хоти. ‘‘атӣта̄’’дивачана̄ни ча ‘‘наттхӣ’’тиа̄дивачаненева гхат̣ийанти, ‘‘саббе’’тиа̄дивачанена ва̄. саббе дхамма̄ти саббасан̇кхата̄сан̇кхатадхаммапарийа̄да̄нам̣. сабба̄ка̄рена̄ти саббадхаммесу екекассева дхаммасса аничча̄ка̄ра̄дисабба̄ка̄рапарийа̄да̄нам̣. н̃а̄н̣амукхети н̃а̄н̣а̄бхимукхе. а̄па̄тхам̣ а̄гаччхантӣти осаран̣ам̣ упенти. джа̄нитаббанти падам̣ неййанти падасса аттхавиваран̣аттхам̣ вуттам̣.
аттаттхо ва̄тиа̄дӣсу ва̄-саддо самуччайаттхо. аттаттхоти аттано аттхо. параттхоти паресам̣ тин̣н̣ам̣ лока̄нам̣ аттхо. убхайаттхоти аттано ча паресан̃ча̄ти саким̣йева убхиннам̣ аттхо. дит̣т̣хадхаммикоти дит̣т̣хадхамме нийутто, дит̣т̣хадхаммаппайоджано ва̄ аттхо. сампара̄йе нийутто, сампара̄йаппайоджано ва̄ сампара̄йико. утта̄нотиа̄дӣсу воха̄равасена ваттаббо сукхапатит̣т̣хатта̄ утта̄но. воха̄рам̣ атиккамитва̄ ваттаббо сун̃н̃ата̄пат̣исам̣йутто дуккхапатит̣т̣хатта̄ гамбхӣро. локуттаро аччантатироккхатта̄ гӯл̣хо. аниччата̄дико гхана̄дӣхи пат̣иччханнатта̄ пат̣иччханно. апачуравоха̄рена ваттаббо йатха̄рутам̣ аггахетва̄ адхиппа̄йасса нетаббато неййо. пачуравоха̄рена ваттаббо вачанаматтенева адхиппа̄йасса нӣтатта̄ нӣто. супарисуддхасӣласама̄дхивипассанаттхо тадан̇гавиккхамбханавасена ваджджавирахитатта̄ анаваджджо. килесасамуччхеданато арийамаггаттхо наккилесо. килесапат̣иппассаддхатта̄ арийапхалаттхо вода̄но. сан̇кхата̄сан̇кхатесу аггадхамматта̄ нибба̄нам̣ параматтхо. париваттатӣти буддхан̃а̄н̣асса висайабха̄вато абахибхӯтатта̄ антобуддхан̃а̄н̣е бйа̄питва̄ ва̄ саманта̄ ва̄ алан̇каритва̄ ва̄ висесена ва̄ ваттати.
‘‘саббам̣ ка̄йакамма’’нтиа̄дӣхи бхагавато н̃а̄н̣ависайатам̣ дассети. н̃а̄н̣а̄нупариваттӣти н̃а̄н̣ам̣ анупариватти, н̃а̄н̣авирахитам̣ на хотӣти аттхо. аппат̣ихатанти нира̄варан̣атам̣ дассети. пуна саббан̃н̃утам̣ упама̄йа са̄дхетука̄мо ‘‘йа̄ватака’’нтиа̄дима̄ха. таттха джа̄нитаббанти неййам̣. неййапарийанто неййа̄васа̄намасса аттхӣти неййапарийантикам̣. асаббан̃н̃ӯнам̣ пана неййа̄васа̄намева наттхи. н̃а̄н̣апарийантикепи есева найо. пуримайамаке вуттаттхамева имина̄ йамакена висесетва̄дассети, татийайамакена пат̣иседхавасена нийаметва̄ дассети. еттха ча неййам̣ н̃а̄н̣асса патхатта̄ неййапатхо. ан̃н̃аман̃н̃апарийантат̣т̣ха̄йиноти неййан̃ча н̃а̄н̣ан̃ча кхепетва̄ т̣ха̄нато ан̃н̃аман̃н̃асса парийанте т̣ха̄насӣла̄.
а̄ваджджанапат̣ибаддха̄ти манодва̄ра̄ваджджана̄йатта̄, а̄ваджджита̄нантарамева джа̄на̄тӣти аттхо. а̄кан̇кхапат̣ибаддха̄ти ручиа̄йатта̄, а̄ваджджана̄нантарам̣ джаванан̃а̄н̣ена джа̄на̄тӣти аттхо. итара̄ни две пада̄ни имесам̣ двиннам̣ пада̄нам̣ йатха̄ккамена аттхаппака̄санаттхам̣ вутта̄ни. а̄сайам̣ джа̄на̄тӣти еттха а̄сайанти ниссайанти еттха̄ти а̄сайо, миччха̄дит̣т̣хийа̄ самма̄дит̣т̣хийа̄ ка̄ма̄дӣхи неккхамма̄дӣхи ва̄ парибха̄витасса санта̄нассетам̣ адхивачанам̣. саттасанта̄нам̣ анусенти анупаваттентӣти анусайа̄, тха̄магата̄нам̣ ка̄мара̄га̄дӣнам̣ва етам̣ адхивачанам̣. анусайам̣ джа̄на̄тӣти анусайакатха̄ хет̣т̣ха̄ вутта̄йева.
чаританти пуббе катакусала̄кусалакаммам̣. адхимуттинти сампати кусале акусале ва̄ читтавосагго. аппараджаккхети пан̃н̃а̄майе аккхимхи аппам̣ ра̄га̄дираджо етесанти аппараджаккха̄. аппам̣ ра̄га̄дираджо етесанти ва̄ аппараджаккха̄, те аппараджаккхе. маха̄раджаккхети н̃а̄н̣амайе аккхимхи махантам̣ ра̄га̄дираджо етесанти маха̄раджаккха̄. махантам̣ ра̄га̄дираджо етесанти ва̄ маха̄раджаккха̄, те маха̄раджаккхе. тиккхиндрийе мудиндрийети тиккха̄ни саддха̄дӣни индрийа̄ни етесанти тиккхиндрийа̄. мудӯни саддха̄дӣни индрийа̄ни етесанти мудиндрийа̄. сва̄ка̄ре два̄ка̄рети сундара̄ саддха̄дайо а̄ка̄ра̄ кот̣т̣ха̄са̄ етесанти сва̄ка̄ра̄. куччхита̄ гарахита̄ асаддха̄дайо а̄ка̄ра̄ кот̣т̣ха̄са̄ етесанти два̄ка̄ра̄. сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайети йе катхитам̣ ка̄ран̣ам̣ саллаккхенти сукхена сакка̄ хонти вин̃н̃а̄петум̣, те сувин̃н̃а̄пайа̄. таббипарӣта̄ дувин̃н̃а̄пайа̄. бхабба̄бхаббети бхаббе ча абхаббе ча. арийа̄йа джа̄тийа̄ бхаванти джа̄йантӣти бхабба̄. ваттама̄насамӣпе ваттама̄навачанам̣. бхависсанти джа̄йиссанти ва̄ти бхабба̄, бха̄джанабхӯта̄ти аттхо. йе арийамаггапат̣иведхасса ануччхавика̄ упаниссайасампанна̄, те бхабба̄. вуттапат̣ипаккха̄ абхабба̄.
сатте паджа̄на̄тӣти рӯпа̄дике а̄рамман̣е лагге лаггите сатте паджа̄на̄ти. садевако локоти саха девехи садевако. саха ма̄рена сама̄рако. саха брахмуна̄ сабрахмако. саха саман̣абра̄хман̣ехи сассаман̣абра̄хман̣ӣ. паджа̄татта̄ паджа̄. саха девамануссехи садеваманусса̄. ‘‘паджа̄’’ти сатталокасса парийа̄йавачанаметам̣. таттха садевакавачанена пан̃чака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣, сама̄ракавачанена чхат̣т̣хака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣. сабрахмакавачанена брахмака̄йика̄дибрахмаггахан̣ам̣. сассаман̣абра̄хман̣ӣвачанена са̄санасса паччаттхикапачча̄миттасаман̣абра̄хман̣аггахан̣ам̣ самитапа̄паба̄хитапа̄пасаман̣абра̄хман̣аггахан̣ан̃ча. паджа̄вачанена сатталокаггахан̣ам̣. садевамануссавачанена саммутидеваавасесамануссаггахан̣ам̣. еваметтха тӣхи падехи ока̄салоко. двӣхи паджа̄васена сатталоко гахитоти ведитаббо.
апаро найо – садевакаггахан̣ена арӯпа̄вачаралоко гахито, сама̄ракаггахан̣ена чхака̄ма̄вачаралоко, сабрахмакаггахан̣ена рӯпа̄вачарабрахмалоко, сассаман̣абра̄хман̣а̄диггахан̣ена чатупарисавасена саммутидевехи ва̄ саха мануссалоко, авасесасаббасатталоко ва̄. апи четтха садевакавачанена уккат̣т̣хапариччхедато саббассапи локасса антобуддхан̃а̄н̣е париваттанабха̄вам̣ са̄дхети. тато йесам̣ сийа̄ ‘‘ма̄ро маха̄нубха̄во чхака̄ма̄вачариссаро васаваттӣ, ким̣ сопи антобуддхан̃а̄н̣е париваттатӣ’’ти. тесам̣ виматим̣ видхаменто ‘‘сама̄рако’’ти а̄ха. йесам̣ пана сийа̄ ‘‘брахма̄ маха̄нубха̄во, екан̇гулийа̄ екасмим̣ чаккава̄л̣асахассе а̄локам̣ пхарати. двӣхи…пе… дасахи ан̇гулӣхи дасасу чаккава̄л̣асахассесу а̄локам̣ пхарати, ануттаран̃ча джха̄насама̄паттисукхам̣ пат̣исам̣ведети, ким̣ сопи антобуддхан̃а̄н̣е париваттатӣ’’ти. тесам̣ виматим̣ видхаменто ‘‘сабрахмако’’ти а̄ха. тато йесам̣ сийа̄ ‘‘путхӯ саман̣абра̄хман̣а̄ са̄санапаччаттхика̄, ким̣ тепи антобуддхан̃а̄н̣е париваттантӣ’’ти. тесам̣ виматим̣ видхаменто ‘‘сассаман̣абра̄хман̣ӣ паджа̄’’ти а̄ха.
евам̣ уккат̣т̣ха̄нам̣ антобуддхан̃а̄н̣е париваттанабха̄вам̣ пака̄сетва̄ атха саммутидеве авасесамануссе ча упа̄да̄йа уккат̣т̣хапариччхедавасена сесасатталокасса антобуддхан̃а̄н̣е париваттанабха̄вам̣ пака̄сенто ‘‘садеваманусса̄’’ти а̄ха. айаметтха анусандхиккамо. пора̄н̣а̄ пана̄ху ‘‘садевакоти девата̄хи саддхим̣ авасесалоко. сама̄ракоти ма̄рена саддхим̣ авасесалоко. сабрахмакоти брахмехи саддхим̣ авасесалоко. евам̣ саббепи тибхавӯпаге сатте тӣха̄ка̄рехи тӣсу падесу паккхипитва̄ пуна двӣха̄ка̄рехи парийа̄да̄тум̣ ‘сассаман̣абра̄хман̣ӣ паджа̄ садеваманусса̄’ти вуттам̣. евам̣ пан̃чахи падехи тена тена а̄ка̄рена тедха̄тукамева парийа̄диннам̣ хотӣ’’ти.
антамасоти упаримантена. тимитимин̇галанти еттха тими на̄ма ека̄ маччхаджа̄ти, тимим̣ гилитум̣ саматтха̄ тато махантасарӣра̄ тимин̇гала̄ на̄ма ека̄ маччхаджа̄ти, тимин̇галампи гилитум̣ саматтха̄ пан̃чайоджанасатикасарӣра̄ тимитимин̇гала̄ на̄ма ека̄ маччхаджа̄ти. идха джа̄тиггахан̣ена екавачанам̣ катанти ведитаббам̣. гарул̣ам̣ венатеййанти еттха гарул̣оти джа̄тивасена на̄мам̣. венатеййоти готтавасена. падесети екадесе. са̄рипуттасама̄ти саббабуддха̄нам̣ дхаммасена̄патиттхере гахетва̄ вуттанти ведитаббам̣. сесаса̄вака̄ хи пан̃н̃а̄йа дхаммасена̄патиттхерена сама̄ на̄ма наттхи. йатха̄ха – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ маха̄пан̃н̃а̄нам̣ йадидам̣ са̄рипутто’’ти (а. ни. 1.188-189). ат̣т̣хакатха̄йан̃ча (висуддхи. 1.171; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.3.5) вуттам̣ –
‘‘локана̄тхам̣ т̣хапетва̄на, йе чан̃н̃е санти па̄н̣ино;
пан̃н̃а̄йа са̄рипуттасса, калам̣ на̄ггханти сол̣аси’’нти.
пхаритва̄ти буддхан̃а̄н̣ам̣ саббадеваманусса̄нампи пан̃н̃ам̣ па̄пун̣итва̄ т̣ха̄нато тесам̣ пан̃н̃ам̣ пхаритва̄ бйа̄питва̄ тит̣т̣хати. абхибхавитва̄ти саббадеваманусса̄нампи пан̃н̃ам̣ атиккамитва̄, тесам̣ ависайабхӯтампи саббам̣ неййам̣ абхибхавитва̄ тит̣т̣хатӣти аттхо.
пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 3.5) пана ‘‘атигхам̣ситва̄’’ти па̄т̣хо, гхам̣ситва̄ тудитва̄ти аттхо. йепи тетиа̄дӣхи евам̣ пхаритва̄ абхибхавитва̄ т̣ха̄насса паччаккхака̄ран̣ам̣ дассети. таттха пан̣д̣ита̄ти пан̣д̣иччена саманна̄гата̄. нипун̣а̄ти сан̣хасукхумабуддхино сукхуме аттхантаре пат̣ивиджджханасаматтха̄. катапараппава̄да̄ти вин̃н̃а̄тапараппава̄да̄ чева парехи саддхим̣ катава̄дапаричайа̄ ча. ва̄лаведхирӯпа̄ти ва̄лаведхидхануггахасадиса̄. во бхинданта̄ ман̃н̃е чаранти пан̃н̃а̄гатена дит̣т̣хигата̄нӣти ва̄лаведхӣ вийа ва̄лам̣ сукхума̄нипи паресам̣ дит̣т̣хигамана̄ни аттано пан̃н̃а̄гаманена бхинданта̄ вийа чарантӣти аттхо. атха ва̄ ‘‘гӯтхагатам̣ муттагата’’нтиа̄дӣсу (а. ни. 9.11) вийа пан̃н̃а̄ ева пан̃н̃а̄гатам̣. дит̣т̣хийо ева дит̣т̣хигата̄ни. пан̃хе абхисан̇кхаритва̄ абхисан̇кхаритва̄ти двипадампи типадампи чатупадампи пуччхам̣ рачайитва̄ тесам̣ пан̃ха̄нам̣ атибахукатта̄ саббасан̇гахаттхам̣ двиккхаттум̣ вуттам̣. гӯл̣ха̄ни ча пат̣иччханна̄ни ча аттхаджа̄та̄нӣти па̄т̣хасесо. тесам̣ татха̄ винайам̣ дисва̄ аттана̄ абхисан̇кхатам̣ пан̃хам̣ пуччхантӣти евам̣ бхагавата̄ адхиппетатта̄ пан̃хам̣ пуччханти. ан̃н̃есам̣ пана пуччха̄йа ока̄самева адатва̄ бхагава̄ упасан̇каманта̄нам̣ дхаммам̣ десети. йатха̄ха –
‘‘те пан̃хам̣ абхисан̇кхаронти ‘имам̣ майам̣ пан̃хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ упасан̇камитва̄ пуччхисса̄ма, саче но саман̣о готамо евам̣ пут̣т̣хо евам̣ бйа̄кариссати, евамасса майам̣ ва̄дам̣ а̄ропесса̄ма, евам̣ чепи но пут̣т̣хо евам̣ бйа̄кариссати, евамписса майам̣ ва̄дам̣ а̄ропесса̄ма̄’ти. те сун̣анти ‘саман̣о кхалу бхо готамо амукам̣ на̄ма га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ осат̣о’ти. те йена саман̣о готамо тенупасан̇каманти. те саман̣о готамо дхаммийа̄ катха̄йа сандассети сама̄дапети самуттеджети сампахам̣сети. те саман̣ена готамена дхаммийа̄ катха̄йа сандассита̄ сама̄дапита̄ самуттеджита̄ сампахам̣сита̄ на чева саман̣ам̣ готамам̣ пан̃хам̣ пуччханти, кутосса ва̄дам̣ а̄ропессанти, ан̃н̃адаттху саман̣ассева готамасса са̄вака̄ сампаджджантӣ’’ти (ма. ни. 1.289).
касма̄ пан̃хе на пуччхантӣти че? бхагава̄ кира парисамаджджхе дхаммам̣ десенто париса̄йа аджджха̄сайам̣ олокети, тато пассати ‘‘име пан̣д̣ита̄ гӯл̣хам̣ рахассам̣ пан̃хам̣ оват̣т̣икаса̄рам̣ катва̄ а̄гата̄’’ти. со техи апут̣т̣хойева ‘‘пан̃хапуччха̄йа еттака̄ доса̄, виссаджджане еттака̄, аттхе, паде, аккхаре еттака̄ти; имам̣ пан̃хам̣ пуччханто евам̣ пуччхеййа, виссадждженто евам̣ виссаджджеййа̄’’ти; ити оват̣т̣икаса̄рам̣ катва̄ а̄нӣте пан̃хе дхаммакатха̄йа антаре паккхипитва̄ дассети. те пан̣д̣ита̄ ‘‘сеййа̄ вата но, йе майам̣ име пан̃хе на пуччхимха̄. сачепи майам̣ пуччхеййа̄ма, аппатит̣т̣хите но катва̄ саман̣о готамо кхипеййа̄’’ти аттамана̄ бхаванти.
апи ча буддха̄ на̄ма дхаммам̣ десента̄ парисам̣ метта̄йа пхаранти. метта̄пхаран̣ена дасабалесу маха̄джанасса читтам̣ пасӣдати. буддха̄ на̄ма рӯпаггаппатта̄ хонти дассанасампанна̄ мадхурассара̄ мудудживха̄ супхуситаданта̄варан̣а̄, аматена хадайам̣ син̃чанта̄ вийа дхаммам̣ катхенти. татра несам̣ метта̄пхаран̣ена пасанначитта̄нам̣ евам̣ хоти – ‘‘еварӯпам̣ адведжджхакатхам̣ амогхакатхам̣ ниййа̄никакатхам̣ катхентена бхагавата̄ саддхим̣ на саккхисса̄ма паччанӣкагга̄хам̣ ган̣хиту’’нти аттано пасаннабха̄венева пан̃хе на пуччхантӣти.
катхита̄ виссаджджита̄ ва̄ти ‘‘евам̣ тумхе пуччхатха̄’’ти апуччхитапан̃ха̄нам̣ учча̄ран̣ена те пан̃ха̄ бхагавата̄ катхита̄ ева хонти. йатха̄ ча те виссаджджетабба̄, татха̄ виссаджджита̄ ева хонти. ниддит̣т̣хака̄ран̣а̄ти имина̄ ка̄ран̣ена имина̄ хетуна̄ евам̣ хонтӣти евам̣ сахетукам̣ катва̄ виссаджджанена бхагавата̄ ниддит̣т̣хака̄ран̣а̄ ева хонти те пан̃ха̄. упаккхиттака̄ ча те бхагавато сампаджджантӣти кхаттийапан̣д̣ита̄дайо бхагавато пан̃хависсаджджаненева бхагавато самӣпе кхиттака̄ паккхиттака̄ сампаджджанти; са̄вака̄ ва̄ сампаджджанти, упа̄сака̄ ва̄ти аттхо; са̄вакасампаттим̣ ва̄ па̄пун̣анти, упа̄сакасампаттим̣ ва̄ти вуттам̣ хоти. атха̄ти анантараттхе, тесам̣ упаккхиттакасампаттисаманантарамева̄ти аттхо. таттха̄ти тасмим̣ т̣ха̄не, тасмим̣ адхика̄ре ва̄. атирочатӣти ативийа джотати пака̄сати. йадидам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти йа̄йам̣ бхагавато пан̃н̃а̄, та̄йа пан̃н̃а̄йа бхагава̄ва атирочатӣти аттхо. ити-саддо ка̄ран̣аттхо, имина̄ ка̄ран̣ена̄ти аттхо. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева̄ти.
саддхаммаппаджджотика̄йа маха̄ниддесат̣т̣хакатха̄йа
пасӯрасуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.