9. ма̄ган̣д̣ийасуттаниддесаван̣н̣ана̄

70. наваме ма̄ган̣д̣ийасуттаниддесе пат̣хамага̄тха̄йа та̄ва аджапа̄ланигродхамӯле на̄на̄рӯпа̄ни нимминитва̄ абхика̄мам̣ а̄гатам̣ ма̄радхӣтарам̣ дисва̄на тан̣хам̣ аратим̣ раган̃ча чхандаматтампи метхунасмим̣ на̄хоси, кимевидам̣ имисса̄ да̄рика̄йа муттакарӣсапун̣н̣ам̣ рӯпам̣ дисва̄ бхависсати, саббатха̄ па̄да̄пи нам̣ сампхуситум̣ на иччхе, кутонена сам̣васитунти.

муттапун̣н̣анти а̄ха̄раутувасена ваттхипут̣антарам̣ пӯретва̄ т̣хитамуттена пӯритам̣. карӣсапун̣н̣анти пакка̄сайасан̇кха̄те хет̣т̣ха̄на̄бхипит̣т̣хикан̣т̣акамӯла̄нам̣ антаре уббедхена ат̣т̣хан̇гуламатте анта̄васа̄не т̣хитаваччена пун̣н̣ам̣. семхапун̣н̣анти ударапат̣але т̣хитаекапаттаппама̄н̣ена семхена пӯритам̣. рухирапун̣н̣анти йаканасса хет̣т̣ха̄бха̄гам̣ пӯретва̄ хадайаваккапаппха̄са̄нам̣ упари тхокам̣ тхокам̣ паггхарантена ваккахадайайаканапаппха̄се темайама̄нена т̣хитена екапаттасса пӯран̣аматтена санничиталохитасан̇кха̄тена ча кесаломанакхаданта̄нам̣ мам̣савинимуттат̣т̣ха̄нан̃чева тхаддхасуккхачамман̃ча т̣хапетва̄ дхаманӣджа̄ла̄нуса̄рена саббам̣ упа̄дин̣н̣акасарӣрам̣ пхаритва̄ т̣хитасам̣саран̣алохитасан̇кха̄тена ча дувидхена рухирена пун̣н̣ам̣.

ат̣т̣хисан̇гха̄танти сакаласарӣре хет̣т̣ха̄ ат̣т̣хӣнам̣ упарит̣т̣хита̄ни са̄дхика̄ни тӣн̣и ат̣т̣хисата̄ни, техи ат̣т̣хӣхи гхат̣итам̣. нха̄русамбандханти сакаласарӣре ат̣т̣хӣни а̄бандхитва̄ т̣хита̄ни нава нха̄русата̄ни, техи нха̄рӯхи самбандхам̣ а̄бандхам̣. рудхирамам̣са̄валепананти сам̣саран̣алохитена ча са̄дхика̄ни тӣн̣и ат̣т̣хисата̄ни анулимпетва̄ т̣хитена навамам̣сапесисатена ча анулиттам̣ сарӣрам̣. чаммавинаддханти сакаласарӣрам̣ парийонандхитва̄ па̄кат̣акиломакасса упари чхавийа̄ хет̣т̣ха̄ т̣хитам̣ чаммам̣, тена чаммена винаддхам̣ парийонаддхам̣. ‘‘чамма̄ванаддха’’нтипи па̄л̣и. чхавийа̄ пат̣иччханнанти атисукхумачхавийа̄ пат̣иччханнам̣ чха̄детва̄ т̣хитам̣. чхидда̄вачхидданти анекачхиддам̣. уггхарантанти аккхимукха̄дӣхи уггхарантам̣. паггхарантанти адхобха̄гена паггхарантам̣. кимисан̇гханисевитанти сӯчимукха̄дӣхи на̄на̄па̄н̣акуласамӯхехи а̄севитам̣. на̄на̄калималапарипӯранти анекавидхехи асучикот̣т̣ха̄сехи пӯритам̣.

71. тато ма̄ган̣д̣ийо ‘‘паббаджита̄ на̄ма ма̄нусаке ка̄ме паха̄йа диббака̄маттха̄йа паббаджанти, айан̃ча диббепи ка̄ме на иччхати, идампи иттхиратанам̣, ка̄ ну асса дит̣т̣хӣ’’ти пуччхитум̣ дутийам̣ га̄тхама̄ха. таттха ета̄дисам̣ че ратананти диббиттхиратанам̣ сандха̄йа бхан̣ати. на̄ринти аттано дхӣтарам̣ сандха̄йа. дит̣т̣хигатам̣ сӣлаватам̣ ну джӣвитанти дит̣т̣хин̃ча сӣлан̃ча ватан̃ча джӣвитан̃ча. бхавӯпапаттин̃ча вадеси кӣдисанти аттано бхавӯпапаттим̣ ва̄ тувам̣ кӣдисам̣ вадеси.

72. ито пара̄ две га̄тха̄ виссаджджанапуччха̄найена паваттатта̄ па̄кат̣асамбандха̄йева. та̄су пат̣хамага̄тха̄йа сан̇кхепаттхо – тасса майхам̣ ма̄ган̣д̣ийа два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатадхаммесу ниччхинитва̄ ‘‘идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’нти (ма. ни. 3.27, 301) евам̣ идам̣ вада̄мӣти самуггахӣтам̣ на хоти наттхи на виджджати, ким̣ ка̄ран̣а̄? ахан̃хи пассанто дит̣т̣хӣсу а̄дӣнавам̣ кан̃чи дит̣т̣хим̣ аггахетва̄ сачча̄ни павичинанто аджджхаттам̣ ра̄га̄дӣнам̣ сантибха̄вена аджджхаттасантисан̇кха̄там̣ нибба̄намева аддасанти.

а̄дӣнаванти упаддавам̣. садуккханти ка̄йикадуккхена садуккхам̣. савигха̄танти четасикадуккхена сахитам̣. саупа̄йа̄санти упа̄йа̄сасахитам̣. сапарил̣а̄ханти садаратхам̣. на ниббида̄йа̄ти на ват̣т̣е ниббинданаттха̄йа. на вира̄га̄йа̄ти на ват̣т̣е вира̄гаттха̄йа. на ниродха̄йа̄ти на ват̣т̣асса ниродхаттха̄йа. на упасама̄йа̄ти на ват̣т̣асса упасаматтха̄йа. на абхин̃н̃а̄йа̄ти на ват̣т̣асса абхиджа̄нанаттха̄йа. на самбодха̄йа̄ти на килесанидда̄вигамена ват̣т̣ато самбуджджханаттха̄йа. на нибба̄на̄йа̄ти на аматанибба̄наттха̄йа. еттха пана ‘‘ниббида̄йа̄’’ти випассана̄. ‘‘вира̄га̄йа̄’’ти магго. ‘‘ниродха̄йа упасама̄йа̄’’ти нибба̄нам̣. ‘‘абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа̄’’ти магго. ‘‘нибба̄на̄йа̄’’ти нибба̄намева. евам̣ екасмим̣ т̣ха̄не випассана̄, тӣсу магго, тӣсу нибба̄нам̣ вуттанти евам̣ ваваттха̄накатха̄ ведитабба̄. парийа̄йена пана сабба̄нипета̄ни маггавевачана̄нипи нибба̄навевачана̄нипи хонтийева.

аджджхаттам̣ ра̄гасса сантинти аджджхаттара̄гасса сантабха̄вена ниббутабха̄вена аджджхаттасантисан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ олокесим̣. досасса сантинтиа̄дӣсупи есева найо. пачинанти ниддесасса уддесападам̣. вичинантоти сачча̄ни вад̣д̣хенто вибха̄венто. павичинантоти та̄нева паччекам̣ вибха̄венто. кечи ‘‘гавесанто’’ти ван̣н̣айанти. адассанти олокесим̣. адаккхинти винивиджджхим̣. апхассинти пан̃н̃а̄йа пхусим̣. пат̣ивиджджхинти н̃а̄н̣ена паччаккхам̣ ака̄сим̣.

73. дутийага̄тха̄йа сан̇кхепаттхо – йа̄нима̄ни дит̣т̣хигата̄ни техи техи саттехи виниччхинитва̄ гахитатта̄ ‘‘виниччхайа̄’’ти ча аттано паччайехи абхисан̇кхатабха̄ва̄дина̄ найена ‘‘пакаппита̄нӣ’’ти ча вуччанти, те ве мунӣ дит̣т̣хигатадхамме аггахетва̄ аджджхаттасантӣти йаметаматтхам̣ брӯси, а̄чиккха ме, катхам̣ ну дхӣрехи паведитам̣ там̣ катхам̣ пака̄ситам̣ дхӣрехӣти вадати.

имисса̄ га̄тха̄йа ниддесо утта̄наттхо т̣хапетва̄ параматтхападам̣. таттха йам̣ параматтханти йам̣ уттамам̣ нибба̄нам̣.

74. атхасса бхагава̄ йатха̄ йена упа̄йена там̣ падам̣ дхӣрехи пака̄ситам̣, там̣ упа̄йам̣ сапат̣ипаккхам̣ дассенто ‘‘на дит̣т̣хийа̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха на дит̣т̣хийа̄тиа̄дӣхи дит̣т̣хисутиат̣т̣хасама̄паттин̃а̄н̣аба̄хирасӣлаббата̄ни пат̣иккхипати. ‘‘суддхима̄ха̄’’ти еттха вуттам̣ а̄ха-саддам̣ саббаттха нака̄рена саддхим̣ йоджетва̄ пуримападаттайам̣ нетва̄ ‘‘дит̣т̣хийа̄ суддхим̣ на̄ха на катхемӣ’’ти еваматтхо ведитаббо. йатха̄ четтха, евам̣ уттарападесупи. таттха ча адит̣т̣хийа̄ на̄ха̄ти дасаваттхукам̣ самма̄дит̣т̣хим̣ вина̄ на катхеми. татха̄ ассутийа̄ти наван̇гам̣ саванам̣ вина̄. ан̃а̄н̣а̄ти каммассакатасачча̄нуломикан̃а̄н̣ам̣ вина̄. асӣлата̄ти па̄тимоккхасам̣варам̣ вина̄. аббата̄ти дхутан̇гаватам̣ вина̄. нопи тена̄ти тесу екамекена дит̣т̣хиа̄диматтена̄пи на катхемӣти еваматтхо ведитаббо. ете ча ниссаджджа ануггаха̄йа̄ти ете ча пуримадит̣т̣хиа̄дибхеде кан̣хапаккхике дхамме самуггха̄такаран̣ена ниссаджджа, паччхиме адит̣т̣хиа̄дибхеде суккапаккхикепи атаммайата̄паджджанена ануггаха̄йа. санто анисса̄йа бхавам̣ на джаппети има̄йа пат̣ипаттийа̄ ра̄га̄дивӯпасамена санто чаккха̄дӣсу кан̃чи дхаммам̣ анисса̄йа екампи бхавам̣ на джаппе, апихетум̣ апаттхетум̣ саматтхо сийа̄, айамасса аджджхаттасантӣти адхиппа̄йо.

саванампи иччхитаббанти сутта̄дивасена сун̣анампи а̄кан̇кхитаббам̣. самбха̄ра̄ име дхамма̄ти самма̄дит̣т̣хиа̄дика̄ име дхамма̄ упака̄рат̣т̣хена самбха̄ра̄ хонти. кан̣хапаккхика̄нанти акусалапаккхе бхава̄нам̣. самуггха̄тато паха̄нам̣ иччхитаббанти самма̄ хананато самуччхедато паха̄нам̣ а̄кан̇кхитаббам̣. тедха̄тукесу кусалесу дхаммесӯти ка̄марӯпа̄рӯпасан̇кха̄тесу тебхӯмакесу косалласамбхӯтесу. атаммайата̄ти ниттан̣хабха̄во.

75. евам̣ вутте вачанаттхам̣ асаллаккхенто ма̄ган̣д̣ийо ‘‘но че кира̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха дит̣т̣ха̄дӣни вуттанайа̄нева. кан̣хапаккхика̄нийева пана сандха̄йа убхайатра̄пи а̄ха. а̄ха-саддам̣ пана ‘‘но че’’ти саддена йоджетва̄ но че кира а̄ха но че кира катхесӣти евам̣ аттхо дат̣т̣хаббо. момӯханти атимӯл̣хам̣, моханам̣ ва̄. паччентӣти джа̄нанти. имисса̄пи га̄тха̄йа ниддесо утта̄но.

76. атхасса бхагава̄ там̣ дит̣т̣хим̣ нисса̄йа пуччхам̣ пат̣иккхипанто ‘‘дит̣т̣хин̃ча нисса̄йа̄’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – твам̣ ма̄ган̣д̣ийа дит̣т̣хим̣ нисса̄йа пунаппунам̣ пуччхама̄но йа̄ни те дит̣т̣хигата̄ни самуггахита̄ни, тесвева самуггахӣтесу памохам̣ а̄гато твам̣ ито ча майа̄ вуттааджджхаттасантито пат̣ипаттито дхаммадесанато ва̄ ан̣умпи йуттасан̃н̃ам̣ на пассаси, тена ка̄ран̣ена твам̣ имам̣ дхаммам̣ момӯхато пассасӣти.

лагганам̣ нисса̄йа лаггананти дит̣т̣хилагганам̣ аллӣйитва̄ дит̣т̣хилагганам̣. бандхананти дит̣т̣хибандханам̣. палибодханти дит̣т̣хипалибодхам̣.

андхака̄рам̣ паккхандосӣти бахаландхака̄рам̣ павит̣т̣хоси. йуттасан̃н̃анти саман̣адхамме йуттасан̃н̃ам̣. паттасан̃н̃анти саман̣адхамме пат̣иладдхасан̃н̃ам̣. лагганасан̃н̃анти сан̃джа̄нитасан̃н̃ам̣. ка̄ран̣асан̃н̃анти хетусан̃н̃ам̣. т̣ха̄насан̃н̃анти ка̄ран̣асан̃н̃ам̣. на пат̣илабхасӣти на виндаси. куто н̃а̄н̣анти магган̃а̄н̣ам̣ пана кена ка̄ран̣ена лабхиссаси. аниччам̣ ва̄ти хутва̄ абха̄ват̣т̣хена пан̃чаккхандха̄ аниччам̣. аниччасан̃н̃а̄нуломам̣ ва̄ти ‘‘пан̃чаккхандха̄ аничча̄’’ти уппанна̄ сан̃н̃а̄ аниччасан̃н̃а̄, та̄йа сан̃н̃а̄йа ануломам̣ аппат̣иккӯлам̣ аниччасан̃н̃а̄нуломам̣. ким̣ там̣? випассана̄н̃а̄н̣ам̣. двиннам̣ випассана̄н̃а̄н̣а̄нам̣ дуккха̄наттасан̃н̃а̄нулома̄нампи есева найо.

77. евам̣ самуггахитесу памохена ма̄ган̣д̣ийасса вива̄да̄паттим̣ дассетва̄ ида̄ни тесу ан̃н̃есу ча дхаммесу вигатаппамохасса аттано ниббива̄датам̣ дассенто ‘‘само висесӣ’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – йо евам̣ тидха̄ ма̄нена ва̄ дит̣т̣хийа̄ ва̄ пуггалена ва̄ ман̃н̃ати, со тена ма̄нена та̄йа ва̄ дит̣т̣хийа̄ тена ва̄ пуггалена вивадеййа. йо пана амха̄дисо има̄су тӣсу видха̄су авикампама̄но, само висесӣти на тасса хоти, на ча хӣноти па̄т̣хасесо. имисса̄пи га̄тха̄йа ниддесо утта̄нова.

78. кин̃ча бхиййо – ‘‘саччанти со’’ти га̄тха̄. тассаттхо – со еварӯпо пахӣнама̄надит̣т̣хико ‘‘ма̄дисо ‘ба̄хитапа̄патта̄’дина̄ найена бра̄хман̣о, идамева сачча’’нти ким̣ вадеййа ким̣ ваттхум̣ бхан̣еййа, кена ва̄ ка̄ран̣ена бхан̣еййа, ‘‘майхам̣ саччам̣, туйхам̣ муса̄’’ти ва̄ кена ма̄нена дит̣т̣хийа̄ пуггалена ва̄ вивадеййа. йасмим̣ ма̄дисе кхӣн̣а̄саве ‘‘садисохамасмӣ’’ти паваттийа̄ самам̣ ва̄, итарадвайабха̄вена паваттийа̄ висамам̣ ва̄ ман̃н̃итам̣ наттхи, сама̄на̄дӣсу кена ва̄дам̣ пат̣исам̣йуджеййа пат̣иппхареййа̄ти. имисса̄пи га̄тха̄йа ниддесо утта̄но.

79. нану екам̣сенева еварӯпо пуггало? ‘‘окам̣ паха̄йа̄’’ти га̄тха̄. таттха окам̣ паха̄йа̄ти рӯпадха̄тва̄дивин̃н̃а̄н̣ассока̄сам̣ татра чхандара̄гаппаха̄нена чхад̣д̣етва̄. аникетаса̄рӣти рӯпанимиттаникета̄дӣни тан̣ха̄васена асаранто. га̄ме акуббам̣ муни сантхава̄нӣти га̄ме гихисантхава̄ни акаронто. ка̄мехи риттоти ка̄месу чхандара̄га̄бха̄вена саббака̄мехи путхубхӯто. апураккхара̄ноти а̄йатим̣ аттабха̄вам̣ анабхиниббаттенто. катхам̣ на виггайха джанена кайира̄ти джанена саддхим̣ вигга̄хикакатхам̣ на катхеййа.

ха̄лиддака̄нӣти евам̣на̄мако гахапати. йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇камӣти йена̄ти бхумматтхе каран̣авачанам̣. тасма̄ йаттха маха̄качча̄но, таттха упасан̇камӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йена ва̄ ка̄ран̣ена маха̄качча̄но девамануссехи упасан̇камитаббо, тена ка̄ран̣ена упасан̇камӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. кена ча ка̄ран̣ена маха̄качча̄но упасан̇камитаббо? на̄наппака̄рагун̣ависеса̄дхигама̄дхиппа̄йена, са̄дупхалӯпабхога̄дхиппа̄йена диджаган̣ехи ниччапхалитамаха̄руккхо вийа. упасан̇камӣти ча гатоти вуттам̣ хоти. упасан̇камитва̄ти упасан̇каманапарийоса̄надӣпанам̣. атха ва̄ евам̣ гато тато а̄саннатарам̣ т̣ха̄нам̣ маха̄качча̄насса самӣпасан̇кха̄там̣ гантва̄типи вуттам̣ хоти.

абхива̄детва̄ти пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄. ида̄ни йенаттхена маха̄качча̄насса упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гато, там̣ пуччхитука̄мо дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ ан̃джалим̣ сираси патит̣т̣ха̄петва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантанти бха̄ванапум̣саканиддесо ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.7) вийа. тасма̄ йатха̄ нисинно екамантам̣ нисинно хоти, евам̣ нисӣдӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. бхумматтхе ва̄ етам̣ упайогавачанам̣. нисӣдӣти нисаджджам̣ каппеси. пан̣д̣ита̄ хи деваманусса̄ гарут̣т̣ха̄нийам̣ упасан̇камитва̄ а̄санакусалата̄йа екамантам̣ нисӣданти. айан̃ча гахапати тесам̣ ан̃н̃атаро, тасма̄ екамантам̣ нисӣди.

катхам̣ нисинно ча пана екамантам̣ нисинно хотӣти? чха нисаджджадосе ваджджетва̄. сеййатхидам̣? атидӯрам̣ ачча̄саннам̣ упарива̄там̣ уннатаппадесам̣ атисаммукхам̣ атипаччха̄ти. атидӯре нисинно хи саче катхетука̄мо хоти, учча̄саддена катхетаббам̣ хоти. ачча̄санне нисинно сан̇гхат̣т̣анам̣ кароти. упарива̄те нисинно сарӣрагандхена ба̄дхати. уннатаппадесе нисинно ага̄равам̣ пака̄сети. атисаммукха̄ нисинно саче дат̣т̣хука̄мо хоти, чаккхуна̄ чаккхум̣ а̄хачча дат̣т̣хаббам̣ хоти. атипаччха̄ нисинно саче дат̣т̣хука̄мо хоти, гӣвам̣ паса̄ретва̄ дат̣т̣хаббам̣ хоти. тасма̄ айампи ете чха нисаджджадосе ваджджетва̄ нисӣди. тена вуттам̣ – ‘‘екамантам̣ нисӣдӣ’’ти.

етадавоча̄ти етам̣ авоча. вуттамидам̣ бханте качча̄на бхагавата̄ ат̣т̣хакаваггийе ма̄ган̣д̣ийапан̃хети ат̣т̣хакаваггийамхи ма̄ган̣д̣ийапан̃хо на̄ма аттхи, тасмим̣ пан̃хе.

рӯпадха̄тӯти рӯпаккхандхо адхиппето. рӯпадха̄тура̄гавинибандханти рӯпадха̄тумхи ра̄гена винибаддхам̣. вин̃н̃а̄н̣анти каммавин̃н̃а̄н̣ам̣. окаса̄рӣти гехаса̄рӣ а̄лайаса̄рӣ. касма̄ панеттха ‘‘вин̃н̃а̄н̣адха̄ту кхо гахапатӣ’’ти на вуттанти? саммохавигха̄таттхам̣. ‘‘око’’ти хи аттхато паччайо вуччати, пуреджа̄тан̃ча каммавин̃н̃а̄н̣ам̣ паччха̄джа̄тасса каммавин̃н̃а̄н̣ассапи випа̄кавин̃н̃а̄н̣ассапи, випа̄кавин̃н̃а̄н̣ан̃ча випа̄кавин̃н̃а̄н̣ассапи каммавин̃н̃а̄н̣ассапи паччайо хоти, тасма̄ ‘‘катарам̣ ну кхо идха вин̃н̃а̄н̣а’’нти саммохо бхавеййа. тасса вигха̄таттхам̣ там̣ аггахетва̄ асамбхинна̄ва десана̄ ката̄ти. апича випа̄каа̄рамман̣авасена чатассо абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийоти вутта̄ти та̄ дассетумпи идха вин̃н̃а̄н̣ам̣ на гахитам̣.

упайупа̄да̄на̄ти тан̣хӯпайадит̣т̣хӯпайавасена две упайа̄, ка̄мупа̄да̄на̄дӣни чатта̄ри упа̄да̄на̄ни ча. четасо адхит̣т̣ха̄на̄бхинивеса̄нусайа̄ти акусалачиттасса адхит̣т̣ха̄набхӯта̄ чева абхинивесабхӯта̄ ча анусайабхӯта̄ ча. татха̄гатасса̄ти самма̄самбуддхасса. саббесампи хи кхӣн̣а̄сава̄нам̣ ете пахӣна̄ва, саттху пана кхӣн̣а̄савабха̄во локе атипа̄кат̣оти упаримакот̣ийа̄ евам̣ вуттам̣. вин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ти идха вин̃н̃а̄н̣ам̣ касма̄ гахитам̣? килесаппаха̄надассанаттхам̣. килеса̄ хи на кевалам̣ чатӯсуйева кхандхесу пахӣна̄ пахӣйанти, пан̃часупи пахӣйантийева̄ти килесаппаха̄надассанаттхам̣ гахитам̣. евам̣ кхо гахапати анокаса̄рӣ хотӣти евам̣ каммавин̃н̃а̄н̣ена окам̣ асарантена анокаса̄рӣ на̄ма хоти.

рӯпанимиттаникетависа̄равинибандха̄ти рӯпамева килеса̄нам̣ паччайат̣т̣хена нимиттам̣, а̄рамман̣акирийасан̇кха̄тена нива̄сат̣т̣хена никетанти рӯпанимиттаникетам̣. виса̄ро ча винибандхо ча виса̄равинибандха̄. убхайенапи хи килеса̄нам̣ паттхат̣абха̄во ча винибандханабха̄во ча вутто, рӯпанимиттаникете виса̄равинибандха̄ти рӯпанимиттаникетависа̄равинибандха̄, тасма̄ рӯпанимиттаникетамхи уппаннена килесависа̄рена чева килесавинибандханена ча̄ти аттхо. никетаса̄рӣти вуччатӣти а̄рамман̣акаран̣авасена нива̄сат̣т̣ха̄нат̣т̣хена никетаса̄рӣти вуччати. пахӣна̄ти те рӯпанимиттаникете килесависа̄равинибандха̄ пахӣна̄.

касма̄ панеттха пан̃чаккхандха̄ ча ‘‘ока̄’’ти вутта̄, чха а̄рамман̣а̄ни ‘‘никета’’нти? чхандара̄гасса балавадуббалата̄йа. сама̄непи хи етесам̣ а̄лайат̣т̣хена висайабха̄ве окоти ниппарийа̄йена суддхам̣ гехамева вуччати, никетанти ‘‘аджджа асукат̣т̣ха̄не кӣл̣исса̄ма̄’’ти катасан̇кета̄нам̣ нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ уййа̄на̄ди. таттха йатха̄ путтада̄радханадхан̃н̃апун̣н̣агехе чхандара̄го балава̄ хоти, евам̣ аджджхаттикесу кхандхесу. йатха̄ пана уййа̄нат̣т̣ха̄на̄дӣсу тато дуббалатаро хоти, евам̣ ба̄хиресу чхасу а̄рамман̣есӯти чхандара̄гасса балавадуббалата̄йа евам̣ десана̄ ката̄ти ведитабба̄.

сукхитесу сукхитоти упат̣т̣ха̄кесу дханадхан̃н̃ала̄бха̄дивасена сукхитесу ‘‘ида̄на̄хам̣ мана̄пам̣ чӣварам̣ мана̄пам̣ бходжанам̣ лабхисса̄мӣ’’ти гехасситасукхена сукхито хоти, техи паттасампаттим̣ аттана̄ анубхавама̄но вийа чарати. дуккхитесу дуккхитоти тесам̣ кеначидева ка̄ран̣ена дуккхе уппанне сайам̣ двигун̣ена дуккхена дуккхито хоти. киччакаран̣ӣйесӯти киччасан̇кха̄тесу каран̣ӣйесу. войогам̣ а̄паджджатӣти упайогам̣ сайам̣ тесам̣ кичча̄нам̣ каттаббатам̣ а̄паджджати.

ка̄месӯти ваттхука̄месу. евам̣ кхо гахапати ка̄мехи аритто хотӣти евам̣ килесака̄мехи аритто хоти.

анто ка̄ма̄нам̣ бха̄вена атуччхо. суккапаккхо тесам̣ абха̄вена ритто туччхоти ведитаббо.

пураккхара̄ноти ват̣т̣ам̣ пурато курума̄но. евам̣рӯпо сийантиа̄дӣсу дӣгхарассака̄л̣ода̄та̄дӣсу рӯпесу евам̣рӯпо на̄ма бхавеййанти паттхети. сукха̄дӣсу ведана̄су евам̣ведано на̄ма. нӣласан̃н̃а̄дӣсу сан̃н̃а̄су евам̣сан̃н̃о на̄ма. пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣсу сан̇кха̄ресу евам̣сан̇кха̄ро на̄ма. чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣсу вин̃н̃а̄н̣есу евам̣вин̃н̃а̄н̣о на̄ма бхавеййанти паттхети.

апураккхара̄ноти ват̣т̣ам̣ пурато акурума̄но. сахитам̣ ме, асахитам̣ тети туйхам̣ вачанам̣ асахитам̣ асилит̣т̣хам̣, майхам̣ сахитам̣ силит̣т̣хам̣ мадхурам̣ мадхурапа̄насадисам̣. адхичин̣н̣ам̣ те випара̄ваттанти йам̣ туйхам̣ дӣгхена ка̄лена паричитам̣ суппагун̣ам̣, там̣ мама ва̄дам̣ а̄гамма саббам̣ кхан̣ена випара̄ваттам̣ ниваттам̣. а̄ропито те ва̄доти туйхам̣ досо майа̄ а̄ропито. чара ва̄даппамоккха̄йа̄ти там̣ там̣ а̄чарийам̣ упасан̇камитва̄ уттарам̣ парийесанто имасса ва̄дасса моккха̄йа чара а̄хин̣д̣а. ниббет̣хехи ва̄ саче пахосӣти атха сайамева пахоси, идхева ниббет̣хехӣти.

80. со еварӯпо ‘‘йехи вивитто’’ти га̄тха̄. таттха йехӣти йехи дит̣т̣хигата̄дӣхи. вивитто вичареййа̄ти ритто чареййа. на та̄ни уггайха вадеййа на̄готи ‘‘а̄гум̣ на каротӣ’’тиа̄дина̄ (чӯл̣ани. бхадра̄вудхама̄н̣авапуччха̄ниддеса 70; па̄ра̄йана̄нугӣтиниддеса 102) найена на̄го та̄ни дит̣т̣хигата̄ни уггахетва̄ на чареййа. еламбуджанти еласан̃н̃ите амбумхи джа̄там̣ кан̣т̣акана̄л̣ам̣ ва̄риджам̣, падуманти вуттам̣ хоти. йатха̄ джалена пан̇кена чанӯпалиттанти там̣ падумам̣ йатха̄ джалена ча пан̇кена ча анупалиттам̣ хоти. евам̣ муни сантива̄до агиддхоти евам̣ аджджхаттасантива̄до муни гедха̄бха̄вена агиддхо. ка̄ме ча локе ча анӯпалиттоти дувидхепи ка̄ме апа̄йа̄дике ча локе двӣхи силесехи анупалитто хоти.

а̄гум̣ на каротӣти акусала̄дидосам̣ на кароти. на гаччхатӣти агативасена на гаччхати. на̄гаччхатӣти пахӣнакилесе на упети. па̄пака̄ти ла̄мака̄. акусала̄ти акосалласамбхӯта̄. те килесе на пунетӣти йе килеса̄ пахӣна̄, те килесе пуна на ети. на паччетӣти пат̣и на упети. на пачча̄гаччхатӣти пуна на ниваттати.

кхарадан̣д̣оти кхарапаттадан̣д̣о пхарусадан̣д̣о. чаттагедхоти виссат̣т̣хагедхо. вантагедхоти вамитагедхо. муттагедхоти чхиннабандханагедхо. пахӣнагедхоти паджахитагедхо. пат̣иниссат̣т̣хагедхоти йатха̄ на пуна читтам̣ а̄рухати, евам̣ пат̣ивиссаджджитагедхо. упари вӣтара̄га̄дӣсупи есева найо. сабба̄нева та̄ни гахитаггахан̣асса виссат̣т̣хабха̄вавевачана̄ни.

81. кин̃ча бхиййо – ‘‘на ведагӯ’’ти га̄тха̄. таттха на ведагӯ дит̣т̣хийа̄йакоти чатумаггаведагӯ ма̄дисо дит̣т̣хийа̄йако на хоти, дит̣т̣хийа̄ гаччханто ва̄, там̣ са̄рато пачченто ва̄ на хоти. таттха вачанаттхо – йа̄йатӣти йа̄йако. каран̣авачанена дит̣т̣хийа̄ йа̄йатӣти дит̣т̣хийа̄йако. упайогаттхе са̄мивачаненапи дит̣т̣хийа̄ йа̄тӣтипи дит̣т̣хийа̄йако. на мутийа̄ са ма̄наметӣти мутарӯпа̄дибхеда̄йа мутийа̄пи со ма̄нам̣ на ети. на хи таммайо соти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена таммайо хоти таппара̄йан̣о, айам̣ пана на та̄дисо. на каммуна̄ нопи сутена неййоти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дина̄ каммуна̄ ва̄, сутасуддхиа̄дина̄ сутена ва̄ со нетаббо на хоти. анӯпанӣто са нивесанесӯти со двиннампи упайа̄нам̣ пахӣнатта̄ саббесу тан̣ха̄дит̣т̣хинивесанесу анупанӣто.

мутарӯпена ва̄ти еттха мутарӯпам̣ на̄ма гандхарасапхот̣т̣хабба̄ни. ма̄нам̣ нетӣти асмима̄нам̣ на ети. на упетӣти самӣпам̣ на ети. на упагаччхатӣти упагантва̄ на тит̣т̣хати. таммайоти таппакато.

82. тасса ча евам̣видхасса ‘‘сан̃н̃а̄вираттасса̄’’ти га̄тха̄. таттха сан̃н̃а̄вираттасса̄ти неккхаммасан̃н̃а̄пуббан̇гама̄йа бха̄вана̄йа пахӣнака̄ма̄дисан̃н̃асса. имина̄ падена убхатобха̄гавимутто саматхайа̄нико адхиппето. пан̃н̃а̄вимуттасса̄ти випассана̄пуббан̇гама̄йа бха̄вана̄йа саббакилесехи вимуттасса. имина̄ суккхавипассако адхиппето. сан̃н̃ан̃ча дит̣т̣хин̃ча йе аггахесум̣, те гхат̣т̣ама̄на̄ вичаранти локети йе пана ка̄масан̃н̃а̄дикам̣ сан̃н̃ам̣ аггахесум̣, те висесато гахат̣т̣ха̄ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣, йе ча дит̣т̣хим̣ аггахесум̣, те висесато паббаджита̄ дхамма̄дхикаран̣ам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гхат̣т̣ента̄ вичарантӣти.

йо саматхапуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄ветӣти йо пуггало саматхапуббан̇гамам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ сахавипассанам̣ арийамаггам̣ бха̄вети, пат̣хамам̣ сама̄дхим̣ уппа̄детва̄ паччха̄ сахавипассанам̣ арийамаггам̣ уппа̄детӣти аттхо. тасса а̄дитоти тасса пуггаласса пат̣хамаджджха̄на̄дито. упа̄да̄йа̄ти пат̣ичча а̄гамма. гантха̄ виккхамбхӣта̄ хонтӣти гантха̄ дӯрӣката̄ бхаванти. арахатте паттети арахаттапхалам̣ патте. арахатоти арахаттапхале т̣хитасса. гантха̄ ча моха̄ ча̄тиа̄дайо саббе килеса̄ пахӣна̄ хонти.

йо випассана̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄ветӣти йо пуггало випассанам̣ пуббан̇гамам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ арийамаггам̣ бха̄вети, пат̣хамам̣ випассанам̣ уппа̄детва̄ паччха̄ арийамаггасампайуттам̣ сама̄дхим̣ бха̄ветӣти аттхо. тасса а̄дито упа̄да̄йа̄ти тасса пуггаласса випассанато пат̣т̣ха̄йа випассанам̣ пат̣ичча. моха̄ виккхамбхита̄ хонтӣти еттха виккхамбхита̄ти дӯрам̣ па̄пита̄ сан̃н̃а̄васена. гхат̣т̣ентӣти йе ка̄масан̃н̃а̄дим̣ ган̣ханти, те сан̃н̃а̄васена пӣл̣енти. сан̇гхат̣т̣ентӣти тато тато пӣл̣енти. ида̄ни гхат̣т̣енте дассетум̣ ‘‘ра̄джа̄нопи ра̄джӯхи вивадантӣ’’тиа̄дина̄ найена виттха̄ро вутто. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ па̄н̣ӣхипи упаккамантӣти еттха ан̃н̃аман̃н̃ам̣ хаттхехи пахаранти. лед̣д̣ӯхӣти капа̄лакхан̣д̣ехи. дан̣д̣ехӣти ад̣д̣хадан̣д̣акехи. саттхехӣти убхатодха̄рехи саттхехи.

абхисан̇кха̄ра̄нам̣ аппахӣнатта̄ти пун̃н̃а̄диабхисан̇кха̄ра̄нам̣ аппахӣнабха̄вена. гатийа̄ гхат̣т̣ентӣти гантабба̄йа патит̣т̣ха̄бхӯта̄йа гатийа̄ пӣл̣енти гхат̣т̣анам̣ а̄паджджанти. нирайа̄дӣсупи есева найо. сесаметтха вуттанайатта̄ утта̄намева.

саддхаммаппаджджотика̄йа маха̄ниддесат̣т̣хакатха̄йа

ма̄ган̣д̣ийасуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.