6. джара̄суттаниддесаван̣н̣ана̄

39. чхат̣т̣хе джара̄сутте аппам̣ вата джӣвитам̣ иданти идам̣ вата манусса̄нам̣ джӣвитам̣ аппакам̣ париттам̣ т̣хитипариттата̄йа сарасапариттата̄йа̄ти гухат̣т̣хакасуттепи вуттанайаметам̣. орам̣ вассасата̄пи миййатӣти вассасата̄ орам̣ калала̄дика̄лепи миййати. атичча̄ти вассасатам̣ атиккамитва̄. джараса̄пи миййатӣти джара̄йа миййати. ито парам̣ гухат̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄йа вуттанайенева гахетаббам̣.

аппанти мандам̣. гаманӣйо сампара̄йоти паралоко гантаббо. калалака̄лепӣти еттха калалака̄лам̣ на̄ма пат̣исандхиккхан̣е тӣхи джа̄тиун̣н̣ам̣сӯхи катасуттагге т̣хитателабиндуппама̄н̣ам̣ аччхам̣ виппасаннакалалам̣ хоти. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –

‘‘тилателасса йатха̄ бинду, саппиман̣д̣о ана̄вило;

евам̣ ван̣н̣аппат̣ибха̄гам̣, калалам̣ сампавуччатӣ’’ти. (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.235; вибха. ат̣т̣ха. 26 пакин̣н̣акакатха̄);

тасмим̣ калалака̄лепи. чаватӣти джӣвитам̣ гал̣ати. маратӣти джӣвитавийогам̣ а̄паджджати. антарадха̄йатӣти адассанам̣ па̄пун̣а̄ти. виппалуджджатӣти чхиджджати. ‘‘ан̣д̣аджайонийа̄ чавати. джала̄буджайонийа̄ марати. сам̣седаджайонийа̄ антарадха̄йати. опапа̄тикайонийа̄ виппалуджджатӣ’’ти евамеке ван̣н̣айанти. аббудака̄лепӣти аббудам̣ на̄ма калалато сатта̄хаччайена мам̣садхованаудакаван̣н̣ам̣ хоти, калаланти на̄мам̣ антарадха̄йати. вуттампи четам̣ –

‘‘сатта̄хам̣ калалам̣ хоти, парипаккам̣ самӯхатам̣;

виват̣т̣ама̄нам̣ таббха̄вам̣, аббудам̣ на̄ма джа̄йатӣ’’ти. (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.235);

тасмим̣ аббудака̄лепи. песика̄лепӣти тасма̄пи аббуда̄ сатта̄хаччайена вилӣнатипусадиса̄ песи на̄ма сан̃джа̄йати. са̄ маричапха̄н̣итена дӣпетабба̄. га̄мада̄рика̄ хи супакка̄ни марича̄ни гахетва̄ са̄т̣аканте бхан̣д̣икам̣ катва̄ пӣл̣етва̄ ман̣д̣ам̣ а̄да̄йа капа̄ле паккхипитва̄ а̄тапе т̣хапенти, там̣ суккхама̄нам̣ саббабха̄гехи муччати. еварӯпа̄ песи хоти, аббуданти на̄мам̣ антарадха̄йати. вуттампи четам̣ –

‘‘сатта̄хам̣ аббудам̣ хоти, парипаккам̣ самӯхатам̣;

виват̣т̣ама̄нам̣ таббха̄вам̣, песи на̄ма паджа̄йатӣ’’ти. (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.235);

тасмим̣ песика̄лепи. гханака̄лепӣти татопи песито сатта̄хаччайена куккут̣ан̣д̣асан̣т̣ха̄но гхано на̄ма мам̣сапин̣д̣о ниббаттати, песӣти на̄мам̣ антарадха̄йати. вуттампи четам̣ –

‘‘сатта̄хам̣ песи бхавати, парипаккам̣ самӯхатам̣;

виват̣т̣ама̄нам̣ таббха̄вам̣, гханоти на̄ма джа̄йати.

‘‘йатха̄ куккут̣ийа̄ ан̣д̣ам̣, саманта̄ париман̣д̣алам̣;

евам̣ гханасса сан̣т̣ха̄нам̣, ниббаттам̣ каммапаччайа̄’’ти. (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.235);

тасмим̣ гханака̄лепи. паса̄кхака̄лепӣти пан̃чаме сатта̄хе двиннам̣ двиннам̣ хаттхапа̄да̄нам̣ сӣсасса чаттха̄йа пан̃ча пӣл̣ака̄ джа̄йанти, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘пан̃чаме, бхиккхаве, сатта̄хе пан̃ча пӣл̣ака̄ сан̣т̣хаханти каммато’’ти. тасмим̣ паса̄кхака̄лепи. тато парам̣ чхат̣т̣хасаттама̄дӣни сатта̄ха̄ни атиккамма десанам̣ сан̇кхипитва̄ два̄чатта̄лӣсасатта̄хе парин̣атака̄ле кесаломанакха̄дӣнам̣ уппаттика̄лан̃ча. тасса ча на̄бхито ут̣т̣хито на̄л̣о ма̄ту ударапат̣алена ека̄баддхо хоти, со уппаладан̣д̣ако вийа чхиддо, тена а̄ха̄рарасо сам̣саритва̄ а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети. евам̣ со дасама̄се йа̄пети, там̣ саббам̣ аватва̄ ‘‘сӯтигхаре’’ти а̄ха. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –

‘‘кеса̄ лома̄ накха̄ни ча’’;

‘‘йан̃часса бхун̃джатӣ ма̄та̄, аннам̣ па̄нан̃ча бходжанам̣;

тена со таттха йа̄пети, ма̄тукуччхигато наро’’ти. (сам̣. ни. 1.235; катха̄. 692);

таттха сӯтигхарети сӯтикагхаре, виджа̄йанагхарети аттхо. ‘‘сӯтика̄гхаре’’ти ва̄ па̄т̣хо, сӯтика̄йа̄ти падаччхедо. аддхама̄сикопӣти джа̄тадивасато пат̣т̣ха̄йа аддхама̄со етасса аттхӣти аддхама̄сико. двема̄сика̄дӣсупи есева найо. джа̄тадивасато пат̣т̣ха̄йа екам̣ сам̣ваччхарам̣ етасса аттхӣти сам̣ваччхарико. упари двевассика̄дӣсупи есева найо.

йада̄ джин̣н̣о хотӣти йасмим̣ ка̄ле джара̄джин̣н̣о бхавати джаджджарӣбхӯто. вуддхоти вайовуддхо. махаллакоти джа̄тимахаллако. аддхагатоти тайо аддхе атикканто. вайоануппаттоти татийам̣ вайам̣ ануппатто. кхан̣д̣адантоти антарантара̄ патита̄ данта̄ пха̄лита̄ ча джара̄нубха̄вена кхан̣д̣а̄ данта̄ джа̄та̄ асса̄ти кхан̣д̣аданто. палитакесоти пан̣д̣аракесо. вилӯнанти лун̃читва̄ гахитакеса̄ вийа кхалла̄т̣асӣсо. кхалитасироти маха̄кхалла̄т̣асӣсо. валинанти сан̃джа̄тавали. тилака̄хатагаттоти сетатилакака̄л̣атилакехи викин̣н̣асарӣро. бхогготи бхагго, имина̄писса ван̇кабха̄вам̣ дӣпети. дан̣д̣апара̄йан̣оти дан̣д̣апат̣иссаран̣о дан̣д̣адутийо. со джара̄йапӣти со пуггало джара̄йапи абхибхӯто марати. наттхи маран̣амха̄ моккхоти маран̣ато мун̃чанупа̄йо наттхи нупалаббхати.

пхала̄намива пакка̄нам̣, па̄то патанато бхайанти парипа̄кагата̄нам̣ ситхилаван̣т̣а̄нам̣ панасапхала̄дипакка̄нам̣ паччӯсака̄ле авассам̣ патиссантӣти пхаласа̄мика̄нам̣ бха̄йама̄на̄нам̣ вийа. евам̣ джа̄та̄на мачча̄нам̣, ниччам̣ маран̣ато бхайанти евамева уппанна̄нам̣ сатта̄нам̣ маччусан̇кха̄тамаран̣ато сататам̣ ка̄лам̣ бхайам̣.

йатха̄пи кумбхака̄расса̄ти йатха̄ на̄ма маттика̄бха̄джанам̣ каронтасса. катам̣ маттикабха̄джананти (су. ни. 582) тена нит̣т̣ха̄питабха̄джанам̣. саббам̣ бхеданапарийантанти пакка̄паккам̣ саббам̣ бхеданам̣ бхиджджапарийантам̣ аваса̄нам̣ асса̄ти бхеданапарийантам̣. евам̣ мачча̄на джӣвитанти евамева сатта̄нам̣ а̄йусан̇кха̄рам̣.

дахара̄ ча маханта̄ ча̄ти тарун̣а̄ ча махаллака̄ ча. йе ба̄ла̄ йе ча пан̣д̣ита̄ти йе ча асса̄сапасса̄са̄йатта̄ джӣвита̄ ба̄ла̄ йе ча пан̣д̣иччена саманна̄гата̄ буддха̄дайо. саббе маччувасам̣ йантӣти ете вуттаппака̄ра̄ дахара̄дайо саббе маччуно иссарийам̣ упагаччханти.

тесам̣ маччупарета̄нанти етесам̣ маччуна̄ парива̄рита̄нам̣. гаччхатам̣ паралокатоти ито мануссалокато паралокам̣ гаччханта̄нам̣. на пита̄ та̄йате путтанти пита̄ путтам̣ на раккхати. н̃а̄тӣ ва̄ пана н̃а̄такети ма̄та̄питипаккхика̄ н̃а̄тӣ ва̄ тейева н̃а̄таке раккхитум̣ на сакконти.

пеккхатан̃н̃ева н̃а̄тӣнанти вуттавидха̄нам̣йева н̃а̄тӣнам̣ пеккханта̄нам̣йева олокента̄нам̣йева. пасса ла̄лаппатам̣ путхӯти пасса̄ти а̄лапанам̣. ла̄лапанта̄нам̣ вилапанта̄нам̣ путхӯнам̣ на̄наппака̄ра̄нам̣. екамекова мачча̄нам̣, говаджджхо вийа ниййатӣти сатта̄нам̣ екамеко вадха̄йа ниййама̄нагон̣о вийа маран̣а̄йа ниййати па̄пун̣ӣйати. евамаббха̄хато локоти евамева сатталоко бхусам̣ а̄хато. маччуна̄ ча джара̄йа ча̄ти маран̣ена ча джара̄йа ча абхибхӯто.

40. мама̄йитети мама̄йитаваттхука̄ран̣а̄. вина̄бха̄вам̣ сантамевиданти сантам̣ виджджама̄нам̣ вина̄бха̄вамева идам̣, на сакка̄ авина̄бха̄вена бхавитунти вуттам̣ хоти.

сочантӣти читтена сочанам̣ каронти. киламантӣти ка̄йена киламатхам̣ па̄пун̣анти. паридевантӣти на̄на̄видхам̣ ва̄ча̄вила̄пам̣ бхан̣анти. уратта̄л̣им̣ кандантӣти урам̣ та̄л̣етва̄ та̄л̣етва̄ канданти. саммохам̣ а̄паджджантӣти саммохабха̄вам̣ па̄пун̣анти.

аниччоти хутва̄ абха̄ват̣т̣хена. сан̇кхатоти паччайехи сан̇гамма като. пат̣иччасамуппанноти паччайаса̄маггим̣ пат̣ичча на паччаккха̄йа саха самма̄ ча уппанно. кхайадхаммоти кхайам̣ гаманасабха̄во. вайадхаммоти вайам̣ гаманасабха̄во, бхан̇гавасена бхан̇гагаманасабха̄воти аттхо. вира̄гадхаммоти вираджджанасабха̄во. ниродхадхаммоти нируджджханасабха̄во. йва̄йам̣ париггахоти йо айам̣ париггахо. ‘‘йа̄йа париггахо’’типи па̄т̣хо, айамева падаччхедо. ниччоти сататака̄лико. дхувоти тхиро. сассатоти ачавано. авипарин̣а̄мадхаммоти пакатиаджаханасабха̄во. сассати самам̣ татхева т̣хассатӣти чандасӯрийасинерумаха̄самуддапатхавӣпаббата̄дайо вийа тит̣т̣хеййа.

на̄на̄бха̄воти джа̄тийа̄ на̄на̄бха̄во. вина̄бха̄воти маран̣ена вийогабха̄во. ан̃н̃атха̄бха̄воти саббха̄вато ан̃н̃атха̄бха̄во. пурима̄нам̣ пурима̄нам̣ кхандха̄нанти анантаре пуре уппанна̄нам̣ кхандха̄нам̣. випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ти пакатибха̄вам̣ джахитва̄ ан̃н̃атха̄бха̄вена. паччхима̄ паччхима̄ кхандха̄дайо паваттанти уппаджджантӣти самбандхо.

саббам̣ гхара̄ва̄сапалибодханти сакалам̣ гихибха̄ваджат̣ам̣. н̃а̄тимитта̄маччапалибодханти ма̄та̄питупаккхика̄ н̃а̄тӣ, митта̄ саха̄йа̄, амачча̄ бхачча̄. саннидхипалибодханти нидха̄наджат̣ам̣ чхиндитва̄. кесамассум̣ оха̄ретва̄ти кесе ча массӯни ча оропайитва̄. ка̄са̄йа̄ни ваттха̄нӣти каса̄йарасапӣта̄ни ваттха̄ни.

41. ма̄макоти мама упа̄сако бхиккху ва̄ти сан̇кхам̣ гато, буддха̄дӣни ва̄ ваттхӯни мама̄йама̄но.

тесам̣ тесам̣ сатта̄нанти анекесам̣ сатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣аниддесо. ‘‘йан̃н̃адаттасса маран̣ам̣, сомадаттасса маран̣а’’нти еван̃хи дивасампи катхийама̄не нева сатта̄ парийа̄да̄нам̣ гаччханти, на саббам̣ апараттадӣпанам̣ сиджджхати. имехи пана двӣхи падехи на кочи сатто апарийа̄динно хоти, на кин̃чи апаратта̄дӣпанам̣ на сиджджхати. тамха̄ тамха̄ти айам̣ гативасена анекесам̣ ника̄йа̄нам̣ са̄дха̄ран̣аниддесо. саттаника̄йа̄ти сатта̄нам̣ ника̄йа̄, саттагхат̣а̄ саттасамӯха̄ти аттхо. чутӣти чаванавасена вуттам̣. екачатупан̃чаккхандха̄йа чутийа̄ са̄ман̃н̃авачанаметам̣. чаваната̄ти бха̄вавачанена лаккхан̣анидассанам̣. бхедоти чутикхандха̄нам̣ бхан̇гуппаттипаридӣпанам̣. антарадха̄нанти гхат̣асса вийа бхиннасса бхинна̄нам̣ кхандха̄нам̣ йена кеначи парийа̄йена т̣ха̄на̄бха̄вапаридӣпанам̣. маччумаран̣анти маччусан̇кха̄там̣ маран̣ам̣, на кхан̣икамаран̣ам̣. ка̄ло на̄ма антако, тасса кирийа̄ти ка̄лам̣кирийа̄. етта̄вата̄ саммутимаран̣ам̣ дӣпитам̣. ида̄ни параматтхена дӣпетум̣ ‘‘кхандха̄нам̣ бхедо’’тиа̄дима̄ха. параматтхена хи кхандха̄йева бхиджджанти, на сатто на̄ма кочи марати. кхандхесу пана бхиджджама̄несу сатто марати, бхиннесу ‘‘мато’’ти воха̄ро хоти.

еттха ча чатувока̄рапан̃чавока̄равасена кхандха̄нам̣ бхедо, екавока̄равасена кал̣еварасса никкхепо. чатувока̄равасена ва̄ кхандха̄нам̣ бхедо, сесадвайавасена кал̣еварасса никкхепо ведитаббо. касма̄? ка̄марӯпабхавадвайепи рӯпака̄йасан̇кха̄тасса кал̣еварасса саббха̄вато. йасма̄ ва̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣсу кхандха̄ бхиджджантева, на кин̃чи никкхипанти, тасма̄ тесам̣ васена кхандха̄нам̣ бхедо, манусса̄дӣсу кал̣еварасса никкхепо. еттха ча кал̣еварасса никкхепакаран̣ато маран̣ам̣ ‘‘кал̣еварасса никкхепо’’ти вуттам̣. джӣвитиндрийассупаччхедоти имина̄ индрийабаддхассева маран̣ам̣ на̄ма хоти, аниндрийабаддхасса маран̣ам̣ на̄ма наттхӣти дассети. ‘‘сассам̣ матам̣, руккхо мато’’ти идам̣ пана воха̄раматтамева. аттхато пана еварӯпа̄ни вачана̄ни сасса̄дӣнам̣ кхайавайабха̄вамева дӣпенти. рӯпагатанти рӯпамева рӯпагатам̣. ведана̄гатантиа̄дӣсупи есева найо.

таттха пуббева маччанти маччам̣ ва̄ бхога̄ пуббева пат̣хаматаран̃н̃ева виджаханти. маччо ва̄ те бхоге пуббатарам̣ джахати. ка̄мака̄мӣти чорара̄джа̄нам̣ а̄лапати. амбхо ка̄ме ка̄майама̄на ка̄мака̄ми бхогино на̄ма локе асассата̄, бхогесу ва̄ нат̣т̣хесу джӣвама̄на̄ ча абхогино хонти. бхоге ва̄ паха̄йа сайам̣ нассанти, тасма̄ ахам̣ маха̄джанасса сокака̄лепи на соча̄мӣти аттхо.

видита̄ майа̄ саттука локадхамма̄ти чорара̄джа̄нам̣ а̄лапанто а̄ха. амбхо саттука майа̄ ла̄бхо ала̄бхо йасо айасотиа̄дайо локадхамма̄ видита̄. йатхева хи чандо удети ча пӯрати ча пуна ча кхӣйати, йатха̄ ча сӯрийо андхака̄рам̣ видхаменто махантам̣ локаппадесам̣ тапитва̄на пуна са̄йам̣ аттхам̣ палети аттхам̣ гаччхати на диссати, евамева бхога̄ уппаджджанти ча винассанти ча, таттха ким̣ сокена, тасма̄ на соча̄мӣти аттхо.

тан̣ха̄ман̃н̃ана̄йа ман̃н̃атӣти тан̣ха̄йа джанитама̄наман̃н̃ана̄йа ман̃н̃ати. ма̄нам̣ кароти дит̣т̣химан̃н̃ана̄йа̄ти дит̣т̣хим̣ упаниссайам̣ катва̄ уппанна̄йа ман̃н̃ана̄йа. ма̄наман̃н̃ана̄йа̄ти сахаджа̄тама̄наман̃н̃ана̄йа. килесаман̃н̃ана̄йа̄ти вуттаппака̄ра̄йа упата̄панат̣т̣хена килесаман̃н̃ана̄йа ман̃н̃ати.

куха̄ти вимха̄пака̄. тхаддха̄ти кха̄н̣у вийа тхаддха̄. лапа̄ти паччайанимиттена лапанака̄.

42. сан̇гатанти сама̄гатам̣, дит̣т̣хам̣ пхут̣т̣хам̣ ва̄. пийа̄йитанти пийакатам̣.

сан̇гатанти саммукхӣбхӯтам̣. сама̄гатанти самӣпам̣ а̄гатам̣. сама̄хитанти екӣбхӯтам̣. саннипатитанти пин̣д̣итам̣. супинагатоти супинам̣ павит̣т̣хо. сена̄бйӯхам̣ пассатӣти сена̄саннивесам̣ даккхати. а̄ра̄мара̄ман̣еййаканти пуппха̄ра̄ма̄дӣнам̣ раман̣ӣйабха̄вам̣. ванара̄ман̣еййака̄дӣсупи есева найо. петанти ито паралокам̣ гатам̣. ка̄лан̇катанти матам̣.

43. на̄мам̣йева̄васиссати, аккхеййанти саббам̣ рӯпа̄дидхаммаджа̄там̣ пахӣйати, на̄маматтамева ту авасиссати ‘‘буддхараккхито дхаммараккхито’’ти евам̣ аккха̄тум̣ катхетум̣.

йе чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄бхисамбхӯта̄ти йе сайам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ена абхисамбхӯта̄ ра̄сиката̄ дит̣т̣ха̄ чатусамут̣т̣ха̄ника̄ рӯпа̄. сотавин̃н̃а̄н̣а̄бхисамбхӯта̄ти паратогхосена сотавин̃н̃а̄н̣ена ра̄сиката̄ сута̄ двисамут̣т̣ха̄ника̄ садда̄.

44. мунайоти кхӣн̣а̄савамунайо. кхемадассиноти нибба̄надассино.

сокоти соканиддесе – бйасатӣти бйасанам̣, хитасукхам̣ кхипати виддхам̣сетӣти аттхо. н̃а̄тӣнам̣ бйасанам̣ н̃а̄тибйасанам̣, чорарогабхайа̄дӣхи н̃а̄тиккхайо н̃а̄тивина̄соти аттхо. тена н̃а̄тибйасанена. пхут̣т̣хасса̄ти аджджхоттхат̣асса, абхибхӯтасса саманна̄гатасса̄ти аттхо. сесесупи есева найо. айам̣ пана висесо – бхога̄нам̣ бйасанам̣ бхогабйасанам̣, ра̄джачора̄дивасена бхогаккхайо бхогавина̄соти аттхо. рогойева бйасанам̣ рогабйасанам̣. рого хи а̄рогйам̣ бйасати вина̄сетӣти бйасанам̣. сӣласса бйасанам̣ сӣлабйасанам̣, дуссилйассетам̣ на̄мам̣. самма̄дит̣т̣хим̣ вина̄сайама̄на̄ уппанна̄ дит̣т̣хийева бйасанам̣ дит̣т̣хибйасанам̣. еттха ча пурима̄ни две аниппханна̄ни, паччхима̄ни тӣн̣и ниппханна̄ни тилаккхан̣аббха̄хата̄ни. пурима̄ни ча тӣн̣и нева кусала̄ни на̄кусала̄ни, сӣладит̣т̣хибйасанадвайам̣ акусалам̣.

ан̃н̃атаран̃н̃атарена̄ти гахитесу ва̄ йена кеначи аггахитесу ва̄ митта̄маччабйасана̄дӣсу йена кеначи. саманна̄гатасса̄ти саманубандхасса апаримуччама̄насса. ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена̄ти йена кеначи сокадуккхасса уппаттихетуна̄. сокоти сочанакавасена соко. идам̣ техи ка̄ран̣ехи уппаджджанакасокасса сабха̄вапаччаттам̣. сочана̄ти сочана̄ка̄ро. сочитаттанти сочитабха̄во. антосокоти аббхантарасоко. дутийападам̣ упасаггена вад̣д̣хитам̣. со хи аббхантарам̣ суккха̄пенто вийа парисуккха̄пенто вийа уппаджджатӣти ‘‘антосоко антопарисоко’’ти вуччати. антода̄хоти аббхантарада̄хо. дутийападам̣ упасаггена вад̣д̣хитам̣. четасо париджджха̄йана̄ти читтасса джха̄нана̄ка̄ро. соко хи уппаджджама̄но агги вийа читтам̣ джха̄пети дахати, ‘‘читтам̣ ме джха̄мам̣, на ме кин̃чи пат̣ибха̄тӣ’’ти вада̄пети. дуккхито мано думмано, тасса бха̄во доманассам̣. анупавит̣т̣хат̣т̣хена сокова салланти сокасаллам̣.

паридеваниддесе – ‘‘майхам̣ дхӣта̄, майхам̣ путто’’ти евам̣ а̄дисса а̄дисса деванти роданти етена̄ти а̄дево. там̣ там̣ ван̣н̣ам̣ парикиттетва̄ парикиттетва̄ деванти етена̄ти паридево. тато пара̄ни две две пада̄ни пуримадвайассева а̄ка̄рабха̄ваниддесавасена вутта̄ни. ва̄ча̄ти вачанам̣. пала̄поти туччхам̣ нираттхакавачанам̣. уппад̣д̣хабхан̣итаан̃н̃абхан̣ита̄дивасена вирӯпо пала̄по виппала̄по. ла̄лаппоти пунаппунам̣ лапанам̣. ла̄лаппана̄ка̄ро ла̄лаппана̄. ла̄лаппитасса бха̄во ла̄лаппитаттам̣. маччхарийа̄дӣни вуттаттха̄нева.

45. саттамага̄тха̄ евам̣ маран̣аббха̄хате локе анурӯпапат̣ипаттидассанаттхам̣ вутта̄. таттха патилӣначарасса̄ти тато тато патилӣнам̣ читтам̣ катва̄ чарантасса. бхиккхуноти калйа̄н̣апутхуджджанасса ва̄ секкхасса ва̄. са̄маггийама̄ху тасса там̣, йо атта̄нам̣ бхаване на дассайети тассетам̣ патирӯпама̄ху, йо евам̣пат̣ипанно нирайа̄дибхеде бхаване атта̄нам̣ на дассайе. еван̃хи со имамха̄ маран̣а̄ муччеййа̄ти адхиппа̄йо.

патилӣначара̄ вуччантӣти тато тато лӣначитта̄ча̄ра̄ катхӣйанти. сатта секкха̄ти адхисӣла̄дӣсу тӣсу сиккха̄су сиккхантӣти сота̄паттимаггат̣т̣хам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва арахаттамаггат̣т̣ха̄ сатта секкха̄. араха̄ти пхалат̣т̣хо. со нит̣т̣хитачиттатта̄ патилӣно. секкха̄нам̣ патилӣначаран̣абха̄ве ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’тиа̄дима̄ха. те тато татоти те сатта секкха̄ техи техи а̄рамман̣ехи читтам̣ патилӣнента̄ти аттано читтам̣ нилӣнента̄. патикут̣ента̄ти сан̇кочента̄. пативат̣т̣ента̄ти кат̣аса̄ракам̣ вийа а̄бхуджента̄. саннируддханта̄ти саннируджджханта̄. санниган̣ханта̄ти ниггахам̣ курума̄на̄. саннива̄рента̄ти ва̄райама̄на̄. раккханта̄ти раккхам̣ курума̄на̄. гопента̄ти читтаман̃джӯса̄йа гопайама̄на̄.

ида̄ни два̄равасена дассенто ‘‘чаккхудва̄ре’’тиа̄дима̄ха. таттха чаккхудва̄рети чаккхувин̃н̃а̄н̣адва̄ре. сотадва̄ра̄дӣсупи есева найо. бхиккхуноти путхуджджанакалйа̄н̣акасса ва̄ бхиккхуно, секкхасса ва̄ бхиккхуноти бхиккхусаддасса вачанаттхам̣ аватва̄ идха̄дхиппетабхиккхуйева дассито. таттха путхуджджано ча со килеса̄нам̣ асамуччхиннатта̄, калйа̄н̣о ча сӣла̄дипат̣ипаттийуттатта̄ти путхуджджанакалйа̄н̣ова путхуджджанакалйа̄н̣ако, тасса путхуджджанакалйа̄н̣акасса. адхисӣла̄дӣни сиккхатӣти секкхо, тасса секкхасса ва̄ сота̄паннасса ва̄ сакада̄га̄мино ва̄ ана̄га̄мино ва̄.

а̄санти нисӣданти еттха̄ти а̄санам̣. йаттха̄ти йесу ман̃чапӣт̣ха̄дӣсу. ман̃чотиа̄дӣни а̄санасса пабхедавачана̄ни. ман̃чопи хи нисаджджа̄йапи ока̄сатта̄ идха а̄санесу вутто, со пана маса̄ракабундика̄баддхакул̣ӣрапа̄дакаа̄хаччапа̄дака̄нам̣ ан̃н̃атаро. пӣт̣хампи тесам̣ ан̃н̃атарамева. бхисӣти ун̣н̣абхиси чол̣абхиси ва̄кабхиси тин̣абхиси пан̣н̣абхисӣнам̣ ан̃н̃атара̄. тат̣т̣ика̄ти та̄лапан̣н̣а̄дӣхи винитва̄ ката̄. чаммакхан̣д̣оти нисаджджа̄рахо йо кочи чаммакхан̣д̣о. тин̣асантха̄ра̄дайо тин̣а̄дӣни гумбетва̄ ката̄. асаппа̄йарӯпадассанена̄ти асаппа̄йа̄нам̣ ит̣т̣харӯпа̄нам̣ олоканена. риттанти аббхантарато туччхам̣. вивиттанти бахиддха̄павесанена сун̃н̃ам̣. павивиттанти кочи гахат̣т̣хо таттха наттхӣти атирекена сун̃н̃ам̣. асаппа̄йасаддассаванепи есева найо. пан̃чахи ка̄магун̣ехӣти иттхирӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хаббехи пан̃чахи ка̄макот̣т̣ха̄сехи. вуттампи четам̣ –

‘‘рӯпа̄ садда̄ раса̄ гандха̄, пхот̣т̣хабба̄ ча манорама̄;

пан̃ча ка̄магун̣а̄ локе, иттхирӯпасмим̣ диссаре’’ти. (а. ни. 5.55);

бхаджатоти читтена севанам̣ каронтасса. самбхаджатоти самма̄ севантасса. севатоти упасан̇камантасса. нисеватоти ниссайам̣ катва̄ севантасса. сам̣севатоти сут̣т̣ху севантасса. пат̣исеватоти пунаппунам̣ упасан̇камантасса.

ган̣аса̄маггӣти саман̣а̄нам̣ екӣбха̄во самаггабха̄во. дхаммаса̄маггӣти саттатим̣сабодхипаккхийадхамма̄нам̣ самӯхабха̄во. анабхиниббаттиса̄маггӣти аниббаттама̄на̄нам̣ ануппаджджама̄на̄нам̣ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ париниббута̄нам̣ араханта̄нам̣ самӯхо. самагга̄ти ка̄йена авийога̄. саммодама̄на̄ти читтена сут̣т̣ху модама̄на̄ туссама̄на̄. авивадама̄на̄ти ва̄ча̄йа вива̄дам̣ акурума̄на̄. кхӣродакӣбхӯта̄ти кхӣрена сам̣сат̣т̣хаудакасадиса̄.

те екато паккхандантӣти те бодхипаккхийадхамма̄ екам̣ а̄рамман̣ам̣ пависанти. пасӣдантӣти тасмим̣йева а̄рамман̣е паса̄дама̄паджджанти. анупа̄дисеса̄йа̄ти упа̄дивирахита̄йа.

нибба̄надха̄туйа̄ти аматамаха̄нибба̄надха̄туйа̄. ӯнаттам̣ ва̄ти еттха унабха̄во ӯнаттам̣, апарипун̣н̣абха̄воти аттхо. пун̣н̣аттам̣ ва̄ти парипун̣н̣абха̄во пун̣н̣аттам̣, пун̣н̣абха̄во ва̄ на пан̃н̃а̄йати наттхӣти аттхо.

нерайика̄нанти нирайе ниббаттанакакамма̄нам̣ аттхибха̄вена. нирайам̣ арахантӣти нерайика̄, тесам̣ нерайика̄нам̣. нирайо бхавананти нирайо ева тесам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ гхарам̣. тираччха̄найоника̄нантиа̄дӣсупи есева найо. тассеса̄ са̄маггӣти тасса кхӣн̣а̄савасса еса̄ нибба̄наса̄маггӣ. етам̣ чханнанти етам̣ ануччхавикам̣. патирӯпанти садисам̣ пат̣ибха̄гам̣, асадисам̣ аппат̣ибха̄гам̣ на хоти. ануччхавиканти етам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ва̄ дхамма̄нам̣, маггапхаланибба̄наса̄санадхамма̄нам̣ ва̄ ануччхавикам̣. тесам̣ чхавим̣ чха̄йам̣ сундарабха̄вам̣ анвети анугаччхати, атха кхо сантика̄ва техи дхаммехи ануччхавикатта̄ ева ча ануломам̣. тесан̃ча ануломети, атха кхо на виломам̣ на паччанӣкабха̄ве т̣хитам̣.

46. ида̄ни ‘‘йо атта̄нам̣ бхаване на дассайе’’ти евам̣ кхӣн̣а̄саво вибха̄вито, тасса ван̣н̣абхан̣анаттхам̣ ито пара̄ тиссо га̄тха̄йо а̄ха. таттха пат̣хамага̄тха̄йа саббаттха̄ти два̄дасасу а̄йатанесу. на пийам̣ куббати нопи аппийанти ниддесе пийа̄ти читте пӣтикара̄. те вибха̄гато дассенто ‘‘катаме сатта̄ пийа̄, идха йасса те хонтӣ’’ти а̄ха. таттха йасса тети йе асса те. хонтӣти бхаванти. аттхака̄ма̄ти вад̣д̣хика̄ма̄. хитака̄ма̄ти сукхака̄ма̄. пха̄сука̄ма̄ти сукхавиха̄рака̄ма̄. йогаккхемака̄ма̄ти чатӯхи йогехи кхемам̣ ниббхайам̣ ка̄ма̄. мама̄йатӣти ма̄та̄. пийа̄йатӣти пита̄. бхаджатӣти бха̄та̄. бхагинӣти еттха̄пи есева найо. пум̣ та̄йати раккхатӣти путто. кулавам̣сам̣ дха̄ретӣти дхӣта̄. митта̄ саха̄йа̄. амачча̄ бхачча̄. н̃а̄тӣ питупаккхика̄. са̄лохита̄ ма̄типаккхика̄. име сатта̄ пийа̄ти име сатта̄ пӣтиджанака̄. вуттавипарийа̄йена аппийа̄ ведитабба̄.

47. йадидам̣ дит̣т̣хасутамутесу ва̄ти еттха пана йадидам̣ дит̣т̣хасутам̣, еттха ва̄ мутесу ва̄ дхаммесу; евам̣ муни на упалимпатӣти евам̣ самбандхо ведитаббо.

удакатхевоти удакасса тхево. ‘‘удакаттхевако’’типи па̄т̣хо. падумапаттети падуминипатте.

48. дхоно на хи тена ман̃н̃ати, йадидам̣ дит̣т̣хасутамутесу ва̄ти атра̄пи йадидам̣ дит̣т̣хасутам̣, тена ваттхуна̄ на ман̃н̃ати, мутесу ва̄ дхаммесу на ман̃н̃атӣти евамева самбандхо ведитаббо. на хи со раджджати, но вираджджатӣти ба̄лапутхуджджано вийа на раджджати, калйа̄н̣апутхуджджанасеккха̄ вийа на вираджджати, ра̄гасса кхӣн̣атта̄ ‘‘виратто’’твева сан̇кхам̣ гаччхати. сесам̣ па̄кат̣амева̄ти.

та̄йа пан̃н̃а̄йа ка̄йадуччаританти сампайутта̄йа пуббабха̄га̄йева ва̄ пан̃н̃а̄йа париггахетаббе паригган̣ханто йогӣ тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣ самуччхедавасена дхуна̄ти. айан̃ча пуггало випаннадхаммам̣ десана̄дхаммесу дхунантесу там̣дхаммасаман̇гӣпуггалопи дхуна̄ти на̄ма. те ча дхамме пан̃н̃а̄йа аттано паваттиккхан̣е дхунитума̄раддхо дхута̄ти вуччати, йатха̄ бхун̃джитума̄раддхо бхуттоти вуччати. лаккхан̣ам̣ панеттха саддасаттхато ведитаббам̣. дхутанти каттуса̄дханам̣. дхутам̣ пат̣хамамаггена. дхотам̣ дутийамаггена. сандхотам̣ татийамаггена. ниддхотам̣ чатуттхамаггена.

дхоно дит̣т̣хам̣ на ман̃н̃атӣти араха̄ мам̣сачаккхуна̄ дит̣т̣хам̣ диббачаккхуна̄ дит̣т̣хам̣ рӯпа̄йатанам̣ на ман̃н̃ати тӣхи ман̃н̃ана̄хи, катхам̣? рӯпа̄йатанам̣ субхасан̃н̃а̄йа сукхасан̃н̃а̄йа ча пассанто на таттха чхандара̄гам̣ джанети на там̣ асса̄дети на̄бхинандати, евам̣ дит̣т̣хам̣ тан̣ха̄ман̃н̃ана̄йа на ман̃н̃ати. ‘‘ити ме рӯпам̣ сийа̄ ана̄гатамаддха̄на’’нти ва̄ панеттха нандим̣ на саманна̄нети. рӯпасампадам̣ ва̄ а̄кан̇кхама̄но да̄нам̣ на дети, сӣлам̣ на сама̄дийати, упосатхакаммам̣ на кароти. евампи дит̣т̣хам̣ тан̣ха̄ман̃н̃ана̄йа на ман̃н̃ати, аттано пана парасса ча рӯпасампаттивипаттим̣ нисса̄йа ма̄нам̣ на джанети. ‘‘имина̄хам̣ сеййосмӣти ва̄, садисосмӣти ва̄, хӣносмӣти ва̄’’ти евам̣ дит̣т̣хам̣ ма̄наман̃н̃ана̄йа на ман̃н̃ати. рӯпа̄йатанам̣ пана ‘‘ниччам̣ дхувам̣ сассата’’нти на ман̃н̃ати. атта̄нам̣ ‘‘аттанийа’’нти на ман̃н̃ати. ман̇галам̣ ‘‘аман̇гала’’нти на ман̃н̃ати. евам̣ дит̣т̣хам̣ дит̣т̣химан̃н̃ана̄йа на ман̃н̃ати. дит̣т̣хасмим̣ на ман̃н̃атӣти рӯпасмим̣ атта̄нам̣ саманупассананайена аман̃н̃анто дит̣т̣хасмим̣ на ман̃н̃ати. йатха̄ ва̄ тхане тхан̃н̃ам̣, евам̣ рӯпасмим̣ ра̄га̄дайоти аман̃н̃антопи дит̣т̣хасмим̣ на ман̃н̃ати. тасмим̣йева панасса дит̣т̣химан̃н̃ана̄йа аман̃н̃ите ваттхусмим̣ синехам̣ ма̄нан̃ча на уппа̄дайато тан̣ха̄ма̄наман̃н̃ана̄пи наттхӣти ведитабба̄. евам̣ дит̣т̣хасмим̣ на ман̃н̃ати. дит̣т̣хато на ман̃н̃атӣти еттха пана дит̣т̣хатоти ниссаккавачанам̣. тасма̄ саупака̄ран̣асса аттано ва̄ парасса ва̄ йатха̄вуттаппабхедато дит̣т̣хато упапатти ва̄ ниггаманам̣ ва̄ дит̣т̣хато ва̄ ан̃н̃о атта̄ти аман̃н̃ама̄но дит̣т̣хато на ман̃н̃атӣти ведитаббо. айамасса на дит̣т̣химан̃н̃ана̄. тасмим̣йева панасса дит̣т̣химан̃н̃ана̄йа аман̃н̃ите ваттхусмим̣ синехам̣ ма̄нан̃ча на уппа̄дайато на тан̣ха̄ма̄наман̃н̃ана̄пи ведитабба̄.

дит̣т̣ха̄ мети на ман̃н̃атӣти еттха пана ‘‘етам̣ мама̄’’ти тан̣ха̄васена амама̄йама̄но дит̣т̣хам̣ тан̣ха̄ман̃н̃ана̄йа на ман̃н̃ати. сутанти мам̣сасотенапи сутам̣, диббасотенапи сутам̣, садда̄йатанассетам̣ адхивачанам̣. мутанти мутва̄ мунитва̄ ча гахитам̣ а̄хачча упагантва̄ти аттхо. индрийа̄нам̣ а̄рамман̣а̄нан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣килесе вин̃н̃а̄танти вуттам̣ хоти. гандхарасапхот̣т̣хабба̄йатана̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣. вин̃н̃а̄танти манаса̄ вин̃н̃а̄там̣, сеса̄нам̣ сатта̄нам̣ а̄йатана̄наметам̣ адхивачанам̣, дхамма̄рамман̣асса ва̄, идха пана сакка̄йапарийа̄паннамева лаббхати. виттха̄ро панеттха дит̣т̣хава̄ре вуттанайена ведитаббо.

ида̄ни бхагавата̄ вуттасуттавасена дассенто ‘‘асмӣти бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха. таттха асмӣти бхава̄ми, ниччассетам̣ адхивачанам̣. ман̃н̃итаметанти дит̣т̣хикаппанам̣ етам̣. айамахамасмӣти айам̣ ахам̣ асми бхава̄ми.

ан̃н̃атра сатипат̣т̣ха̄нехӣти т̣хапетва̄ чатусатипат̣т̣ха̄не.

саббе ба̄лапутхуджджана̄ раджджантӣти сакала̄ андхаба̄ла̄ на̄на̄джана̄ лагганти. сатта секкха̄ вираджджантӣти сота̄панна̄дайо сатта арийаджана̄ вира̄гам̣ а̄паджджанти. араха̄ нева раджджати но вираджджатӣти килеса̄нам̣ паринибба̄питатта̄ убхайампи на кароти. кхайа̄ ра̄гасса̄тиа̄дайо тивидха̄пи нибба̄намева.

саддхаммаппаджджотика̄йа маха̄ниддесат̣т̣хакатха̄йа

джара̄суттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.