5. парамат̣т̣хакасуттаниддесаван̣н̣ана̄

31. пан̃чаме парамат̣т̣хакасутте параманти дит̣т̣хӣсу париббаса̄ноти идам̣ параманти гахетва̄ сака̄йа сака̄йа дит̣т̣хийа̄ васама̄но. йадуттарим̣ курутети йам̣ аттано саттха̄ра̄дим̣ сет̣т̣хам̣ кароти. хӣна̄ти ан̃н̃е тато саббама̄ха̄ти там̣ аттано саттха̄ра̄дим̣ т̣хапетва̄ тато ан̃н̃е саббе ‘‘хӣна̄ име’’ти а̄ха. тасма̄ вива̄да̄ни авӣтиваттоти тена ка̄ран̣ена со дит̣т̣хикалахе авӣтиваттова хоти.

васантӣти пат̣хамуппаннадит̣т̣хивасена васанти. павасантӣти пависитва̄ васанти. а̄васантӣти висесена васанти. паривасантӣти саббабха̄гена васанти. там̣ упама̄йа са̄дхенто ‘‘йатха̄ а̄га̄рика̄ ва̄’’тиа̄дима̄ха. а̄га̄рика̄ ва̄ти гхараса̄мика̄. гхаресу васантӣти аттано гхаресу а̄сан̇кавирахита̄ хутва̄ нивасанти. са̄паттика̄ ва̄ти а̄паттибахула̄. сакилеса̄ ва̄ти ра̄га̄дикилесабахула̄. уттарим̣ каротӣти атирекам̣ кароти. айам̣ саттха̄ саббан̃н̃ӯти ‘айам̣ амха̄кам̣ саттха̄ саббам̣ джа̄на̄ти’.

саббе параппава̄де кхипатӣти сабба̄ параладдхийо чхад̣д̣ети. уккхипатӣти нӣхарати. париккхипатӣти параммукхе кароти. дит̣т̣химедхага̄нӣти дит̣т̣хивихесака̄ни.

32. дутийага̄тха̄йаттхо – евам̣ авӣтиватто ча йам̣ дит̣т̣хе суте сӣлавате мутети етесу чатӯсу ваттхӯсу уппаннадит̣т̣хисан̇кха̄те аттани пуббе вуттаппака̄рам̣ а̄нисам̣сам̣ пассати, тадева со таттха сака̄йа дит̣т̣хийа̄ а̄нисам̣сам̣ ‘‘идам̣ сет̣т̣ха’’нти абхинивиситва̄ ан̃н̃ам̣ саббам̣ парасаттха̄ра̄дикам̣ нихӣнато пассати.

две а̄нисам̣се пассатӣти две гун̣е олокети. дит̣т̣хадхаммикан̃ча̄ти дит̣т̣хе паччаккхе аттабха̄ве випаччанакаран̣ам̣. сампара̄йикан̃ча̄ти паралоке пат̣илабхитаббагун̣ан̃ча. йам̣дит̣т̣хико саттха̄ти йам̣ладдхико титтха̄йатанаса̄мико. алам̣ на̄гатта̄йа ва̄ти на̄гара̄джабха̄ва̄йа ва̄ парийаттам̣. супан̣н̣атта̄дӣсупи есева найо. деватта̄йа ва̄ти саммутидева̄дибха̄ва̄йа. а̄йатим̣ пхалапа̄т̣икан̇кхӣ хотӣти ана̄гате випа̄капхалам̣ паттхайа̄но хоти. дит̣т̣хасуддхийа̄пи две а̄нисам̣се пассатӣти чаккхувин̃н̃а̄н̣ена дит̣т̣харӯпа̄йатанасса васена суддхийа̄ хетутта̄пи аттано гахитагахан̣ена две гун̣е олокети. сутасуддхийа̄дӣсупи есева найо.

33. татийага̄тха̄йаттхо – евам̣ пассато ча йам̣ аттано саттха̄ра̄дим̣ ниссито ан̃н̃ам̣ парасаттха̄ра̄дим̣ хӣнам̣ пассати, там̣ пана дассанам̣ гантхамева кусала̄ ваданти, бандхананти вуттам̣ хоти. йасма̄ етадева, тасма̄ хи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄, сӣлаббатам̣ бхиккху на ниссайеййа, на̄бхинивесеййа̄ти вуттам̣ хоти.

кусала̄ти кхандха̄диджа̄нане чхека̄. кхандхакусала̄ти рӯпа̄дӣсу пан̃часу кхандхесу кусала̄. дха̄туа̄йатанапат̣иччасамуппа̄дасатипат̣т̣ха̄насаммаппадха̄наиддхипа̄даиндрийабалабоджджхан̇гамаггапхаланибба̄несупи есева найо. таттха маггакусала̄ти чатӯсу маггесу. пхалакусала̄ти чатӯсу пхалесу. нибба̄накусала̄ти дувидхе нибба̄не чхека̄. те кусала̄ти те етесу вуттаппака̄ресу чхека̄. евам̣ вадантӣти евам̣ катхенти. гантхо есоти пассато ча аттано саттха̄ра̄динисситан̃ча ан̃н̃ам̣ парасаттха̄ра̄дим̣ хӣнато дассанан̃ча гантхо бандхано есоти ваданти. лагганам̣ етанти етам̣ вуттаппака̄рам̣ на̄гаданте лаггитам̣ вийа адхоламбанам̣. бандханам̣ етанти ниччхиндитум̣ дуккхат̣т̣хена сан̇кхалика̄дибандханам̣ вийа етам̣ бандханам̣. палибодхо есоти сам̣са̄рато никкхамитум̣ аппада̄нат̣т̣хена есо палибодхо.

34. чатуттхага̄тха̄йаттхо – на кевалам̣ дит̣т̣хасута̄дӣсу на ниссайеййа, апича кхо пана асан̃джа̄там̣ упарӯпари дит̣т̣химпи локасмим̣ на каппайеййа, на джанеййа̄ти вуттам̣ хоти. кӣдисам̣? н̃а̄н̣ена ва̄ сӣлаватена ва̄пи, сама̄паттин̃а̄н̣а̄дин̃а̄н̣ена ва̄ сӣлаватена ва̄ йа̄ каппийати, етам̣ дит̣т̣хим̣ на каппеййа. на кевалан̃ча дит̣т̣хим̣ на каппайеййа, апича кхо пана ма̄ненапи джа̄тиа̄дӣхи ваттхӯхи самоти атта̄наманӯпанеййа, хӣно на ман̃н̃етха висеси ва̄пӣти.

ат̣т̣хасама̄паттин̃а̄н̣ена ва̄ти пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ сампайуттапан̃н̃а̄йа ва̄. пан̃ча̄бхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ена ва̄ти локийа̄нам̣ пан̃чаннам̣ абхин̃н̃а̄нам̣ сампайуттапан̃н̃а̄йа ва̄. миччха̄н̃а̄н̣ена ва̄ти випарӣтасабха̄вена паватта̄йа пан̃н̃а̄йа амутте муттам̣ пасса̄ти евам̣ уппаннена миччха̄н̃а̄н̣ена ва̄.

35. пан̃чамага̄тха̄йаттхо – еван̃хи дит̣т̣хим̣ акаппенто аман̃н̃ама̄но ча аттам̣ паха̄йа анупа̄дийа̄но йам̣ пуббе гахитам̣, там̣ паха̄йа парам̣ агган̣ханто тасмимпи вуттаппака̄ре н̃а̄н̣е дувидхам̣ ниссайам̣ но кароти, акаронто ча са ве вийаттесу на̄на̄дит̣т̣хивасена бхиннесу саттесу на ваггаса̄рӣ чханда̄дивасена агаччханадхаммо хутва̄ два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хӣсу кин̃чи дит̣т̣хим̣ на паччети, на пачча̄гаччхатӣти вуттам̣ хоти.

чатӯхи упа̄да̄нехӣти ка̄мупа̄да̄на̄дӣхи чатӯхи бхусам̣ гахан̣ехи са ве вийаттесӯти со пуггало ниччхитесу. бхиннесӯти двидха̄ бхиннесу.

36. ида̄ни йо со има̄йа га̄тха̄йа вутто кхӣн̣а̄саво, тасса ван̣н̣абхан̣анаттхам̣ ‘‘йассӯбхайанте’’тиа̄дика̄ тиссо га̄тха̄йо а̄ха. таттха пат̣хамага̄тха̄йа йассӯбхайантети пуббе вутте пхасса̄дибхеде. пан̣идхӣти тан̣ха̄. бхава̄бхава̄йа̄ти пунаппунабхава̄йа. идха ва̄ хурам̣ ва̄ти сакаттабха̄ва̄дибхеде идха ва̄ параттабха̄ва̄дибхеде параттха ва̄.

пхассо еко антоти чаккхусампхасса̄дико еко кот̣т̣ха̄со. пхассасамудайоти ваттха̄рамман̣о. йато самудети уппаджджати, со самудайо. дутийо антоти дутийо кот̣т̣ха̄со. атӣтанти ати итам̣ атӣтам̣, атиккантанти вуттам̣ хоти. ана̄гатанти на а̄гатам̣, ануппаннанти вуттам̣ хоти. сукха̄ ведана̄дайо висабха̄гавасена. на̄марӯпадукам̣ наманаруппанавасена. аджджхаттика̄дайо аджджхаттаба̄хиравасена. сакка̄йа̄дайо кхандхапан̃чака̄нам̣ паваттисамудайавасена вутта̄ти ведитабба̄.

сакаттабха̄воти аттано аттабха̄во. параттабха̄воти парасса аттабха̄во.

37. дутийага̄тха̄йа дит̣т̣хе ва̄ти дит̣т̣хасуддхийа̄ ва̄. еса найо сута̄дӣсу. сан̃н̃а̄ти сан̃н̃а̄самут̣т̣ха̄пика̄ дит̣т̣хи.

апара̄масантанти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хӣхи на пара̄масантам̣. анабхинивесантанти техева анабхинивисантам̣.

‘‘винибаддхо’’ти ва̄ти ма̄нена винибаддхоти ва̄. ‘‘пара̄мат̣т̣хо’’ти ва̄ти парато ниччасукхасубха̄дӣхи пара̄мат̣т̣хоти ва̄. виккхепагатоти уддхаччавасена. анит̣т̣хан̇гатоти вичикиччха̄васена. тха̄магатоти анусайавасена. гатийа̄ти гантаббавасена.

38. татийага̄тха̄йа дхамма̄пи тесам̣ на пат̣иччхита̄сети два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатадхамма̄пи тесам̣ ‘‘идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’нти (уда̄. 54) евам̣ на пат̣иччхита̄. па̄ран̇гато на паччети та̄дӣти нибба̄напа̄рам̣ гато тена тена маггена пахӣне килесе пуна на̄гаччхати пан̃чахи ча а̄ка̄рехи та̄дӣ хотӣти. сесам̣ па̄кат̣амева.

вӣсативаттхука̄ сакка̄йадит̣т̣хӣти ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 1.132) найена екекасмим̣ кхандхе чатӯхи чатӯхи а̄ка̄рехи пан̃чаккхандхе патит̣т̣хам̣ катва̄ паватта̄ виджджама̄не ка̄йе дит̣т̣хи. дасаваттхука̄ миччха̄дит̣т̣хӣти ‘‘наттхи динна’’нтиа̄динайаппаватта̄ (дха. са. 1221) дит̣т̣хи. антагга̄хика̄дит̣т̣хӣти ‘‘сассато локо идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’нтиа̄динайаппаватта̄ (ма. ни. 3.27) екекам̣ антам̣ аттхӣти гахетва̄ паватта̄ дит̣т̣хи. йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хӣти ида̄ни вуччама̄на̄нам̣ екӯнавӣсапада̄нам̣ са̄дха̄ран̣ам̣ мӯлападам̣. йа̄ дит̣т̣хи, тадева дит̣т̣хигатам̣; йа̄ дит̣т̣хи, тадева дит̣т̣хигахананти саббесам̣ самбандхо ка̄таббо. йа̄ айа̄тха̄вадассанат̣т̣хена дит̣т̣хи, тадева дит̣т̣хӣсу гатам̣ дассанам̣ два̄сат̣т̣хидит̣т̣хийа̄ антогататта̄ти дит̣т̣хигатам̣. хет̣т̣ха̄писса аттхо вуттойева.

двиннам̣ анта̄нам̣ екантагататта̄типи дит̣т̣хигатам̣. таттха сассатоти ниччо. локоти атта̄. ‘‘идха сарӣрам̣йева нассати, атта̄ пана идха параттха ча сойева̄’’ти ман̃н̃анти. со хи са̄ман̃н̃ева а̄локетӣти катва̄ локоти ман̃н̃ати. асассатоти аниччо. атта̄ сарӣренева саха нассатӣти ман̃н̃анти. антава̄ти паритте касин̣е джха̄нам̣ уппа̄детва̄ там̣ париттакасин̣а̄рамман̣ам̣ четанам̣ ‘‘сапарийанто атта̄’’ти ман̃н̃анти. ананта ва̄ти на антава̄ аппама̄н̣е касин̣е джха̄нам̣ уппа̄детва̄ там̣ аппама̄н̣акасин̣а̄рамман̣ам̣ четанам̣ ‘‘апарийанто атта̄’’ти ман̃н̃анти. там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти джӣво ча сарӣран̃ча там̣йева. джӣвоти атта̄, лин̇гавипалла̄сена напум̣сакавачанам̣ катам̣. сарӣранти ра̄сат̣т̣хена кхандхапан̃чакам̣. ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти ан̃н̃о джӣво ан̃н̃ам̣ кхандхапан̃чакам̣. хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти кхандха̄ идхева винассанти, сатто маран̣ато парам̣ хоти виджджати на нассати, татха̄гатоти четам̣ сатта̄дхивачананти. кечи пана ‘‘татха̄гатоти араха̄’’ти ваданти. име на хотӣти паккхе досам̣ дисва̄ евам̣ ган̣ханти. на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти кхандха̄пи идхева нассанти, татха̄гато ча маран̣ато парам̣ на хоти уччхиджджати. име хотӣти паккхе досам̣ дисва̄ евам̣ ган̣ханти. хоти ча на ча хотӣти име екекапаккхапариггахе досам̣ дисва̄ убхайапаккхам̣ ган̣ханти. нева хоти на на хотӣти име убхайапаккхапариггахе убхайадоса̄паттим̣ дисва̄ ‘‘хоти ча на хотӣ’’ти ча ‘‘нева хоти на на хотӣ’’ти ча амара̄виккхепапаккхам̣ ган̣ханти.

айам̣ панеттха ат̣т̣хакатха̄найо (пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.113) – ‘‘сассато локо’’ти ва̄тиа̄дӣхи дасаха̄ка̄рехи дит̣т̣хипабхедова вутто. таттха сассатолокоти ча кхандхапан̃чакам̣ локоти гахетва̄ ‘‘айам̣ локо ниччо дхуво саббака̄лико’’ти ган̣хантасса сассатанти гахан̣а̄ка̄раппаватта̄ дит̣т̣хи. асассатоти тамева локам̣ ‘‘уччхиджджати винассатӣ’’ти ган̣хантасса уччхедаггахан̣а̄ка̄раппаватта̄ дит̣т̣хи. антава̄ти париттакасин̣ала̄бхино суппаматте ва̄ сара̄ваматте ва̄ касин̣е сама̄паннасса антосама̄паттийам̣ паваттитарӯпа̄рӯпадхамме ‘‘локо’’ти ча касин̣апариччхедантена ‘‘антава̄’’ти ча ган̣хантасса ‘‘антава̄ локо’’ти гахан̣а̄ка̄раппаватта̄ дит̣т̣хи. са̄ сассатадит̣т̣хипи хоти уччхедадит̣т̣хипи. випулакасин̣ала̄бхино пана тасмим̣ касин̣е сама̄паннасса антосама̄паттийам̣ паваттитарӯпа̄рӯпадхамме ‘‘локо’’ти ча касин̣апариччхедантена ча ‘‘ананто’’ти ган̣хантасса ‘‘анантава̄ локо’’ти гахан̣а̄ка̄раппаватта̄ дит̣т̣хи. са̄ сассатадит̣т̣хи хоти, уччхедадит̣т̣хипи. там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти бхеданадхаммасса сарӣрассева ‘‘джӣва’’нти гахитатта̄ ‘‘сарӣре уччхиджджама̄не джӣвампи уччхиджджатӣ’’ти уччхедаггахан̣а̄ка̄раппаватта̄ дит̣т̣хи. дутийападена сарӣрато ан̃н̃асса джӣвасса гахитатта̄ ‘‘сарӣре ча уччхиджджама̄непи джӣвам̣ на уччхиджджатӣ’’ти сассатагахан̣а̄ка̄раппаватта̄ дит̣т̣хи. хоти татха̄гатотиа̄дӣсу ‘‘сатто татха̄гато на̄ма, со парам̣ маран̣а̄ хотӣ’’ти ган̣хато пат̣хама̄ сассатадит̣т̣хи. ‘‘на хотӣ’’ти ган̣хато дутийа̄ уччхедадит̣т̣хи. ‘‘хоти ча на ча хотӣ’’ти ган̣хато татийа̄ екаччасассатадит̣т̣хи. ‘‘нева хоти на на хотӣ’’ти ган̣хато чатуттха̄ амара̄виккхепадит̣т̣хӣти вуттаппака̄ра̄ дасавидха̄ дит̣т̣хи. йатха̄йогам̣ бхавадит̣т̣хи ча вибхавадит̣т̣хи ча̄ти двидха̄ хоти. та̄су ека̄пи тесам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ на пат̣иччхита̄ти аттхо.

йе килеса̄ти йе килеса̄ сота̄паттимаггена пахӣна̄, те килесе. на пунетӣти на пуна ети. на паччетӣти пуна ниббаттетва̄ на пат̣иети, на пачча̄гаччхатӣти паччабхаве на̄гаччхати. пан̃чаха̄ка̄рехи та̄дӣти пан̃чахи ка̄ран̣ехи кот̣т̣ха̄сехи ва̄ садисо. ит̣т̣ха̄нит̣т̣хе та̄дӣти ит̣т̣ха̄рамман̣е ча анит̣т̣ха̄рамман̣е ча анунайапат̣игхам̣ мун̃читва̄ т̣хитатта̄ двӣсу садисо. чатта̄вӣти килесе чаджитава̄. тин̣н̣а̄вӣти сам̣са̄рам̣ атиккамитава̄. мутта̄вӣти ра̄га̄дито муттава̄. там̣ниддеса̄ та̄дӣти тена тена сӣласаддха̄дина̄ ниддиситва̄ ниддиситва̄ катхетаббато садисо.

там̣ пан̃чавидхам̣ виттха̄ретва̄ катхетука̄мо ‘‘катхам̣ араха̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хе та̄дӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха ла̄бхепӣти чатуннам̣ паччайа̄нам̣ ла̄бхепи. ала̄бхепӣти тесам̣ ала̄бхепи. йасепӣти парива̄репи. айасепӣти парива̄равипаттийа̄пи. пасам̣са̄йапӣти ван̣н̣абхан̣ана̄йапи. нинда̄йапӣти гараха̄йапи. сукхепӣти ка̄йикасукхепи. дуккхепӣти ка̄йикадуккхепи. екан̃че ба̄хам̣ гандхена лимпеййунти саче екам̣ ба̄хам̣ чатуджа̄тийагандхена лепам̣ упарӯпари дадеййум̣. ва̄сийа̄ таччхеййунти йади екам̣ ба̄хам̣ вад̣д̣хакӣ ва̄сийа̄ таччхетва̄ таччхетва̄ танум̣ кареййум̣. амусмим̣ наттхи ра̄готи амусмим̣ гандхалепане синехо наттхи на сам̣виджджати. амусмим̣ наттхи пат̣игханти амусмим̣ ва̄сийа̄ таччхане пат̣ихананасан̇кха̄там̣ пат̣игхам̣ копам̣ наттхи на сам̣виджджати. анунайапат̣игхавиппахӣноти синехан̃ча копан̃ча паджахитва̄ т̣хито. уггха̄тинигха̄тивӣтиваттоти анунайавасена ануггахан̃ча пат̣игхавасена ниггахан̃ча атиккамитва̄ т̣хито. ануродхавиродхасаматиккантоти анунайан̃ча пат̣игхан̃ча самма̄ атикканто.

сӣле сатӣти сӣле сам̣виджджама̄не. сӣлава̄ти сӣласампанно. тена ниддесам̣ катханам̣ лабхатӣти та̄дӣ. саддха̄йа сати саддхоти евама̄дӣсупи есева найо.

саддхаммаппаджджотика̄йа маха̄ниддесат̣т̣хакатха̄йа

парамат̣т̣хакасуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.