4. суддхат̣т̣хакасуттаниддесаван̣н̣ана̄

23. чатуттхе суддхат̣т̣хаке пат̣хамага̄тха̄йа та̄ваттхо – на, бхиккхаве, еварӯпена дассанена суддхи хоти, апи ча кхо килесамалӣнатта̄ асуддхам̣, килесарога̄нам̣ адхигама̄ сарогамева чанда̄бхам̣ бра̄хман̣ам̣, ан̃н̃ам̣ ва̄ еварӯпам̣ дисва̄ дит̣т̣хигатико ба̄ло абхиджа̄на̄ти ‘‘пасса̄ми суддхам̣ парамам̣ арогам̣, тена ча дит̣т̣хисан̇кха̄тена дассанена сам̣суддхи нарасса хотӣ’’ти, со евам̣ абхиджа̄нанто там̣ дассанам̣ ‘‘парама’’нти н̃атва̄ тасмим̣ дассане суддха̄нупассӣ сама̄но там̣ дассанам̣ ‘‘магган̃а̄н̣а’’нти паччети. там̣ пана магган̃а̄н̣ам̣ на хоти.

парамам̣ а̄рогйаппаттанти уттамам̣ нибйа̄дхим̣ па̄пун̣итва̄ т̣хитам̣. та̄н̣аппаттанти татха̄ па̄ланаппаттам̣. лен̣аппаттанти нилӣйанаппаттам̣.саран̣аппаттанти патит̣т̣ха̄паттам̣, дуккхана̄санам̣ ва̄ паттам̣. абхайаппаттанти ниббхайабха̄ваппаттам̣. аччутаппаттанти ниччалабха̄вам̣ паттам̣. аматаппаттанти аматам̣ маха̄нибба̄нам̣ паттам̣. нибба̄наппаттанти ва̄навирахитам̣ паттам̣.

абхиджа̄нантоти висесена джа̄нанто. а̄джа̄нантоти а̄джа̄нама̄но. виджа̄нантоти анекавидхена джа̄нама̄но. пат̣ивиджа̄нантоти там̣ там̣ пат̣ичча виджа̄нама̄но. пат̣ивиджджхантоти хадайе курума̄но.

чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ рӯпадассанена̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣ена рӯпадассанам̣. н̃а̄н̣анти паччетӣти пан̃н̃а̄ ити саддахати. магготи паччетӣти ‘‘упа̄йо’’ти саддахати. патхоти сан̃ча̄ро. нӣйа̄нанти гахетва̄ йа̄тӣти нӣйа̄нам̣. ‘‘ниййа̄на’’нти ва̄ па̄т̣хо.

24. ‘‘дит̣т̣хена че суддхӣ’’ти дутийага̄тха̄. тассаттхо – тена рӯпадассанасан̇кха̄тена дит̣т̣хена йади килесасуддхи нарасса хоти, тена ва̄ н̃а̄н̣ена со йади джа̄тиа̄дидуккхам̣ паджаха̄ти, евам̣ санте арийамаггато ан̃н̃ена асуддхимаггенева со суджджхати, ра̄га̄дӣхи упадхӣхи саупадхико ева сама̄но суджджхатӣти ваттаббатам̣ а̄панно хоти, на ча евам̣видхо суджджхати. тасма̄ дит̣т̣хӣ хи нам̣ па̄ва татха̄ вада̄нам̣, са̄ нам̣ дит̣т̣хийева ‘‘миччха̄дит̣т̣хико айа’’нти катхети, дит̣т̣хианурӯпам̣ ‘‘сассато локо’’тиа̄дина̄ найена татха̄ татха̄ вадатӣти.

ра̄гена саха ваттатӣти сара̄го, ра̄гава̄ти аттхо. садосотиа̄дӣсупи есева найо.

25. на бра̄хман̣оти татийага̄тха̄. тассаттхо – йо пана ба̄хитапа̄патта̄ бра̄хман̣о хоти, со маггена адхигата̄саваккхайо кхӣн̣а̄савабра̄хман̣о арийамагган̃а̄н̣ато ан̃н̃ена абхиман̇галасамматарӯпасан̇кха̄те дит̣т̣хе, татха̄видхасаддасан̇кха̄те суте, авӣтиккамасан̇кха̄те сӣле, хаттхивата̄дибхеде вате, патхавиа̄дибхеде муте ча уппаннена миччха̄н̃а̄н̣ена суддхим̣ на а̄ха̄ти. сесамасса бра̄хман̣асса ван̣н̣абхан̣ана̄йа вуттам̣. со хи тедха̄тукапун̃н̃е саббасмин̃ча па̄пе анӯпалитто, касма̄? тасса пахӣнатта̄ тасса аттадит̣т̣хийа̄, йасса кассачи ва̄ гахан̣асса пахӣнатта̄ аттан̃джахо, пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣнам̣ акаран̣ато ‘‘найидха пакуббама̄но’’ти вуччати. тасма̄ нам̣ евам̣ пасам̣санто а̄ха. саббассева часса пуримапа̄дена самбандхо ведитаббо – пун̃н̃е ча па̄пе ча анӯпалитто аттан̃джахо найидха пакуббама̄но на бра̄хман̣о ан̃н̃ато суддхима̄ха̄ти. на̄ти пат̣иккхепоти на ити пат̣иседхо.

ба̄хитва̄ саббапа̄пака̄нӣти га̄тха̄йаттхо – йо чатуттхамаггена ба̄хитва̄ саббапа̄пака̄ни т̣хитатто т̣хитоиччева вуттам̣ хоти. ба̄хитапа̄патта̄ ева ча вимало вималабха̄вам̣ брахмабха̄вам̣ сет̣т̣хабха̄вам̣ патто, пат̣иниссат̣т̣хасама̄дхивиккхепакаракилесамалена аггамаггапхаласама̄дхина̄ са̄дхусама̄хито, сам̣са̄рахетусаматиккамена сам̣са̄раматичча паринит̣т̣хитакиччата̄йа кевалӣти ча, тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи анисситатта̄ анисситоти ча, локадхаммехи ниббика̄ратта̄ та̄дӣти ча павуччати. евам̣ тхутирахо са брахма̄ со бра̄хман̣оти.

ан̃н̃атра сатипат̣т̣ха̄нехӣти чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не мун̃читва̄. саммаппадха̄на̄дӣсупи есева найо.

сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ти екачче локасан̇кетена ‘‘саман̣абра̄хман̣а̄’’ти ладдхавоха̄ра̄ сам̣виджджанти. дит̣т̣хасуддхика̄ти дит̣т̣хена суддхим̣ иччхама̄на̄. те екачча̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дассананти ете дит̣т̣хасуддхика̄ етесам̣ рӯпа̄рамман̣а̄нам̣ олоканам̣. ман̇галам̣ паччентӣти иддхика̄ран̣ам̣ буддхика̄ран̣ам̣ саббасампаттика̄ран̣ам̣ патит̣т̣ха̄пенти. аман̇галам̣ паччентӣти аниддхика̄ран̣ам̣ на буддхика̄ран̣ам̣ на сампаттика̄ран̣ам̣ патит̣т̣ха̄пенти. те ка̄лато вут̣т̣хахитва̄ти ете дит̣т̣ха̄диман̇галика̄ пуретарамева ут̣т̣хахитва̄. абхиман̇галагата̄нӣти висесена вуд̣д̣хика̄ран̣агата̄ни. рӯпа̄ни пассантӣти на̄на̄видха̄ни рӯпа̄рамман̣а̄ни даккханти. ча̄т̣акасакун̣анти евам̣на̄макам̣. пхуссавел̣увалат̣т̣хинти пхуссанаккхаттена уппаннам̣ тарун̣абел̣увалат̣т̣хим̣. габбхиниттхинти сагаббхам̣ иттхим̣. кума̄ракам̣ кхандхе а̄ропетва̄ гаччхантанти тарун̣ада̄ракам̣ ам̣се усса̄петва̄ гаччхама̄нам̣. пун̣н̣агхат̣анти удакапун̣н̣агхат̣ам̣. рохитамаччханти раттарохитамаччхам̣. а̄джан̃н̃аратханти синдхавайуттаратхам̣. усабханти ман̇галаусабхам̣. гокапиланти капилага̄вим̣.

пала̄лапун̃джанти тхусара̄сим̣. таккагхат̣анти готакка̄дипӯритача̄т̣им̣. риттагхат̣анти туччхагхат̣ам̣. нат̣анти нат̣ака̄дим̣. ‘‘дхуттакирийа’’нти еке. наггасаман̣аканти ниччол̣асаман̣ам̣. кхаранти гадрабхам̣. кхарайа̄нанти гадрабхайуттам̣ вайха̄дикам̣. екайуттайа̄нанти екена ва̄ханена сам̣йуттам̣ йа̄нам̣. ка̄н̣анти екаккхиубхайаккхика̄н̣ам̣. кун̣инти хаттхакун̣им̣. кхан̃джанти кхан̃джапа̄дам̣ тирийагатапа̄дам̣. паккхахатанти пӣт̣хасаппим̣. джин̣н̣аканти джара̄джин̣н̣ам̣. бйа̄дхиканти бйа̄дхипӣл̣итам̣. матанти ка̄лан̇катам̣.

сутасуддхика̄ти сотавин̃н̃а̄н̣ена сутена суддхим̣ иччхама̄на̄. садда̄нам̣ савананти садда̄рамман̣а̄нам̣ саванам̣. вад̣д̣ха̄ти ва̄тиа̄дайо локе паваттасаддаматта̄ни гахетва̄ вутта̄. аман̇галам̣ пана ‘‘ка̄н̣о’’тиа̄дина̄ тена тена на̄мена вуттасадда̄йева. ‘‘чхинда’’нти ва̄ти хаттхапа̄да̄диччхиннанти ва̄. ‘‘бхинда’’нти ва̄ти сӣса̄дибхиннанти ва̄. ‘‘дад̣д̣ха’’нти ва̄ти аггина̄ джха̄питанти ва̄. ‘‘нат̣т̣ха’’нти ва̄ти чора̄дӣхи вина̄ситанти ва̄. ‘‘наттхӣ’’ти ва̄ти на виджджатӣти ва̄.

сӣласуддхика̄ти сӣлена висуддхим̣ иччханака̄. сӣламаттена̄ти сам̣варан̣аматтена. сам̣йамаматтена̄ти упарамаматтена. сам̣вараматтена̄ти два̄ратхаканаматтена. авӣтиккамаматтена̄ти на атиккамитаматтена. саман̣о мун̣д̣ика̄путтоти ма̄тито ладдхана̄мам̣. сампаннакусаланти парипун̣н̣акусалам̣. парамакусаланти уттамакусалам̣. уттамапаттиппаттанти уттамам̣ арахаттам̣ па̄пун̣итаббатам̣ патва̄ т̣хитам̣. айоджджанти пара̄джетум̣ асаккун̣еййам̣ саман̣ам̣.

ватасуддхика̄ти сама̄да̄нена ватена суддхим̣ иччханака̄. хаттхиватика̄ ва̄ти сама̄диннам̣ хаттхиватам̣ етесам̣ аттхӣти хаттхиватика̄, саббахаттхикирийам̣ каронтӣти аттхо. катхам̣? ‘‘аджджа пат̣т̣ха̄йа хаттхӣхи ка̄таббам̣ карисса̄мӣ’’ти евам̣ уппанначитта̄ хаттхӣнам̣ гамана̄ка̄рам̣ тит̣т̣хана̄ка̄рам̣ нисӣдана̄ка̄рам̣ сайана̄ка̄рам̣ учча̄рапасса̄вакаран̣а̄ка̄рам̣, ан̃н̃е хаттхӣ дисва̄ сон̣д̣ам̣ усса̄петва̄ гамана̄ка̄ран̃ча саббам̣ каронтӣти хаттхиватика̄. ассаватика̄дӣсупи лаббхама̄навасена йатха̄йогам̣ йоджетаббам̣. тесу аваса̄не диса̄ватика̄ ва̄ти пураттхима̄дидиса̄нам̣ намассанавасена сама̄диннадиса̄ватика̄, етесам̣ вуттаппака̄ра̄нам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ватасама̄да̄нам̣ сампаджджама̄нам̣ хаттхиа̄дӣнам̣ сахабйатам̣ упанети. саче кхо панасса миччха̄дит̣т̣хи хоти ‘‘имина̄хам̣ сӣлаватасама̄да̄набрахмачарийена дево ва̄ деван̃н̃атаро ва̄ хомӣ’’ти чинтайантасса нирайатираччха̄найонӣнам̣ ан̃н̃атаро хотӣти н̃а̄таббам̣. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ (ма. ни. 2.79) –

‘‘идха, пун̣н̣а, екаччо куккураватам̣ бха̄вети парипун̣н̣ам̣ аббокин̣н̣ам̣, куккурасӣлам̣ бха̄вети парипун̣н̣ам̣ аббокин̣н̣ам̣, куккурачиттам̣ бха̄вети парипун̣н̣ам̣ аббокин̣н̣ам̣, куккура̄каппам̣ бха̄вети парипун̣н̣ам̣ аббокин̣н̣ам̣. со куккураватам̣ бха̄ветва̄ парипун̣н̣ам̣ аббокин̣н̣ам̣, куккурасӣлам̣ бха̄ветва̄ парипун̣н̣ам̣ аббокин̣н̣ам̣, куккурачиттам̣ бха̄ветва̄ парипун̣н̣ам̣ аббокин̣н̣ам̣, куккура̄каппам̣ бха̄ветва̄ парипун̣н̣ам̣ аббокин̣н̣ам̣ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ куккура̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. саче кхо панасса евам̣дит̣т̣хи хоти ‘имина̄хам̣ сӣлена ва̄ ватена ва̄ тапена ва̄ брахмачарийена ва̄ дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄’ти, са̄сса хоти миччха̄дит̣т̣хи. миччха̄дит̣т̣хисса кхо ахам̣, пун̣н̣а, двиннам̣ гатӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ гатим̣ вада̄ми нирайам̣ ва̄ тираччха̄найоним̣ ва̄. ити кхо, пун̣н̣а, сампаджджама̄нам̣ куккураватам̣ куккура̄нам̣ сахабйатам̣ упанети, випаджджама̄нам̣ нирайа’’нти.

гандхаббаватика̄дайо гандхабба̄дӣнам̣ сахабйатам̣ упагаччхантӣти аттхо на гахетаббо, миччха̄дит̣т̣хийа̄ гахитатта̄ нирайатираччха̄найонимева упагаччхантӣти гахетаббо.

мутасуддхика̄ти пхуситена суддхика̄. патхавим̣ а̄масантӣти сасамбха̄рикам̣ маха̄патхавим̣ ка̄йена пхусанти. хаританти алланӣласаддалам̣. гомайанти гава̄дигомайам̣. каччхапанти ат̣т̣хикаччхапа̄дианекавидхам̣. пха̄лам̣ аккамантӣти айапха̄лам̣ мадданти. тилава̄ханти тиласакат̣ам̣ тилара̄сим̣ ва̄. пхуссатилам̣ кха̄дантӣти ман̇галапат̣исам̣йуттам̣ тилам̣ кха̄данти. пхуссателам̣ маккхентӣти татха̄рӯпам̣ тилателам̣ сарӣраббхан̃джанам̣ каронти. дантакат̣т̣ханти дантапон̣ам̣. маттика̄йа нха̄йантӣти кун̇кут̣т̣ха̄дика̄йа сан̣хаматтика̄йа сарӣрам̣ уббат̣т̣етва̄ нха̄йанти. са̄т̣акам̣ нива̄сентӣти ман̇галапат̣исам̣йуттам̣ ваттхам̣ паридаханти. вет̣ханам̣ вет̣хентӣти сӣсавет̣ханам̣ паттун̣н̣а̄дипат̣ам̣ сӣсе т̣хапенти пат̣имуччанти.

тедха̄тукам̣ кусала̄бхисан̇кха̄ранти ка̄мадха̄турӯпадха̄туарӯпадха̄тӯсу пат̣исандхида̄йакам̣ косалласамбхӯтам̣ паччайа̄бхисан̇кха̄рам̣. саббам̣ акусаланти два̄дасавидхам̣ акосалласамбхӯтам̣ акусалам̣. йатоти йада̄. те дасавидхо пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро ча, два̄дасавидхо апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро ча, чатуббидхо а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро ча йатха̄нурӯпам̣ самуччхедаппаха̄нена пахӣна̄ хонти. аттадит̣т̣хиджахоти ‘‘есо ме атта̄’’ти гахитадит̣т̣хим̣ джахо. га̄хам̣ джахоти ‘‘есохамасмӣ’’ти ма̄насампайуттагахан̣ам̣ джахо. пуна аттан̃джахоти ‘‘етам̣ мама̄’’ти тан̣ха̄гахан̣авасена ча дит̣т̣хигахан̣авасена ча пара̄маситва̄ гахитам̣, парато а̄мат̣т̣хан̃ча, тасмим̣ абхинивит̣т̣хан̃ча, балаватан̣ха̄васена гилитва̄ аджджхоситан̃ча, балавамуччхитан̃ча. саббам̣ там̣ чаттам̣ хотӣтиа̄дайо вуттанайа̄йева.

26. евам̣ ‘‘на бра̄хман̣о ан̃н̃ато суддхима̄ха̄’’ти ватва̄ ида̄ни йе дит̣т̣хигатика̄ ан̃н̃ато суддхим̣ бруванти, тесам̣ тасса̄ дит̣т̣хийа̄ анибба̄хакабха̄вам̣ дассенто ‘‘пуримам̣ паха̄йа̄’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – техи ан̃н̃ато суддхива̄да̄ сама̄на̄пи йасса̄ дит̣т̣хийа̄ аппахӣнатта̄ гахан̣амун̃чанам̣ хоти, та̄йа пуримам̣ саттха̄ра̄дим̣ паха̄йа апарам̣ ниссита̄, еджа̄сан̇кха̄та̄йа тан̣ха̄йа анугата̄ абхибхӯта̄ ра̄га̄дибхедам̣ на таранти сан̇гам̣, тан̃ча атаранта̄ там̣ там̣ дхаммам̣ угган̣ханти ча нирассаджанти ча маккат̣ова са̄кханти.

пуримам̣ саттха̄рам̣ паха̄йа̄ти пуримагахитам̣ саттхупат̣ин̃н̃ам̣ ваджджетва̄. парам̣ саттха̄рам̣ ниссита̄ти ан̃н̃ам̣ саттхупат̣ин̃н̃ам̣ ниссита̄ аллӣна̄. пуримам̣ дхаммаккха̄нам̣ паха̄йа̄тиа̄дӣсупи есева найо.

еджа̄нуга̄ти тан̣ха̄йа ануга̄. еджа̄нугата̄ти тан̣ха̄йа анугата̄. еджа̄нусат̣а̄ти тан̣ха̄йа анусат̣а̄ паккханда̄ ва̄. еджа̄йа панна̄ патита̄ти тан̣ха̄йа нимугга̄ ча никкхипита̄ ча.

маккат̣оти ва̄наро. аран̃н̃ети випине. паванети маха̄ване. чарама̄ноти гаччхама̄но. евамева̄ти опаммасам̣санданам̣. путхӯти на̄на̄. путхудит̣т̣хигата̄нӣти на̄на̄видха̄ни дит̣т̣хигата̄ни. ган̣ханти ча мун̃чанти ча̄ти гахан̣авасена ган̣ханти ча чаджанавасена мун̃чанти ча. а̄дийанти ча нирассаджанти ча̄ти палибодхам̣ каронти ча виссадждженти ча кхипанти ча.

27. пан̃чамага̄тха̄йа ча самбандхо – йо ча со ‘‘дит̣т̣хӣ хи нам̣ па̄ва татха̄ вада̄на’’нти вутто, со сайам̣ сама̄да̄йа̄ти. таттха сайанти са̄мам̣. сама̄да̄йа̄ти гахетва̄. вата̄нӣти хаттхивата̄дӣни. учча̄вачанти апара̄парам̣, хӣнапан̣ӣтам̣ ва̄ саттха̄рато саттха̄ра̄дим̣. сан̃н̃асаттоти ка̄масан̃н̃а̄дӣсу лагго. видва̄ ча ведехи самечча дхамманти параматтхавидва̄ ча араха̄ чатӯхи магган̃а̄н̣аведехи чатусаччадхаммам̣ абхисамечча̄ти. сесам̣ па̄кат̣амева.

са̄мам̣ сама̄да̄йа̄ти сайамева гахетва̄. а̄да̄йа̄ти а̄дийитва̄ ган̣хитва̄. сама̄да̄йа̄ти самма̄ а̄да̄йа. а̄дийитва̄ти палибодхам̣ катва̄. сама̄дийитва̄ти самма̄ палибодхам̣ катва̄. ган̣хитва̄ти ависсаджджетва̄. пара̄маситва̄ти дасситва̄. абхинивиситва̄ти патит̣т̣хахитва̄. ка̄масан̃н̃а̄дайо вуттанайа̄ ева.

видва̄ти медха̄вӣ. виджджа̄гатоти виджа̄нанабха̄вам̣ гато. н̃а̄н̣ӣти пан̃н̃а̄сампанно. вибха̄вӣти н̃а̄н̣ена вӣмам̣сако. медха̄вӣти аничча̄дӣхи тулитан̃а̄н̣о. пан̃н̃а̄тиа̄дайо хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄йева. чатусаччадхаммам̣ вичина̄тӣти дхаммавичайасамбоджджхан̇го. боджджхан̇гаттхо хет̣т̣ха̄ вуттова. вӣмам̣са̄ти чатусаччадхаммавичинана̄ пан̃н̃а̄ва. ‘‘вӣмам̣са̄ дхаммачинтана̄’’ти хи вутта̄. випассана̄ти маггасампайутта̄ вивидха̄ка̄рена пассана̄ пан̃н̃а̄ва. самма̄дит̣т̣хӣти собхана̄ пасат̣т̣ха̄ сундара̄ маггасампайутта̄ самма̄дит̣т̣хи. техи ведехӣти етехева чатӯхи магган̃а̄н̣ехи. антагатоти джа̄тиджара̄маран̣асса парийоса̄нам̣ гато. кот̣игатотиа̄дайо хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄ва. веда̄нам̣ ва̄ антагатоти джа̄нитабба̄нам̣ аваса̄наппатто. ведехи ва̄ антагатоти чатӯхи магган̃а̄н̣аведехи ват̣т̣адуккхасса парийантабха̄вена антасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ гато. видитатта̄ти видитабха̄вена джа̄нитабха̄вена.

веда̄ни вичеййа кевала̄нӣти га̄тха̄йа айаматтхо – йо чатӯхи магган̃а̄н̣аведехи килесаккхайам̣ каронто гато, со параматтхато ведагӯ на̄ма хоти. сова саббасаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ саттхасан̃н̃ита̄ни веда̄ни та̄йева маггабха̄вана̄йа киччато аничча̄дивасена вичеййа. таттха чхандара̄гаппаха̄нена тамева саббам̣ ведаматичча йа̄пи ведапаччайа̄, ан̃н̃атха̄ ва̄ уппаджджанти ведана̄, та̄су саббаведана̄су вӣтара̄го хоти. тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘ким̣ паттинама̄ху ведагу’’нти (су. ни. 533) пут̣т̣хо ‘‘идам̣ паттина’’нти аватва̄ ‘‘веда̄ни вичеййа…пе… ведагӯ со’’ти а̄ха. йасма̄ ва̄ йо павичайапан̃н̃а̄йа веда̄ни вичеййа, таттха чхандара̄гаппаха̄нена саббам̣ ведаматичча ваттати. со саттхасан̃н̃ита̄ни веда̄ни гато н̃а̄то атиккантова хоти. йо ведана̄су вӣтара̄го, сопи ведана̄сан̃н̃ита̄ни веда̄ни гато атикканто, ативеданам̣ гатотипи ведагӯ. тасма̄ тампи аттхам̣ дассенто ‘‘идам̣ паттина’’нти аватва̄ ‘‘веда̄ни вичеййа…пе… ведагӯ со’’ти а̄ха.

самечча̄ти н̃а̄н̣ена сама̄гантва̄. абхисамечча̄ти н̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхитва̄. дхамманти чатусаччадхаммам̣. саббе сан̇кха̄ра̄ти саббе саппаччайа̄ дхамма̄. те хи сан̇кхатасан̇кха̄ра̄ на̄ма. паччайехи сан̇гамма карӣйантӣти сан̇кха̄ра̄, те евам̣ паччайехи сан̇гамма кататта̄ ‘‘сан̇кхата̄’’ти висесетва̄ вутта̄. ‘‘камманиббатта̄ тебхӯмакарӯпа̄рӯпадхамма̄ абхисан̇кхатасан̇кха̄ра̄’’ти (висуддхи. 2.587) ат̣т̣хакатха̄су вутта̄. тепи ‘‘аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.221, 272; сам̣. ни. 1.186) сан̇кхатасан̇кха̄ресу сан̇гахам̣ гаччханти. ‘‘авиджджа̄гатойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало пун̃н̃ан̃че сан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаротӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.51) авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ва а̄гата̄. тебхӯмикакусала̄кусалачетана̄ абхисан̇кхаран̣акасан̇кха̄ра̄ на̄ма. ‘‘йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати, та̄ватикам̣ гантва̄ аккха̄хатам̣ ман̃н̃е ат̣т̣ха̄сӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 3.15) а̄гатам̣ ка̄йикачетасикавӣрийам̣ пайога̄бхисан̇кха̄ро на̄ма. ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паннасса кхо, а̄вусо виса̄кха, бхиккхуно пат̣хамам̣ нируджджхати вачӣсан̇кха̄ро, тато ка̄йасан̇кха̄ро, тато читтасан̇кха̄ро’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.464) а̄гата̄ витаккавича̄ра̄ ва̄чам̣ сан̇кхаронтӣти вачӣсан̇кха̄ра̄, асса̄сапасса̄са̄ ка̄йена сан̇кхарӣйантӣти ка̄йасан̇кха̄ра̄, сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча читтена сан̇кхарӣйантӣти читтасан̇кха̄ра̄. идха пана сан̇кхатасан̇кха̄ра̄ адхиппета̄. аничча̄ хутва̄ абха̄ват̣т̣хена. дуккха̄ пат̣ипӣл̣анат̣т̣хена. саббе дхамма̄ти нибба̄нампи антокатва̄ вутта̄. анатта̄ авасаваттанат̣т̣хена. авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти еттха йам̣ пат̣ичча пхаламети, со паччайо. пат̣ичча̄ти на вина̄, апаччаккхитва̄ти аттхо. етӣти уппаджджати чева паваттати ча̄ти аттхо. апича упака̄ракат̣т̣хо паччайат̣т̣хо. авиджджа̄ ча са̄ паччайо ча̄ти авиджджа̄паччайо, тасма̄ авиджджа̄паччайа̄. сан̇кха̄ра̄ самбхавантӣти ниббаттанти, евам̣ самбхавантисаддасса сесападехипи йоджана̄ ка̄табба̄.

таттха катама̄ авиджджа̄? дуккхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа ан̃н̃а̄н̣ам̣, пуббанте ан̃н̃а̄н̣ам̣, апаранте ан̃н̃а̄н̣ам̣, пуббанта̄паранте ан̃н̃а̄н̣ам̣, идаппаччайата̄пат̣иччасамуппаннесу дхаммесу ан̃н̃а̄н̣ам̣. катаме сан̇кха̄ра̄? пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро, ка̄йасан̇кха̄ро вачӣсан̇кха̄ро читтасан̇кха̄ро, ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусалачетана̄, пан̃ча рӯпа̄вачаракусалачетана̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, два̄даса акусалачетана̄ апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, чатассо арӯпа̄вачаракусалачетана̄ а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро, ка̄йасан̃четана̄ ка̄йасан̇кха̄ро, вачӣсан̃четана̄ вачӣсан̇кха̄ро, маносан̃четана̄ читтасан̇кха̄ро.

таттха сийа̄ – катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббам̣ ‘‘име сан̇кха̄ра̄ авиджджа̄паччайа̄ хонтӣ’’ти? авиджджа̄бха̄ве бха̄вато. йасса хи дуккха̄дӣсу авиджджа̄сан̇кха̄там̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ аппахӣнам̣ хоти, со дуккхе та̄ва пуббанта̄дӣсу ча ан̃н̃а̄н̣ена сам̣са̄радуккхам̣ сукхасан̃н̃а̄йа гахетва̄ тассева хетубхӯте тивидхепи сан̇кха̄ре а̄рабхати. самудайе ан̃н̃а̄н̣ена дуккхахетубхӯтепи тан̣ха̄париккха̄ре сан̇кха̄ре сукхахетуто ман̃н̃ама̄но а̄рабхати. ниродхе пана магге ча ан̃н̃а̄н̣ена дуккхасса аниродхабхӯтепи гативисесе дуккханиродхасан̃н̃ӣ хутва̄ ниродхасса ча амаггабхӯтесупи йан̃н̃а̄маратапа̄дӣсу ниродхамаггасан̃н̃ӣ хутва̄ дуккханиродхам̣ паттхайама̄но йан̃н̃а̄маратапа̄димукхена тивидхепи сан̇кха̄ре а̄рабхати.

апи ча со та̄йа чатӯсу саччесу аппахӣна̄виджджата̄йа висесато джа̄тиджара̄рогамаран̣а̄дианека̄дӣнававокин̣н̣ампи пун̃н̃апхаласан̇кха̄там̣ дуккхам̣ дуккхато аджа̄нанто тасса адхигама̄йа ка̄йавачӣчиттасан̇кха̄рабхедам̣ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ а̄рабхати деваччхарака̄мако вийа маруппапа̄там̣. сукхасамматасса̄пи ча тасса пун̃н̃апхаласса анте маха̄парил̣а̄хаджаникам̣ випарин̣а̄мадуккхатам̣ аппасса̄датан̃ча апассантопи таппаччайам̣ вуттаппака̄рамева пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ а̄рабхати салабхо вийа дӣпасикха̄бхинипа̄там̣, мадхубиндугиддхо вийа ча мадхулиттасаттхадха̄ра̄леханам̣.

ка̄мупасевана̄дӣсу ча савипа̄кесу а̄дӣнавам̣ апассанто сукхасан̃н̃а̄йа чева килеса̄бхибхӯтата̄йа ча два̄раттайаппаваттампи апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ а̄рабхати ба̄ло вийа гӯтхакӣл̣анам̣, маритука̄мо вийа ча висакха̄данам̣. а̄руппавипа̄кесу ча̄пи сан̇кха̄равипарин̣а̄мадуккхатам̣ анавабуджджхама̄но сассата̄дивипалла̄сена читтасан̇кха̄рабхӯтам̣ а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рам̣ а̄рабхати диса̄мӯл̣хо вийа писа̄чанагара̄бхимукхамаггагаманам̣. евам̣ йасма̄ авиджджа̄бха̄ватова сан̇кха̄рабха̄во, на абха̄вато. тасма̄ джа̄нитаббаметам̣ ‘‘име сан̇кха̄ра̄ авиджджа̄паччайа̄ хонтӣ’’ти.

еттха̄ха – ган̣ха̄ма та̄ва етам̣ ‘‘авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо’’ти, ким̣ пана̄йамека̄ва авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо, уда̄ху ан̃н̃епи паччайа̄ сантӣти? ким̣ панеттха йади та̄ва ека̄ва, екака̄ран̣ава̄до а̄паджджати. атха ан̃н̃епи санти, ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти екака̄ран̣аниддесо нупападжджатӣти? на нупападжджати. касма̄? йасма̄ –

‘‘екам̣ на екато идха, на̄некаманекатопи но екам̣;

пхаламаттхи аттхи пана ека-хетупхаладӣпане аттхо’’. (вибха. ат̣т̣ха. 226, сан̇кха̄рападаниддеса; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.105; висуддхи. 2.617);

бхагава̄ хи каттхачи падха̄натта̄, каттхачи па̄кат̣атта̄, каттхачи аса̄дха̄ран̣атта̄ десана̄вила̄сасса ча венеййа̄нан̃ча анурӯпато екамева хетум̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ дӣпети. тасма̄ айамидха авиджджа̄ виджджама̄несупи ан̃н̃есу ваттха̄рамман̣асахаджа̄тадхамма̄дӣсу сан̇кха̄рака̄ран̣есу ‘‘асса̄да̄нупассино тан̣ха̄ павад̣д̣хатӣ’’ти (сам̣. ни. 2.52) ча, ‘‘авиджджа̄самудайа̄ а̄савасамудайо’’ти (ма. ни. 1.104) ча вачанато ан̃н̃есампи тан̣ха̄дӣнам̣ сан̇кха̄рахетӯнам̣ хетӯти падха̄натта̄, ‘‘авидва̄, бхиккхаве, авиджджа̄гато пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рампи абхисан̇кхаротӣ’’ти па̄кат̣атта̄, аса̄дха̄ран̣атта̄ ча сан̇кха̄ра̄нам̣ хетубха̄вена дӣпита̄ти ведитабба̄. етенева ча екекахетупхаладӣпанапариха̄равачанена саббаттха екекахетупхаладӣпане пайоджанам̣ ведитаббанти.

еттха̄ха – евам̣ сантепи еканта̄нит̣т̣хапхала̄йа са̄ваджджа̄йа авиджджа̄йа катхам̣ пун̃н̃а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рапаччайаттам̣ йуджджати? на хи нимбабӣджато уччху уппаджджатӣти. катхам̣ на йуджджиссати? локасмин̃хи –

‘‘вируддхо ча̄ вируддхо ча, садиса̄садисо татха̄;

дхамма̄нам̣ паччайо сиддхо, випа̄ка̄ ева те ча на’’.

ити айам̣ авиджджа̄ випа̄кавасена еканта̄нит̣т̣хапхала̄, сабха̄вавасена ча са̄ваджджа̄пи сама̄на̄ саббесампи етесам̣ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣнам̣ йатха̄нурӯпам̣ т̣ха̄накиччасабха̄вавируддха̄вируддхапаччайавасена, садиса̄садисапаччайавасена ча паччайо хотӣти ведитабба̄. апи ча айам̣ ан̃н̃опи парийа̄йо –

‘‘чутӯпапа̄те сам̣са̄ре, сан̇кха̄ра̄нан̃ча лаккхан̣е;

йо пат̣иччасамуппанна-дхаммесу ча вимуйхати.

‘‘абхисан̇кхароти со ете, сан̇кха̄ре тивидхе йато;

авиджджа̄ паччайо тесам̣, тивидха̄нампайам̣ тато.

‘‘йатха̄пи на̄ма джаччандхо, наро апарин̣а̄йако;

екада̄ йа̄ти маггена, уммаггена̄пи екада̄.

‘‘сам̣са̄ре сам̣сарам̣ ба̄ло, татха̄ апарин̣а̄йако;

кароти екада̄ пун̃н̃ам̣, апун̃н̃амапи екада̄.

‘‘йада̄ ча н̃атва̄ со дхаммам̣, сачча̄ни абхисамессати;

тада̄ авиджджӯпасама̄, упасанто чариссатӣ’’ти.

сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣анти чхавин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ сотавин̃н̃а̄н̣ам̣ гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣ дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ мановин̃н̃а̄н̣ам̣. таттха чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ кусалавипа̄кам̣ акусалавипа̄канти дувидхам̣. татха̄ сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни. мановин̃н̃а̄н̣ам̣ пана две випа̄каманодха̄туйо, тиссо ахетукавипа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо, ат̣т̣ха сахетукавипа̄качитта̄ни, пан̃ча рӯпа̄вачаравипа̄качитта̄ни, чатта̄ри арӯпа̄вачаравипа̄качитта̄нӣти ба̄вӣсативидхам̣. ити сабба̄ни ба̄ттим̣салокийавипа̄кавин̃н̃а̄н̣а̄ни.

таттха сийа̄ – катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббам̣ ‘‘идам̣ вуттаппака̄рам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄рапаччайа̄ хотӣ’’ти? упачитакамма̄бха̄ве випа̄ка̄бха̄вато. випа̄кан̃хетам̣, випа̄кан̃ча на упачитакамма̄бха̄ве уппаджджати, йади уппаджджеййа, саббесам̣ саббавипа̄ка̄ни уппаджджеййум̣, на ча уппаджджантӣти джа̄нитаббаметам̣ ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ идам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ хотӣ’’ти. саббамева хи идам̣ паваттипат̣исандхивасена дведха̄ паваттати. таттха две пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни, две манодха̄туйо, соманассасахагата̄ ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯти има̄ни тераса пан̃чавока̄рабхаве паваттийам̣йева паваттанти. сеса̄ни екӯнавӣсати тӣсу бхавесу йатха̄нурӯпам̣ паваттийампи пат̣исандхийампи паваттанти.

‘‘ладдхаппаччайамити дхамма-маттаметам̣ бхавантарамупети;

на̄сса тато сан̇канти, на тато хетум̣ вина̄ хоти’’.

ити хетам̣ ладдхаппаччайам̣ рӯпа̄рӯпадхаммаматтам̣ уппаджджама̄нам̣ ‘‘бхавантарамупетӣ’’ти вуччати, на сатто на джӣво. тасса ча на̄пи атӣтабхавато идха сан̇канти аттхи, на̄пи тато хетум̣ вина̄ идха па̄тубха̄во. еттха ча пуримам̣ чаванато чути, паччхимам̣ бхавантара̄дипат̣исандха̄нато пат̣исандхӣти вуччати.

еттха̄ха – нану евам̣ асан̇кантипа̄тубха̄ве сати йе имасмим̣ мануссаттабха̄ве кхандха̄, тесам̣ нируддхатта̄, пхалапаччайасса ча каммасса таттха агаманато, ан̃н̃асса ан̃н̃ато ча там̣ пхалам̣ сийа̄, упабхун̃джаке ча асати касса там̣ пхалам̣ сийа̄, тасма̄ на сундарамидам̣ видха̄нанти? татридам̣ вуччати –

‘‘санта̄не йам̣ пхалам̣ етам̣, на̄н̃н̃асса на ча ан̃н̃ато;

бӣджа̄нам̣ абхисан̇кха̄ро, етассаттхасса са̄дхако.

‘‘пхалассуппаттийа̄ ева, сиддха̄ бхун̃джакасаммути;

пхалуппа̄дена руккхасса, йатха̄ пхалати саммутӣ’’ти.

йопи вадеййа ‘‘евам̣ сантепи ете сан̇кха̄ра̄ виджджама̄на̄ ва̄ пхаласса паччайа̄ сийум̣, авиджджама̄на̄ ва̄. йади ча виджджама̄на̄, паваттиккхан̣ейева несам̣ випа̄кена бхавитаббам̣. атха авиджджама̄на̄, паваттито пуббе паччха̄ ча ниччам̣ пхала̄ваха̄ сийу’’нти. со евам̣ ваттаббо –

‘‘кататта̄ паччайа̄ ете, на ча ниччам̣ пхала̄ваха̄;

па̄т̣ибхога̄дикам̣ таттха, ведитаббам̣ нидассана’’нти.

вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпанти идха ведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄раккхандха̄ на̄мам̣, чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпам̣ рӯпам̣. абха̄вакагаббхасеййака̄нам̣ ан̣д̣аджа̄нан̃ча пат̣исандхиккхан̣е ваттхудасакам̣ ка̄йадасаканти вӣсати рӯпарӯпа̄ни, тайо ча арӯпино кхандха̄ти ете тевӣсати дхамма̄ ‘‘вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти ведитабба̄. сабха̄вака̄нам̣ бха̄вадасакам̣ паккхипитва̄ теттим̣са, опапа̄тикасаттесу брахмака̄йика̄дӣнам̣ пат̣исандхиккхан̣е чаккхусотаваттхудасака̄ни джӣвитиндрийанавакан̃ча̄ти екӯначатта̄лӣса рӯпарӯпа̄ни, тайо ча арӯпино кхандха̄ти ете ба̄чатта̄лӣса дхамма̄ ‘‘вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти ведитабба̄. ка̄мабхаве пана сесаопапа̄тика̄нам̣, сам̣седаджа̄нам̣ ва̄ сабха̄вакапарипун̣н̣а̄йатана̄нам̣ пат̣исандхиккхан̣е чаккхусотагха̄надживха̄ка̄йаваттхубха̄вадасака̄нӣти саттати рӯпарӯпа̄ни, тайо ча арӯпино кхандха̄ти ете тесаттати дхамма̄ ‘‘вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти ведитабба̄. еса уккам̣со, авакам̣сена пана там̣там̣дасакавикала̄нам̣ тасса тасса васена ха̄петва̄ ха̄петва̄ пат̣исандхийам̣ вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпасан̇кха̄ ведитабба̄. арӯпӣнам̣ пана тайова арӯпино кхандха̄. асан̃н̃ӣнам̣ рӯпато джӣвитиндрийанавакамева̄ти. еса та̄ва пат̣исандхийам̣ найо.

паватте пана саббаттха рӯпапаваттидесе пат̣исандхичиттасса т̣хитиккхан̣е пат̣исандхичиттена саха паваттаутуто утусамут̣т̣ха̄нам̣ суддхат̣т̣хакам̣ па̄тубхавати. пат̣хамабхаван̇гато пабхути читтасамут̣т̣ха̄нам̣ суддхат̣т̣хакам̣, саддапа̄тубха̄вака̄ле утуто чева читтато ча садданавакам̣, кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рӯпаджӣвӣнам̣ а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ суддхат̣т̣хаканти евам̣ а̄ха̄расамут̣т̣ха̄насса, суддхат̣т̣хакасса, утучиттасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча двиннам̣ навака̄нам̣ васена чхаббӣсативидхам̣, екекачитте тиккхаттум̣ уппаджджама̄нам̣ вуттакаммасамут̣т̣ха̄нан̃ча саттативидханти чханнавутивидхам̣ рӯпам̣, тайо ча арӯпино кхандха̄ти наванавутидхамма̄ йатха̄самбхавам̣ ‘‘вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти ведитабба̄.

таттха сийа̄ – катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббам̣ ‘‘пат̣исандхина̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ хотӣ’’ти? суттато йуттито ча. сутте хи ‘‘читта̄нупариваттино дхамма̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. дукама̄тика̄ 62) найена бахудха̄ ведана̄дӣнам̣ вин̃н̃а̄н̣апаччайата̄ сиддха̄. йуттито пана –

‘‘читтаджена хи рӯпена, идха дит̣т̣хена сиджджхати;

адит̣т̣хасса̄пи рӯпасса, вин̃н̃а̄н̣ам̣ паччайо итӣ’’ти.

на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатананти на̄мам̣ вуттамева. идха пана рӯпам̣ нийамато чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни, чха ваттхӯни, джӣвитиндрийанти ека̄дасавидхам̣. сал̣а̄йатанам̣ пана чаккха̄йатанам̣ сотагха̄надживха̄ка̄йамана̄йатанам̣.

таттха сийа̄ – катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббам̣ ‘‘на̄марӯпам̣ сал̣а̄йатанасса паччайо’’ти? на̄марӯпабха̄ве бха̄вато. тасса тасса хи на̄масса рӯпасса ча бха̄ве там̣ там̣ а̄йатанам̣ хоти, на ан̃н̃атха̄ти.

сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассоти –

‘‘чхал̣ева пхасса̄ сан̇кхепа̄, чаккхусампхассаа̄дайо;

вин̃н̃а̄н̣амива ба̄ттим̣са, виттха̄рена бхаванти те’’.

пхассапаччайа̄ ведана̄ти –

‘‘два̄рато ведана̄ вутта̄, чаккхусампхассаджа̄дика̄;

чхал̣ева та̄ пабхедена, идха ба̄ттим̣са ведана̄’’.

ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄ти –

‘‘рӯпатан̣ха̄дибхедена, чха тан̣ха̄ идха дӣпита̄;

екека̄ тивидха̄ таттха, паватта̄ка̄рато мата̄.

‘‘дуккхӣ сукхам̣ паттхайати, сукхӣ бхиййопи иччхати;

упеккха̄ пана сантатта̄, сукхамиччева бха̄сита̄.

‘‘тан̣ха̄йа паччайа̄ тасма̄, хонти тиссопи ведана̄;

ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄, ити вутта̄ махесина̄’’ти.

тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нанти чатта̄ри упа̄да̄на̄ни ка̄мупа̄да̄нам̣ дит̣т̣хупа̄да̄нам̣ сӣлаббатупа̄да̄нам̣ аттава̄дупа̄да̄нам̣. упа̄да̄напаччайа̄ бхавоти идха каммабхаво адхиппето, упапаттибхаво пана падуддха̄равасена вутто. бхавапаччайа̄ джа̄тӣти каммабхавапаччайа̄ джа̄ти пат̣исандхикхандха̄нам̣ па̄тубхаво.

таттха сийа̄ – катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббам̣ ‘‘бхаво джа̄тийа̄ паччайо’’ти че? ба̄хирапаччайасаматтепи хӣнапан̣ӣтата̄дивисесадассанато. ба̄хира̄нан̃хи джанакаджананисуккасон̣ита̄ха̄ра̄дӣнам̣ паччайа̄нам̣ саматтепи сатта̄нам̣ йамака̄нампи сатам̣ хӣнапан̣ӣтата̄дивисесо диссати. со ча на ахетуко саббада̄ ча саббесан̃ча абха̄вато, на каммабхавато ан̃н̃ахетуко тадабхиниббаттакасатта̄нам̣ аджджхаттасанта̄не ан̃н̃асса ка̄ран̣асса абха̄ватоти каммабхавахетукова. камман̃хи сатта̄нам̣ хӣнапан̣ӣтата̄дивисесасса хету. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘каммам̣ сатте вибхаджати йадидам̣ хӣнапан̣ӣтата̄йа̄’’ти (ма. ни. 3.289). тасма̄ джа̄нитаббаметам̣ ‘‘бхаво джа̄тийа̄ паччайо’’ти.

джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣антиа̄дӣсу йасма̄ асати джа̄тийа̄ джара̄маран̣ан̃чева сока̄дайо ча дхамма̄ на хонти, джа̄тийа̄ пана сати джара̄маран̣ан̃чева джара̄маран̣асан̇кха̄тадуккхадхаммапхут̣т̣хасса ба̄ласса джара̄маран̣а̄дисамбандха̄ ва̄ тена тена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса анабхисамбандха̄ ва̄ сока̄дайо ча дхамма̄ хонти. тасма̄ джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣анти. самечча абхисамечча дхамманти н̃а̄н̣ена сама̄гантва̄ чатусаччадхаммам̣ пат̣ивиджджхитва̄.

евам̣ два̄дасападикам̣ паччайа̄ка̄раппаваттим̣ дассетва̄ ида̄ни виват̣т̣авасена авиджджа̄дӣнам̣ ниродхадассанаттхам̣ ‘‘авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхоти самечча абхисамечча дхамма’’нтиа̄дима̄ха. таттха авиджджа̄ниродха̄ти авиджджа̄йа ануппа̄даниродха̄ пуна аппаваттиниродхена. сан̇кха̄раниродхоти сан̇кха̄ра̄нам̣ ануппа̄даниродхо хоти. евам̣ сесападесупи. идам̣ дуккхантиа̄дайо пуббе вуттанайа̄ ева. име дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄ти име тебхӯмака̄ дхамма̄ сабха̄валаккхан̣а̄вабодхавасена собхана̄ка̄рена, адхикена н̃а̄н̣ена ва̄ сабха̄вато джа̄нитабба̄. парин̃н̃еййа̄ти са̄ман̃н̃алаккхан̣а̄вабодхавасена, киччасама̄панавасена ча бйа̄питва̄ джа̄нитабба̄. име дхамма̄ паха̄табба̄ти име самудайапаккхика̄ дхамма̄ тена тена гун̣ан̇гена паха̄табба̄. бха̄ветабба̄ти вад̣д̣хетабба̄. саччхика̄табба̄ти паччаккхам̣ ка̄табба̄. дувидха̄ саччхикирийа̄ пат̣ила̄бхасаччхикирийа̄ ча а̄рамман̣асаччхикирийа̄ ча. чханнам̣ пхасса̄йатана̄нанти чаккха̄дӣнам̣ чханнам̣ а̄йатана̄нам̣. самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча̄ти уппа̄дан̃ча ниродхан̃ча.

бхӯрипан̃н̃оти бхӯри вийа̄ти бхӯри, та̄йа бхӯрипан̃н̃а̄йа саманна̄гато бхӯрипан̃н̃о. маха̄пан̃н̃отиа̄дӣсу маха̄пан̃н̃а̄дӣхи саманна̄гатоти аттхо.

татридам̣ маха̄пан̃н̃а̄дӣнам̣ на̄наттам̣ – катама̄ маха̄пан̃н̃а̄? маханте аттхе паригган̣ха̄тӣти маха̄пан̃н̃а̄. маханте дхамме…пе… маханта̄ нируттийо… маханта̄ни пат̣ибха̄на̄ни паригган̣ха̄тӣти маха̄пан̃н̃а̄. маханте сӣлаккхандхе паригган̣ха̄тӣти маха̄пан̃н̃а̄. маханте сама̄дхиккхандхе…пе… пан̃н̃а̄ккхандхе… вимуттиккхандхе… вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхе паригган̣ха̄тӣти маха̄пан̃н̃а̄. маханта̄ни т̣ха̄на̄т̣ха̄на̄ни…пе… маха̄виха̄расама̄паттийо… маханта̄ни арийасачча̄ни… маханте сатипат̣т̣ха̄не… саммаппадха̄не… иддхипа̄де… маханта̄ни индрийа̄ни … бала̄ни… боджджхан̇га̄ни… маханте арийамагге… маханта̄ни са̄ман̃н̃апхала̄ни… маха̄абхин̃н̃а̄йо… махантам̣ параматтхам̣ нибба̄нам̣ паригган̣ха̄тӣти маха̄пан̃н̃а̄.

катама̄ путхупан̃н̃а̄? путхуна̄на̄кхандхесу н̃а̄н̣ам̣ паваттатӣти путхупан̃н̃а̄. путхуна̄на̄дха̄тӯсу…пе… путхуна̄на̄а̄йатанесу… путхуна̄на̄пат̣иччасамуппа̄десу… путхуна̄на̄сун̃н̃атаманупалаббхесу… путхуна̄на̄аттхесу… дхаммесу… нируттӣсу… пат̣ибха̄несу… путхуна̄на̄сӣлаккхандхесу… путхуна̄на̄сама̄дхипан̃н̃а̄вимуттивимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхесу… путхуна̄на̄т̣ха̄на̄т̣ха̄несу… путхуна̄на̄виха̄расама̄паттӣсу… путхуна̄на̄арийасаччесу… путхуна̄на̄сатипат̣т̣ха̄несу… саммаппадха̄несу… иддхипа̄десу… индрийесу… балесу… боджджхан̇гесу… путхуна̄на̄арийамаггесу… са̄ман̃н̃апхалесу… абхин̃н̃а̄су… путхуна̄на̄джанаса̄дха̄ран̣е дхамме саматиккамма параматтхе нибба̄не н̃а̄н̣ам̣ паваттатӣти путхупан̃н̃а̄.

катама̄ ха̄сапан̃н̃а̄? идхекаччо ха̄сабахуло ведабахуло тут̣т̣хибахуло па̄моджджабахуло сӣлам̣ парипӯрети. индрийасам̣варам̣ парипӯрети. бходжане маттан̃н̃утам̣…пе… джа̄гарийа̄нуйогам̣… сӣлаккхандхам̣… сама̄дхиккхандхам̣… пан̃н̃а̄ккхандхам̣… вимуттиккхандхам̣… вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхам̣ парипӯретӣти ха̄сапан̃н̃а̄. ха̄сабахуло…пе… па̄моджджабахуло т̣ха̄на̄т̣ха̄нам̣ пат̣ивиджджхатӣти ха̄сапан̃н̃а̄. ха̄сабахуло виха̄расама̄паттийо парипӯретӣти ха̄сапан̃н̃а̄. ха̄сабахуло арийасачча̄ни пат̣ивиджджхатӣти ха̄сапан̃н̃а̄. сатипат̣т̣ха̄не бха̄вети саммаппадха̄не… иддхипа̄де… индрийа̄ни… бала̄ни… боджджхан̇ге… арийамаггам̣ бха̄ветӣти ха̄сапан̃н̃а̄, ха̄сабахуло са̄ман̃н̃апхала̄ни саччхикаротӣти ха̄сапан̃н̃а̄, абхин̃н̃а̄йо пат̣ивиджджхатӣти ха̄сапан̃н̃а̄, ха̄сабахуло параматтхам̣ нибба̄нам̣ саччхикаротӣти ха̄сапан̃н̃а̄.

катама̄ джаванапан̃н̃а̄? йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ рӯпам̣ аниччато кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄. дуккхато, анаттато кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄. йа̄ ка̄чи ведана̄…пе… йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄… йе кечи сан̇кха̄ра̄… йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣…пе… йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччато… дуккхато… анаттато кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄. чаккхум̣…пе… джара̄маран̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччато… дуккхато… анаттато кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄.

рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччам̣ кхайат̣т̣хена, дуккхам̣ бхайат̣т̣хена, анатта̄ аса̄ракат̣т̣хена̄ти тулайитва̄ тӣрайитва̄ вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄ рӯпаниродхе нибба̄не кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄. ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхум̣…пе… джара̄маран̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччам̣ кхайат̣т̣хена, дуккхам̣ бхайат̣т̣хена, анатта̄ аса̄ракат̣т̣хена̄ти тулайитва̄…пе… вибхӯтам̣ катва̄ джара̄маран̣аниродхе нибба̄не кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄.

рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччам̣ сан̇кхатам̣ пат̣иччасамуппаннам̣ кхайадхаммам̣ вайадхаммам̣ вира̄гадхаммам̣ ниродхадхамманти тулайитва̄…пе… вибхӯтам̣ катва̄ рӯпаниродхе нибба̄не кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄. ведана̄…пе… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхум̣…пе… джара̄маран̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччам̣…пе… ниродхадхамманти тулайитва̄…пе… вибхӯтам̣ катва̄ джара̄маран̣аниродхе нибба̄не кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄.

катама̄ тиккхапан̃н̃а̄? кхиппам̣ килесе чхиндатӣти тиккхапан̃н̃а̄. уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сети. уппаннам̣ бйа̄па̄давитаккам̣… уппаннам̣ вихим̣са̄витаккам̣… уппаннуппанне па̄паке акусале дхамме… уппаннам̣ ра̄гам̣… уппаннам̣ досам̣… мохам̣… кодхам̣… упана̄хам̣… маккхам̣… пал̣а̄сам̣… иссам̣… маччхарийам̣… ма̄йам̣… са̄т̣хеййам̣… тхамбхам̣… са̄рамбхам̣… ма̄нам̣… атима̄нам̣… мадам̣… пама̄дам̣… саббе килесе… саббе дуччарите… саббе абхисан̇кха̄ре… саббе бхавага̄микамме на̄дхива̄сети паджахати винодети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гаметӣти тиккхапан̃н̃а̄. екамхи а̄сане чатта̄ро арийамагга̄, чатта̄ри ча са̄ман̃н̃апхала̄ни, чатассо ча пат̣исамбхида̄йо, чха абхин̃н̃а̄йо адхигата̄ хонти саччхиката̄ пхассита̄ пан̃н̃а̄йа̄ти тиккхапан̃н̃а̄.

катама̄ ниббедхикапан̃н̃а̄? идхекаччо саббасан̇кха̄ресу уббегабахуло хоти утта̄сабахуло уккан̣т̣ханабахуло аратибахуло анабхиратибахуло бахимукхо на рамати саббасан̇кха̄ресу, аниббиддхапуббам̣ апада̄литапуббам̣ лобхаккхандхам̣ ниббиджджхати пада̄летӣти ниббедхикапан̃н̃а̄. аниббиддхапуббам̣ апада̄литапуббам̣ досаккхандхам̣…пе… мохаккхандхам̣… кодхам̣… упана̄хам̣…пе… саббе бхавага̄микамме ниббиджджхати пада̄летӣти ниббедхикапан̃н̃а̄.

28. са саббадхаммесу висенибхӯто, йам̣ кин̃чи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄ти со бхӯрипан̃н̃о кхӣн̣а̄саво йам̣ кин̃чи дит̣т̣хам̣ ва̄ сутам̣ ва̄ мутам̣ ва̄ тесу саббадхаммесу ма̄расенам̣ вина̄сетва̄ т̣хитабха̄вена висенибхӯто. тамева дассинти там̣ ева висуддхадассим̣. виват̣ам̣ чарантанти тан̣ха̄чхадана̄дивигамена виват̣ам̣ хутва̄ чарантам̣. кенӣдха локасми викаппайеййа̄ти кена идха локе тан̣ха̄каппена ва̄ дит̣т̣хикаппена ва̄ кочи викаппеййа, тесам̣ ва̄ пахӣнатта̄ ра̄га̄дина̄ пуббе вуттена̄ти.

ка̄ма̄ те пат̣хама̄ сена̄тиа̄дӣсу чатӯсу га̄тха̄су айаматтхо – йасма̄ а̄дитова ага̄рийабхӯте сатте ваттхука̄месу килесака̄ма̄ мохайанти, те абхибхуййа анага̄рийабха̄вам̣ упагата̄нам̣ пантесу ва̄ сена̄санесу, ан̃н̃атаран̃н̃атаресу ва̄ адхикусалесу дхаммесу арати уппаджджати. вуттан̃четам̣ – ‘‘паббаджитена кхо, а̄вусо, абхирати дуккара̄’’ти (сам̣. ни. 4.331). тато те парапат̣ибаддхаджӣвикатта̄ кхуппипа̄са̄ ба̄дхети, та̄йа ба̄дхита̄нам̣ парийесанатан̣ха̄ читтам̣ киламайати, атха несам̣ килантачитта̄нам̣ тхинамиддхам̣ оккамати тато висесаманадхигаччханта̄нам̣ дурабхисамбхавесу аран̃н̃аванапаттхесу сена̄санесу вихаратам̣ утра̄сасан̃н̃ита̄ бхӣру джа̄йати, тесам̣ уссан̇китапарисан̇кита̄нам̣ дӣгхараттам̣ вивекарасаманасса̄дайама̄на̄нам̣ вихаратам̣ ‘‘на сийа̄ ну кхо еса магго’’ти пат̣ипаттийам̣ вичикиччха̄ уппаджджати, там̣ винодетва̄ вихаратам̣ аппаматтакена висеса̄дхигамена ма̄намаккхатхамбха̄ джа̄йанти, тепи винодетва̄ вихаратам̣ тато адхикатарам̣ висеса̄дхигамам̣ нисса̄йа ла̄бхасакка̄расилока̄ уппаджджанти, ла̄бха̄димуччхита̄ дхаммапат̣ирӯпака̄ни пака̄сента̄ миччха̄йасам̣ адхигантва̄ таттха т̣хита̄ джа̄тиа̄дӣхи атта̄нам̣ уккам̣сенти, парам̣ вамбхенти. тасма̄ ка̄ма̄дӣнам̣ пат̣хамасена̄дибха̄во ведитаббо.

еваметам̣ дасавидхам̣ сенам̣ уддиситва̄ йасма̄ са̄ кан̣хадхаммасаманна̄гататта̄ кан̣хасса намучино упака̄ра̄йа сам̣ваттати, тасма̄ нам̣ ‘‘тава сена̄’’ти ниддисанто а̄ха – ‘‘еса̄ намучи те сена̄, кан̣хасса̄бхиппаха̄ринӣ’’ти. таттха абхиппаха̄ринӣти саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ гха̄тинӣ ниппотхинӣ, антара̄йакарӣти аттхо. на нам̣ асӯро джина̄ти, джетва̄ва лабхате сукханти евам̣ тава сенам̣ асӯро ка̄йе ча джӣвите ча са̄пеккхо пурисо на джина̄ти, сӯро пана джина̄ти, джетва̄ва маггасукхам̣ пхаласукхан̃ча адхигаччхати.

йато чатӯхи арийамаггехӣти йада̄ чатӯхи ниддосанибба̄намагганасан̇кха̄техи маггехи. ма̄расена̄ти ма̄расса сена̄ вачанакара̄ килеса̄. пат̣исеникара̄ти пат̣ипаккхакара̄. джита̄ ча̄ти пара̄джайама̄на̄ ханита̄ ча. пара̄джита̄ ча̄ти ниггахита̄ ча. бхагга̄ти бхинна̄. виппалугга̄ти чун̣н̣авичун̣н̣а̄. параммукха̄ти вимукхабха̄вам̣ па̄пита̄. висенибхӯтоти никкилесо хутва̄ т̣хито.

вода̄тадассинти бйавада̄тадассим̣. та̄ни чхадана̄нӣти ета̄ни тан̣ха̄дикилесачхадана̄ни. виват̣а̄нӣти па̄кат̣ӣката̄ни. виддхам̣сита̄нӣти т̣хитат̣т̣ха̄нато апахата̄ни. уггха̄т̣ита̄нӣти уппа̄т̣ита̄ни. самуггха̄т̣ита̄нӣти висесена уппа̄т̣ита̄ни.

29. на каппайантӣти га̄тха̄йа самбандхо аттхо ча – кин̃ча бхиййо? те хи та̄диса̄ санто двиннам̣ каппа̄нам̣ пуреккха̄ра̄нан̃ча кеначи на каппайанти, на пуреккхаронти. параматтхам̣ аччантасуддхим̣ адхигататта̄ аначчантасуддхим̣йева акирийасассатадит̣т̣хим̣ ‘‘аччантасуддхӣ’’ти на те ваданти. а̄да̄нагантхам̣ гатитам̣ висаджджа̄ти чатуббидхампи рӯпа̄дӣнам̣ а̄да̄йакатта̄ а̄да̄нагантхам̣ аттано читтасанта̄не гатхитам̣ баддхам̣ арийамаггасаттхена виссаджджа чхиндитва̄. сесам̣ па̄кат̣амева.

аччантасуддхинти аччантам̣ параматтхам̣ суддхим̣. сам̣са̄расуддхинти сам̣са̄рато суддхим̣. акирийадит̣т̣хинти карото на карӣйати па̄панти акирийадит̣т̣хим̣. сассатава̄данти ‘‘ниччо дхуво сассато’’ти вачанам̣. на ваданти на катхенти.

гантха̄ти на̄мака̄йам̣ гантхенти, чутипат̣исандхивасена ват̣т̣асмим̣ гхат̣ентӣти гантха̄. абхиджджха̄ ча са̄ на̄мака̄йагхат̣анавасена гантхо ча̄ти абхиджджха̄ка̄йагантхо. хитасукхам̣ бйа̄па̄дайатӣти бйа̄па̄до. бйа̄па̄до ча со вуттанайена гантхо ча̄ти бйа̄па̄до ка̄йагантхо. сӣлаббатапара̄ма̄соти ‘‘ито бахиддха̄ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ сӣлена суддхи ватена суддхӣ’’ти (дха. са. 1143, 1222) парато а̄ма̄со. идам̣сачча̄бхинивесоти саббан̃н̃убха̄ситампи пат̣иккхипитва̄ ‘‘сассато локо, идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’нти (дха. са. 1144) имина̄ а̄ка̄рена абхинивесо идам̣сачча̄бхинивесо. аттано дит̣т̣хийа̄ ра̄готи аттана̄ абхинивиситва̄ гахита̄йа дит̣т̣хийа̄ чхандара̄го. парава̄десу а̄гха̄тоти парасса вачанесу копо. аппаччайоти атут̣т̣ха̄ка̄ро. аттано сӣлам̣ ва̄ти аттана̄ сама̄диннам̣ госӣла̄дисӣлам̣ ва̄. аттано дит̣т̣хӣти аттана̄ гахита̄ пара̄мат̣т̣ха̄ дит̣т̣хи. техи гантхехӣти етехи вуттехи на̄мака̄йагхат̣анехи. рӯпам̣ а̄дийантӣти чатусамут̣т̣ха̄никам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ а̄дийанти ган̣ханти. упа̄дийантӣти упагантва̄ ган̣ханти тан̣ха̄гахан̣ена. пара̄масанти дит̣т̣хигахан̣ена. абхинивисанти ма̄нагахан̣ена. ват̣т̣анти тебхӯмакават̣т̣ам̣. гантхети бандхане.

восаджджитва̄ ва̄ти самма̄ виссаджджитва̄ ва̄. гатхитети бандхане. гантхитети гантханена гантхите. вибандхети висесена бандхе. а̄бандхети анекавидхена бандхе. палибуддхети амун̃чите. бандхане пот̣айитва̄ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хибандхана̄ни паппот̣айитва̄. висаджджа̄ти чаджитва̄.

име пана чатта̄ро гантхе килесапат̣ипа̄т̣ийа̄пи а̄харитум̣ ват̣т̣ати, маггапат̣ипа̄т̣ийа̄пи – килесапат̣ипа̄т̣ийа̄ абхиджджха̄ка̄йагантхо арахаттамаггена пахӣйати, бйа̄па̄до ка̄йагантхо ана̄га̄мимаггена, сӣлаббатапара̄ма̄со ка̄йагантхо идам̣сачча̄бхинивесо ка̄йагантхо сота̄паттимаггена. маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ сӣлаббатапара̄ма̄со ка̄йагантхо идам̣сачча̄бхинивесо ка̄йагантхо сота̄паттимаггена, бйа̄па̄до ка̄йагантхо ана̄га̄мимаггена, абхиджджха̄ка̄йагантхо арахаттамаггена̄ти. ете чатта̄ро гантха̄ йасса сам̣виджджанти, там̣ чутипат̣исандхивасена ват̣т̣асмим̣ гантхенти гхат̣ентӣти гантха̄. те чатуппабхеда̄ абхиджджха̄йанти ета̄йа, сайам̣ ва̄ абхиджджха̄йати, абхиджджха̄йанаматтамева ва̄ еса̄ти абхиджджха̄. лобхойева на̄мака̄йам̣ гантхети чутипат̣исандхивасена ват̣т̣асмим̣ гхат̣етӣти ка̄йагантхо. бйа̄паджджати тена читтам̣ пӯтибха̄вам̣ гаччхати, бйа̄па̄дайати ва̄ винайа̄ча̄рарӯпасампаттихитасукха̄дӣнӣти бйа̄па̄до. ‘‘ито бахиддха̄ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ сӣлена суддхи ватена суддхӣ’’ти пара̄масанам̣ сӣлаббатапара̄ма̄со, саббан̃н̃убха̄ситампи пат̣иккхипитва̄ ‘‘сассато локо, идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’нтиа̄дина̄ а̄ка̄рена абхинивисатӣти идам̣сачча̄бхинивесо. йатха̄ вайхам̣ ва̄тиа̄дим̣ вайха̄дивисан̇кхаран̣ам̣ гантха̄нам̣ вийогакаран̣е упамам̣ дассенто а̄ха.

на джанентӣти на уппа̄денти. на сан̃джанентӣти на ниббаттенти. на̄бхиниббаттентӣти упасаггавасена падам̣ вад̣д̣хитам̣. на сан̃джанентӣти уппа̄даккхан̣ам̣. на ниббаттенти на̄бхиниббаттентӣти паваттиккхан̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣.

30. сӣма̄тиготи га̄тха̄ екапуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа вутта̄. пуббасадисо ева панасса̄ самбандхо, со евам̣ аттхаван̣н̣ана̄йа саддхим̣ ведитаббо – кин̃ча бхиййо? со ӣдисо бхӯрипан̃н̃о чатуннам̣ килесасӣма̄нам̣ атӣтатта̄ сӣма̄тиго, ба̄хитапа̄патта̄ ча бра̄хман̣о, иттхамбхӯтасса ча тасса наттхи, парачиттапуббенива̄сан̃а̄н̣ехи н̃атва̄ ва̄ мам̣садиббачаккхӯхи дисва̄ ва̄ кин̃чи самуггахӣтам̣, абхинивит̣т̣ханти вуттам̣ хоти. со ча ка̄мара̄га̄бха̄вато на ра̄гара̄гӣ рӯпа̄рӯпара̄га̄бха̄вато на вира̄гаратто, йато евам̣видхасса тасса ‘‘идам̣ парама’’нти кин̃чи идха уггахӣтам̣ наттхӣти арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.

чатассо сӣма̄йоти чатта̄ро париччхеда̄. дит̣т̣ха̄нусайоти дит̣т̣хи ча са̄ аппахӣнат̣т̣хена анусайо ча̄ти дит̣т̣ха̄нусайо. вичикиччха̄нусайа̄дӣсупи есева найо. кенат̣т̣хена анусайа̄? анусайанат̣т̣хена. ко еса анусайат̣т̣хо на̄ма̄ти? аппахӣнат̣т̣хо. ете хи аппахӣнат̣т̣хена тасса тасса санта̄не анусенти на̄ма, тасма̄ ‘‘анусайа̄’’ти вуччанти. анусентӣти анурӯпам̣ ка̄ран̣ам̣ лабхитва̄ уппаджджантӣти аттхо. атха̄пи сийа̄ – анусайат̣т̣хо на̄ма аппахӣна̄ка̄ро, аппахӣна̄ка̄ро ча ‘‘уппаджджатӣ’’ти ваттум̣ на йуджджати, тасма̄ на анусайа̄ уппаджджантӣти. татридам̣ пат̣ивачанам̣ – аппахӣна̄ка̄ро анусайо, анусайоти пана аппахӣнат̣т̣хена тха̄магата̄ килеса̄ вуччанти. со читтасампайутто са̄рамман̣о саппаччайат̣т̣хена сахетуко еканта̄кусало атӣтопи хоти ана̄гатопи паччуппаннопи, тасма̄ ‘‘уппаджджатӣ’’ти ваттум̣ йуджджати.

татридам̣ пама̄н̣ам̣ – пат̣исамбхида̄йам̣ та̄ва абхисамайакатха̄йам̣ (пат̣и. ма. 3.21) ‘‘паччуппанне килесе паджахатӣ’’ти пуччхитва̄ анусайа̄нам̣ паччуппаннабха̄васса аттхита̄йа ‘‘тха̄магато анусайам̣ паджахатӣ’’ти вуттам̣. дхаммасан̇ган̣ийам̣ мохасса падабха̄джане (дха. са. 390) ‘‘авиджджа̄нусайо авиджджа̄парийут̣т̣ха̄нам̣, авиджджа̄лан̇гӣ мохо акусаламӯлам̣, айам̣ тасмим̣ самайе мохо хотӣ’’ти акусалачиттена саддхим̣ авиджджа̄нусайасса уппаннабха̄во вутто. катха̄ваттхусмим̣ ‘‘анусайа̄ абйа̄ката̄ анусайа̄ ахетука̄ анусайа̄ читтавиппайутта̄’’ти (катха̄. 605) саббе ва̄да̄ пат̣иседхита̄. анусайайамаке саттаннам̣ маха̄ва̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ уппаджджанава̄ре ‘‘йасса ка̄мара̄га̄нусайо уппаджджати тасса пат̣игха̄нусайо уппаджджатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тасма̄ ‘‘анусентӣти анурӯпам̣ ка̄ран̣ам̣ лабхитва̄ уппаджджантӣ’’ти йам̣ вуттам̣, там̣ имина̄ тантиппама̄н̣ена сувуттанти ведитаббам̣. йампи ‘‘читтасампайутто са̄рамман̣о’’тиа̄ди вуттам̣, тампи сувуттамева. анусайо хи на̄меса париниппханно читтасампайутто акусаладхаммоти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣.

таттха дит̣т̣ха̄нусайо чатӯсу дит̣т̣хисампайуттесу, вичикиччха̄нусайо вичикиччха̄сахагате, авиджджа̄нусайо два̄дасасу акусалачиттесу сахаджа̄тавасена а̄рамман̣авасена ча; тайопи авасесатебхӯмакадхаммесу а̄рамман̣авасена дит̣т̣хивичикиччха̄моха̄. ка̄мара̄га̄нусайо четтха лобхасахагатачиттесу сахаджа̄тавасена а̄рамман̣авасена ча, мана̄песу авасесака̄ма̄вачарадхаммесу а̄рамман̣авасена уппаджджама̄но лобхо. пат̣игха̄нусайо доманассасахагатачиттесу сахаджа̄тавасена а̄рамман̣авасена ча, амана̄песу авасесака̄ма̄вачарадхаммесу а̄рамман̣авасенева уппаджджама̄но досо. ма̄на̄нусайо дит̣т̣хивиппайутталобхасахагатачиттесу сахаджа̄тавасена а̄рамман̣авасена ча, дуккхаведана̄ваджджесу авасесака̄ма̄вачарадхаммесу рӯпа̄рӯпа̄вачарадхаммесу ча а̄рамман̣авасенева уппаджджама̄но ма̄но. бхавара̄га̄нусайо чатӯсу дит̣т̣хивиппайуттесу уппаджджама̄нопи сахаджа̄тавасена вутто. а̄рамман̣авасенева пана рӯпа̄рӯпа̄вачарадхаммесу уппаджджама̄но лобхо вутто.

таттха дит̣т̣ха̄нусайоти два̄сат̣т̣хивидха̄ дит̣т̣хи. вичикиччха̄нусайоти ат̣т̣хаваттхука̄ вичикиччха̄. тадекат̣т̣ха̄ ча килеса̄ти сахаджекат̣т̣хавасена дит̣т̣хийа̄ вичикиччха̄йа, сахаджекат̣т̣хавасена екато т̣хита̄. ма̄на̄нусайоти нававидхама̄но. параматтхан̃а̄н̣ена ва̄ н̃атва̄ти паресам̣ читта̄ча̄раджа̄нанапан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄, четопарийан̃а̄н̣ена джа̄нитва̄ти вуттам̣ хоти. пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена ва̄ти атӣте нивут̣т̣хаккхандха̄нуссаран̣ан̃а̄н̣ена джа̄нитва̄. мам̣сачаккхуна̄ ва̄ти пакатичаккхуна̄. диббачаккхуна̄ ва̄ти диббасадисена диббавиха̄расаннисситена ва̄ диббачаккхуна̄ пасситва̄. ра̄гаратта̄ти ра̄гена ран̃джита̄. йе пан̃часу ка̄магун̣есӯти йе пан̃часу рӯпа̄диваттхука̄макот̣т̣ха̄сесу. вира̄гаратта̄ти вира̄гасан̇кха̄та̄су рӯпа̄рӯпасама̄паттӣсу атиратта̄ аллӣна̄. йато ка̄мара̄го ча̄ти йада̄ ка̄мабхаве ра̄го ча. рӯпа̄рӯпара̄гесупи есева найо.

саддхаммаппаджджотика̄йа маха̄ниддесат̣т̣хакатха̄йа

суддхат̣т̣хакасуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.