3. дут̣т̣хат̣т̣хакасуттаниддесаван̣н̣ана̄

15. дут̣т̣хат̣т̣хаке пат̣хамага̄тха̄йам̣ та̄ва таттха вадантӣти бхагавантам̣ бхиккхусан̇гхан̃ча упаваданти. дут̣т̣хамана̄пи еке, атхопи ве саччамана̄ти екачче дут̣т̣хачитта̄, екачче татхасан̃н̃инопи хутва̄ титтхийа̄ тут̣т̣хачитта̄, йе тесам̣ сутва̄ саддахим̣су, те саччамана̄ти адхиппа̄йо. ва̄дан̃ча джа̄танти етам̣ аккосава̄дам̣ уппаннам̣. муни но упетӣти ака̄раката̄йа ча акуппаната̄йа ча буддхамуни на упети. тасма̄ мунӣ наттхи кхило кухин̃чӣти тена ка̄ран̣ена айам̣ муни, ра̄га̄дикхилехи наттхи кхило кухин̃чӣти ведитаббо.

дут̣т̣хамана̄ти уппаннехи досехи дӯситачитта̄. вируддхамана̄ти техи килесехи кусаласса два̄рам̣ адатва̄ а̄варитачитта̄. пат̣ивируддхамана̄ти упасаггавасена падам̣ вад̣д̣хитам̣. а̄хатамана̄ти пат̣игхена а̄хатам̣ читтам̣ етесанти а̄хатамана̄. пачча̄хатамана̄ти упасаггавасенева. а̄гха̄титамана̄ти вихим̣са̄васена а̄гха̄титам̣ манам̣ етесанти а̄гха̄титамана̄. пачча̄гха̄титамана̄ти упасаггавасенева. атха ва̄ ‘‘кодхавасена дут̣т̣хамана̄, упана̄хавасена падут̣т̣хамана̄, маккхавасена вируддхамана̄, пал̣а̄савасена пат̣ивируддхамана̄, досавасена а̄хатапачча̄хатамана̄, бйа̄па̄давасена а̄гха̄титапачча̄гха̄титамана̄. паччайа̄нам̣ ала̄бхена дут̣т̣хамана̄ падут̣т̣хамана̄, айасена вируддхамана̄ пат̣ивируддхамана̄, гарахена а̄хатапачча̄хатамана̄, дуккхаведана̄саман̇гӣбха̄вена а̄гха̄титапачча̄гха̄титамана̄’’ти евама̄дина̄ найена еке ван̣н̣айанти. упавадантӣти гарахам̣ уппа̄денти. абхӯтена̄ти асам̣виджджама̄нена.

саддаханта̄ти паса̄давасена саддхам̣ уппа̄дента̄. окаппента̄ти гун̣авасена отаритва̄ авакаппайанта̄. адхимуччанта̄ти сампаса̄данавасена саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ тесам̣ катхам̣ адхива̄сента̄. саччамана̄ти таччхамана̄. саччасан̃н̃иноти таччхасан̃н̃ино. татхамана̄ти авипарӣтамана̄. бхӯтамана̄ти бхӯтаттхамана̄. йа̄тха̄вамана̄ти ниччаламана̄. авипарӣтамана̄ти ниччхайамана̄. таттха ‘‘саччамана̄ саччасан̃н̃ино’’ти саччава̄дигун̣ам̣, ‘‘татхамана̄ татхасан̃н̃ино’’ти саччасаддха̄гун̣ам̣, ‘‘бхӯтамана̄ бхӯтасан̃н̃ино’’ти т̣хитагун̣ам̣, ‘‘йа̄тха̄вамана̄ йа̄тха̄васан̃н̃ино’’ти паччайикагун̣ам̣, ‘‘авипарӣтамана̄ авипарӣтасан̃н̃ино’’ти ависам̣ва̄дагун̣ам̣ катхитанти н̃а̄таббам̣.

паратогхосоти ан̃н̃есам̣ сантика̄ уппаннасаддо. аккосоти джа̄тиа̄дӣсу дасасу аккосесу ан̃н̃атаро. йо ва̄дам̣ упетӣти йо пуггало упава̄дам̣ упагаччхати. ка̄рако ва̄ти катадосо ва̄. ка̄раката̄йа̄ти досасса катабха̄вена вуччама̄ноти катхийама̄но. упавадийама̄ноти досам̣ упаваджджама̄но. куппатӣти копам̣ кароти.

кхӣладжа̄тата̄пи наттхӣти читтабандхабха̄вачиттакачаварабха̄васан̇кха̄там̣ пат̣игхакхилам̣ джа̄там̣ асса̄ти кхиладжа̄то, тасса бха̄во кхиладжа̄тата̄, та̄пи наттхи на санти. пан̃чапи четокхила̄ти ка̄ме авӣтара̄го, ка̄йе авӣтара̄го, рӯпе авӣтара̄го, йа̄вадаттхам̣ удара̄вадехакам̣ бхун̃джитва̄ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто вихарати, ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ пан̣идха̄йа брахмачарийам̣ чарати ‘‘имина̄хам̣ сӣлена ва̄ ватена ва̄ тапена ва̄ брахмачарийена ва̄ дево ва̄ бхависса̄ми, деван̃н̃атаро ва̄’’ти (ма. ни. 1.186) еварӯпа̄ пан̃чапи читтасса бандхабха̄вакачаварабха̄васан̇кха̄та̄ четокхила̄ наттхи.

16. иман̃ча га̄тхам̣ ватва̄ бхагава̄ а̄нандаттхерам̣ пуччхи – ‘‘евам̣ кхум̣сетва̄ вамбхетва̄ вуччама̄на̄ бхиккхӯ, а̄нанда, ким̣ вадантӣ’’ти, ‘‘на кин̃чи бхагава̄’’ти. ‘‘на, а̄нанда, ‘ахам̣ сӣлава̄’ти саббаттха тун̣хӣ бхавитаббам̣. локе хи на̄бха̄сама̄нам̣ джа̄нанти, миссам̣ ба̄лехи пан̣д̣ита’’нти (сам̣. ни. 2.241) ватва̄ ‘‘бхиккхӯ, а̄нанда, те мануссе евам̣ пат̣ичодентӯ’’ти дхаммадесанаттха̄йа ‘‘абхӯтава̄дӣ нирайам̣ упетӣ’’ти (дха. па. 306; уда̄. 38; итиву. 48; су. ни. 666) имам̣ га̄тхам̣ абха̄си. тхеро там̣ уггахетва̄ бхиккхӯ а̄ха – ‘‘манусса̄ тумхехи има̄йа га̄тха̄йа пат̣ичодетабба̄’’ти. бхиккхӯ татха̄ акам̣су. пан̣д̣итаманусса̄ тун̣хӣ ахесум̣. ра̄джа̄пи ра̄джапурисе саббаттха песетва̄ йесам̣ дхутта̄нам̣ лан̃джам̣ датва̄ титтхийа̄ там̣ ма̄ра̄песум̣, те гахетва̄ ниггайха там̣ паваттим̣ н̃атва̄ титтхийе парибха̄си. манусса̄пи титтхийе дисва̄ лед̣д̣уна̄ хананти, пам̣суна̄ окиранти ‘‘бхагавато айасам̣ уппа̄десу’’нти. а̄нандаттхеро там̣ дисва̄ бхагавато а̄рочеси, бхагава̄ тхерасса имам̣ га̄тхамабха̄си ‘‘сакан̃хи дит̣т̣хим̣…пе… вадеййа̄’’ти.

тасса аттхо – йа̄йам̣ дит̣т̣хи титтхийаджанасса ‘‘сундарим̣ ма̄ретва̄ саман̣а̄нам̣ сакйапуттийа̄нам̣ аван̣н̣ам̣ пака̄сетва̄ етенупа̄йена ладдхам̣ сакка̄рам̣ са̄дийисса̄ма̄’’ти со там̣ дит̣т̣хим̣ катхам̣ атиккамеййа? атха кхо со айасо тамева титтхийаджанам̣ пачча̄гато там̣ дит̣т̣хим̣ аччетум̣ асакконтам̣. йо ва̄ сассата̄дива̄дӣ, сопи сакам̣ дит̣т̣хим̣ катхамаччайеййа, тена дит̣т̣хичхандена анунӣто та̄йа ча дит̣т̣хиручийа̄ нивит̣т̣хо, апи ча кхо пана сайам̣ саматта̄ни пакуббама̄но аттана̄ва парипун̣н̣а̄ни та̄ни дит̣т̣хигата̄ни каронто йатха̄ джа̄неййа, татхева вадеййа̄ти.

аван̣н̣ам̣ пака̄сайитва̄ти агун̣ам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄. сакка̄ранти чатуннам̣ паччайа̄нам̣ саккаччакаран̣ам̣. самма̄нанти читтена бахума̄нанам̣. пачча̄харисса̄ма̄ти етам̣ ла̄бха̄дим̣ ниббаттесса̄ма. евам̣дит̣т̣хика̄ти евам̣ладдхика̄. йатха̄ там̣ ‘‘ла̄бха̄дим̣ ниббаттесса̄ма̄’’ти евам̣ айам̣ ладдхи тесам̣ аттхи, татха̄ ‘‘аттхи ме вуттаппака̄ро дхаммо’’ти етесам̣ кхамати чева руччати ча, евам̣сабха̄вамева ва̄ тесам̣ читтам̣ ‘‘аттхи ме читта’’нти. тада̄ тесам̣ дит̣т̣хи ва̄, дит̣т̣хийа̄ саха кханти ва̄, дит̣т̣хикхантӣхи саддхим̣ ручи ва̄, дит̣т̣хикхантиручӣхи саддхим̣ ладдхи ва̄, дит̣т̣хикхантиручиладдхӣхи саддхим̣ аджджха̄сайо ва̄, дит̣т̣хикхантиручиладдхиаджджха̄сайехи саддхим̣ адхиппа̄йо ва̄ хотӣти дассенто ‘‘евам̣дит̣т̣хика̄…пе… евам̣адхиппа̄йа̄’’ти а̄ха. сакам̣ дит̣т̣хинти аттано дассанам̣. сакам̣ кхантинти аттано саханам̣. сакам̣ ручинти аттано ручим̣. сакам̣ ладдхинти аттано ладдхим̣. сакам̣ аджджха̄сайанти аттано аджджха̄сайам̣. сакам̣ адхиппа̄йанти аттано бха̄вам̣. атиккамитунти саматиккамитум̣. атха кхо свева айасоти со ева айасо екам̣сена. те пачча̄гатоти тесам̣ патиа̄гато. тети са̄миаттхе упайогавачанам̣.

атха ва̄ти аттхантарадассанам̣. сассатоти ниччо дхуво. локоти аттабха̄во. идамева саччам̣, могхаман̃н̃анти идам̣ ева таччхам̣ татхам̣, ан̃н̃ам̣ туччхам̣. саматта̄ти сампун̣н̣а̄. сама̄динна̄ти самма̄ а̄динна̄. гахита̄ти упагантва̄ гахита̄.

пара̄мат̣т̣ха̄ти сабба̄ка̄рена пара̄маситва̄ гахита̄. абхинивит̣т̣ха̄ти висесена ладдхаппатит̣т̣ха̄. асассатоти вуттавипарийа̄йена ведитаббо.

антава̄ти саанто. анантава̄ти вуддхианантава̄. там̣ джӣванти со джӣво, лин̇гавипалла̄со като. джӣвоти ча атта̄йева. татха̄гатоти сатто, ‘‘араха’’нти еке. парам̣ маран̣а̄ти маран̣ато уддхам̣, паралокети аттхо. на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти маран̣ато уддхам̣ на хоти. хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти маран̣ато уддхам̣ хоти ча на хоти ча. нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти уччхедавасена нева хоти, таккикавасена на на хоти.

сака̄йа дит̣т̣хийа̄тиа̄дайо каран̣авачанам̣. аллӣноти екӣбхӯто.

сайам̣ саматтам̣ каротӣти аттана̄ ӯнабха̄вам̣ мочетва̄ самма̄ аттам̣ саматтам̣ кароти. парипун̣н̣анти атирекадосам̣ мочетва̄ сампун̣н̣ам̣. аноманти хӣнадосам̣ мочетва̄ ала̄макам̣. агганти а̄дим̣. сет̣т̣ханти падха̄нам̣ ниддосам̣. висесанти джет̣т̣хакам̣. па̄моккханти адхикам̣. уттаманти висесам̣ на хет̣т̣химам̣. паварам̣ каротӣти атирекена уттамам̣ кароти. атха ва̄ ‘‘а̄сайадосамочанена аггам̣, сам̣килесадосамочанена сет̣т̣хам̣, упаккилесадосамочанена висесам̣, паматтадосамочанена па̄моккхам̣, маджджхимадосамочанена уттамам̣, уттамамаджджхимадосамочанена паварам̣ каротӣ’’ти евамеке ван̣н̣айанти. айам̣ саттха̄ саббан̃н̃ӯти айам̣ амха̄кам̣ саттха̄ саббаджа̄нанавасена саббан̃н̃ӯ. айам̣ дхаммо сва̄ккха̄тоти айам̣ амха̄кам̣ дхаммо сут̣т̣ху аккха̄то. айам̣ ган̣о суппат̣ипанноти айам̣ амха̄кам̣ ган̣о сут̣т̣ху пат̣ипанно. айам̣ дит̣т̣хи бхаддика̄ти айам̣ амха̄кам̣ ладдхи сундара̄. айам̣ пат̣ипада̄ супан̃н̃атта̄ти айам̣ амха̄кам̣ пуббабха̄га̄ аттанта па̄дипат̣ипада̄ сут̣т̣ху пан̃н̃атта̄. айам̣ магго ниййа̄никоти айам̣ амха̄кам̣ ниййа̄моккантико магго ниййа̄никоти сайам̣ саматтам̣ кароти.

катхеййа ‘‘сассато локо’’ти. бхан̣еййа ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти. дӣпеййа ‘‘антава̄ локо’’ти. вохареййа на̄на̄видхена ган̣ха̄пеййа ‘‘хоти ча на ча хотӣ’’ти.

17. атха ра̄джа̄ сатта̄хаччайена там̣ кун̣апам̣ чхад̣д̣а̄петва̄ са̄йанхасамайам̣ виха̄рам̣ гантва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ а̄ха – ‘‘нану, бханте, ӣдисе айасе уппанне майхампи а̄рочетаббам̣ сийа̄’’ти? евам̣ вутте бхагава̄ ‘‘на, маха̄ра̄джа, ‘ахам̣ сӣлава̄ гун̣асампанно’ти паресам̣ а̄рочетум̣ арийа̄нам̣ пат̣ирӯпа’’нти ватва̄ тасса̄ ат̣т̣хуппаттийа̄ ‘‘йо аттано сӣлавата̄нӣти авасесага̄тха̄йо абха̄си.

таттха сӣлавата̄нӣти па̄тимоккха̄дӣни сӣла̄ни, а̄ран̃н̃ика̄дӣни дхутан̇гавата̄ни ча. ана̄нупут̣т̣хоти апуччхито. па̄ва̄ти вадати. анарийадхаммам̣ кусала̄ тама̄ху, йо а̄тума̄нам̣ сайамева па̄ва̄ти йо евам̣ атта̄нам̣ сайамева вадати, тасса там̣ ва̄дам̣ ‘‘анарийадхаммо есо’’ти кусала̄ евам̣ катхенти.

аттхи сӣлан̃чева ватан̃ча̄ти сӣланат̣т̣хена сӣлан̃чева аттхи, сама̄да̄нат̣т̣хена ватан̃ча аттхи, ватам̣ на сӣланти вуттаттхена ватам̣ аттхи, там̣ на сӣлам̣. катаманти катхетукамйата̄пуччха̄. идха бхиккху сӣлава̄тиа̄дайо вуттанайа̄ ева. сам̣варат̣т̣хена̄ти сам̣варан̣ат̣т̣хена, вӣтиккамадва̄рам̣ пидаханат̣т̣хена. сама̄да̄нат̣т̣хена̄ти там̣ там̣ сиккха̄падам̣ самма̄ а̄да̄нат̣т̣хена. а̄ран̃н̃икан̇ганти аран̃н̃е нива̄со сӣлам̣ асса̄ти а̄ран̃н̃ико, тасса ан̇гам̣ а̄ран̃н̃икан̇гам̣. пин̣д̣апа̄тикан̇ганти бхиккха̄сан̇кха̄та̄нам̣ параа̄мисапин̣д̣а̄нам̣ па̄то пин̣д̣апа̄то, парехи динна̄нам̣ пин̣д̣а̄нам̣ патте нипатананти вуттам̣ хоти. там̣ пин̣д̣апа̄там̣ ун̃чхати там̣ там̣ кулам̣ упасан̇каманто гавесатӣти пин̣д̣апа̄тико, пин̣д̣а̄йа ва̄ патитум̣ ватаметасса̄ти пин̣д̣апа̄тӣ. патитунти чаритум̣. пин̣д̣апа̄тӣ ева пин̣д̣апа̄тико, тасса ан̇гам̣ пин̣д̣апа̄тикан̇гам̣. ан̇ганти ка̄ран̣ам̣ вуччати. тасма̄ йена сама̄да̄нена со пин̣д̣апа̄тико хоти, тассетам̣ адхивачананти ведитаббам̣. етенева найена ратхика̄суса̄насан̇ка̄ракӯт̣а̄дӣнам̣ йаттха каттхачи пам̣сӯнам̣ упари т̣хитатта̄ аббхуггатат̣т̣хена тесу пам̣сукӯламива̄ти пам̣сукӯлам̣. атха ва̄ пам̣су вийа куччхитабха̄вам̣ улатӣти пам̣сукӯлам̣, куччхитабха̄вам̣ гаччхатӣти вуттам̣ хоти. евам̣ ладдханиббачанасса пам̣сукӯласса дха̄ран̣ам̣ пам̣сукӯлам̣, пам̣сукӯлам̣ сӣламасса̄ти пам̣сукӯлико, пам̣сукӯликасса ан̇гам̣ пам̣сукӯликан̇гам̣. сан̇гха̄т̣иуттара̄сан̇гаантарава̄сакасан̇кха̄там̣ тичӣварам̣ сӣламасса̄ти течӣварико, течӣварикасса ан̇гам̣ течӣварикан̇гам̣. сапада̄нача̄рикан̇ганти да̄нам̣ вуччати авакхан̣д̣анам̣, апетам̣ да̄нато апада̄нам̣, анавакхан̣д̣ананти аттхо. саха апада̄нена сапада̄нам̣, авакхан̣д̣анавирахитам̣, анугхаранти вуттам̣ хоти. сапада̄нам̣ чаритум̣ идамасса сӣланти сапада̄нача̄рӣ, сапада̄нача̄рӣйева сапада̄нача̄рико, тасса ан̇гам̣ сапада̄нача̄рикан̇гам̣. кхалупаччха̄бхаттикан̇ганти кхалӯти пат̣иседханаттхе нипа̄то. пава̄ритена сата̄ паччха̄ ладдхам̣ бхаттам̣ паччха̄бхаттам̣ на̄ма, тасса паччха̄бхаттасса бходжанам̣ паччха̄бхаттабходжанам̣, тасмим̣ паччха̄бхаттабходжане паччха̄бхаттасан̃н̃ам̣ катва̄ паччха̄бхаттам̣ сӣламасса̄ти паччха̄бхаттико, на паччха̄бхаттико кхалупаччха̄бхаттико, сама̄да̄навасена пат̣иккхитта̄тириттабходжанассетам̣ на̄мам̣, тасса ан̇гам̣ кхалупаччха̄бхаттикан̇гам̣. несаджджикан̇ганти сайанам̣ пат̣иккхипитва̄ нисаджджа̄йа вихаритум̣ сӣламасса̄ти несаджджико, тасса ан̇гам̣ несаджджикан̇гам̣. йатха̄сантхатикан̇ганти йадева сантхатам̣ йатха̄сантхатам̣, ‘‘идам̣ туйхам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти евам̣ пат̣хамам̣ уддит̣т̣хасена̄санассетам̣ адхивачанам̣. тасмим̣ йатха̄сантхате вихаритум̣ сӣламасса̄ти йатха̄сантхатико, тасса ан̇гам̣ йатха̄сантхатикан̇гам̣. сабба̄нева панета̄ни тена тена сама̄да̄нена дхутакилесатта̄ дхутасса бхиккхуно ан̇га̄ни, килесадхунанато ва̄ дхутанти ладдхавоха̄рам̣ н̃а̄н̣ам̣ ан̇гам̣ етесанти дхутан̇га̄ни. атха ва̄ дхута̄ни ча та̄ни пат̣ипаккха̄нам̣ дхунанато ан̇га̄ни ча пат̣ипаттийа̄типи дхутан̇га̄ни. евам̣ та̄веттха аттхато вин̃н̃а̄таббо виниччхайо. сабба̄нева чета̄ни сама̄да̄начетана̄лаккхан̣а̄ни. вуттампи четам̣ –

‘‘йо сама̄дийати, со пуггало. йена сама̄дийати, читтачетасика̄ ете дхамма̄. йа̄ сама̄да̄начетана̄, там̣ дхутан̇гам̣. йам̣ пат̣иккхипати, там̣ ваттху’’нти (висуддхи. 1.23).

сабба̄нева ча лолуппавиддхам̣санараса̄ни, ниллолуппабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄ни, аппиччхата̄диарийадхаммападат̣т̣ха̄на̄ни. еваметтха лаккхан̣а̄дӣхи виниччхайо ведитаббо.

вӣрийасама̄да̄нампӣти вӣрийаггахан̣ампи. ка̄манти екам̣саттхе нипа̄то. тачо ча нха̄ру ча̄ти чхави ча нха̄руваллийо ча. ат̣т̣хи ча̄ти сабба̄ ат̣т̣хийо ча. авасиссатӯти тит̣т̣хату. упасуссату мам̣салохитанти саббам̣ мам̣сан̃ча лохитан̃ча суккхату. ‘‘тачо’’ти екам̣ ан̇гам̣, ‘‘нха̄рӯ’’ти екам̣, ‘‘ат̣т̣хӣ’’ти екам̣, ‘‘упасуссату мам̣салохита’’нти екам̣ ан̇гам̣. йам̣ танти упари ваттаббападена самбандхо. пурисатха̄мена̄ти пурисасса ка̄йикена балена, балена̄ти н̃а̄н̣абалена. вӣрийена̄ти четасикан̃а̄н̣авӣрийатеджена. параккамена̄ти парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманена усса̄хаппаттавӣрийена. паттаббанти йам̣ там̣ па̄пун̣итаббам̣. на там̣ апа̄пун̣итва̄ти там̣ паттаббам̣ аппатва̄. вӣрийасса сан̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣти вуттаппака̄расса вӣрийасса ситхилаттам̣ осӣданам̣ на бхависсати. ‘‘пат̣т̣ха̄на’’нтипи па̄т̣хо, айамеваттхо. читтам̣ пагган̣ха̄тӣти читтам̣ усса̄хам̣ ган̣ха̄пети. падахатӣти патит̣т̣ха̄пети.

на̄сиссанти на кха̄дисса̄ми на бхун̃джисса̄ми. на пивисса̄мӣти йа̄гупа̄на̄дӣни на пивисса̄ми. виха̄рато на никкхамети сена̄санато бахи на никкхамеййам̣. напи пассам̣ нипа̄тессанти пассам̣ ман̃че ва̄ пӣт̣хе ва̄ бхӯмийам̣ ва̄ кат̣асантхараке ва̄ па̄танам̣ т̣хапанам̣ на карисса̄ми. тан̣ха̄салле анӯхатети тан̣ха̄сан̇кха̄те кан̣д̣е ануддхат̣е, авигатети аттхо.

имам̣ паллан̇канти самантато а̄бхуджитам̣ ӯрубаддха̄санам̣. на бхиндисса̄мӣти на виджахисса̄ми. йа̄ва ме на анупа̄да̄йа̄ти чатӯхи упа̄да̄нехи гахан̣ам̣ аггахетва̄. а̄савехӣти ка̄ма̄сава̄дӣхи чатӯхи а̄савехи. вимуччиссатӣти самуччхедавимуттийа̄ на муччиссати. на та̄ва̄хам̣ имамха̄ а̄сана̄ вут̣т̣хахисса̄мӣти а̄дим̣ катва̄ йа̄ва руккхамӯла̄ никкхамисса̄мӣти ока̄савасена вутта̄. имасмин̃н̃ева пуббан̣хасамайам̣ арийадхаммам̣ а̄харисса̄мӣти а̄дим̣ катва̄ йа̄ва гимхети ка̄лавасена вутта̄. пуриме вайокхандхетиа̄дайо вайавасена вутта̄. таттха а̄сана̄ на вут̣т̣хахисса̄мӣти нисинна̄сана̄ на ут̣т̣хахисса̄ми. ад̣д̣хайога̄ти никун̣д̣агеха̄. па̄са̄да̄ти дӣгхапа̄са̄да̄. хаммийа̄ти мун̣д̣аччхаданагеха̄. гуха̄йа̄ти пам̣сугуха̄йа. лен̣а̄ти марийа̄дачхинначчхидда̄ паббатален̣а̄. кут̣ийа̄ти уллитта̄дикут̣ийа̄. кӯт̣а̄га̄ра̄ти кан̣н̣икам̣ а̄ропетва̄ катагехато. ат̣т̣а̄ти два̄рат̣т̣а̄лака̄. ма̄л̣а̄ти ват̣т̣агеха̄. уддан̣д̣о на̄ма еко патиссайависесо. ‘‘тичхаданагехо’’типи еке. упат̣т̣ха̄наса̄ла̄ти саннипа̄таса̄ла̄ бходжанаса̄ла̄ ва̄. ман̣д̣апа̄дайо па̄кат̣а̄йева. арийадхамманти анаваджджадхаммам̣, арийа̄нам̣ ва̄ буддхапаччекабуддхабуддхаса̄вака̄нам̣ дхаммам̣. а̄харисса̄мӣти мама читтасамӣпам̣ а̄найисса̄ми сӣлена. сама̄харисса̄мӣти висесена а̄найисса̄ми сама̄дхина̄. адхигаччхисса̄мӣти пат̣ила̄бхавасена гамисса̄ми тадан̇гена. пхассайисса̄мӣти пхусисса̄ми маггена. саччхикарисса̄мӣти паччаккхам̣ карисса̄ми пхалена. атха ва̄ сота̄паттимаггена а̄харисса̄ми. сакада̄га̄мимаггена сама̄харисса̄ми, ана̄га̄мимаггена адхигаччхисса̄ми, арахаттамаггена пхассайисса̄ми, паччавеккхан̣ена саччхикарисса̄ми. двӣсупи найесу пхассайисса̄мӣти на̄мака̄йена нибба̄нам̣ пхусисса̄мӣти аттхо.

апут̣т̣хоти мӯлападам̣, тасса апуччхитоти аттхо. апуччхитоти аджа̄на̄пито. айа̄читоти ана̄йа̄чито. анаджджхеситоти ана̄н̣а̄пито, ‘‘на иччхито’’ти еке. апаса̄дитоти на паса̄да̄пито. па̄вадатӣти катхайати. ахамасмӣти ахам̣ асми бхава̄ми. джа̄тийа̄ ва̄ти кхаттийабра̄хман̣аджа̄тийа̄ ва̄. готтена ва̄ти готама̄диготтена ва̄. колапуттийена ва̄ти кулапуттабха̄вена ва̄. ван̣н̣апоккхарата̄йа ва̄ти сарӣрасундарата̄йа ва̄. дханена ва̄ти дханасампаттийа̄ ва̄. аджджхенена ва̄ти аджджха̄йакаран̣ена ва̄. камма̄йатанена ва̄ти каммамева камма̄йатанам̣, тена камма̄йатанена, касигораккхакамма̄дина̄ ва̄. сиппа̄йатанена ва̄ти дханусиппа̄дина̄ ва̄. виджджа̄т̣т̣ха̄нена ва̄ти ат̣т̣ха̄расавиджджа̄т̣т̣ха̄нена ва̄. сутена ва̄ти бахуссутагун̣ена ва̄. пат̣ибха̄нена ва̄ти ка̄ран̣а̄ка̄ран̣апат̣ибха̄насан̇кха̄тан̃а̄н̣ена ва̄. ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ ваттхуна̄ти джа̄тиа̄дӣнам̣ екекена ваттхуна̄ ва̄.

учча̄ кула̄ти кхаттийабра̄хман̣акула̄, етена джа̄тиготтамахаттам̣ дӣпети. маха̄бхогакула̄ти гахапатимаха̄са̄лакула̄, етена ад̣д̣хамахаттам̣ дӣпети. ул̣а̄рабхогакула̄ти авасесавесса̄дикула̄, етена пахӯтаджа̄тарӯпараджата̄дим̣ дӣпети. чан̣д̣а̄ла̄пи хи ул̣а̄рабхога̄ хонти. н̃а̄тоти па̄кат̣о. йассассӣти парива̄расампанно. суттантикоти суттанте нийутто. винайадхароти винайапит̣акадхаро. дхаммакатхикоти а̄бхидхаммико. а̄ран̃н̃икотиа̄дайо дхутан̇гапуббан̇гамапат̣ипаттидассанаттхам̣ вутта̄. пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣтиа̄дайо рӯпа̄рӯпаат̣т̣хасама̄паттийо дассетва̄ пат̣иведхадассанавасена вутта̄. па̄вадатӣти мӯлападам̣. катхетӣти ‘‘пит̣ака̄чарийосмӣ’’ти катхайати. бхан̣атӣти ‘‘дхутан̇гикомхӣ’’ти па̄кат̣ам̣ кароти. дӣпайатӣти ‘‘рӯпаджджха̄нам̣ ла̄бхӣмхӣ’’ти паридӣпайати. вохаратӣти ‘‘арӯпаджджха̄нам̣ ла̄бхӣмхӣ’’ти ва̄кйабхедам̣ кароти.

кхандхакусала̄ти пан̃часу кхандхесу салаккхан̣аса̄ман̃н̃алаккхан̣есу чхека̄, н̃а̄татӣран̣апаха̄навасена кусала̄ти аттхо. дха̄туа̄йатанапат̣иччасамуппа̄да̄дӣсупи есева найо. нибба̄накусала̄ти нибба̄не чхека̄. анарийа̄нанти на арийа̄нам̣. есо дхаммоти есо сабха̄во. ба̄ла̄нанти апан̣д̣ита̄нам̣. асаппуриса̄нанти на собханапуриса̄нам̣. атта̄ти атта̄нам̣.

18. сантоти ра̄га̄дикилесӯпасамена санто. татха̄ абхиниббутатто. ити’ханти сӣлесу акаттхама̄ноти ‘‘ахамасми сӣласампанно’’тиа̄дина̄ найена ити сӣлесу акаттхама̄но, сӣланимиттам̣ аттупана̄йикам̣ ва̄чам̣ абха̄сама̄ноти вуттам̣ хоти. тамарийадхаммам̣ кусала̄ вадантӣти тасса там̣ акаттханам̣ ‘‘арийадхаммо есо’’ти буддха̄дайо кхандха̄дикусала̄ ваданти. йассуссада̄ наттхи кухин̃чи локети йасса кхӣн̣а̄савасса ра̄га̄дайо саттуссада̄ кухин̃чи локе наттхи. тасса там̣ акаттханам̣ ‘‘арийадхаммо есо’’ти евам̣ кусала̄ вадантӣти самбандхо.

сантоти мӯлападам̣. ра̄гасса самитатта̄ти ран̃джаналаккхан̣асса ра̄гасса самитабха̄вена. доса̄дӣсупи есева найо. виджджха̄татта̄ти саббапарил̣а̄ха̄нам̣ джха̄питатта̄. ниббутатта̄ти саббасанта̄па̄нам̣ нибба̄питабха̄вена. вигататта̄ти сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ вигатабха̄вена дӯрабха̄вена. пат̣ипассаддхатта̄ти сабба̄ка̄рена абхаббуппаттикабха̄вена. саттаннам̣ дхамма̄нам̣ бхиннатта̄ бхиккхӯти упари ваттабба̄нам̣ саттадхамма̄нам̣ бхиндитва̄ т̣хитабха̄вена бхиккху. сакка̄йадит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄соти име тайо килеса̄ сота̄паттимаггена бхинна̄, ра̄го досоти име две килеса̄ ол̣а̄рика̄ сакада̄га̄мимаггена бхинна̄, те ева ан̣усахагата̄ ана̄га̄мимаггена бхинна̄, мохо ма̄ноти име две килеса̄ арахаттамаггена бхинна̄. авасесе килесе дассетум̣ ‘‘бхинна̄сса хонти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄’’ти а̄ха. сам̣килесика̄ти килесапаччайа̄. понобхавика̄ти пунаббхавада̄йика̄. садара̄ти килесадаратха̄ еттха сантӣти садара̄. ‘‘саддара̄’’типи па̄т̣хо, сахадаратха̄ти аттхо. дуккхавипа̄ка̄ти пхалака̄ле дуккхада̄йика̄. а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄ти ана̄гате джа̄тиджара̄маран̣асса паччайа̄.

паджджена катена аттана̄ти га̄тха̄йа айам̣ пин̣д̣аттхо – йо аттана̄ бха̄витена маггена паринибба̄нам̣ гато, килесапаринибба̄нам̣ патто, паринибба̄нагататта̄ ева ча витин̣н̣акан̇кхо, випаттисампаттиха̄нивуддхиуччхедасассатаапун̃н̃апун̃н̃аппабхедам̣ бхаван̃ча вибхаван̃ча виппаха̄йа маггава̄сам̣ вуситава̄ кхӣн̣апунаббхавоти етесам̣ тхутивачана̄нам̣ арахо со бхиккхӯти.

итиханти, идахантӣти дувидхо па̄т̣хо. итӣти падасандхиа̄дайо сандха̄йа ‘‘идаха’’нти па̄т̣хам̣ на роченти. таттха итӣти йам̣ вуттам̣. падасандхӣти пада̄нам̣ сандхи падасандхи, падагхат̣ананти аттхо. падасам̣сагготи пада̄нам̣ екӣбха̄во. падапа̄рипӯрӣти пада̄нам̣ парипӯран̣ам̣ двиннам̣ пада̄нам̣ екӣбха̄во. аккхарасамава̄йоти екӣбхӯтопи апарипун̣н̣опи хоти, айам̣ на евам̣. аккхара̄нам̣ самава̄йо саннипа̄то хотӣти дассанаттхам̣ ‘‘аккхарасамава̄йо’’ти а̄ха. бйан̃джанасилит̣т̣хата̄ти бйан̃джанасамуччайо падамӣти вутта̄нам̣ бйан̃джана̄нам̣ аттхабйан̃джана̄нам̣ аттхабйаттика̄ран̣а̄нам̣ ва̄ мадхурабха̄ватта̄ па̄т̣хасса мудубха̄во. пада̄нупуббата̄ метанти пада̄нам̣ анупуббабха̄во пада̄нупуббата̄, падапат̣ипа̄т̣ибха̄воти аттхо. метанти етам̣. катаманти че? итӣти идам̣. метанти еттха ма-ка̄ро падасандхивасена вутто. каттхӣ хотӣти ‘‘ахамасми сӣласампанно’’ти атта̄нам̣ уккам̣сетва̄ катханасӣло хоти. каттхатӣти вуттанайена катхайати. викаттхатӣти вивидха̄ катхайати. каттхана̄ти катхана̄. а̄ратоти дӯрато рато. виратоти т̣ха̄насан̇кантивасена вигатабха̄вена рато. пат̣ивиратоти тато ниваттитва̄ сабба̄ка̄рена вийутто хутва̄ рато. таттха писа̄чам̣ вийа дисва̄ пала̄то а̄рато. хаттхимхи мадданте вийа паридха̄витва̄ гато вирато. йодхасампаха̄рам̣ вийа потхетва̄ маддетва̄ гато пат̣ивирато.

кхӣн̣а̄савасса̄ти кхӣн̣акилеса̄савасса. каммуссадоти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄раапун̃н̃а̄бхисан̇кха̄раа̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄расан̇кха̄та̄нам̣ камма̄нам̣ уссадо уссанната̄. йассимети йасса кхӣн̣а̄савасса име уссада̄.

19. евам̣ кхӣн̣а̄савапат̣ипаттим̣ дассетва̄ ида̄ни дит̣т̣хигатика̄нам̣ титтхийа̄нам̣ пат̣ипаттин̃ча дассенто а̄ха ‘‘пакаппита̄ сан̇кхата̄’’ти. таттха пакаппита̄ти парикаппита̄. сан̇кхата̄ти паччайа̄бхисан̇кхата̄. йасса̄ти йасса кассачи дит̣т̣хигатикасса. дхамма̄ти дит̣т̣хийо. пураккхата̄ти пурато ката̄. сантӣти сам̣виджджанти. авӣвада̄та̄ти авода̄та̄. йадаттани пассати а̄нисам̣сам̣, там̣ ниссито куппапат̣иччасантинти йассете дит̣т̣хидхамма̄ ‘пураккхата̄ авода̄та̄ санти, со евам̣видхо йасма̄ аттани тасса̄ дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хадхаммикан̃ча сакка̄ра̄дим̣, сампара̄йикан̃ча гативисеса̄дим̣ а̄нисам̣сам̣ сампассати, тасма̄ тан̃ча а̄нисам̣сам̣, тан̃ча куппата̄йа ча пат̣иччасамуппанната̄йа ча саммутисантита̄йа ча куппапат̣иччасантисан̇кха̄там̣ дит̣т̣хим̣ ниссито ча хоти. со там̣ нисситатта̄ атта̄нам̣ ва̄ уккам̣сеййа, паре ва̄ вамбхеййа абхӯтехипи гун̣адосехи.

сан̇кхата̄ти мӯлападам̣. сан̇кхата̄ти паччайехи сама̄гантва̄ ката̄. упасаггавасена падам̣ вад̣д̣хитам̣. абхисан̇кхата̄ти паччайехи абхиката̄. сан̣т̣хапита̄ти паччайавасенева самма̄ т̣хапита̄. аничча̄ти хутва̄ абха̄вена. пат̣иччасамуппанна̄ти ваттха̄рамман̣ам̣ пат̣ичча уппанна̄. кхайадхамма̄ти камена кхайасабха̄ва̄. вайадхамма̄ти паваттивасена париха̄йанасабха̄ва̄. вира̄гадхамма̄ти аниваттӣ хутва̄ вигаччханасабха̄ва̄. ниродхадхамма̄ти нируджджханасабха̄ва̄, ануппаттидхамма̄ хутва̄ нируджджханасабха̄ва̄ти аттхо. дит̣т̣хигатикасса̄ти два̄сат̣т̣хидит̣т̣хийо гахетва̄ т̣хитапуггаласса.

пуреккха̄ра̄ти пуре ката̄. тан̣ха̄дхаджоти усса̄питат̣т̣хена тан̣ха̄дхаджо, тан̣ха̄пат̣а̄ка̄ асса аттхӣти тан̣ха̄дхаджо. пуреча̄рикат̣т̣хена тан̣ха̄ ева кету асса̄ти тан̣ха̄кету. тан̣ха̄дхипатеййоти чханда̄дхипативасена, тан̣ха̄ адхипатито а̄гата̄ти ва̄ тан̣ха̄дхипатеййо, тан̣ха̄дхипати ва̄ етасса аттхӣти тан̣ха̄дхипатеййо. дит̣т̣хидхаджа̄дӣсупи есева найо. авода̄та̄ти апарисуддха̄. сам̣килит̣т̣ха̄ти сайам̣ килит̣т̣ха̄. сам̣килесика̄ти тапанӣйа̄.

две а̄нисам̣се пассатӣти две гун̣е даккхати. дит̣т̣хадхаммикан̃ча а̄нисам̣санти имасмим̣йева аттабха̄ве паччаккхадхамма̄нисам̣сан̃ча. сампара̄йиканти паралоке паттаббам̣ а̄нисам̣сан̃ча. йам̣дит̣т̣хико саттха̄ хотӣти саттха̄ йатха̄ладдхико бхавати. там̣дит̣т̣хика̄ са̄вака̄ хонтӣти тасса вачанам̣ сун̣анта̄ са̄вака̄пи татха̄ладдхика̄ хонти. саккаронтӣти сакка̄раппаттам̣ каронти. гарум̣ каронтӣти гарука̄раппаттам̣ каронти. ма̄нентӣти манаса̄ пийа̄йанти. пӯджентӣти чатупаччайа̄бхиха̄рапӯджа̄йа пӯдженти. апачитим̣ каронтӣти апачитиппаттам̣ каронти. таттха йасса чатта̄ро паччайе саккаритва̄ суабхисан̇кхате пан̣ӣте катва̄ денти, со саккато. йасмим̣ гарубха̄вам̣ пат̣т̣хапетва̄ денти, со гарукато. йам̣ манаса̄ пийа̄йанти, со ма̄нито. йасса саббампетам̣ каронти, со пӯджито. йасса абхива̄данапаччупат̣т̣ха̄наан̃джаликамма̄дивасена параманипаччака̄рам̣ каронти, со апачито. кечи ‘‘саккаронти ка̄йена, гарум̣ каронти ва̄ча̄йа, ма̄ненти читтена, пӯдженти ла̄бхена̄’’ти ван̣н̣айанти. алам̣ на̄гатта̄йа ва̄ти на̄габха̄ва̄йа на̄гара̄джабха̄ва̄йа ва̄ алам̣ парийаттам̣. супан̣н̣атта̄йа ва̄ти супан̣н̣ара̄джабха̄ва̄йа. йаккхатта̄йа ва̄ти йаккхасена̄патибха̄ва̄йа. асуратта̄йа ва̄ти асурабха̄ва̄йа. гандхаббатта̄йа ва̄ти гандхаббадевагхат̣е ниббаттабха̄ва̄йа. маха̄ра̄джатта̄йа ва̄ти чатуннам̣ маха̄ра̄джа̄нам̣ ан̃н̃атарабха̄ва̄йа. индатта̄йа ва̄ти саккабха̄ва̄йа. брахматта̄йа ва̄ти брахмака̄йика̄дӣнам̣ ан̃н̃атарабха̄ва̄йа. деватта̄йа ва̄ти саммутидева̄дӣнам̣ ан̃н̃атарабха̄ва̄йа. суддхийа̄ти парисуддхабха̄ва̄йа алам̣ парийаттам̣. висуддхийа̄ти саббамаларахитааччантапарисуддхабха̄ва̄йа. парисуддхийа̄ти сабба̄ка̄рена парисуддхабха̄ва̄йа.

таттха тираччха̄найонийам̣ адхипаччаттам̣ суддхийа̄. девалоке адхипаччаттам̣ висуддхийа̄. брахмалоке адхипаччаттам̣ парисуддхийа̄. чатура̄сӣтикаппасахасса̄ни атиккамитва̄ муччанаттхам̣ муттийа̄. антара̄йа̄бха̄вена муччанаттхам̣ вимуттийа̄. сабба̄ка̄рена муттийа̄ паримуттийа̄. суджджхантӣти тасмим̣ самайе паббаджитабха̄вена суддхим̣ па̄пун̣анти. висуджджхантӣти паббаджджам̣ гахетва̄ пат̣ипаттийа̄ йуттабха̄вена вивидхена суджджханти. парисуджджхантӣти ниппхаттим̣ па̄петва̄ сабба̄ка̄рена суджджханти. муччанти тесам̣ самайантарадхаммена. вимуччанти етасса саттхуно ова̄дена. паримуччанти етасса саттхуно ануса̄санена. суджджхисса̄мӣтиа̄дайо ана̄гатавасена вутта̄. а̄йатим̣ пхалапа̄т̣икан̇кхӣти ана̄гате випа̄капхалама̄кан̇кхама̄но. идам̣ дит̣т̣хигатика̄нам̣ иччха̄маттам̣. дит̣т̣хигатан̃хи иджджхама̄нам̣ нирайам̣ ва̄ тираччха̄найоним̣ ва̄ ниппха̄дети.

аччантасантӣти атиантаниссаран̣асанти. тадан̇гасантӣти пат̣хамаджджха̄на̄дигун̣ан̇гена нӣваран̣а̄диагун̣ан̇гам̣ саметӣти джха̄нам̣ тадан̇гасанти. саммутисантӣти сама̄ха̄равасена дит̣т̣хисанти. та̄ вибха̄гато дассетум̣ ‘‘катама̄ аччантасантӣ’’тиа̄дима̄ха. аматам̣ нибба̄нанти евама̄дайо хет̣т̣ха̄ вуттаттха̄йева. пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса нӣваран̣а̄ санта̄ хонтӣти евама̄дайо анто аппана̄йам̣ атисайавасена вутта̄. апи ча саммутисанти имасмим̣ аттхе адхиппета̄, сантӣти итаре две сантийо пат̣иккхипитва̄ саммутисантимева дӣпети. куппасантинти випа̄каджанакавасена париваттанавасена чаласантим̣. пакуппасантинти висесена чаласантим̣. еритасантинти кампанасантим̣. самеритасантинти висесена кампитасантим̣. чалитасантинти тассева вевачанам̣. гхат̣т̣итасантинти пӣл̣итасантим̣. сантим̣ нисситоти дит̣т̣хисан̇кха̄там̣ сантим̣ ниссито. асситоти а̄сито висесена ниссито. аллӣноти екӣбхӯто.

20. евам̣ ниссите та̄ва ‘‘дит̣т̣хӣнивеса̄…пе… а̄дийатӣ ча дхамма’’нти таттха дит̣т̣хӣнивеса̄ти идам̣сачча̄бхинивесасан̇кха̄та̄ни дит̣т̣хинивесана̄ни. на хи сва̄тиватта̄ти сукхена ативаттитабба̄ на хонти. дхаммесу ниччхеййа самуггахӣтанти два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатесу там̣ там̣ самуггахитам̣ абхинивит̣т̣хадхаммам̣ ниччхинитва̄ паватта̄ дит̣т̣хинивеса̄ на хи сва̄тиватта̄ти вуттам̣ хоти. тасма̄ наро тесу нивесанесу, нирассатӣ а̄дийатӣ ча дхамманти йасма̄ на хи сва̄тиватта̄, тасма̄ наро тесуйева дит̣т̣хинивесанесу аджасӣлагосӣлакуккурасӣлапан̃ча̄тапамаруппапа̄тауккут̣икаппадха̄накан̣т̣ака̄пассайа̄дибхедам̣ саттха̄рам̣ дхаммаккха̄нам̣ ган̣а̄дибхедан̃ча там̣ там̣ дхаммам̣ нирассати ча а̄дийати ча джахати ча ган̣ха̄ти ча ванамаккат̣о вийа там̣ там̣ са̄кханти вуттам̣ хоти.

евам̣ нирассанто ча а̄дийанто ча анават̣т̣хитачиттатта̄ асантехипи гун̣адосехи аттано ва̄ парасса ва̄ йаса̄йасам̣ уппа̄деййа. дуративатта̄ти атиккамитум̣ дуккха̄. дуттара̄ти дууттара̄. дуппатара̄ дуссаматиккама̄ дуббиниватта̄ти упасаггена вад̣д̣хита̄.

ниччхинитва̄ти сассатавасена ниччхайам̣ катва̄. виниччхинитва̄ти аттавасена на̄на̄видхена виниччхайам̣ катва̄. вичинитва̄ти парийеситва̄. павичинитва̄ти аттанийавасена сабба̄ка̄рена парийеситва̄. ‘‘ничинитва̄ виччинитва̄’’типи па̄т̣хо. одхигга̄хоти авадхийитва̄ га̄хо. билагга̄хоти кот̣т̣ха̄савасена га̄хо ‘‘биласо вибхаджитва̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.378; ма. ни. 1.111) вийа. варагга̄хоти уттамага̄хо. кот̣т̣ха̄сагга̄хоти авайававасена га̄хо. уччайагга̄хоти ра̄сивасена га̄хо. самуччайагга̄хоти кот̣т̣ха̄савасена ра̄сивасена ча га̄хо. идам̣ саччанти идамева сабха̄вам̣. таччханти татхабха̄вам̣ авипарӣтасабха̄вам̣. татханти випарин̣а̄марахитам̣. бхӯтанти виджджама̄нам̣. йа̄тха̄ванти йатха̄сабха̄вам̣. авипарӣтанти на випарӣтам̣.

нирассатӣти ниассати виккхипати. паравиччхиндана̄йа ва̄ти парехи виссаджджа̄панена. анабхисамбхун̣анто ва̄ти асампа̄пун̣анто ва̄ асакконто ва̄ виссаджджети. паро виччхиндетӣти ан̃н̃о вийогам̣ кароти. наттхеттха̄ти наттхи еттха. сӣлам̣ анабхисамбхун̣антоти сӣлам̣ асампа̄денто. сӣлам̣ нирассатӣти сӣлам̣ виссаджджети. ито паресупи есева найо.

21. йо пана̄йам̣ саббадит̣т̣хигата̄дидосадхунана̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гататта̄ дхоно, тасса дхонасса хи…пе… анӯпайо со. ким̣ вуттам̣ хоти? дхонадхаммасаманна̄гама̄ дхонасса дхутасаббапа̄пасса арахато каттхачи локе тесу тесу бхавесу сам̣каппана̄ дит̣т̣хи наттхи. со тасса̄ дит̣т̣хийа̄ абха̄ва̄, йа̄йа ча аттана̄ катам̣ па̄пакаммам̣ пат̣иччха̄дента̄ титтхийа̄ ма̄йа̄йа ва̄ ма̄нена ва̄ евам̣ агатим̣ гаччханти, тампи ма̄йан̃ча ма̄нан̃ча паха̄йа дхоно ра̄га̄дӣнам̣ доса̄нам̣ кена гаччхеййа, дит̣т̣хадхамме сампара̄йе ва̄ нирайа̄дӣсу гативисесесу кена сан̇кхам̣ гаччхеййа, анӯпайо со, со хи тан̣ха̄дит̣т̣хиупайа̄нам̣ двиннам̣ абха̄вена анӯпайоти.

ким̣ ка̄ран̣а̄ти кена ка̄ран̣ена. дхона̄ вуччати пан̃н̃а̄ти дхона̄ ити ким̣ка̄ран̣а̄ пан̃н̃а̄ катхӣйати. та̄йа пан̃н̃а̄йа ка̄йадуччаританти та̄йа вуттаппака̄ра̄йа пан̃н̃а̄йа ка̄йато паваттам̣ дут̣т̣ху килесапӯтикатта̄ ва̄ чаританти ка̄йадуччаритам̣. дхӯтан̃ча дхотан̃ча̄ти кампитан̃ча дховитан̃ча. сандхотан̃ча̄ти самма̄ дховитан̃ча. ниддхотан̃ча̄ти висесена сут̣т̣ху ниддхотан̃ча. ра̄го дхуто ча̄тиа̄дайо чатуннам̣ магга̄нам̣ васена йоджетабба̄.

самма̄дит̣т̣хийа̄ миччха̄дит̣т̣хи дхута̄ ча̄ти маггасампайутта̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ миччха̄дит̣т̣хи кампита̄ чалита̄ дховита̄. самма̄сан̇каппа̄дӣсупи есева найо. вуттан̃хетам̣ ‘‘самма̄дит̣т̣хикасса, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи ниджджин̣н̣а̄ хотӣ’’ти суттам̣ (а. ни. 10.106; дӣ. ни. 3.360) виттха̄ретаббам̣. самма̄н̃а̄н̣ена̄ти маггасампайуттан̃а̄н̣ена, паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена ва̄. миччха̄н̃а̄н̣анти випарӣтан̃а̄н̣ам̣ айа̄тха̄ван̃а̄н̣ам̣, па̄пакирийа̄су упачинта̄васена па̄пам̣ катва̄ ‘‘сукатам̣ майа̄’’ти паччавеккхан̣а̄ка̄рена ча уппанно мохо. самма̄вимуттийа̄ миччха̄вимуттӣти самуччхедавимуттийа̄ випарӣта̄ айа̄тха̄вавимуттийева четовимуттисан̃н̃ита̄.

араха̄ имехи дхонеййехи дхаммехӣти ра̄га̄дӣхи килесехи дӯре т̣хито араха̄ имехи вуттаппака̄рехи килесадхованехи дхаммехи упето хоти. дхоноти дхоно пуггало, тенева ‘‘со дхутара̄го’’тиа̄дайо а̄ха.

ма̄йа̄ вуччати ван̃чаника̄чарийа̄ти ван̃чанакирийам̣ ван̃чанакаран̣ам̣ асса̄ аттхӣти ван̃чаника̄чарийа̄. тасса пат̣иччха̄данахетӯти тесам̣ дуччарита̄нам̣ аппака̄санака̄ран̣а̄. па̄пикам̣ иччхам̣ пан̣идахатӣти ла̄макам̣ паттханам̣ патит̣т̣ха̄пети. ‘‘ма̄ мам̣ джан̃н̃а̄’’ти иччхатӣти ‘‘майхам̣ катам̣ па̄пам̣ паре ма̄ джа̄ним̣сӯ’’ти пачча̄сӣсати. сан̇каппетӣти витаккам̣ уппа̄дети. ва̄чам̣ бха̄сатӣти джа̄нам̣йева пан̣н̣аттим̣ вӣтиккаманто бхиккху бха̄рийам̣ кароти. ‘‘амха̄кам̣ вӣтиккамат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхӣ’’ти упасанто вийа бха̄сати. ка̄йена параккаматӣти ‘‘майа̄ катам̣ идам̣ па̄пакаммам̣ ма̄ кечи джа̄ним̣сӯ’’ти ка̄йена ваттам̣ кароти. виджджама̄надосапат̣иччха̄данато чаккхумоханама̄йа̄ асса̄ти ма̄йа̄вӣ, ма̄йа̄вино бха̄во ма̄йа̄вита̄. катва̄ па̄пам̣ пуна пат̣иччха̄данато атичча ассарати ета̄йа саттоти аччасара̄. ка̄йава̄ча̄кирийа̄хи ан̃н̃атха̄ дассанато ван̃четӣти ван̃чана̄. ета̄йа сатта̄ никаронтӣти никати, миччха̄ каронтӣти аттхо. ‘‘на̄хам̣ евам̣ каромӣ’’ти па̄па̄нам̣ виккхипанато никиран̣а̄. ‘‘на̄хам̣ евам̣ каромӣ’’ти париваджджанато парихаран̣а̄. ка̄йа̄дӣхи сам̣харан̣ато гӯхана̄. самабха̄гена гӯхана̄ паригӯхана̄. тин̣апан̣н̣ехи вийа гӯтхам̣ ка̄йавачӣкаммехи па̄пам̣ чха̄детӣти чха̄дана̄. саббато бха̄гена чха̄дана̄ париччха̄дана̄. на утта̄ним̣ катва̄ дассетӣти анутта̄никаммам̣. на па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетӣти ана̄викаммам̣. сут̣т̣ху чха̄дана̄ воччха̄дана̄. катапат̣иччха̄данавасена пунапи па̄пасса каран̣ато па̄пакирийа̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ катапат̣иччха̄даналаккхан̣а̄ ма̄йа̄ на̄ма вуччати, йа̄йа саманна̄гато пуггало бхасмапат̣иччханно вийа ан̇га̄ро, удакапат̣иччханно вийа кха̄н̣у, пилотикапаливет̣хитам̣ вийа ча саттхам̣ хоти.

екавидхена ма̄ноти екапариччхедена екакот̣т̣ха̄сена ма̄но. йа̄ читтасса уннатӣти йа̄ читтасса аббхусса̄пана̄, айам̣ ма̄ноти аттхо. еттха пуггалам̣ ана̄маситва̄ ниббаттитама̄нова вутто.

аттуккам̣санама̄ноти атта̄нам̣ упари т̣хапанама̄но. паравамбханама̄ноти паре ла̄макакаран̣ама̄но. име две ма̄на̄ йебхуййена татха̄ паватта̄ка̄равасена вутта̄.

‘‘сеййохамасмӣ’’ти ма̄ноти джа̄тиа̄дӣни нисса̄йа ‘‘ахамасми сеййо’’ти уппанно ма̄но. садисама̄на̄дӣсупи есева найо. евамимепи тайо ма̄на̄ пуггалависесам̣ анисса̄йа татха̄ паватта̄ка̄равасена вутта̄. тесу екеко тин̣н̣ампи сеййасадисахӣна̄нам̣ уппаджджати. таттха ‘‘сеййохамасмӣ’’ти ма̄но сеййассева йа̄тха̄вама̄но, сеса̄нам̣ айа̄тха̄вама̄но. ‘‘садисохамасмӣ’’ти ма̄но садисассева йа̄тха̄вама̄но, сеса̄нам̣ айа̄тха̄вама̄но. ‘‘хӣнохамасмӣ’’ти ма̄но хӣнассева йа̄тха̄вама̄но, сеса̄нам̣ айа̄тха̄вама̄но.

чатуббидхена ма̄но локадхаммавасена вутто. пан̃чавидхена ма̄но пан̃чака̄магун̣авасена вутто. чхаббидхена ма̄но чаккха̄дисампаттивасена вутто. таттха ма̄нам̣ джанетӣти ма̄нам̣ уппа̄дети.

саттавидхена ма̄наниддесе ма̄ноти уннамо. атима̄ноти ‘‘джа̄тиа̄дӣхи майа̄ садисо наттхӣ’’ти атиккамитва̄ ман̃н̃анавасена уппанно ма̄но. ма̄на̄тима̄ноти ‘‘айам̣ пуббе майа̄ садисо, ида̄ни ахам̣ сет̣т̣хо, айам̣ хӣнатаро’’ти уппанно ма̄но. айам̣ бха̄ра̄тибха̄ро вийа пуримам̣ садисама̄нам̣ упа̄да̄йа ма̄на̄тима̄но на̄ма̄ти дассетум̣ ‘‘ма̄на̄тима̄но’’ти а̄ха. ома̄ноти хӣнама̄но. йо ‘‘хӣнохамасмӣ’’ти ма̄но на̄ма вутто, айам̣ ома̄но на̄ма. апи четтха ‘‘твам̣ джа̄тима̄, ка̄каджа̄ти вийа те джа̄ти. твам̣ готтава̄, чан̣д̣а̄лаготтам̣ вийа те готтам̣. туйхам̣ саро аттхи, ка̄касаро вийа те саро’’ти евам̣ атта̄нам̣ хет̣т̣ха̄ катва̄ паваттанавасена айам̣ ‘‘ома̄но’’ти ведитаббо.

адхима̄ноти чатта̄ри сачча̄ни аппатва̄ паттасан̃н̃исса, чатӯхи маггехи каттаббе кичче акатейева катасан̃н̃исса, чатусаччадхамме анадхигате адхигатасан̃н̃исса, арахатте асаччхикате саччхикатасан̃н̃исса уппанно адхигатама̄но адхима̄но на̄ма. айам̣ пана касса уппаджджати, касса на уппаджджатӣти? арийаса̄вакасса та̄ва на уппаджджати. со хи маггапхаланибба̄напахӣнакилеса̄васит̣т̣хакилесапаччавеккхан̣ена сан̃джа̄тасоманассо арийагун̣апат̣иведхе никкан̇кхо, тасма̄ сота̄панна̄дӣнам̣ ‘‘ахам̣ сакада̄га̄мӣ’’тиа̄дивасена ма̄но на уппаджджати, дуссӣласса ча на уппаджджати. со хи арийагун̣а̄дхигаме нира̄сова. сӣлаватопи париччаттакаммат̣т̣ха̄насса нидда̄ра̄мата̄димануйуттасса на уппаджджати, парисуддхасӣласса пана каммат̣т̣ха̄не аппаматтасса на̄марӯпам̣ ваваттхапетва̄ паччайапариггахена витин̣н̣акан̇кхасса тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре саммасантасса а̄раддхавипассакасса уппаджджати, уппанне ча суддхасаматхала̄бхӣ суддхавипассана̄ла̄бхӣ ва̄ антара̄ т̣хапети. со хи дасапи васса̄ни вӣсампи васса̄ни тим̣сампи васса̄ни асӣтипи васса̄ни килесасамуда̄ча̄рам̣ апассанто ‘‘ахам̣ сота̄панно’’ти ва̄ ‘‘сакада̄га̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘ана̄га̄мӣ’’ти ва̄ ман̃н̃ати, саматхавипассана̄ла̄бхӣ пана арахаттейева т̣хапети. тасса хи сама̄дхибалена килеса̄ виккхамбхита̄, випассана̄балена сан̇кха̄ра̄ супариггахита̄, тасма̄ сат̣т̣хипи васса̄ни асӣтипи васса̄ни вассасатампи килеса̄ на самуда̄чаранти, кхӣн̣а̄савассева читта̄ча̄ро хоти. со евам̣ дӣгхараттам̣ килесасамуда̄ча̄рам̣ апассанто антара̄ ат̣т̣хатва̄ва ‘‘араха̄ аха’’нти ман̃н̃ати.

асмима̄ноти рӯпе асмӣтиа̄дина̄ найена пан̃часу кхандхесу ‘‘ахам̣ рӯпа̄дайо’’ти уппанно ма̄но. миччха̄ма̄ноти па̄пакехи камма̄йатанасиппа̄йатанавиджджа̄т̣т̣ха̄насутапат̣ибха̄насӣлаббатехи, па̄пика̄йа ча дит̣т̣хийа̄ уппанно ма̄но. таттха па̄пакам̣ камма̄йатанам̣ на̄ма кеват̣т̣амаччхабандханеса̄да̄нам̣ каммам̣. па̄пакам̣ сиппа̄йатанам̣ на̄ма маччхаджа̄лакхипакумӣнакаран̣есу чева па̄саод̣д̣анасӯла̄ропана̄дӣсу ча чхеката̄. па̄пакам̣ виджджа̄т̣т̣ха̄нам̣ на̄ма йа̄ ка̄чи парӯпагха̄тавиджджа̄. па̄пакам̣ сутам̣ на̄ма бха̄ратайуддхасӣта̄харан̣а̄дипат̣исам̣йуттам̣. па̄пакам̣ пат̣ибха̄нам̣ на̄ма дуббха̄ситайуттам̣ каппана̄т̣акавилаппана̄дипат̣ибха̄нам̣. па̄пакам̣ сӣлам̣ на̄ма аджасӣлам̣ госӣлам̣. ватампи аджаватаговатамева. па̄пика̄ дит̣т̣хи пана два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигатесу йа̄ка̄чи дит̣т̣хи. ат̣т̣хавидхама̄но утта̄наттхойева.

нававидхена ма̄наниддесе сеййасса ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дайо нава ма̄на̄ пуггалам̣ нисса̄йа вутта̄. еттха пана сеййасса ‘‘сеййохамасмӣ’’ти ма̄но ра̄джа̄нан̃чева паббаджита̄нан̃ча уппаджджати. ра̄джа̄ хи ‘‘рат̣т̣хена ва̄ дханава̄ханехи ва̄ ко майа̄ садисо аттхӣ’’ти етам̣ ма̄нам̣ кароти. паббаджитопи ‘‘сӣладхутан̇га̄дӣхи ко майа̄ садисо аттхӣ’’ти етам̣ ма̄нам̣ кароти.

сеййасса ‘‘садисохамасмӣ’’ти ма̄нопи етесам̣йева уппаджджати. ра̄джа̄ хи ‘‘рат̣т̣хена ва̄ дханава̄ханехи ва̄ ан̃н̃ара̄джӯхи саддхим̣ майхам̣ ким̣ на̄на̄каран̣а’’нти етам̣ ма̄нам̣ кароти. паббаджитопи ‘‘сӣладхутан̇га̄дӣхи ан̃н̃ена бхиккхуна̄ майхам̣ ким̣ на̄на̄каран̣а’’нти етам̣ ма̄нам̣ кароти.

сеййасса ‘‘хӣнохамасмӣ’’ти ма̄нопи етесам̣йева уппаджджати. йасса хи ран̃н̃о рат̣т̣хам̣ ва̄ дханава̄хана̄дӣни ва̄ на̄тисампанна̄ни хонти, со ‘‘майхам̣ ра̄джа̄ти воха̄расукхаматтакамева, ким̣ ра̄джа̄ на̄ма аха’’нти етам̣ ма̄нам̣ кароти. паббаджитопи аппала̄бхасакка̄ро ‘‘ахам̣ дхаммакатхико, бахуссуто, маха̄тхероти катха̄маттамева, ким̣ дхаммакатхико на̄ма̄хам̣, ким̣ бахуссуто на̄ма̄хам̣, ким̣ маха̄тхеро на̄ма̄хам̣, йасса ме ла̄бхасакка̄ро наттхӣ’’ти етам̣ ма̄нам̣ кароти.

садисасса ‘‘сеййохамасмӣ’’ти ма̄на̄дайо амачча̄дӣнам̣ уппаджджанти. амаччо ва̄ хи рат̣т̣хийо ва̄ ‘‘бхогайа̄нава̄хана̄дӣхи ко майа̄ садисо ан̃н̃о ра̄джапурисо аттхӣ’’ти ва̄, ‘‘майхам̣ ан̃н̃ехи саддхим̣ ким̣ на̄на̄каран̣а’’нти ва̄, ‘‘амаччоти на̄мамева майхам̣, гха̄саччха̄данаматтампи ме наттхи, ким̣ амаччо на̄ма̄ха’’нти ва̄ ете ма̄не кароти.

хӣнасса ‘‘сеййохамасмӣ’’ти ма̄на̄дайо да̄са̄дӣнам̣ уппаджджанти. да̄со хи ‘‘ма̄тито ва̄ питито ва̄ ко майа̄ садисо ан̃н̃о да̄со на̄ма аттхи, ан̃н̃е джӣвитум̣ асакконта̄ куччхихету да̄са̄ на̄ма джа̄та̄, ахам̣ пана павен̣ӣа̄гататта̄ сеййо’’ти ва̄, ‘‘павен̣ӣа̄гатабха̄вена убхатосуддхикада̄саттена асукада̄сена на̄ма саддхим̣ ки майхам̣ на̄на̄каран̣а’’нти ва̄, ‘‘куччхивасена̄хам̣ да̄сабйам̣ упагато, ма̄та̄питукот̣ийа̄ пана ме да̄сат̣т̣ха̄нам̣ наттхи, ким̣ да̄со на̄ма аха’’нти ва̄ ете ма̄не кароти. йатха̄ ча да̄со, евам̣ пуккусачан̣д̣а̄ла̄дайопи ете ма̄не каронтийева.

еттха ча сеййасса ‘‘сеййохамасмӣ’’ти уппаннама̄нова йа̄тха̄вама̄но, итаре две айа̄тха̄вама̄на̄. татха̄ садисасса ‘‘садисохамасмӣ’’ти, хӣнасса ‘‘хӣнохамасмӣ’’ти уппаннама̄нова йа̄тха̄вама̄но, итаре две айа̄тха̄вама̄на̄. таттха йа̄тха̄вама̄на̄ арахаттамаггаваджджха̄, айа̄тха̄вама̄на̄ сота̄паттимаггаваджджха̄.

еттха ча сеййасса ‘‘сеййохамасмӣ’’ти ма̄но уттамасса уттамат̣т̣хена ‘‘ахам̣ сеййо’’ти евам̣ уппаннама̄но, сеййасса ‘‘садисохамасмӣ’’ти ма̄но уттамасса самат̣т̣хена ‘‘ахам̣ садисо’’ти евам̣ уппаннама̄но. сеййасса ‘‘хӣнохамасмӣ’’ти ма̄но уттамасса ла̄макат̣т̣хена ‘‘ахам̣ хӣно’’ти евам̣ уппаннама̄но. евам̣ сеййама̄но садисама̄но хӣнама̄ноти име тайо ма̄на̄ сеййасса уппаджджанти. садисасса̄пи ахам̣ сеййо, садисо, хӣноти тайо ма̄на̄ уппаджджанти. хӣнасса̄пи ахам̣ хӣно, садисо, сеййоти тайо ма̄на̄ уппаджджанти.

дасавидхама̄наниддесе идхекаччо ма̄нам̣ джанетӣти екаччо пуггало ма̄нам̣ джанайати. джа̄тийа̄ ва̄ти кхаттийабха̄ва̄диджа̄тисампаттийа̄ ва̄. готтена ва̄ти готамаготта̄дина̄ уккат̣т̣хаготтена ва̄. колапуттийена ва̄ти маха̄кулабха̄вена ва̄. ван̣н̣апоккхарата̄йа ва̄ти ван̣н̣асампаннасарӣрата̄йа ва̄. сарӣран̃хи ‘‘поккхара’’нти вуччати, тасса ван̣н̣асампаттийа̄ абхирӯпабха̄вена̄ти аттхо. дханена ва̄ти дханасампаннабха̄вена ва̄, майхам̣ нидха̄нагатасса дханасса пама̄н̣ам̣ наттхӣти аттхо. аджджхенена ва̄ти аджджха̄йанавасена ва̄. камма̄йатанена ва̄ти ‘‘авасеса̄ сатта̄ чхиннапаккхака̄касадиса̄, ахам̣ пана махиддхико маха̄нубха̄во’’ти ва̄, ‘‘ахам̣ йам̣ йам̣ каммам̣ кароми, там̣ там̣ самиджджхатӣ’’ти ва̄ евама̄динайаппаваттена камма̄йатанена ва̄. сиппа̄йатанена ва̄ти ‘‘авасеса̄ сатта̄ нисиппа̄, ахам̣ сиппава̄’’ти евама̄динайаппаваттена сиппа̄йатанена ва̄. виджджа̄т̣т̣ха̄нена ва̄ти идам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. сутена ва̄ти ‘‘авасеса̄ сатта̄ аппассута̄, ахам̣ пана бахуссуто’’ти евама̄дисутена ва̄. пат̣ибха̄нена ва̄ти ‘‘авасеса̄ сатта̄ аппат̣ибха̄на̄, майхам̣ пана пат̣ибха̄наппама̄н̣ам̣ наттхӣ’’ти евама̄дипат̣ибха̄нена ва̄. ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ ваттхуна̄ти авуттена ан̃н̃ена ваттхуна̄ ва̄. йо еварӯпо ма̄ноти ма̄накаран̣авасена ма̄но. ман̃н̃ана̄ ман̃н̃итаттанти а̄ка̄рабха̄ваниддесо. усситат̣т̣хена уннати. йассуппаджджати, там̣ пуггалам̣ унна̄мети уккхипитва̄ т̣хапетӣти унна̄мо. самусситат̣т̣хена дхаджо. уккхипанат̣т̣хена читтам̣ сампагган̣ха̄тӣти сампагга̄хо. кету вуччати бахӯсу дхаджесу аччуггатадхаджо. ма̄нопи пунаппунам̣ уппаджджама̄но апара̄паре упа̄да̄йа аччуггатат̣т̣хена кету вийа̄ти кету, там̣ кетум̣ иччхатӣти кетукамйам̣, тасса бха̄во кетукамйата̄. са̄ пана читтасса, на аттано. тена вуттам̣ ‘‘кетукамйата̄ читтасса̄’’ти. ма̄насампайуттан̃хи читтам̣ кетум̣ иччхати, тасса бха̄во, кетусан̇кха̄то ма̄ноти. дхоно ма̄йан̃ча ма̄нан̃ча паха̄йа паджахитва̄ йо со дхоно араха̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайена виноданабйантикаран̣а̄дивасена килесе паджахитва̄ т̣хито, со тена ра̄га̄дина̄ килесена гаччхеййа.

нерайикоти ва̄ти нирайе ниббаттакасаттоти ва̄. тираччха̄найоника̄дӣсупи есева найо. со хету наттхӣти йена джанакахетуна̄ гатийа̄дӣсу ниббаттеййа, со хету наттхи. паччайоти тассева вевачанам̣. ка̄ран̣анти т̣ха̄нам̣. ка̄ран̣ан̃хи тада̄йаттавуттита̄йа аттано пхаласса т̣ха̄нанти вуччати. тасма̄ йена хетуна̄ йена паччайена гатийа̄дӣсу ниббаттеййа, там̣ ка̄ран̣ам̣ наттхи.

22. йо пана несам̣ двиннам̣ упайа̄нам̣ бха̄вена упайо хоти, со упайо хи…пе… дит̣т̣химидхева саббанти. таттха упайоти тан̣ха̄дит̣т̣хиниссито. дхаммесу упети ва̄данти ‘‘ратто’’ти ва̄ ‘‘дут̣т̣хо’’ти ва̄ евам̣ тесу тесу дхаммесу упети ва̄дам̣. анӯпайам̣ кена катхам̣ вадеййа̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хиппаха̄нена пана анӯпайам̣ кхӣн̣а̄савам̣ кена ра̄гена ва̄ досена ва̄ катхам̣ ‘‘ратто’’ти ва̄ ‘‘дут̣т̣хо’’ти ва̄ вадеййа. евам̣ анупаваджджо ча со ким̣ титтхийа̄ вийа катапат̣иччха̄дако бхависсатӣти адхиппа̄йо. атта̄ ниратта̄ на хи тасса аттхӣти тасса хи аттадит̣т̣хи ва̄ уччхедадит̣т̣хи ва̄ наттхи, гахан̣амун̃чанам̣ ва̄пи аттанираттасан̃н̃итам̣ наттхи. ким̣ ка̄ран̣а̄ наттхӣти че? адхоси со дит̣т̣химидхева саббанти. йасма̄ со идхева аттабха̄ве н̃а̄н̣амбуна̄ саббадит̣т̣хигатам̣ адхоси паджахи винодесӣти арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ аттамано бхагавантам̣ абхива̄детва̄ пакка̄мӣти.

раттоти ва̄ти ра̄гена раттоти ва̄. дут̣т̣хоти ва̄тиа̄дӣсупи есева найо. те абхисан̇кха̄ра̄ аппахӣна̄ти йе пун̃н̃а̄пун̃н̃аа̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ра̄, те аппахӣна̄. абхисан̇кха̄ра̄нам̣ аппахӣнатта̄ти тесам̣ вуттаппака̄ра̄нам̣ камма̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ на пахӣнабха̄вена. гатийа̄ ва̄дам̣ упетӣти пан̃чаннам̣ гатӣнам̣ ан̃н̃атара̄йа катханам̣ упагаччхати. тенева̄ха – ‘‘нерайикоти ва̄…пе… ва̄дам̣ упети упагаччхатӣ’’ти. вадеййа̄ти катхеййа. гахитам̣ наттхӣти гахетаббам̣ наттхи. мун̃читаббам̣ наттхӣти мун̃читва̄ т̣хитатта̄ мочетаббам̣ наттхи.

йассаттхи гахитанти йасса пуггаласса ‘‘ахам̣ мама̄’’ти гахитам̣ аттхи. тассаттхи мун̃читаббанти тасса пуггаласса мочетаббам̣ аттхи. упари пада̄ни париваттетва̄ йоджетабба̄ни. гахан̣ам̣ мун̃чана̄ саматиккантоти гахан̣амочана̄ араха̄ атикканто. буддхипариха̄нивӣтиваттоти вад̣д̣хин̃ча париха̄нин̃ча атиккамитва̄ паватто. со вут̣т̣хава̄сотиа̄дим̣ катва̄ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄нӣти парийоса̄нам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. адхосӣти кантеси. дхуни сандхуни ниддхунӣти упасаггена падам̣ вад̣д̣хитам̣.

саддхаммаппаджджотика̄йа маха̄ниддесат̣т̣хакатха̄йа

дут̣т̣хат̣т̣хакасуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.