16. са̄рипуттасуттаниддесаван̣н̣ана̄

190. сол̣асаме на ме дит̣т̣хоти са̄рипуттасуттаниддесо. таттха ито пуббети ито сан̇кассанагаре отаран̣ато пуббе. ваггувадоти сундаравадо. тусита̄ ган̣има̄гатоти туситака̄йа̄ чавитва̄ ма̄тукуччхим̣ а̄гататта̄ тусита̄ а̄гато. ган̣а̄чарийатта̄ ган̣ӣ. сантут̣т̣хат̣т̣хена ва̄ туситасан̇кха̄та̄ девалока̄ ган̣им̣ а̄гато, тусита̄нам̣ ва̄ араханта̄нам̣ ган̣им̣ а̄гатоти.

имина̄ чаккхуна̄ти имина̄ аттабха̄вапарийа̄паннена пакатимам̣сачаккхуна̄. имина̄ аттабха̄вена̄ти имина̄ паччхимена аттабха̄вена. та̄ватим̣сабхаванети та̄ватим̣садевалоке. па̄риччхаттакамӯлети ковил̣а̄раруккхасса хет̣т̣ха̄. пан̣д̣укамбаласила̄йанти раттакамбаласадисапа̄са̄н̣апит̣т̣хе. вассам̣ вут̣т̣хоти вут̣т̣хавассо. деваган̣апаривутоти девасан̇гхена парива̄рито. отин̣н̣оти аватин̣н̣о. имам̣ дассанам̣ пуббети ан̃н̃атра имамха̄ дассана̄ пуббе. на дит̣т̣хоти ан̃н̃ада̄ на дит̣т̣хапуббо.

кхаттийасса ва̄ти кхаттийасса вадантасса на суто. бра̄хман̣а̄дӣсупи есева найо.

мадхуравадотиа̄дӣсу бйан̃джанасампаннам̣ мадхурам̣ вадатӣти мадхуравадо. пемаджанакам̣ пема̄рахам̣ вадатӣти пеманӣйавадо. хадайан̇гамачитте т̣хапанайогйам̣ вадатӣти хадайан̇гамавадо. каравӣкасакун̣асаддо вийа мадхурагхосо асса̄ти каравӣкарутаман̃джугхосо. виссат̣т̣хо ча̄ти апалибуддхо таттха таттха апаккхалано. вин̃н̃еййо ча̄ти сувиджа̄неййо ча. ман̃джу ча̄ти мадхуро ча. саванӣйо ча̄ти кан̣н̣асукхо ча. бинду ча̄ти гхано ча. ависа̄рӣ ча̄ти на паттхат̣о ча. гамбхӣро ча̄ти на утта̄но ча. нинна̄ди ча̄ти гхосаванто ча. асса̄ти асса саттхуно. бахиддха̄ париса̄йа̄ти парисато бахи. на ниччхаратӣти на никкхамати. ким̣ка̄ран̣а̄? еварӯпо мадхурасаддо никка̄ран̣а̄ ма̄ винассатӯти. брахмассароти ан̃н̃е чхиннассара̄пи бхиннассара̄пи ка̄кассара̄пи хонти, айам̣ пана маха̄брахмуно сарасадисена сарена саманна̄гато. маха̄брахмуно хи питтасемхехи апалибуддхатта̄ саро висуддхо хоти, бхагавата̄пи катакаммам̣ ваттхум̣ содхети, ваттхуно суддхатта̄ на̄бхито пат̣т̣ха̄йа самут̣т̣хаханто саро висуддхо ат̣т̣хан̇гасаманна̄гата̄ва самут̣т̣ха̄ти. каравӣко вийа бхан̣атӣти каравӣкабха̄н̣ӣ, маттакаравӣкарутаман̃джугхосоти аттхо.

та̄ретӣти акхемантат̣т̣ха̄нам̣ атикка̄мети. утта̄ретӣти кхемантабхӯмим̣ упаненто та̄рети. нитта̄ретӣти акхемантат̣т̣ха̄нато никкха̄менто та̄рети. пата̄ретӣти париггахетва̄ та̄рети, хаттхена париггахетва̄ вийа та̄ретӣти аттхо. саббампетам̣ та̄ран̣утта̄ран̣а̄дикхемантат̣т̣ха̄не т̣хапанамева̄ти а̄ха – ‘‘кхемантабхӯмим̣ сампа̄петӣ’’ти. саттети венеййасатте. маха̄гаханата̄йа маха̄наттхата̄йа дунниттарийата̄йа ча джа̄тийева канта̄ро джа̄тиканта̄ро, там̣ джа̄тиканта̄рам̣.

ган̣асса суссӯсатӣти ган̣о асса вачанам̣ суссӯсати сун̣а̄ти упалаккхети. сотам̣ одахатӣти сотука̄мата̄йа сотам̣ авадахати патит̣т̣ха̄пети. ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапетӣти н̃а̄тука̄мам̣ читтам̣ пан̣идахати. ган̣ам̣ акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ти джанасамӯхам̣ акосалласамбхӯта̄ акусала̄ ут̣т̣ха̄петва̄. кусале патит̣т̣ха̄петӣти косалласамбхӯте кусале т̣хапети. сан̇гхӣти ра̄сивасена сан̇гхо асса аттхӣти сан̇гхӣ. парисавасена ган̣о асса аттхӣти ган̣ӣ. ган̣асса а̄чарийоти ган̣а̄чарийо.

191. дутийага̄тха̄йа садевакасса локасса, йатха̄ диссатӣти садевакасса локасса вийа манусса̄нампи диссати. йатха̄ ва̄ диссатӣти таччхато авипарӣтато диссати. чаккхума̄ти уттамачаккхума̄. екоти паббаджджа̄сан̇кха̄та̄дӣхи еко. ратинти неккхаммаратиа̄дим̣.

патирӯпакоти суван̣н̣апатирӯпако кун̣д̣ало. маттика̄кун̣д̣алова̄ти маттика̄йа катакун̣д̣ало вийа. лохад̣д̣хама̄сова суван̣н̣ачханноти суван̣н̣ена пат̣иччханно лохама̄сако вийа. парива̄рачханна̄ти парива̄рена чха̄дита̄. анто асуддха̄ти аббхантарато ра̄га̄дӣхи апарисуддха̄. бахи собхама̄на̄ти чӣвара̄дӣхи ба̄хирато сундара̄.

акаппитаирийа̄патха̄ ча̄ти асаджджитаирийа̄патха̄. пан̣идхисампанна̄ти парипун̣н̣апаттхана̄.

висуддхасаддоти парисуддхакиттисаддо, йатха̄бхӯтатхутигхосоти аттхо. гатакиттисаддасилокоти киттисаддан̃ча силокан̃ча гахетва̄ чаран̣асӣло. каттха висуддхасаддоти че? ‘‘на̄габхаване ча супан̣н̣абхаване ча̄’’тиа̄дина̄ найена виттха̄ретва̄ вуттат̣т̣ха̄не. тато ча бхиййоти тато вуттаппака̄рато ча венеййавасена атирекатаропи диссати.

саббам̣ ра̄гатаманти сакалам̣ ра̄гандхака̄рам̣. досатама̄дӣсупи есева найо. андхакаран̣анти пан̃н̃а̄локанива̄ран̣акаран̣ам̣. ачаккхукаран̣анти пан̃н̃а̄чаккхуно акаран̣ам̣. ан̃н̃а̄н̣акаран̣анти н̃а̄н̣ена аджа̄нанакаран̣ам̣. пан̃н̃а̄ниродхиканти пан̃н̃а̄найанана̄сакам̣. вигха̄тапаккхиканти пӣл̣а̄кот̣т̣ха̄сикам̣. анибба̄насам̣ваттаниканти апаччайааматанибба̄наттха̄йа на сам̣ваттаникам̣.

саббам̣ там̣ тена бодхин̃а̄н̣ена буджджхӣти там̣ сакалам̣ тена чатумагган̃а̄н̣авасена буджджхи. пат̣хамамаггавасена джа̄ни анубуджджхи. дутийамаггавасена пуна ан̃н̃а̄си пат̣ивиджджхи. татийамаггавасена пат̣иведхам̣ па̄пун̣и самбуджджхи. чатуттхамаггавасена ниссесапат̣иведхена самма̄буджджхи. адхигаччхи пхассеси саччха̄ка̄сӣти етам̣ тайам̣ пхалавасена йоджетаббам̣. пат̣хамадутийавасена пат̣илабхи. татийавасена н̃а̄н̣апхассена пхуси. чатуттхавасена паччаккхам̣ ака̄си. атха ва̄ екекапхаласса тайопи лаббханти ева.

неккхаммаратинти паббаджджа̄дӣни нисса̄йа уппаннаратим̣. вивекаратинти ка̄йавивека̄димхи уппаннаратим̣. упасамаратинти килесавӯпасаме ратим̣. самбодхиратинти маггам̣ паччавеккхантасса уппаннаратим̣.

192. татийага̄тха̄йа бахӯнамидха баддха̄нанти идха бахӯнам̣ кхаттийа̄дӣнам̣ сисса̄нам̣. сисса̄ хи а̄чарийапат̣ибаддхавуттитта̄ ‘‘баддха̄’’ти вуччанти. аттхи пан̃хена а̄гаманти аттхико пан̃хена а̄гатомхи, аттхика̄нам̣ ва̄ пан̃хена а̄гаманам̣, пан̃хена аттхи а̄гаманам̣ ва̄ти.

буддхоти падасса абха̄вепи там̣ буддханти паде йо со буддхо, там̣ ниддиситука̄мена ‘‘буддхо’’ти вуттам̣. сайамбхӯти упадесам̣ вина̄ сайамева бхӯто. ана̄чарийакоти сайамбхӯпадасса аттхавиваран̣ам̣. йо хи а̄чарийам̣ вина̄ сачча̄ни пат̣ивиджджхати, со сайамбхӯ на̄ма хотӣти. пуббе анануссутесӯтиа̄ди ана̄чарийакабха̄васса аттхаппака̄санам̣. анануссутесӯти а̄чарийато анануссутесу. са̄манти сайамева. абхисамбуджджхӣти бхусам̣ самма̄ пат̣ивиджджхи. таттха ча саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣ӣти тесу ча саччесу саббан̃н̃убха̄вам̣ па̄пун̣и. йатха̄ сачча̄ни пат̣ивиджджханта̄ саббан̃н̃уно хонти, татха̄ сачча̄нам̣ пат̣ивиддхатта̄ евам̣ вуттам̣. ‘‘саббан̃н̃утам̣ патто’’типи па̄т̣хо. балесу ча васӣбха̄ванти дасасу ча татха̄гатабалесу иссарабха̄вам̣ па̄пун̣и. йо со евам̣ бхӯто, со буддхоти вуттам̣ хоти. таттха саббадхаммесу аппат̣ихатан̃а̄н̣анимитта̄нуттаравимоккха̄дхигамапарибха̄витакхандхасанта̄нам̣ упа̄да̄йа пан̣н̣аттико, саббан̃н̃утападат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ сачча̄бхисамбодхимупа̄да̄йа пан̣н̣аттико саттависесо буддхо. етта̄вата̄ аттхато буддхавибха̄вана̄ ката̄ хоти.

ида̄ни бйан̃джанато вибха̄венто ‘‘буддхоти кенат̣т̣хена буддхо’’тиа̄дима̄ха. таттха йатха̄ локе аваганта̄ ‘‘авагато’’ти вуччати, евам̣ буджджхита̄ сачча̄нӣти буддхо. йатха̄ пан̣н̣асоса̄ ва̄та̄ ‘‘пан̣н̣асуса̄’’ти вуччанти, евам̣ бодхета̄ паджа̄йа̄ти буддхо. саббан̃н̃ута̄йа буддхоти саббадхаммабуджджханасаматтха̄йа буддхийа̄ буддхоти вуттам̣ хоти. саббадасса̄вита̄йа буддхоти саббадхамма̄нам̣ н̃а̄н̣ачаккхуна̄ дит̣т̣хатта̄ буддхоти вуттам̣ хоти. анан̃н̃анеййата̄йа буддхоти ан̃н̃ена абодханӣйато сайамева буддхатта̄ буддхоти вуттам̣ хоти. висавита̄йа буддхоти на̄на̄гун̣авикасанато падумамива викасанат̣т̣хена буддхоти вуттам̣ хоти. кхӣн̣а̄савасан̇кха̄тена буддхотиа̄дӣхи чхахи парийа̄йехи читтасан̇кочакарадхаммаппаха̄нена нидда̄йа вибуддхо пурисо вийа саббакилесанидда̄йа вибуддхатта̄ буддхоти вуттам̣ хоти. сан̇кха̄ сан̇кха̄танти аттхато екатта̄ сан̇кха̄тена̄ти вачанасса кот̣т̣ха̄сена̄ти аттхо. тан̣ха̄лепадит̣т̣хилепа̄бха̄вена нирупалепасан̇кха̄тена сава̄сана̄нам̣ саббакилеса̄нам̣ пахӣнатта̄ екантавачанена висесетва̄ вуттам̣. екантаниккилесоти ра̄гадосамоха̄васесехи саббакилесехи никкилесо.

ека̄йанамаггам̣ гатоти буддхоти гаманаттха̄нам̣ дха̄тӯнам̣ буджджханаттхатта̄ буджджханаттха̄пи дха̄туйо гаманаттха̄ хонтева, тасма̄ ека̄йанамаггам̣ гататта̄ буддхоти вуттам̣ хоти. ека̄йанамагго четтха –

‘‘магго пантхо патхо паджджо, ан̃джасам̣ ват̣ума̄йанам̣;

на̄ва̄ уттарасетӯ ча, кулло ча бхиси сан̇камо’’ти. (чӯл̣ани. па̄ра̄йанаттхутига̄тха̄ниддеса 101) –

маггасса бахӯсу на̄месу айанана̄мена вуттамаггана̄мена вутто. тасма̄ екамаггабхӯто магго, на дведха̄патхабхӯтоти аттхо. атха ва̄ екена айитаббо магготи ека̄йанамагго. екена̄ти ган̣асан̇ган̣икам̣ паха̄йа павивиттена. айитабботи пат̣ипаджджитаббо, айанти ва̄ етена̄ти айано, сам̣са̄рато нибба̄нам̣ гаччхантӣти аттхо. екесам̣ айаноти ека̄йано. екесанти сет̣т̣ха̄нам̣. саббасаттасет̣т̣ха̄ ча самма̄самбуддха̄, тасма̄ екесам̣ маггабхӯто самма̄самбуддха̄нам̣ айанабхӯто магготи вуттам̣ хоти. айатӣти ва̄ айано, гаччхати паваттатӣти аттхо. екасмим̣ айано магготи ека̄йанамагго. екасмим̣йева буддхаса̄сане паваттама̄но магго, на ан̃н̃аттха̄ти вуттам̣ хоти. апи ча екам̣ айатӣти ека̄йано. пуббабха̄ге на̄на̄мукхабха̄вана̄найаппаваттопи апарабха̄ге екам̣ нибба̄намева гаччхатӣти вуттам̣ хоти, тасма̄ ека̄йанамагготи еканибба̄нагаманамагготи аттхо.

еко ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти на парехи буддхатта̄ буддхо, кинту сайамева ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхатта̄ буддхоти вуттам̣ хоти. абуддхивихататта̄ буддхипат̣ила̄бхатта̄ буддхоти буддхи буддхам̣ бодхоти парийа̄йавачанаметам̣. таттха йатха̄ ‘‘нӣлараттагун̣айога̄ нӣло пат̣о, ратто пат̣о’’ти вуччати, евам̣ буддхагун̣айога̄ ‘‘буддхо’’ти н̃а̄петум̣ вуттам̣.

тато парам̣ буддхоти нетам̣ на̄мантиа̄ди ‘‘аттхаманугата̄ айам̣ пан̃н̃аттӣ’’ти н̃а̄панаттхам̣ вуттам̣. таттха митта̄ саха̄йа̄. амачча̄ бхачча̄. н̃а̄тӣ питупаккхика̄. са̄лохита̄ ма̄тупаккхика̄. саман̣а̄ паббаджджупагата̄. бра̄хман̣а̄ бхова̄дино, самитапа̄паба̄хитапа̄па̄ ва̄. девата̄ сакка̄дайо брахма̄но ча. вимоккхантиканти вимоккхо арахаттамагго, вимоккхасса анто арахаттапхалам̣, тасмим̣ вимоккханте бхавам̣ вимоккхантикам̣ на̄мам̣. саббан̃н̃убха̄во хи арахаттамаггена сиджджхати, арахаттапхалодайе сиддхам̣ хоти. тасма̄ саббан̃н̃убха̄во вимоккханте бхаво хоти. там̣ немиттикампи на̄мам̣ вимоккханте бхавам̣ на̄ма хоти. тена вуттам̣ – ‘‘вимоккхантикаметам̣ буддха̄нам̣ бхагаванта̄на’’нти. бодхийа̄ мӯле саха саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса пат̣ила̄бха̄ти маха̄бодхируккхамӯле йатха̄вуттаккхан̣е саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса пат̣ила̄бхена саха. саччхика̄ пан̃н̃аттӣти арахаттапхаласаччхикирийа̄йа саббадхаммасаччхикирийа̄йа ва̄ джа̄та̄ пан̃н̃атти. йадидам̣ буддхоти пан̃н̃атти. айам̣ бйан̃джанато буддхавибха̄вана̄. ито парам̣ вахассетам̣ бха̄ранти парийоса̄нам̣ таттха таттха вуттанайатта̄ йатха̄па̄л̣имева ниййа̄ти.

193. чатуттхага̄тха̄йа виджигуччхатоти джа̄тиа̄дӣхи ат̣т̣ӣйато. риттама̄сананти вивиттам̣ ман̃чапӣт̣хам̣. паббата̄нам̣ гуха̄су ва̄ти паббатагуха̄су ва̄ риттама̄санам̣ бхаджатоти самбандхитаббам̣.

джа̄тийа̄ виджигуччхатоти джа̄тим̣ виджигуччхато. джара̄йа. бйа̄дхина̄тиа̄дӣсупи есева найо. бхаджатоти евама̄дӣсу бхаджатоти бхаджантасса. севатоти севантасса. нисеватоти самма̄ севантасса. сам̣севатоти пунаппунам̣ севантасса. пат̣исеватоти упагантва̄ севантасса. паббатапаббха̄ра̄ти паббатакуччхийо.

194. пан̃чамага̄тха̄йа учча̄вачесӯти хӣнапан̣ӣтесу. сайанесӯти виха̄ра̄дӣсу сена̄санесу. кӣванто таттха бхерава̄ти киттака̄ таттха бхайака̄ран̣а̄. ‘‘куванто’’типи па̄т̣хо, кӯджантоти часса аттхо.

кувантоти садда̄йанто. кӯджантоти абйаттасаддам̣ каронто. надантоти уккут̣т̣хим̣ каронто. саддам̣ каронтоти ва̄чам̣ бха̄санто. катӣти пуччха̄. киттака̄ти пама̄н̣апуччха̄. кӣватака̄ти париччхедапуччха̄. кӣвабахука̄ти пама̄н̣апариччхедапуччха̄. те бхерава̄ти ете бхайаджананупаддава̄ бхайа̄рамман̣а̄. кӣвабахука̄ти пуччхите а̄рамман̣е дассетум̣ ‘‘сӣха̄ бйаггха̄ дӣпӣ’’тиа̄дӣхи виссаджджети.

195. чхат̣т̣хага̄тха̄йа кати париссайа̄ти киттака̄ упаддава̄. агатам̣ дисанти нибба̄нам̣. тан̃хи агатапуббатта̄ агатам̣, ниддиситаббато диса̄ ча̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘агатам̣ диса’’нти. аматам̣ диса’’нтипи па̄т̣хо. абхисамбхавети абхисамбхавеййа. пантамхӣти парийанте.

агатапубба̄ са̄ диса̄ти йа̄ диса̄ супинантенапи на гатапубба̄. на са̄ диса̄ гатапубба̄ти еса̄ диса̄ вуттанайена на гатапубба̄. имина̄ дӣгхена аддхуна̄ти анена дӣгхака̄лена.

саматиттиканти антомукхават̣т̣илекхам̣ па̄петва̄ самабхаритам̣. анавасеканти анавасин̃чанакам̣ апарисин̃чанакам̣ катва̄. телапаттанти паккхиттателам̣ телапаттам̣. парихареййа̄ти хареййа а̄да̄йа гаччхеййа. евам̣ сачиттаманураккхети там̣ телабхаритам̣ паттам̣ вийа аттано читтам̣ ка̄йагата̄йа сатийа̄ гочаре чева сампайуттасатийа̄ ча̄ти убхиннам̣ антаре паккхипитва̄ йатха̄ мухуттампи бахиддха̄ гочаре на виккхипати, татха̄ пан̣д̣ито йога̄вачаро раккхеййа гопайеййа. ким̣ка̄ран̣а̄? етасса хи –

‘‘дунниггахасса лахуно, йаттхака̄манипа̄тино;

читтасса даматхо са̄дху, читтам̣ дантам̣ сукха̄вахам̣’’. (дха. па. 35);

тасма̄ –

‘‘судуддасам̣ сунипун̣ам̣, йаттхака̄манипа̄тинам̣;

читтам̣ раккхетха медха̄вӣ, читтам̣ гуттам̣ сукха̄вахам̣’’. (дха. па. 36);

идан̃хи –

‘‘дӯран̇гамам̣ екачарам̣, асарӣрам̣ гуха̄сайам̣;

йе читтам̣ сам̣йамессанти, моккханти ма̄рабандхана̄’’. (дха. па. 37);

итарасса пана –

‘‘анават̣т̣хитачиттасса, саддхаммам̣ авиджа̄нато;

париплавапаса̄дасса, пан̃н̃а̄ на парипӯрати’’. (дха. па. 38);

тхиракаммат̣т̣ха̄насаха̄йасса пана –

‘‘анавассутачиттасса, ананва̄хатачетасо;

пун̃н̃апа̄папахӣнасса, наттхи джа̄гарато бхайам̣’’. (дха. па. 39);

тасма̄ етам̣ –

‘‘пханданам̣ чапалам̣ читтам̣, дӯраккхам̣ дуннива̄райам̣;

уджум̣ кароти медха̄вӣ, усука̄рова теджанам̣’’. (дха. па. 33);

евам̣ уджум̣ каронто сачиттаманураккхе.

паттхайа̄но дисам̣ агатапуббанти имасмим̣ ка̄йагата̄сатикаммат̣т̣ха̄не каммам̣ а̄рабхитва̄ анаматагге сам̣са̄ре агатапуббам̣ дисам̣ паттхенто вуттанайена сакам̣ читтам̣ раккхеййа̄ти аттхо. ка̄ панеса̄ диса̄ на̄ма –

‘‘ма̄та̄пита̄ диса̄ пубба̄, а̄чарийа̄ даккхин̣а̄ диса̄;

путтада̄ра̄ диса̄ паччха̄, митта̄мачча̄ ча уттара̄.

‘‘да̄сакаммакара̄ хет̣т̣ха̄, уддхам̣ саман̣абра̄хман̣а̄;

ета̄ диса̄ намассеййа, аламатто куле гихӣ’’ти. (дӣ. ни. 3.273) –

еттха та̄ва ма̄та̄пита̄дайо ‘‘диса̄’’ти вутта̄.

‘‘диса̄ чатассо видиса̄ чатассо, уддхам̣ адхо даса диса̄ има̄йо;

катамам̣ дисам̣ тит̣т̣хати на̄гара̄джа̄, йамаддаса̄ супине чхаббиса̄н̣а’’нти. (джа̄. 1.16.104) –

еттха пураттхима̄дибхеда̄ диса̄ва ‘‘диса̄’’ти вутта̄.

‘‘ага̄рино аннадапа̄наваттхада̄, авха̄йика̄ тампи дисам̣ ваданти;

еса̄ диса̄ парама̄ сетакету, йам̣ патва̄ дуккхӣ сукхино бхавантӣ’’ти . (джа̄. 1.6.9) –

еттха нибба̄нам̣ ‘‘диса’’нти вуттам̣. идха̄пи тадева адхиппетам̣. тан̣хаккхайам̣ вира̄гантиа̄дӣхи диссати ападиссати тасма̄ ‘‘диса̄’’ти вуччати. анаматагге пана сам̣са̄ре кеначи ба̄лапутхуджджанена супиненапи агатапуббата̄йа ‘‘агатапубба̄ диса̄ на̄ма̄’’ти вуччати. там̣ паттхайантена ка̄йагата̄сатийа̄ його каран̣ӣйоти. ваджатотиа̄дӣсу еттха маггуппа̄дато самӣпам̣ ваджато. т̣хитиккхан̣е гаччхато. пхалодайато атиккамато.

антети антамхи т̣хите. пантети ванагаханагамбхӣре т̣хите. парийантети дӯрабха̄вена парийанте т̣хите. селантети паббата̄нам̣ анте. ванантети ванагхат̣а̄нам̣ анте. надантети надӣнам̣ анте. удакантети удака̄нам̣ парийанте. йаттха на касӣйати на вапӣйатӣти йасмим̣ касанан̃ча вапанан̃ча на карӣйати. джанантам̣ атиккамитва̄ т̣хите. манусса̄нам̣ анупача̄рети касанавапанавасена мануссехи анупачаритаббе сена̄сане.

196. саттамага̄тха̄йа кйа̄сса бйаппатхайо ассӯти кидиса̄ни тасса вачана̄ни ассу.

муса̄ва̄дам̣ паха̄йа̄ти еттха муса̄ти висам̣ва̄данапуреккха̄расса аттхабхан̃джанако вачӣпайого ка̄йапайого ва̄. висам̣ва̄дана̄дхиппа̄йена панасса парависам̣ва̄дакака̄йавачӣпайогасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ муса̄ва̄до. апаро найо – муса̄ти абхӯтам̣ атаччхам̣ ваттху, ва̄доти тасса бхӯтато таччхато вин̃н̃а̄панам̣. лаккхан̣ато пана ататхам̣ ваттхум̣ татхато парам̣ вин̃н̃а̄петука̄масса татха̄вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ муса̄ва̄до. со йаматтхам̣ бхан̃джати, тасса аппата̄йа аппаса̄ваджджо, махантата̄йа маха̄са̄ваджджо. апи ча гахат̣т̣ха̄нам̣ аттано сантакам̣ ада̄тука̄мата̄йа ‘‘наттхӣ’’тиа̄динайаппаватто аппаса̄ваджджо, саккхина̄ хутва̄ аттхабхан̃джанаттхам̣ вутто маха̄са̄ваджджо. паббаджита̄нам̣ аппакампи телам̣ ва̄ саппим̣ ва̄ лабхитва̄ хаса̄дхиппа̄йена ‘‘аджджа га̄ме телам̣ надӣ ман̃н̃е сандатӣ’’ти пӯран̣акатха̄найена паватто аппаса̄ваджджо, адит̣т̣хам̣йева пана дит̣т̣хантиа̄дина̄ найена ваданта̄нам̣ маха̄са̄ваджджо.

тасса чатта̄ро самбха̄ра̄ хонти – ататхам̣ ваттху висам̣ва̄даначиттам̣ таджджо ва̄йа̄мо парасса тадаттхавиджа̄нананти. еко пайого са̄хаттхикова. со ча ка̄йена ва̄ ка̄йапат̣ибаддхена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ парависам̣ва̄дакакирийа̄каран̣е дат̣т̣хаббо. та̄йа че кирийа̄йа паро таматтхам̣ джа̄на̄ти, айам̣ кирийасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ккхан̣ейева муса̄ва̄дакаммуна̄ баджджхати.

саччам̣ вадатӣти саччава̄дӣ. саччена саччам̣ сандахати гхат̣етӣти саччасандхо, на антарантара̄ муса̄ вадатӣти аттхо. йо хи пурисо када̄чи муса̄ вадати, када̄чи саччам̣, тасса муса̄ва̄дена антариката̄йа саччам̣ саччена на гхат̣ийати, тасма̄ на со саччасандхо. айам̣ пана на та̄дисо, джӣвитахетупи муса̄ аватва̄ саччена саччам̣ сандахатийева̄ти саччасандхо.

тхетоти тхиро, тхиракатхоти аттхо. еко пуггало халиддира̄го вийа тхусара̄симхи никха̄такха̄н̣у вийа ассапит̣т̣хе т̣хапитакумбхан̣д̣амива ча на тхиракатхо хоти. еко па̄са̄н̣алекха̄ вийа индакхӣло вийа ча тхиракатхо хоти, асина̄ сӣсам̣ чхиндантепи двекатха̄ на катхети. айам̣ вуччати тхето.

паччайикоти паттийа̄йитаббо, саддха̄йитаббакоти аттхо. екаччо хи пуггало на паччайико хоти, ‘‘идам̣ кена вуттам̣, асукена̄’’ти вутте ‘‘ма̄ тасса вачанам̣ саддахатха̄’’ти ваттаббатам̣ а̄паджджати. еко паччайико хоти, ‘‘идам̣ кена вуттам̣, асукена̄’’ти вутте ‘‘йади тена вуттам̣, идамева пама̄н̣ам̣, ида̄ни упапариккхитаббам̣ наттхи, евамева ида’’нти ваттаббатам̣ а̄паджджати, айам̣ вуччати паччайико. ависам̣ва̄дако локасса̄ти та̄йа саччава̄дита̄йа локам̣ на висам̣ва̄детӣти аттхо.

писун̣ам̣ ва̄чам̣ паха̄йа̄тиа̄дӣсу йа̄йа ва̄ча̄йа йасса там̣ ва̄чам̣ бха̄сати, тасса хадайе аттано пийабха̄вам̣ парасса ча сун̃н̃абха̄вам̣ кароти, са̄ писун̣ава̄ча̄. йа̄йа пана атта̄нампи парампи пхарусам̣ кароти, йа̄ ва̄ча̄ сайампи пхаруса̄, нева кан̣н̣асукха̄ на хадайан̇гама̄, айам̣ пхарусава̄ча̄. йена сампхам̣ палапати нираттхакам̣, со сампхаппала̄по. тесам̣ мӯлабхӯта̄пи четана̄ писун̣ава̄ча̄дина̄мамева лабхати, са̄ ева идха адхиппета̄ти.

таттха сам̣килит̣т̣хачиттасса паресам̣ ва̄ бхеда̄йа аттано пийакамйата̄йа ва̄ ка̄йавачӣпайогасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ писун̣ава̄ча̄. са̄ йасса бхедам̣ кароти, тасса аппагун̣ата̄йа аппаса̄ваджджа̄, маха̄гун̣ата̄йа маха̄са̄ваджджа̄.

тасса̄ чатта̄ро самбха̄ра̄ хонти – бхиндитаббо паро, ‘‘ити име на̄на̄ бхависсанти вина̄ бхависсантӣ’’ти бхедапуреккха̄рата̄ ва̄, ‘‘ити ахам̣ пийо бхависса̄ми висса̄сико’’ти пийакамйата̄ ва̄, таджджо ва̄йа̄мо, тасса тадаттхавиджа̄нананти.

имесам̣ бхеда̄йа̄ти йесам̣ итоти вутта̄нам̣ сантике сутам̣, тесам̣ бхеда̄йа. бхинна̄нам̣ ва̄ сандха̄та̄ти двиннам̣ митта̄нам̣ ва̄ сама̄нупаджджха̄йака̄дӣнам̣ ва̄ кеначидева ка̄ран̣ена бхинна̄нам̣ екамекам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘тумха̄кам̣ ӣдисе куле джа̄та̄нам̣ евам̣ бахуссута̄нам̣ идам̣ на йутта’’нтиа̄дӣни ватва̄ сандха̄нам̣ катта̄. ануппада̄та̄ти сандха̄на̄нуппада̄та̄, две джане самагге дисва̄ ‘‘тумха̄кам̣ еварӯпе куле джа̄та̄нам̣ еварӯпехи гун̣ехи саманна̄гата̄нам̣ ануччхавикамета’’нтиа̄дӣни ватва̄ дал̣хӣкаммам̣ катта̄ти аттхо.

самагго а̄ра̄мо асса̄ти самагга̄ра̄мо, йаттха самагга̄ наттхи, таттха васитумпи на иччхатӣти аттхо. ‘‘самаггара̄мо’’типи па̄л̣и, айамеваттхо. самаггаратоти самаггесу рато, те паха̄йа ан̃н̃атра гантумпи на иччхатӣти аттхо. самагге дисва̄пи сутва̄пи нандатӣти самагганандӣ. самаггакаран̣им̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ти йа̄ ва̄ча̄ сатте самаггейева кароти, там̣ са̄маггигун̣апаридӣпакамева ва̄чам̣ бха̄сати, на итаранти.

парасса маммаччхедакака̄йавачӣпайогасамут̣т̣ха̄пика̄ екантапхарусачетана̄ пхарусава̄ча̄. маммаччхедакопи пайого читтасан̣хата̄йа пхарусава̄ча̄ на хоти. ма̄та̄питаро хи када̄чи путтаке евампи ваданти ‘‘чора̄ во кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ каронтӯ’’ти, уппалапаттампи ча несам̣ упари патантам̣ на иччханти. а̄чарийупаджджха̄йа̄ ча када̄чи нисситаке евам̣ ваданти ‘‘ким̣ име ахирика̄ аноттаппино чаранти, ниддхаматха не’’ти. атха ча несам̣ а̄гама̄дхигамасампаттим̣ иччханти. йатха̄ ча читтасан̣хата̄йа пхарусава̄ча̄ на хоти, евам̣ вачанасан̣хата̄йа апхарусава̄ча̄пи на хоти. на хи ма̄ра̄петука̄масса ‘‘имам̣ сукхам̣ сайа̄петха̄’’ти вачанам̣ апхарусава̄ча̄ хоти, читтапхарусата̄йа панеса̄ пхарусава̄ча̄ва, са̄ йам̣ сандха̄йа паваттита̄. тасса аппагун̣ата̄йа аппаса̄ваджджа̄, маха̄гун̣ата̄йа маха̄са̄ваджджа̄. тасса̄ тайо самбха̄ра̄ – аккоситаббо паро купитачиттам̣ аккосана̄ти.

нела̄ти елам̣ вуччати досо, на̄сса̄ еланти нела̄, ниддоса̄ти аттхо. ‘‘нелан̇го сетапаччха̄до’’ти (уда̄. 65; пет̣ако. 25) еттха вуттанелам̣ вийа. кан̣н̣асукха̄ти бйан̃джанамадхурата̄йа кан̣н̣а̄нам̣ сукха̄, сӯчивиджджханам̣ вийа кан̣н̣асӯлам̣ на джанети. аттхамадхурата̄йа сакаласарӣре копам̣ аджанетва̄ пемам̣ джанетӣти пеманийа̄. хадайам̣ гаччхати апат̣ихан̃н̃ама̄на̄ сукхена читтам̣ пависатӣти хадайан̇гама̄. гун̣апарипун̣н̣ата̄йа пуре бхава̄ти порӣ. пуре сам̣ваддхана̄рӣ вийа сукума̄ра̄типи порӣ. пурасса еса̄типи порӣ, нагарава̄сӣнам̣ катха̄ти аттхо. нагарава̄сино хи йуттакатха̄ хонти, питиматтам̣ пита̄ти бха̄тиматтам̣ бха̄та̄ти ваданти. еварӯпӣ катха̄ бахуно джанасса канта̄ хотӣти бахуджанаканта̄. кантабха̄венева бахуно джанасса мана̄па̄ читтавуд̣д̣хикара̄ти бахуджанамана̄па̄.

анаттхавин̃н̃а̄пика̄ ка̄йавачӣпайогасамут̣т̣ха̄пика̄ акусалачетана̄ сампхаппала̄по. со а̄севанамандата̄йа аппаса̄ваджджо, а̄севанамахантата̄йа маха̄са̄ваджджо. тасса две самбха̄ра̄ – бха̄ратайуддхасӣта̄харан̣а̄динираттхакакатха̄ пуреккха̄рата̄, татха̄рӯпӣкатха̄катханан̃ча.

ка̄лена вадатӣти ка̄лава̄дӣ, ваттаббайуттака̄лам̣ саллаккхетва̄ вадатӣти аттхо. бхӯтам̣ таччхам̣ сабха̄вамева вадатӣти бхӯтава̄дӣ. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикаттхасаннисситамева катва̄ вадатӣти аттхава̄дӣ. навалокуттарадхаммасаннисситам̣ катва̄ вадатӣти дхаммава̄дӣ. сам̣варавинайапаха̄навинайасаннисситам̣ катва̄ вадатӣти винайава̄дӣ. нидха̄нам̣ вуччати т̣хапанока̄со, нидха̄намасса̄ аттхӣти нидха̄наватӣ, хадайе нидха̄таббайуттам̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ти аттхо. ка̄лена̄ти еварӯпим̣ бха̄сама̄нопи ча ‘‘ахам̣ нидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сисса̄мӣ’’ти на ака̄лена бха̄сати, йуттака̄лам̣ пана апеккхитва̄ва бха̄сатӣти аттхо. са̄падесанти саупамам̣, сака̄ран̣анти аттхо. парийантаватинти париччхедам̣ дассетва̄ йатха̄сса̄ париччхедо пан̃н̃а̄йати, евам̣ бха̄сатӣти аттхо. аттхасам̣хитанти анекехи найехи вибхаджантена парийа̄да̄тум̣ асаккун̣еййата̄йа аттхасампаннам̣. йам̣ ва̄ со аттхава̄дӣ аттхам̣ вадати, тена аттхена сахитатта̄ аттхасам̣хитам̣ ва̄чам̣ бха̄сати, на ан̃н̃ам̣ никкхипитва̄ ан̃н̃ам̣ бха̄сатӣти вуттам̣ хоти.

чатӯхи вачӣсучаритехӣти ‘‘муса̄ва̄дам̣ паха̄йа̄’’тиа̄дина̄ найена вуттехи чатӯхи ва̄ча̄хи йуттехи сут̣т̣ху чаритехи. саманна̄гатоти апарихӣно. чатудоса̄пагатам̣ ва̄чам̣ бха̄сатӣти аппийа̄дӣхи чатӯхи досехи апагатам̣ парихӣнам̣ ва̄чам̣ бха̄сати.

аттхи агочароти кин̃ча̄пи тхеро саман̣а̄ча̄рам̣ саман̣агочарам̣ катхетука̄мо ‘‘аттхи агочаро, аттхи гочаро’’ти падам̣ уддхари, йатха̄ пана маггакусало пурисо маггам̣ а̄чиккханто ‘‘ва̄мам̣ мун̃ча, даккхин̣ам̣ ган̣ха̄’’ти пат̣хамам̣ мун̃читаббам̣ сабхайамаггам̣ уппатхамаггам̣ а̄чиккхати, паччха̄ гахетаббам̣ кхемамаггам̣ уджумаггам̣, евамева маггакусалапурисасадисо дхаммасена̄пати пат̣хамам̣ паха̄таббам̣ буддхапат̣икут̣т̣хам̣ агочарам̣ а̄чиккхитва̄ паччха̄ гочарам̣ а̄чиккхитука̄мо ‘‘катамо агочаро’’тиа̄дима̄ха. пурисена хи а̄чиккхитамагго сампаджджеййа ва̄ на ва̄, татха̄гатена а̄чиккхитамагго апан̣н̣ако индависсат̣т̣хам̣ ваджирам̣ вийа авираджджханако нибба̄нанагарам̣йева самосарати. тена вуттам̣ – ‘‘пурисо маггакусалоти кхо тисса татха̄гатассетам̣ адхивачанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти (сам̣. ни. 3.84).

йасма̄ ва̄ сасӣсам̣ нха̄нена пахӣнаседамаладжалликасса пурисасса ма̄ла̄гандхавилепана̄дивибхӯсанавидха̄нам̣ вийа пахӣнапа̄падхаммасса калйа̄н̣адхаммасама̄його сампаннарӯпо хоти, тасма̄ седамаладжалликам̣ вийа паха̄таббам̣ пат̣хамам̣ агочарам̣ а̄чиккхитва̄ пахӣнаседамаладжалликасса ма̄ла̄гандхавилепана̄дивибхӯсанавидха̄нам̣ вийа паччха̄ гочарам̣ а̄чиккхитука̄мопи ‘‘катамо агочаро’’тиа̄дима̄ха.

таттха гочароти пин̣д̣апа̄та̄дӣнам̣ аттха̄йа упасан̇камитум̣ йуттат̣т̣ха̄нам̣. айуттат̣т̣ха̄нам̣ агочаро. весийа̄ гочаро асса̄ти весийа̄гочаро, миттасантхававасена упасан̇камитаббат̣т̣ха̄нанти аттхо. таттха весийа̄ на̄ма рӯпӯпаджӣвинийо йена кеначидева сулабхаджджха̄ча̄рата̄ миттасантхавасинехавасена упасан̇каманто весийа̄гочаро на̄ма хоти. тасма̄ евам̣ упасан̇камитум̣ на ват̣т̣ати. ким̣ка̄ран̣а̄? а̄раккхавипаттито. евам̣ упасан̇камантасса хи чирараккхитагопитопи саман̣адхаммо катипа̄хенева нассати. сачепи на нассати, гарахам̣ лабхати. даккхин̣а̄васена пана упасан̇камантена сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ упасан̇камитаббам̣.

видхава̄ вуччанти матапатика̄ ва̄ павут̣т̣хапатика̄ ва̄. тхуллакума̄рийоти махаллика̄ аниббиддхакума̄рийо. пан̣д̣ака̄ти лока̄мисанисситакатха̄бахула̄ уссаннакилеса̄ авӯпасантапарил̣а̄ха̄ напум̣сака̄. тесам̣ саббесампи упасан̇камане а̄дӣнаво вуттанайенева ведитаббо. бхиккхунӣсупи есева найо. апи ча бхиккхӯ на̄ма уссаннабрахмачарийа̄ хонти, татха̄ бхиккхунийо. те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сантхававасена катипа̄хенева раккхитагопитасаман̣адхаммам̣ на̄сенти. гила̄напуччхакена пана гантум̣ ват̣т̣ати. бхиккхуна̄ пуппха̄ни лабхитва̄ пӯджанаттха̄йапи ова̄дада̄наттха̄йапи гантум̣ ват̣т̣атийева.

па̄на̄га̄ранти сура̄па̄нагхарам̣, там̣ брахмачарийантара̄йакарехи сура̄сон̣д̣ехи авивиттам̣ хоти. таттха техи саддхим̣ сахасон̣д̣авасена упасан̇камитум̣ на ват̣т̣ати, брахмачарийантара̄йо хоти. сам̣сат̣т̣хо вихарати ра̄джӯхӣтиа̄дӣсу ра̄джа̄ноти абхиситта̄ ва̄ хонту анабхиситта̄ ва̄, йе раджджамануса̄санти. ра̄джамаха̄матта̄ти ра̄джӯнам̣ иссарийасадиса̄йа махатийа̄ иссарийаматта̄йа саманна̄гата̄. титтхийа̄ти випарӣтадассана̄ ба̄хирапарибба̄джака̄. титтхийаса̄вака̄ти бхаттивасена тесам̣ паччайада̄йака̄, етехи саддхим̣ сам̣саггаджа̄то хотӣти аттхо.

анануломикена сам̣саггена̄ти анануломикасам̣сагго на̄ма тиссаннам̣ сиккха̄нам̣ анануломо паччанӣкасам̣сагго. йена брахмачарийантара̄йам̣ пан̃н̃аттивӣтиккамам̣ саллекхапариха̄нин̃ча па̄пун̣а̄ти. сеййатхидам̣? ра̄джара̄джамаха̄маттехи саддхим̣ сахасокита̄ саханандита̄ самасукхадуккхата̄ уппаннесу киччакаран̣ӣйесу аттана̄ йогам̣ а̄паджджаната̄ титтхийатиттхийаса̄вакехи саддхим̣ екаччхандаручисама̄ча̄рата̄ екаччхандаручисама̄ча̄рабха̄ва̄вахо ва̄ синехабахума̄насантхаво. таттха ра̄джара̄джамаха̄маттехи саддхим̣ сам̣сагго брахмачарийантара̄йакаро, итарехи титтхийаса̄вакехи тесам̣ ладдхиггахан̣ам̣. тесам̣ пана ва̄дам̣ бхиндитва̄ аттано ладдхим̣ ган̣ха̄петум̣ саматтхена упасан̇камитум̣ ват̣т̣ати.

ида̄ни апаренапи парийа̄йена агочарам̣ дассетум̣ ‘‘йа̄ни ва̄ пана та̄ни кула̄нӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ассаддха̄нӣти буддха̄дӣсу саддха̄вирахита̄ни. та̄ни ‘‘буддхо саббан̃н̃ӯ, дхаммо ниййа̄нико, сан̇гхо суппат̣ипанно’’ти на саддаханти. аппасанна̄нӣти читтам̣ пасаннам̣ ана̄вилам̣ ка̄тум̣ на сакконти. аккосакапарибха̄сака̄нӣти аккосака̄ни чева парибха̄сака̄ни ча. ‘‘чороси, ба̄лоси, мӯл̣хоси, от̣т̣хоси, гон̣оси, гадрабхоси, а̄па̄йикоси, нерайикоси, тираччха̄нагатоси, наттхи туйхам̣ сугати, дуггатийева туйхам̣ па̄т̣икан̇кха̄’’ти евам̣ дасахи аккосаваттхӯхи аккосанти. ‘‘хоту, ида̄ни там̣ пахарисса̄ма, бандхисса̄ма, вадхисса̄ма̄’’ти евам̣ бхайадассанена парибха̄санти ча̄ти аттхо.

анаттхака̄ма̄нӣти аттхам̣ на иччханти, анаттхамева иччханти. ахитака̄ма̄нӣти ахитамева иччханти, хитам̣ на иччханти. апха̄сука̄ма̄нӣти пха̄сукам̣ на иччханти, апха̄сукамева иччханти. айогаккхемака̄ма̄нӣти чатӯхи йогехи кхемам̣ ниббхайам̣ на иччханти, сабхайамева иччханти. бхиккхӯнанти еттха са̄ман̣ера̄пи сан̇гахам̣ гаччханти. бхиккхунӣнанти еттха сиккхама̄на̄са̄ман̣ерийопи. саббесампи хи бхагавантам̣ уддисса паббаджита̄нан̃чева саран̣агата̄нан̃ча чатуннампи париса̄нам̣ та̄ни анаттхака̄ма̄нийева. татха̄рӯпа̄ни кула̄нӣти еварӯпа̄ни кхаттийакула̄дӣни кула̄ни. севатӣти нисса̄йа джӣвати. бхаджатӣти упасан̇камати. пайирупа̄сатӣти пунаппунам̣ упасан̇камати. айам̣ вуччатӣти айам̣ весийа̄дигочарасса весийа̄дико ра̄джа̄дисам̣сат̣т̣хасса ра̄джа̄дико ассаддхакула̄дисевакасса ассаддхакула̄дико ча̄ти типпака̄ропи айуттагочаро ‘‘агочаро’’ти ведитаббо.

тасса имина̄пи парийа̄йена агочарата̄ ведитабба̄ – весийа̄дико та̄ва пан̃чака̄магун̣аниссайато агочаро ведитаббо. йатха̄ха – ‘‘ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо, йадидам̣ пан̃ча ка̄магун̣а̄’’ти. ра̄джа̄дико джха̄на̄нуйогасса анупаниссайато ла̄бхасакка̄ра̄саничакканиппха̄данато дит̣т̣хивипаттихетуто ча, ассаддхакула̄дико саддха̄ха̄ничиттападоса̄ваханато агочаро.

антарагхараппавеса̄дико ча чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нимиттагга̄ха̄дико ча саддха̄деййа̄ни бходжана̄ни бхун̃джитва̄ висӯкадассана̄нуйого ча пан̃ча ка̄магун̣а̄ ча̄ти чатуббидхопи пана килесуппаттивасена агочароти ведитаббо.

ма̄ бхиккхаве агочаре чаратха̄ти чаритум̣ айуттат̣т̣ха̄не ма̄ чаратха. парависайети саттувисайе. агочаре бхиккхаве чаратанти айуттат̣т̣ха̄не чаранта̄нам̣. ‘‘чара’’нтипи па̄т̣хо. лаччхатӣти лабхиссати пассиссати. ма̄роти девапуттама̄ропи маччума̄ропи. ота̄ранти рандхам̣ чхиддам̣ виварам̣.

гочараниддесе на весийа̄гочаро хотӣтиа̄дӣни вуттапат̣ипаккхавасена ведитабба̄ни. айам̣ пана висесо – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ гочароти чаритум̣ йуттат̣т̣ха̄навасена чатусатипат̣т̣ха̄на̄ гочаро. сакети аттано сантаке. петтике висайети питито а̄гатависайе.

а̄раддхавӣрийасса̄ти самма̄упат̣т̣хитачатусаммаппадха̄навӣрийавантасса. тха̄магатасса̄ти балаппаттасса. дал̣хапараккамасса̄ти тхиравӣрийасса. йассаттха̄йа песитоти йена арахаттаттха̄йа аттабха̄во париччатто. аттаттхе ча̄ти аттано аттхе арахаттапхале ча. н̃а̄йе ча̄ти арийе ат̣т̣хан̇гике магге ча. лаккхан̣е ча̄ти аничча̄дилаккхан̣апат̣иведхе ча. ка̄ран̣е ча̄ти хетумхи ча. т̣ха̄на̄т̣ха̄не ча̄ти т̣ха̄не ча ат̣т̣ха̄не ча, ка̄ран̣а̄ка̄ран̣е ча̄ти аттхо. ида̄ни виттха̄ретва̄ дассетум̣ ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’тиа̄дима̄ха.

197. ат̣т̣хамага̄тха̄йа екоди нипакоти екаггачитто пан̣д̣ито.

джа̄тарӯпасса ол̣а̄рикампи малам̣ дхаматӣти суван̣н̣асса тхӯлам̣ джаллам̣ аггисам̣йогена нӣхарати. сандхаматӣти самма̄ нӣхарати. ниддхаматӣти апунабхаваппаттикам̣ катва̄ нӣхарати. ‘‘джха̄петӣ’’ти кечи ваданти. маджджхимакампӣти тато сукхуматарампи. сукхумакампӣти атисукхуматарампи. евамева̄ти опаммасампат̣ипа̄данам̣. аттано ол̣а̄рикепи килесе дхаматӣти ка̄йадуччарита̄дике тхӯлакилесе вӣрийа̄тапена нӣхарати. маджджхимакепи килесети ка̄мавитакка̄дике ол̣а̄рикасукхума̄нам̣ маджджхимакепи. сукхумакепӣти н̃а̄тивитакка̄дике атисан̣хакепи килесе. самма̄дит̣т̣хийа̄ миччха̄дит̣т̣хим̣ дхаматӣти саха випассана̄йа маггасампайутта̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ випарӣтасан̇кха̄там̣ миччха̄дит̣т̣хим̣ нӣхарати. самма̄сан̇каппа̄дӣсупи есева найо.

198. евам̣ а̄йасмата̄ са̄рипуттена тӣхи га̄тха̄хи бхагавантам̣ тхометва̄ пан̃чахи га̄тха̄хи пан̃часата̄нам̣ сисса̄наматтха̄йа ча сена̄санагочарасӣлавата̄дӣни пуччхито таматтхам̣ пака̄сетум̣ ‘‘виджигуччхама̄насса̄’’тиа̄дина̄ найена виссаджджанама̄раддхам̣. таттха пат̣хамага̄тха̄йа та̄ваттхо – джа̄тиа̄дӣхи джигуччхама̄насса ритта̄санам̣ сайанам̣ севато ве самбодхика̄масса са̄рипутта бхиккхуно йадидам̣ пха̄су йо пха̄сувиха̄ро йатха̄нудхаммам̣ йо ча анудхаммо, там̣ те паваккха̄ми йатха̄ паджа̄нам̣ йатха̄ паджа̄нанто вадеййа, евам̣ вада̄мӣти. йам̣ пха̄сувиха̄ранти йам̣ сукхавиха̄рам̣. асаппа̄йарӯпадассанена̄ти иттхирӯпа̄дисаман̣а̄саппа̄йарӯпадассанена. там̣ бодхим̣ буджджхитука̄масса̄ти там̣ чатумагган̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ бодхим̣ буджджхитум̣ иччхантасса. анубуджджхитука̄масса̄ти анурӯпа̄йа пат̣ипаттийа̄ буджджхитука̄масса. пат̣ивиджджхитука̄масса̄ти абхимукхе катва̄ ниббиджджхитука̄масса. самбуджджхитука̄масса̄ти пахӣнакилесе апачча̄гаманавасена самма̄ буджджхитум̣ иччхантасса. адхигантука̄масса̄ти па̄пун̣итука̄масса. саччхика̄тука̄масса̄ти пат̣ила̄бхасаччхикирийа̄йа паттука̄масса. атха ва̄ буджджхитука̄масса̄ти сота̄паттимагган̃а̄н̣ам̣ н̃а̄тука̄масса. анубуджджхитука̄масса̄ти сакада̄га̄мимагган̃а̄н̣ам̣ пуна н̃а̄тука̄масса. пат̣ивиджджхитука̄масса̄ти ана̄га̄мимагган̃а̄н̣ам̣ пат̣иведхавасена н̃а̄тука̄масса. самбуджджхитука̄масса̄ти арахаттамагган̃а̄н̣ам̣ самма̄ н̃а̄тука̄масса. адхигантука̄масса̄ти чатуббидхампи адхигантука̄масса. пхасситука̄масса̄ти н̃а̄н̣апхусана̄йа пхуситука̄масса. саччхика̄тука̄масса̄ти паччавеккхан̣а̄йа паччаккхам̣ каттука̄масса.

чатуннам̣ магга̄нам̣ пуббабха̄ге випассана̄ти чатуннам̣ арийамагга̄нам̣ пуримакот̣т̣ха̄се уппаннаудайаббайа̄дивипассана̄н̃а̄н̣а̄ни.

199. дутийага̄тха̄йа сапарийантача̄рӣти сӣла̄дӣсу чатӯсу парийантесу чарама̄но. д̣ам̣са̄дхипа̄та̄нанти пин̇галамаккхика̄нан̃ча сесамаккхика̄нан̃ча. те хи тато тато адхипатитва̄ кха̄данти, тасма̄ ‘‘адхипа̄та̄’’ти вуччанти. мануссапхасса̄нанти чора̄дипхасса̄нам̣.

чатта̄ро парийанта̄ти чатта̄ро марийа̄да̄ париччхеда̄. антопӯтибха̄вам̣ паччавеккхама̄ноти аббхантаре куччхитабха̄вам̣ сӣлавирахитабха̄вам̣ олокайама̄но. анто сӣласам̣варапарийанте чаратӣти сӣласам̣варапариччхедаббхантаре чарати вичарати. марийа̄дам̣ на бхиндатӣти сӣламарийа̄дам̣ сӣлапариччхедам̣ на копети.

а̄диттапарийа̄йам̣ паччавеккхама̄ноти а̄диттадесанам̣ (маха̄ва. 54; сам̣. ни. 3.61; 4.28) олокенто. аккхаббхан̃джанаван̣апат̣иччха̄данапуттамам̣сӯпамам̣ паччавеккхама̄ноти са̄кат̣икасса аккхаббхан̃джанаупаман̃ча, кут̣т̣хабйа̄дхино ван̣а̄нам̣ пат̣иччха̄данателапилотикаупаман̃ча, канта̄рапат̣ипанна̄нам̣ джа̄йампатика̄нам̣ путтамам̣сакха̄данаупаман̃ча (сам̣. ни. 2.63; ми. па. 6.1.2) олокенто. бхаддекараттавиха̄рам̣ паччавеккхама̄ноти –

‘‘атӣтам̣ на̄нва̄гамеййа, наппат̣икан̇кхе ана̄гатам̣;

там̣ ве ‘бхаддекаратто’ти, санто а̄чиккхате мунӣ’’ти. (ма. ни. 3.280; нетти. 103) –

евам̣ вуттам̣ бхаддекараттавиха̄рам̣ олокенто. та̄ уппатитва̄ уппатитва̄ кха̄дантӣти ниппатитва̄ ниппатитва̄ кха̄данти.

200. татийага̄тха̄йа парадхаммика̄ на̄ма саттасахадхаммикаваджджа̄ саббепи те ба̄хирака̄. кусала̄нуесӣти кусаладхамме анвесама̄но.

сатта сахадхаммике т̣хапетва̄ти бхиккхубхиккхунӣсиккхама̄на̄са̄ман̣ераса̄ман̣ерӣупа̄сакаупа̄сика̄йо ваджджетва̄. атха̄пара̄нипи аттхи абхисамбхотабба̄нӣти апара̄нипи маддитабба̄ни аттхи сам̣виджджанти.

201. чатуттхага̄тха̄йа а̄тан̇капхассена̄ти рогапхассена. сӣтам̣ атхун̣ханти сӣтан̃ча ун̣хан̃ча. со техи пхут̣т̣хо бахудха̄ти со техи а̄тан̇ка̄дӣхи анекехи а̄ка̄рехи пхут̣т̣хо сама̄но. анокоти абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ анока̄сабхӯто. аббхантарадха̄тупакопавасена ва̄ти сарӣраббхантаре а̄подха̄туккхобхавасена ва̄ ан̃н̃адха̄туккхобхавасена ва̄. ун̣ханти сарӣраббхантаре теджодха̄туккхобхавасена ун̣хам̣ бхавати. абхисан̇кха̄расахагатавин̃н̃а̄н̣асса̄ти кусала̄кусалачетана̄сампайуттачиттасса. ока̄сам̣ на каротӣти авака̄сам̣ патит̣т̣хам̣ на кароти. аваттхитасама̄да̄ноти отаритва̄ га̄хако.

202. евам̣ ‘‘бхиккхуно виджигуччхато’’тиа̄дӣхи тӣхи га̄тха̄хи пут̣т̣хаматтхам̣ виссаджджетва̄ ида̄ни ‘‘кйа̄сса бйаппатхайо’’тиа̄дина̄ найена пут̣т̣хам̣ виссадждженто ‘‘тхеййам̣ на ка̄ре’’тиа̄дима̄ха. таттха пхассети пхусеййа. йада̄вилаттам̣ манасо виджан̃н̃а̄ти йам̣ читтасса а̄вилаттам̣ виджа̄неййа, там̣ саббам̣ ‘‘кан̣хасса паккхо’’ти винодайеййа.

адинна̄да̄нам̣ паха̄йа̄ти еттха адиннасса а̄да̄нам̣ адинна̄да̄нам̣, парасам̣харан̣ам̣, тхеййам̣ чорика̄ти вуттам̣ хоти. таттха адиннанти парапариггахитам̣, йаттха паро йатха̄ка̄мака̄ритам̣ а̄паджджанто адан̣д̣а̄рахо анупаваджджо ча хоти; тасмим̣ парапариггахите парапариггахитасан̃н̃ино тада̄да̄йакаупаккамасамут̣т̣ха̄пика̄ тхеййачетана̄ адинна̄да̄нам̣. там̣ хӣне парасса сантаке аппаса̄ваджджам̣, пан̣ӣте маха̄са̄ваджджам̣. касма̄? ваттхупан̣ӣтата̄йа. ваттхусаматте сати гун̣а̄дхика̄нам̣ сантаке ваттхусмим̣ маха̄са̄ваджджам̣, там̣ там̣ гун̣а̄дхикам̣ упа̄да̄йа тато тато хӣнагун̣асса сантаке ваттхусмим̣ аппаса̄ваджджам̣.

тасса пан̃ча самбха̄ра̄ хонти – парапариггахитам̣, парапариггахитасан̃н̃ита̄, тхеййачиттам̣, упаккамо, тена харан̣анти. паха̄йа̄ти имам̣ адинна̄да̄начетана̄сан̇кха̄там̣ дуссӣлйам̣ паджахитва̄. пат̣ивиратоти пахӣнака̄лато пат̣т̣ха̄йа тато дуссӣлйато орато виратова. диннамева а̄дийатӣти динна̄да̄йӣ. читтенапи диннамева пат̣икан̇кхатӣти диннапа̄т̣икан̇кхӣ. тхенетӣти тхено, на тхенена атхенена. атхенатта̄йева сучибхӯтена. аттана̄ти аттабха̄вена, атхенам̣ сучибхӯтам̣ аттабха̄вам̣ катва̄ вихаратӣти вуттам̣ хоти. ито парам̣ вуттанайамева.

метта̄йанавасена метти. метта̄ка̄ро метта̄йана̄. метта̄йа айитасса метта̄саман̇гино читтасса бха̄во метта̄йитаттам̣. анудайатӣти анудайа̄, раккхатӣти аттхо. анудайа̄ка̄ро анудайана̄. анудайитасса бха̄во анудайитаттам̣. хитасса есанавасена хитесита̄. анукампанавасена анукампа̄. саббехипи имехи падехи упача̄раппана̄ппатта̄ва метта̄ вутта̄. випулена̄ти еттха пхаран̣авасена випулата̄ дат̣т̣хабба̄. бхӯмивасена пана там̣ махаггатам̣. пагун̣авасена аппама̄н̣ам̣. сатта̄рамман̣авасена ча аппама̄н̣ам̣. бйа̄па̄дапаччаттхикаппаха̄нена аверам̣. доманассаппаха̄нато абйа̄паджджам̣, ниддуккханти вуттам̣ хоти.

а̄виланти аппасаннам̣. лул̣итанти калалам̣. еританти асаннит̣т̣ха̄нам̣. гхат̣т̣итанти а̄рамман̣ена гхат̣т̣анама̄па̄дитам̣. чалитанти кампама̄нам̣. бхантанти виббхантам̣. авӯпасантанти аниббутам̣.

йо со ма̄роти евама̄дӣсу маха̄джанам̣ анаттхе нийоджетва̄ ма̄ретӣти ма̄ро. кан̣хакамматта̄ кан̣хо. ка̄ма̄вачариссаратта̄ адхипати. маран̣ам̣ па̄панато антагӯ. мун̃читум̣ аппада̄нат̣т̣хена намучи. ма̄расса бал̣исанти ма̄рабал̣исам̣. ват̣т̣асаннисситат̣т̣хена ма̄расса а̄мисанти ма̄ра̄мисам̣. васаваттанат̣т̣хена ма̄расса висайоти ма̄рависайо. гочарат̣т̣хена ма̄расса нива̄соти ма̄ранива̄со. ка̄мача̄рам̣ чарат̣т̣хена ма̄расса гочароти ма̄рагочаро. дуппамун̃чанат̣т̣хена ма̄расса бандхананти ма̄рабандханам̣. дуккхуддайоти дуккхабандхано.

203. мӯлампи тесам̣ паликхан̃н̃а тит̣т̣хети тесам̣ кодха̄тима̄на̄нам̣ йам̣ авиджджа̄дикам̣ мӯлам̣, тампи паликхан̣итва̄ тит̣т̣хеййа. аддха̄ бхаванто абхисамбхавеййа̄ти етам̣ пийа̄пийам̣ абхибхаванто екам̣сенева абхибхавеййа, на таттха ситхилам̣ параккамеййа̄ти адхиппа̄йо.

авиджджа̄ мӯлантиа̄дайо авиджджа̄ кодхасса упаниссайасахаджа̄та̄дивасена мӯлам̣ хоти. анупа̄йаманасика̄ро ча асмима̄но ча име две упаниссайавасенева. ахирикааноттаппауддхачча̄ име тайо упаниссайасахаджа̄та̄дивасена мӯла̄ни хонти, татха̄ атима̄насса̄пи.

204. пан̃н̃ам̣ пураккхатва̄ти пан̃н̃ам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄. калйа̄н̣апӣтӣти калйа̄н̣апӣтийа̄ саманна̄гато. чатуро сахетха паридевадхаммети анантарага̄тха̄йа вуччама̄не паридеванӣйадхамме сахеййа.

вичайабахулоти паривӣмам̣санабахуло. павичайабахулоти висесена вӣмам̣санабахуло. пеккха̄йанабахулоти иккхан̣абахуло. самеккха̄йанабахулоти есанабахуло. вибхӯтавиха̄рӣти па̄кат̣ам̣ катва̄ н̃а̄тавиха̄рӣ.

абхикканте пат̣иккантети еттха та̄ва абхиккантам̣ вуччати гаманам̣. пат̣иккантам̣ ниваттанам̣. тадубхайампи чатӯсу ирийа̄патхесу лаббхати. гамане та̄ва пурато ка̄йам̣ абхихаранто абхиккамати на̄ма. пат̣иниваттенто пат̣иккамати на̄ма. т̣ха̄непи т̣хитакова ка̄йам̣ пурато онаменто абхиккамати на̄ма. паччхато апана̄менто пат̣иккамати на̄ма. нисаджджа̄йапи нисиннакова а̄санасса пуримаан̇га̄бхимукхо сам̣саранто абхиккамати на̄ма. паччхимаан̇гаппадесам̣ паччха̄ сам̣саранто пат̣иккамати на̄ма. нипаджджа̄йапи есева найо.

сампаджа̄нака̄рӣ хотӣти сампаджан̃н̃ена саббакиччака̄рӣ, сампаджан̃н̃амева ва̄ ка̄рӣ хоти. со хи абхикканта̄дӣсу сампаджан̃н̃ам̣ каротева, на каттхачи сампаджан̃н̃авирахито хоти. а̄локите вилокитети еттха пана а̄локитам̣ на̄ма пурато пеккханам̣. вилокитам̣ на̄ма анудиса̄пеккханам̣. ан̃н̃а̄нипи хет̣т̣ха̄ упари паччхато пеккханавасена олокитауллокитаапалокита̄ни на̄ма хонти. та̄ни идха на гахита̄ни. са̄руппавасена пана има̄нева две гахита̄ни, имина̄ ва̄ мукхена сабба̄ни гахита̄нева̄ти.

самин̃джите паса̄ритети пабба̄нам̣ самин̃джанапаса̄ран̣е. сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ети еттха сан̇гха̄т̣ичӣвара̄нам̣ нива̄санапа̄рупанавасена, паттасса бхиккха̄пат̣иггахан̣а̄дивасена парибхого дха̄ран̣ам̣ на̄ма. асита̄дӣсу аситети пин̣д̣апа̄табходжане. пӣтети йа̄гуа̄дипа̄не. кха̄йитети пит̣т̣хакхаджджака̄дикха̄дане. са̄йитети мадхупха̄н̣ита̄диса̄йане. учча̄рапасса̄вакаммети учча̄расса ча пасса̄васса ча каран̣е. гата̄дӣсу гатети гамане. т̣хитети т̣ха̄не. нисиннети нисаджджа̄йа.

суттети сайане. джа̄гаритети джа̄гаран̣е. бха̄ситети катхане. таттха упа̄да̄рӯпасса садда̄йатанасса аппаватте сати бха̄сита̄ на̄ма на хоти, тасмим̣ паваттанте хотӣти паригга̄хако бхиккху бха̄сите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хоти. вимутта̄йатанасӣсена дхаммам̣ десентопи ба̄ттим̣сатираччха̄накатхам̣ паха̄йа дасакатха̄ваттхунисситам̣ катхам̣ катхентопи бха̄сите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма. тун̣хӣбха̄вети акатхане. таттха упа̄да̄рӯпасса садда̄йатанасса паваттийам̣ тун̣хӣбха̄во на̄ма наттхи, аппаваттийам̣ хотӣти паригга̄хако бхиккху тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хоти. ат̣т̣хатим̣саа̄рамман̣есу читтаручийам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ нисиннопи дутийаджджха̄нам̣ сама̄паннопи тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма. еттха ча еко ирийа̄патхо двӣсу т̣ха̄несу а̄гато. со хет̣т̣ха̄ абхикканте пат̣иккантети еттха бхиккха̄ча̄рага̄мам̣ гаччхато а̄гаччхато ча аддха̄нагаманавасена катхито. гате т̣хитети еттха виха̄ре чун̣н̣икапа̄дуддха̄равасена катхитоти ведитаббо. буддха̄нуссативасена̄тиа̄дайо хет̣т̣ха̄ таттха таттха пака̄сита̄ ева.

аратӣти ратипат̣иккхепо. аратита̄ти арамана̄ка̄ро. анабхиратӣти анабхиратабха̄во. анабхирамана̄ти анабхирамана̄ка̄ро. уккан̣т̣хита̄ти уккан̣т̣хана̄ка̄ро. паритассита̄ти уккан̣т̣ханавасенева паритассана̄.

205. ким̣ сӯ асиссанти ким̣ бхун̃джисса̄ми. кува ва̄ асиссанти кухим̣ ва̄ асисса̄ми. дуккхам̣ вата сеттха куваджджа сессанти имам̣ раттим̣ дуккхам̣ сайим̣, аджджа а̄гаманараттим̣ каттха сайиссам̣. ете витаккети ете пин̣д̣апа̄таниссите две, сена̄сананиссите двети чатта̄ро витакке. аникетача̄рӣти апалибодхача̄рӣ ниттан̣хача̄рӣ.

пхалаке ва̄ти ван̇ка̄дипхалакапӣт̣хе ча. а̄га̄мираттинти а̄гаманираттийам̣. а̄деванеййети висесена деваниййе. паридеванеййети самантато деваниййе.

206. ка̄лети пин̣д̣апа̄така̄ле пин̣д̣апа̄тасан̇кха̄там̣ аннам̣ ва̄, чӣварака̄ле чӣварасан̇кха̄там̣ васанам̣ ва̄ ладдха̄ дхаммена самена̄ти адхиппа̄йо. маттам̣ са джан̃н̃а̄ти париггахе ча парибхоге ча со пама̄н̣ам̣ джа̄неййа. идха̄ти са̄сане, нипа̄таматтамева ва̄ етам̣. тосанаттханти сантосаттхам̣, етадаттхам̣ маттам̣ джа̄неййа̄ти вуттам̣ хоти. со тесу гуттоти со бхиккху тесу паччайесу гутто. йатача̄рӣти сан̃н̃атавиха̄ро, раккхитаирийа̄патхо раккхитака̄йавачӣманодва̄ро ча̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘йатича̄рӣ’’типи па̄т̣хо, есойеваттхо. руситоти росито. гхат̣т̣итоти вуттам̣ хоти.

двӣхи ка̄ран̣ехи маттам̣ джа̄неййа̄ти двӣхи бха̄гехи пама̄н̣ам̣ джа̄неййа. пат̣иггахан̣ато ва̄ти парехи диййама̄наггахан̣ака̄лато ва̄. парибхогато ва̄ти парибхун̃джанака̄лато ва̄. тхокепи диййама̄нети аппакепи диййама̄не. кула̄нудайа̄йа̄ти кула̄нам̣ анудайата̄йа. кула̄нураккха̄йа̄ти кула̄нам̣ анураккхан̣аттха̄йа. пат̣игган̣ха̄тӣти тхокампи ган̣ха̄ти. бахукепи диййама̄нети анаппакепи диййама̄не. ка̄йапариха̄рикам̣ чӣварам̣ пат̣игган̣ха̄тӣти еттха ка̄йам̣ парихарати посетӣти ка̄йапариха̄рикам̣. куччхипариха̄риканти куччхим̣ парихарати посетӣти куччхипариха̄рикам̣. итарӣтарапаччайасантосена саманна̄гатасса бхиккхуно ат̣т̣ха париккха̄ра̄ ват̣т̣анти тӣн̣и чӣвара̄ни патто дантакат̣т̣хаччхеданава̄си ека̄ сӯчи ка̄йабандханам̣ парисса̄вананти. вуттампи четам̣ –

‘‘тичӣваран̃ча патто ча, ва̄си сӯчи ча бандханам̣;

парисса̄ванена ат̣т̣хете, йуттайогасса бхиккхуно’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.215; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.294; 2.349; а. ни. ат̣т̣ха. 2.4.198);

те саббе ка̄йапариха̄рика̄пи хонти куччхипариха̄рика̄пи. катхам̣? тичӣварам̣ та̄ва нива̄сетва̄ ча па̄рупитва̄ ча вичаран̣ака̄ле ка̄йам̣ парихарати посетӣти ка̄йапариха̄рикам̣ хоти. чӣваракан̣н̣ена удакам̣ парисса̄ветва̄ пиванака̄ле кха̄дитаббапхала̄пхалаггахан̣ака̄ле ча куччхим̣ парихарати посетӣти куччхипариха̄рикам̣ хоти.

паттопи тена удакам̣ уддхаритва̄ нха̄нака̄ле кут̣ипарибхан̣д̣акаран̣ака̄ле ча ка̄йапариха̄рико хоти. а̄ха̄рам̣ гахетва̄ бхун̃джанака̄ле куччхипариха̄рико. ва̄сипи та̄йа дантакат̣т̣хаччхеданака̄ле ман̃чапӣт̣ха̄нам̣ ан̇гапа̄дачӣваракут̣идан̣д̣акасаджджанака̄ле ча ка̄йапариха̄рика̄ хоти. уччхуччхеданана̄л̣икера̄дитаччханака̄ле куччхипариха̄рика̄. сӯчи чӣварасиббанака̄ле ка̄йапариха̄рика̄ хоти. пӯвам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ виджджхитва̄ кха̄данака̄ле куччхипариха̄рика̄. ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ вичаран̣ака̄ле ка̄йапариха̄рикам̣. уччхуа̄дӣни бандхитва̄ гахан̣ака̄ле куччхипариха̄рикам̣. парисса̄ванам̣ тена удакам̣ парисса̄ветва̄ нха̄нака̄ле сена̄санапарибхан̣д̣акаран̣ака̄ле ча ка̄йапариха̄рикам̣, па̄нӣйапа̄н̣акапарисса̄ванака̄ле тенева тилатан̣д̣улапутхука̄дӣни гахетва̄ кха̄данака̄ле ча куччхипариха̄рикам̣.

пат̣исан̇кха̄йонисоти упа̄йена патхена пат̣исан̇кха̄йа н̃атва̄, паччавеккхитва̄ти аттхо. еттха ча ‘‘сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄’’тиа̄дина̄ найена вуттапаччавеккхан̣амева йонисо пат̣исан̇кха̄ти ведитаббам̣. таттха чӣваранти антарава̄сака̄дӣсу йам̣кин̃чи. пат̣исеватӣти парибхун̃джати нива̄сети ва̄ па̄рупати ва̄. йа̄вадева̄ти пайоджана̄вадхипариччхеданийамавачанам̣. еттакамева хи йогино чӣварапат̣исеване пайоджанам̣, йадидам̣ сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄тиа̄ди, на ито бхиййо. сӣтасса̄ти аджджхаттадха̄туккхобхавасена ва̄ бахиддха̄ утупарин̣а̄манавасена ва̄ уппаннасса йасса кассачи сӣтасса.

пат̣игха̄та̄йа̄ти пат̣ихананаттхам̣. йатха̄ сарӣре а̄ба̄дхам̣ на уппа̄дети, евам̣ тасса виноданаттхам̣. сӣтаббха̄хате хи сарӣре виккхиттачитто йонисо падахитум̣ на саккоти. тасма̄ сӣтасса пат̣игха̄та̄йа чӣварам̣ севитаббанти бхагава̄ анун̃н̃а̄си. еса найо саббаттха. кевалан̃хеттха ун̣хасса̄ти аггисанта̄пасса, тасса ванада̄ха̄дӣсу самбхаво ведитаббо. д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄нанти еттха пана д̣ам̣са̄ти д̣ам̣санамаккхика̄. ‘‘андхамаккхика̄’’типи вуччанти. макаса̄ти макаса̄ ева. ва̄та̄ти сараджаараджа̄дибхеда̄. а̄тапоти сӯрийа̄тапо. сарӣсапа̄ти йе кечи саранта̄ гаччханти дӣгхаджа̄тика̄ саппа̄дайо, тесам̣ дат̣т̣хасампхассо ча пхут̣т̣хасампхассо ча̄ти дувидхо сампхассо; сопи чӣварам̣ па̄рупитва̄ нисиннам̣ на ба̄дхати. тасма̄ та̄дисесу т̣ха̄несу тесам̣ пат̣игха̄таттха̄йа пат̣исевати. йа̄вадева̄ти пуна етасса вачанам̣ нийатапайоджана̄вадхипариччхедадассанаттхам̣. хирикопӣнапат̣иччха̄данаттханти нийатапайоджанам̣, итара̄ни када̄чи хонти. таттха хирикопӣнанти там̣ там̣ самба̄дхат̣т̣ха̄нам̣. йасмим̣ йасмин̃хи ан̇ге виварийама̄не хирӣ куппати винассати, там̣ там̣ хирим̣ копанато хирикопӣнанти вуччати. тасса ча хирикопӣнасса пат̣иччха̄данаттханти хирикопӣнапат̣иччха̄данаттхам̣. ‘‘хирикопӣнам̣ пат̣иччха̄данаттха’’нтипи па̄т̣хо.

пин̣д̣апа̄танти йам̣кин̃чи а̄ха̄рам̣. йо хи кочи а̄ха̄ро бхиккхуно пин̣д̣олйена патте патитатта̄ ‘‘пин̣д̣апа̄то’’ти вуччати. пин̣д̣а̄нам̣ ва̄ па̄то пин̣д̣апа̄то, таттха таттха ладдха̄нам̣ бхиккха̄нам̣ саннипа̄то, самӯхоти вуттам̣ хоти. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.

сена̄сананти сайанан̃ча а̄санан̃ча. йаттха йаттха хи сети виха̄ре ва̄ ад̣д̣хайога̄димхи ва̄, там̣ сенам̣. йаттха йаттха а̄сати нисӣдати, там̣ а̄санам̣, там̣ екато катва̄ ‘‘сена̄сана’’нти вуччати. утупариссайавиноданапат̣исалла̄на̄ра̄маттханти парисаханат̣т̣хена утуйева утупариссайо. утупариссайасса виноданаттхан̃ча пат̣исалла̄на̄ра̄маттхан̃ча. йо сарӣра̄ба̄дхачиттавиккхепакаро асаппа̄йо уту сена̄санапат̣исеванена винодетаббо хоти, тасса виноданаттхам̣ екӣбха̄васукхаттхан̃ча̄ти вуттам̣ хоти. ка̄ман̃ча сӣтапат̣игха̄та̄дина̄ва утупариссайавиноданам̣ вуттамева. йатха̄ пана чӣварапат̣исеване ‘‘хирикопӣнапат̣иччха̄данам̣ нийатапайоджанам̣, итара̄ни када̄чи када̄чи бхавантӣ’’ти вуттам̣, евамидха̄пи нийатаутупариссайавиноданам̣ сандха̄йа идам̣ вуттанти ведитаббам̣. атха ва̄ айам̣ вуттаппака̄ро уту утуйева. париссайо пана дувидхо па̄кат̣апариссайо ча пат̣иччханнапариссайо ча. таттха па̄кат̣апариссайо сӣхабйаггха̄дайо, пат̣иччханнапариссайо ра̄гадоса̄дайо. те йаттха апаригуттийа̄ ча асаппа̄йарӯпадассана̄дина̄ ча а̄ба̄дхам̣ на каронти, там̣ сена̄санам̣ евам̣ джа̄нитва̄ паччавеккхитва̄ пат̣исеванто бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо сена̄санам̣ утупариссайавиноданаттхам̣ пат̣исеватӣти ведитаббо.

гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ранти еттха рогасса пат̣иайанат̣т̣хена паччайо, паччанӣкагаманат̣т̣хена̄ти аттхо. йасса кассачи саппа̄йассетам̣ адхивачанам̣. бхисаккасса каммам̣ тена анун̃н̃а̄татта̄ти бхесаджджам̣. гила̄напаччайова бхесаджджам̣ гила̄напаччайабхесаджджам̣, йам̣ кин̃чи гила̄насса саппа̄йам̣ бхисаккакаммам̣ теламадхупха̄н̣ита̄дӣти вуттам̣ хоти. париккха̄роти пана ‘‘саттахи нагарапариккха̄рехи супариккхаттам̣ хотӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 7.67) парива̄ро вуччати. ‘‘ратхо сӣлапариккха̄ро, джха̄наккхо чаккавӣрийо’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 5.4) алан̇ка̄ро. ‘‘йе ча кхо име паббаджитена джӣвитапариккха̄ра̄ самуда̄нетабба̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.191-192) самбха̄ро. идха пана самбха̄ропи парива̄ропи ват̣т̣ати. тан̃ча гила̄напаччайабхесаджджам̣ джӣвитасса парива̄ропи хоти, джӣвитана̄сака̄ба̄дхуппаттийа̄ антарам̣ адатва̄ раккхан̣ато самбха̄ропи. йатха̄чирам̣ паваттати, евамасса ка̄ран̣абха̄вато; тасма̄ ‘‘париккха̄ро’’ти вуччати. евам̣ гила̄напаччайабхесаджджан̃ча там̣ париккха̄ро ча̄ти гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ро, там̣ гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣. гила̄насса йам̣ кин̃чи саппа̄йам̣ бхисакка̄нун̃н̃а̄там̣ теламадхупха̄н̣ита̄диджӣвитапариккха̄ранти вуттам̣ хоти.

уппанна̄нанти джа̄та̄нам̣ бхӯта̄нам̣ ниббатта̄нам̣. веййа̄ба̄дхика̄нанти еттха бйа̄ба̄дхоти дха̄туккхобхо там̣самут̣т̣ха̄на̄ ча кут̣т̣хаган̣д̣апӣл̣ака̄дайо, бйа̄ба̄дхато уппаннатта̄ веййа̄ба̄дхика̄. ведана̄нанти дуккхаведана̄, акусалавипа̄каведана̄, та̄сам̣ веййа̄ба̄дхика̄нам̣ ведана̄нам̣. абйа̄баджджхапарамата̄йа̄ти ниддуккхапарамата̄йа. йа̄ва там̣ дуккхам̣ саббам̣ пахӣнам̣ хоти, та̄ва̄ти аттхо.

сантут̣т̣хо хотӣти паччайасантосена сантут̣т̣хо хоти. итарӣтарена чӣварена̄ти тхӯласукхумалӯкхапан̣ӣтатхираджин̣н̣а̄нам̣ йена кеначи. атха кхо йатха̄ладдха̄дӣнам̣ итарӣтарена йена кеначи сантут̣т̣хо хотӣти аттхо. чӣварасмин̃хи тайо сантоса̄ йатха̄ла̄бхасантосо йатха̄баласантосо йатха̄са̄руппасантосоти. пин̣д̣апа̄та̄дӣсупи есева найо.

ван̣н̣ава̄дӣти еко сантут̣т̣хо хоти, сантосасса ван̣н̣ам̣ на катхети, еко на сантут̣т̣хо хоти, сантосасса ван̣н̣ам̣ катхети, еко нева сантут̣т̣хо хоти, на сантосасса ван̣н̣ам̣ катхети, еко сантут̣т̣хо ча хоти, сантосасса ван̣н̣ам̣ катхети, там̣ дассетум̣ ‘‘итарӣтарачӣварасантут̣т̣хийа̄ ча ван̣н̣ава̄дӣ’’ти вуттам̣. анесананти дӯтеййапахӣнагамана̄нуйогаппабхедам̣ на̄наппака̄рам̣ анесанам̣. аппатирӯпанти айуттам̣. аладдха̄ ча̄ти алабхитва̄. йатха̄ екаччо ‘‘катхам̣ ну кхо чӣварам̣ лабхисса̄мӣ’’ти пун̃н̃авантехи бхиккхӯхи саддхим̣ екато хутва̄ кохан̃н̃ам̣ каронто уттассати паритассати, сантут̣т̣хо бхиккху евам̣ аладдха̄ ча чӣварам̣ на паритассати. ладдха̄ ча̄ти дхаммена самена лабхитва̄. агадхитоти вигаталобхаванто. амуччхитоти адхиматтатан̣ха̄йа муччхам̣ ана̄панно. анаджджха̄панноти тан̣ха̄йа аноттхат̣о апарийонаддхо. а̄дӣнавадасса̄вӣти анесана̄паттийан̃ча гадхитапарибхоге ча а̄дӣнавам̣ пассама̄но. ниссаран̣апан̃н̃оти ‘‘йа̄вадева сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄’’ти (ма. ни. 1.23) вуттам̣ ниссаран̣ам̣ ева паджа̄нанто. итарӣтарачӣварасантут̣т̣хийа̄ти йена кеначи чӣварена сантут̣т̣хийа̄. неватта̄нуккам̣сетӣти ‘‘ахам̣ пам̣сукӯлико, майа̄ упасампадама̄л̣ейева пам̣сукӯликан̇гам̣ гахитам̣, ко майа̄ садисо аттхӣ’’ти аттуккам̣санам̣ на кароти. на парам̣ вамбхетӣти ‘‘име панан̃н̃е бхиккхӯ на пам̣сукӯлика̄’’ти ва̄ ‘‘пам̣сукӯликаматтампи етесам̣ наттхӣ’’ти ва̄ евам̣ парам̣ на вамбхети.

йо хи таттха даккхоти йо тасмим̣ чӣварасантосе ван̣н̣ава̄дӣ, та̄су ва̄ даккхо чхеко бйатто. аналасоти са̄таччакирийа̄йа а̄ласийавирахито. сампаджа̄но пат̣иссатоти сампаджа̄напан̃н̃а̄йа чева сатийа̄ ча йутто. пора̄н̣ети на адхунуппаттике. агган̃н̃ети ‘‘агго’’ти джа̄нитаббе. арийавам̣се т̣хитоти арийа̄нам̣ вам̣се патит̣т̣хито. арийавам̣соти ча йатха̄ хи кхаттийавам̣со бра̄хман̣авам̣со вессавам̣со суддавам̣со саман̣авам̣со кулавам̣со ра̄джавам̣со, евам̣ айампи ат̣т̣хамо арийавам̣со арийатанти арийапавен̣ӣ на̄ма хоти. со кхо пана̄йам̣ арийавам̣со имесам̣ вам̣са̄нам̣ мӯлагандха̄дӣнам̣ ка̄л̣а̄нуса̄ригандха̄дайо вийа аггамаккха̄йати. ке пана те арийа̄ йесам̣ есо вам̣соти? арийа̄ вуччанти буддха̄ ча паччекабуддха̄ ча татха̄гатаса̄вака̄ ча, етесам̣ арийа̄нам̣ вам̣соти арийавам̣со. ито пуббе хи сатасахассакаппа̄дика̄нам̣ чатуннам̣ асан̇кхйеййа̄нам̣ маттхаке тан̣хан̇каро мен̇керо саран̣ан̇каро дӣпан̇кароти чатта̄ро буддха̄ уппанна̄, те арийа̄, тесам̣ арийа̄нам̣ вам̣соти арийавам̣со. тесам̣ буддха̄нам̣ паринибба̄нато апарабха̄ге екам̣ асан̇кхйеййам̣ атиккамитва̄ кон̣д̣ан̃н̃о на̄ма буддхо уппанно…пе… имасмим̣ каппе какусандхо кон̣а̄гамано кассапо амха̄кам̣ бхагава̄ готамоти чатта̄ро буддха̄ уппанна̄, тесам̣ арийа̄нам̣ вам̣соти арийавам̣со. апи ча атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ саббабуддхапаччекабуддхаса̄вака̄нам̣ арийа̄нам̣ вам̣соти арийавам̣со, тасмим̣ арийавам̣се патит̣т̣хито.

итарӣтарена пин̣д̣апа̄тена̄ти йена кеначи пин̣д̣апа̄тена. сена̄сана̄дӣсупи есева найо. а̄йатанесӯти чаккха̄дӣсу а̄йатанесу.

йатоти сан̃н̃ато. йаттоти йаттава̄. пат̣ийаттоти ативийа йаттава̄. гуттоти раккхито. гопитоти ман̃джӯса̄йа вийа пат̣т̣хапито. раккхитоти пат̣иса̄мито. сам̣вутоти два̄расам̣варан̣ена пихито. кхум̣ситоти гарахито. вамбхитоти апаса̄дито. гхат̣т̣итоти гхат̣т̣анама̄па̄дито. гарахитоти аваман̃н̃ито. упавадитоти аккосито.

пхарусена̄ти маммаччхеданавачанена. каккхал̣ена̄ти да̄рун̣ена. наппат̣иваджджа̄ти пат̣иппхаритва̄ на катхеййа.

207. джха̄на̄нуйуттоти ануппаннуппа̄данена уппаннасеванена ча джха̄нена ануйутто. упеккхама̄раббха сама̄хитаттоти чатуттхаджджха̄нупеккхам̣ уппа̄детва̄ сама̄хитачитто. такка̄сайам̣ куккуччан̃чупаччхиндети ка̄мавитакка̄дивитаккан̃ча ка̄масан̃н̃а̄дикам̣ витаккасса а̄сайан̃ча хаттхакуккучча̄дикуккуччан̃ча упаччхиндеййа.

ануппаннасса ва̄ пат̣хамасса джха̄насса уппа̄да̄йа̄ти тасмим̣ аттабха̄ве ануппаннасса ва̄ уппаджджитва̄ парихӣнасса ва̄ пат̣хамаджджха̄насса уппа̄данаттхам̣ аттано санта̄не пат̣ила̄бхаттхам̣. уппаннам̣ ва̄ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ а̄севатӣтиа̄дӣсу еттха а̄дарена севати пагун̣ам̣ кароти бха̄вети вад̣д̣хети бахулӣкароти пунаппунам̣ кароти.

упеккха̄ти чатуттхаджджха̄не уппанна̄ татрамаджджхаттупеккха̄. упеккха̄ти сабха̄вападам̣. упеккхана̄ти упапаттито иккхана̄ка̄ро. аджджхупеккхана̄ти адхика̄ хутва̄ иккхана̄. читтасамата̄ти читтасса самата̄ читтасса ӯна̄тириттатам̣ ваджджетва̄ самабха̄во. читтаппассаддхата̄ти читтасса аппагаббхата̄, атхаддхабха̄воти аттхо. маджджхаттата̄ читтасса̄ти на саттасса на посасса, читтасса маджджхаттабха̄воти аттхо. чатуттхе джха̄не упеккхам̣ а̄раббха̄ти чатуттхасмим̣ джха̄насмим̣ уппаннам̣ татрамаджджхаттупеккхам̣ пат̣ичча. екаггачиттоти ека̄рамман̣е паваттачитто. авиккхиттачиттоти уддхаччавирахито на виккхиттачитто.

нава витакка̄ вуттанайа̄ ева. ка̄мавитакка̄нам̣ ка̄масан̃н̃а̄сайоти ка̄мавитаккам̣ витаккентасса уппанна̄ ка̄масан̃н̃а̄ тесам̣ витакка̄нам̣ а̄сайо васанока̄соти ка̄масан̃н̃а̄сайо. бйа̄па̄давитакка̄дӣсупи есева найо.

208. чудито вачӣбхи сатима̄бхинандети упаджджха̄йа̄дӣхи ва̄ча̄хи чодито сама̄но сатима̄ хутва̄ там̣ чоданам̣ абхинандеййа. ва̄чам̣ памун̃че кусаланти н̃а̄н̣асамут̣т̣хитам̣ ва̄чам̣ памун̃чеййа. на̄тивеланти ативелам̣ пана ва̄чам̣ ка̄лавелан̃ча сӣлавелан̃ча атиккантам̣ наппамун̃чеййа. джанава̄дадхамма̄йа̄ти джанапарива̄дакатха̄йа. на четайеййа̄ти четанам̣ на уппа̄деййа.

идам̣ те аппаттанти идам̣ тава на паттам̣. аса̄руппанти тава пайогам̣ аса̄руппам̣. асӣлат̣т̣ханти тава пайогам̣ на сӣле патит̣т̣ханти асӣлат̣т̣хам̣, сӣле т̣хитасса пайогам̣ на хотӣти вуттам̣ хоти. кечи ‘‘асилит̣т̣ха’’нти пат̣ханти, амат̣т̣хавачананти аттхам̣ ван̣н̣айанти.

нидхӣнанти таттха таттха нидахитва̄ т̣хапита̄нам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дипӯра̄нам̣ нидхикумбхӣнам̣. паватта̄ранти киччхаджӣвике дуггатамануссе анукампам̣ катва̄ ‘‘ехи сукхена те джӣванупа̄йам̣ дассесса̄мӣ’’ти нидхит̣т̣ха̄нам̣ нетва̄ хаттхам̣ паса̄ретва̄ ‘‘имам̣ гахетва̄ сукхам̣ джӣва̄’’ти а̄чиккхита̄рам̣ вийа. ваджджадассинанти две ваджджадассино ‘‘имина̄ нам̣ аса̄руппена ва̄ кхалитена ва̄ сан̇гхамаджджхе нигган̣хисса̄мӣ’’ти рандхагавесако ча ан̃н̃а̄там̣ н̃а̄панаттха̄йа н̃а̄там̣ анугган̣хаттха̄йа сӣла̄дина̄ часса вуддхика̄мата̄йа там̣ там̣ ваджджам̣ олоканена уллапанасабха̄васан̣т̣хито ча. айам̣ идха адхиппето. йатха̄ хи дуггатамануссо ‘‘имам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти таджджетва̄ пот̣т̣хетва̄пи нидхим̣ дассенте копам̣ на кароти, памудитова хоти, евамева еварӯпе пуггале аса̄руппам̣ ва̄ кхалитам̣ ва̄ дисва̄ а̄чиккханте копо на ка̄таббо, тут̣т̣хенева бхавитаббам̣. ‘‘бханте махантам̣ во катам̣ каммам̣, майхам̣ а̄чарийупаджджха̄йат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ овадантехи пунапи мам̣ вадеййа̄тха̄’’ти пава̄ретаббамева. ниггайхава̄динти екаччо хи саддхивиха̄рика̄дӣнам̣ аса̄руппам̣ ва̄ кхалитам̣ ва̄ дисва̄ ‘‘айам̣ ме мукходакада̄на̄дӣхи саккаччам̣ упат̣т̣хахати, саче нам̣ ваккха̄ми, на мам̣ упат̣т̣хахиссати, евам̣ мама париха̄ни бхависсатӣ’’ти ваттум̣ ависаханто на ниггайхава̄дӣ на̄ма хоти, со имасмим̣ са̄сане качаварам̣ а̄кирати. йо пана татха̄рӯпам̣ ваджджам̣ дисва̄ ваджджа̄нурӯпам̣ таджджетва̄ пан̣а̄менто дан̣д̣акаммам̣ каронто виха̄ра̄ нӣхаранто сиккха̄пети, айам̣ ниггайхава̄дӣ на̄ма сеййатха̄пи самма̄самбуддхо. вуттан̃хетам̣ – ‘‘ниггайха ниггайха̄хам̣, а̄нанда, ваккха̄ми, павайха павайха̄хам̣, а̄нанда, ваккха̄ми, йо са̄ро со т̣хассатӣ’’ти (ма. ни. 3.196). медха̄винти дхаммоджапан̃н̃а̄йа саманна̄гатам̣. та̄дисанти еварӯпам̣ пан̣д̣итам̣ бхаджеййа пайирупа̄сеййа. та̄дисан̃хи а̄чарийам̣ бхаджама̄насса антева̄сикасса сеййова хоти, на па̄пийо, вуд̣д̣хийева хоти, но париха̄нӣти.

овадеййа̄ти уппанне ваттхусмим̣ ваданто овадати на̄ма, ануппанне ‘‘айасопи те сийа̄’’тиа̄дивасена ана̄гатам̣ дассенто ануса̄сати на̄ма. саммукха̄ вадантопи овадати на̄ма, параммукха̄ дӯтам̣ ва̄ са̄санам̣ ва̄ песенто ануса̄сати на̄ма. саким̣ вадантопи овадати на̄ма, пунаппунам̣ ваданто ануса̄сати на̄ма. оваданто ева ва̄ ануса̄сати на̄ма̄ти евам̣ овадеййа ануса̄сеййа. асаббха̄ти акусаладхамма̄ нива̄реййа, кусаладхамме патит̣т̣хапеййа̄ти аттхо. сатан̃хи со пийо хотӣти со еварӯпо пуггало буддха̄дӣнам̣ саппуриса̄нам̣ пийо хоти. йе пана адит̣т̣хадхамма̄ авитин̣н̣апаралока̄ а̄мисачаккхука̄ джӣвикаттха̄йа паббаджита̄, тесам̣ асатам̣ со ова̄дако ануса̄сако ‘‘на твам̣ амха̄кам̣ упаджджха̄йо, на а̄чарийо, касма̄ амха̄кам̣ овадасӣ’’ти евам̣ мукхасаттӣхи виджджханта̄нам̣ аппийо хотӣти.

екакамманти апалоканакамма̄дикам̣ екакаммам̣. екуддесоти нида̄нуддеса̄дико екуддесо. самасиккхата̄ти сама̄насиккхата̄. а̄хатачиттатанти кодхена пахатачиттабха̄вам̣. кхиладжа̄татанти тхаддхабха̄вам̣. пан̃чапи четокхилети буддхадхаммасан̇гхасиккха̄сабрахмача̄рӣсу пан̃часупи читтасса тхаддхабха̄ве.

н̃а̄н̣асамут̣т̣хитам̣ ва̄чанти н̃а̄н̣асампайуттачиттена уппа̄дитам̣ ва̄кйам̣. мун̃чеййа̄ти виссаджджеййа. аттхӯпасам̣хитанти аттхасахитам̣ ка̄ран̣асахитам̣. дхаммӯпасам̣хитанти дхаммена йуттам̣. ка̄ла̄тиккантам̣ ва̄чам̣ на бха̄сеййа̄ти ка̄ла̄тӣтам̣ ва̄чам̣ на катхеййа тасса ка̄ласса атиккантатта̄. вела̄тиккантанти марийа̄да̄тӣтам̣ вачанам̣ на бхан̣еййа вачанамарийа̄дасса атиккантатта̄. убхайавасена ка̄лавела̄.

йо ве ка̄ле асампаттети аттано вачанака̄ле асампатте. ативеланти вела̄тиккантам̣ катва̄ атирекаппама̄н̣ам̣ бха̄сати. нихато сетӣти ниггха̄тито сайати. кокила̄йева атраджоти ка̄кийа̄ пат̣иджаггито кокила̄йа аббхантаре джа̄то кокилапотако вийа.

209. атха̄паранти атха ида̄ни ито парампи. пан̃ча раджа̄нӣти рӯпара̄га̄дӣни пан̃ча раджа̄ни. йесам̣ сатӣма̄ винайа̄йа сиккхети йесам̣ упат̣т̣хитассати хутва̄ва винайанаттхам̣ тиссо сиккха̄ сиккхеййа. евам̣ сиккханто хи рӯпесу…пе… пхассесу сахетха ра̄гам̣, на ан̃н̃ети.