15. аттадан̣д̣асуттаниддесаван̣н̣ана̄

170. паннарасаме аттадан̣д̣асуттаниддесе аттадан̣д̣а̄ бхайам̣ джа̄танти пат̣хамага̄тха̄йа аттхо – йам̣ локасса дит̣т̣хадхаммикам̣ ва̄ сампара̄йикам̣ ва̄ бхайам̣ джа̄там̣, там̣ саббам̣ аттадан̣д̣а̄ бхайам̣ джа̄там̣ аттано дуччаритака̄ран̣а̄ джа̄там̣, евам̣ сантепи джанам̣ пассатха медхагам̣, имам̣ са̄кийа̄диджанам̣ пассатха ан̃н̃аман̃н̃ам̣ медхагам̣ хим̣сакам̣ ба̄дхаканти. евам̣ там̣ пат̣ивируддхам̣ виппат̣ипаннам̣ джанам̣ парибха̄ситва̄ аттано самма̄ пат̣ипаттидассанена тасса сам̣вегам̣ джанетум̣ а̄ха ‘‘сам̣вегам̣ киттайисса̄ми, йатха̄ сам̣виджитам̣ майа̄’’ти. пуббе бодхисаттенева сата̄ти адхиппа̄йо.

тайоти ган̣анапариччхедо. дан̣д̣а̄ти дуччарита̄. ка̄йадан̣д̣оти ка̄йадуччаритам̣. вачӣдан̣д̣а̄дӣсупи есева найо. тивидхам̣ ка̄йадуччаританти па̄н̣а̄типа̄та̄дика̄йато паваттам̣ дут̣т̣хум̣ чаритам̣, килесапӯтикатта̄ ва̄ дут̣т̣ху чаританти ладдхана̄мам̣ тивидхам̣ дуччаритам̣ ка̄йадуччаритам̣. чатуббидханти муса̄ва̄да̄дичатуббидхам̣. тивидханти абхиджджха̄дитивидхам̣. дит̣т̣хадхаммиканти дит̣т̣хева дхамме имасмим̣йева аттабха̄ве пат̣исам̣веданӣйам̣. сампара̄йиканти ана̄гате аттабха̄ве пат̣исам̣веданӣйам̣. а̄гуча̄рӣти па̄пака̄рӣ апара̄дхака̄рӣ. таменам̣ ра̄джа̄ парибха̄сатӣти па̄пака̄рим̣ ра̄джа̄ парибха̄сати, бхайам̣ уппа̄дети. дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведетӣти ка̄йикам̣ дуккхам̣ четасикам̣ доманассам̣ виндати. етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассанти еварӯпам̣ бхайан̃ча дуккхан̃ча доманассан̃ча. куто тасса̄ти тасса чорасса куто уппаннам̣. аттадан̣д̣ато джа̄танти аттана̄ катадуччаритато уппаннам̣.

антамасоти хет̣т̣химато. савачанӣйампи кароти ‘‘на те лаббха̄ ито паккамиту’’нти ито имамха̄ га̄ма̄дина̄ гантум̣ на лаббха̄. на сакка̄ бахи никкхамитунти палибодхам̣ сан̇гам̣ кароти. дханаджа̄нипаччайа̄пӣти дханапариха̄ника̄ран̣а̄пи. ра̄джа̄ тасса вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ ка̄ра̄пети. каса̄хипи та̄л̣етӣти каса̄дан̣д̣акехи потхети. веттехипи та̄л̣етӣти сакан̣т̣акаветталата̄хи потхети. ад̣д̣хадан̣д̣акехӣтиа̄дайо хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄йева. сунакхехипикха̄да̄петӣти катипайа̄ни диваса̄ни а̄ха̄ре адатва̄ чха̄тасунакхехи кха̄да̄пети. те мухуттена ат̣т̣хикасан̇кхаликамева кароти. сӯле утта̄сетӣти сӯлам̣ а̄ропети. ра̄джа̄ имесам̣ чатуннам̣ дан̣д̣а̄нам̣ иссароти има̄сам̣ чатуннам̣ а̄н̣а̄нам̣ ка̄тум̣ ра̄джа̄ саматтхо.

сакена каммена̄ти сайам̣катена каммена. таменам̣ нирайапа̄ла̄ти еттха екачче тхера̄ ‘‘нирайапа̄ла̄ на̄ма наттхи, йантарӯпам̣ вийа каммамева ка̄ран̣ам̣ ка̄ретӣ’’ти ваданти. тесам̣ там̣ ‘‘аттхи нирайесу нирайапа̄ла̄ти, а̄манта̄. аттхи ча ка̄ран̣ика̄’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме (катха̄. 866 а̄дайо) пат̣иседхитамева. йатха̄ хи мануссалоке каммака̄ран̣ака̄рака̄ аттхи, евамева нирайесу нирайапа̄ла̄ аттхӣти. таттам̣ айокхиланти тига̄вутам̣ аттабха̄вам̣ сампаджджалита̄йа лохапатхавийа̄ утта̄накам̣ нипаджджа̄петва̄ даккхин̣ахаттхе та̄лаппама̄н̣ам̣ айасӯлам̣ павесенти, татха̄ ва̄махаттха̄дӣсу. йатха̄ ча утта̄накам̣ нипаджджа̄петва̄ евам̣ уренапи ва̄мапассенапи даккхин̣апассенапи нипаджджа̄петва̄ там̣ каммака̄ран̣ам̣ каронтийева.

сам̣весетва̄ти джалита̄йа лохапатхавийа̄ тига̄вутам̣ аттабха̄вам̣ нипаджджа̄петва̄. кут̣ха̄рӣхӣти махатӣхи гехаччха̄данасса екапаккхаматта̄хи кут̣ха̄рӣхи таччхенти, лохитам̣ надӣ хутва̄ сандати, лохапатхавито джа̄ла̄ ут̣т̣хахитва̄ таччхитат̣т̣ха̄нам̣ ган̣ха̄ти, маха̄дуккхам̣ уппаджджати, таччханта̄ пана сутта̄хатам̣ каритва̄ да̄ру вийа ат̣т̣хам̣сампи чхал̣ам̣сампи каронти. ва̄сӣхӣти маха̄суппапама̄н̣а̄хи ва̄сӣхи. ратхе йоджетва̄ти саддхим̣ йугайоттаупаккхарачаккакуббарапа̄джанехи саббато паджджалите ратхе йоджетва̄. махантанти маха̄кӯт̣а̄га̄раппама̄н̣ам̣. а̄ропентӣти сампаджджалитехи айамуггарехи потхента̄ а̄ропенти. сакимпи уддханти супаккуттхита̄йа уккхалийа̄ паккхиттатан̣д̣улам̣ вийа уддхам̣ адхо тирийан̃ча гаччхати. маха̄нирайети авӣчимаха̄нирайамхи.

чатуккан̣н̣оти чатурассаман̃джӯса̄садисо. вибхаттоти чатудва̄равасена вибхатто. бха̄гасо митоти два̄равӣтхӣнам̣ васена бха̄ге т̣хапетва̄ т̣хапетва̄ вибхатто. парийантоти париккхитто. айаса̄ти упари навайоджаникена айапаттена чха̄дито. саманта̄ йоджанасатам̣ пхаритва̄ тит̣т̣хатӣти евам̣ пхаритва̄ тит̣т̣хати, йатха̄ саманта̄ йоджанасате т̣хатва̄ олокентасса аккхӣни йамакагол̣ака̄ вийа никкхаманти. кадарийа̄тапана̄ти саббепи те уссадехи саддхим̣ ат̣т̣ха маха̄нирайа̄ кадарийа̄ ниччам̣ тапантӣти кадарийа̄тапана̄. балавадуккхата̄йа гхора̄. каппат̣т̣хика̄нам̣ аччӣнам̣ аттхита̄йа аччиманто. а̄са̄детум̣ гхат̣т̣етум̣ дуккарата̄йа дура̄сада̄. дит̣т̣хаматта̄ ва̄ сутаматта̄ ва̄ лома̄ни хам̣сентӣти ломахам̣санарӯпа̄. бхӣсаната̄йа бхисма̄. бхайаджананата̄йа пат̣ибхайа̄. сукха̄бха̄вена дукха̄.

пураттхима̄йа бхиттийа̄тиа̄дига̄тха̄нам̣ евам̣ авӣчинирайоти парийантам̣ катва̄ айам̣ сан̇кхепаттхо – аггиджа̄ла̄нам̣ ва̄ пана сатта̄нам̣ ва̄ тесам̣ дуккхасса ва̄ вӣчи антарам̣ наттхи еттха̄ти авӣчи. татра хи пураттхима̄дӣхи бхиттӣхи джа̄ла̄ра̄си ут̣т̣хахитва̄ па̄пакаммино пуггале джха̄пенто паччхима̄дӣсу бхиттӣсу пат̣ихан̃н̃ати пахарати, та̄ ча бхиттийо винивиджджхитва̄ парато йоджанасатам̣ ган̣ха̄ти, хет̣т̣ха̄ ут̣т̣хита̄ упари пат̣ихан̃н̃ати, упари ут̣т̣хита̄ хет̣т̣ха̄ пат̣ихан̃н̃ати. евам̣ та̄веттха джа̄ла̄нам̣ вӣчи на̄ма наттхи. тасса пана анто йоджанасатат̣т̣ха̄нам̣ кхӣраваллипит̣т̣хасса пӯритана̄л̣и вийа саттехи нирантарам̣ пӯритам̣ чатӯхи ирийа̄патхехи паччанта̄нам̣ сатта̄нам̣ пама̄н̣ам̣ наттхи, на ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бйа̄ба̄дхенти, сакасакат̣т̣ха̄нейева паччанти. еваметтха сатта̄нам̣ вӣчи на̄ма наттхи. йатха̄ пана дживхагге чха мадхубиндӯни саттамасса тамбалохабиндуно анудаханабалавата̄йа аббоха̄рика̄ни хонти, татха̄ таттха анудаханабалавата̄йа сеса̄ чха акусалавипа̄купеккха̄ аббоха̄рика̄ хонти, дуккхамева нирантарам̣ пан̃н̃а̄йати. еваметтха дуккхасса вӣчи на̄ма наттхи. нирасса̄дат̣т̣хена нирайо.

таттха сатта̄ маха̄лудда̄ти тасмим̣ ниббатта̄ сатта̄ маханта̄ лудда̄. маха̄киббисака̄риноти махантада̄рун̣акаммака̄рино. аччантапа̄пакамманта̄ти екам̣сена па̄пакаммино. паччанти на ча миййарети чханнам̣ джа̄ла̄намантаре паччанти, на ча миййанти. джа̄таведасамо ка̄йоти тесам̣ сарӣрам̣ аггисадисам̣. тесам̣ нирайава̄синанти тесам̣ па̄пакамма̄нам̣ нирайава̄сӣнам̣. пасса камма̄нам̣ дал̣хаттанти па̄пакамма̄нам̣ тхирабха̄вам̣ олокехи. на бхасма̄ хоти напӣ масӣти чха̄рика̄пи на хоти ан̇га̄ропи. пураттхимена̄ти йада̄ там̣ два̄рам̣ апа̄рутам̣ хоти, атха тадабхимукха̄ дха̄ванти, тесам̣ таттха чхавиа̄дӣни джха̄йанти. два̄расамӣпам̣ патта̄нан̃ча тесам̣ там̣ пӣдхӣйати, паччхимам̣ апа̄рутам̣ вийа кха̄йати. еса найо саббаттха. абхиниккхамита̄са̄ тети нирайа̄ никкхамитум̣ а̄са̄ етесанти никкхамита̄са̄. моккхагавесиноти мун̃чанупа̄йам̣ есанта̄ гавесанта̄пи. на те тато никкхамитум̣, лабханти каммапаччайа̄ти те сатта̄ нирайато никкхаманадва̄рам̣ па̄пакаммапаччайа̄ на̄дхигаччханти. тесан̃ча па̄пакаммантам̣, авипаккам̣ катам̣ бахунти тесан̃ча сатта̄нам̣ ла̄макам̣ да̄рун̣акаммам̣ авипа̄кам̣ бахувидхам̣ на̄наппака̄рам̣ адиннавипа̄кам̣ катам̣ упачитам̣ аттхи.

сам̣веганти виниланам̣. уббеганти т̣хитат̣т̣ха̄нато гаманам̣. утра̄санти уббеджанам̣ асаннит̣т̣ха̄нам̣. бхайанти читтутра̄санам̣. пӣл̣ананти гхат̣т̣анам̣. гхат̣т̣ананти пӣл̣а̄каран̣ам̣. упаддаванти ӣтим̣. упасагганти рундханам̣.

171. ида̄ни йатха̄нена сам̣виджитам̣, там̣ пака̄рам̣ дассенто ‘‘пхандама̄на’’нтиа̄дима̄ха. таттха пхандама̄нанти тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи кампама̄нам̣. апподакети аппе удаке. ан̃н̃аман̃н̃ехи бйа̄руддхе дисва̄ти на̄на̄сатте ча ан̃н̃аман̃н̃ехи саддхим̣ вируддхе дисва̄. мам̣ бхайама̄висӣти мам̣ бхайам̣ павит̣т̣хам̣.

килесапхандана̄йа пхандама̄нанти ра̄га̄дикилесачалана̄йа чалама̄нам̣. пайоготи ка̄йавачӣманопайого.

вируддха̄ти виродхама̄панна̄. пат̣ивируддха̄ти пат̣имукхам̣ хутва̄ виродхама̄панна̄, сут̣т̣ху вируддха̄ ва̄. а̄хата̄ти кодхена а̄хата̄ пахата̄. пачча̄хата̄ти пат̣ималла̄ хутва̄ а̄хата̄. а̄гха̄тита̄ти гхат̣т̣ита̄. пачча̄гха̄тита̄ти висесена гхат̣т̣ита̄. па̄н̣ӣхипи упаккамантӣти хаттхехипи пахаранти.

172. самантамаса̄ро локоти нирайам̣ а̄дим̣ катва̄ самантато локо аса̄ро ниччаса̄ра̄дирахито. диса̄ сабба̄ самерита̄ти сабба̄ диса̄ аниччата̄йа кампита̄. иччхам̣ бхаванаматтаноти аттано та̄н̣ам̣ иччханто. на̄ддаса̄сим̣ аноситанти кин̃чи т̣ха̄нам̣ джара̄дӣхи анаджджха̄вут̣т̣хам̣ на̄ддаккхинти.

аса̄роти на са̄ро, са̄равирахито ва̄. нисса̄роти саббена саббам̣ са̄равирахито. са̄ра̄пагатоти са̄рато апагато. ниччаса̄раса̄рена ва̄ти сататаса̄расан̇кха̄тена са̄рена ва̄. упарипададвайепи есева найо. йе пураттхима̄йа диса̄йа сан̇кха̄ра̄ти йе пураттхима̄йа диса̄йа паччайехи сан̇гамма сама̄гамма ката̄ сан̇кха̄ра̄. тепи ерита̄ти тепи сан̇кха̄ра̄ кампита̄. самерита̄ти самма̄ кампита̄. чалита̄ти чаланам̣ гата̄. гхат̣т̣ита̄ти удайаббайена пӣл̣ита̄. аниччата̄йа̄ти хутва̄ абха̄вата̄йа. джа̄тийа̄ анугата̄ти ниббаттийа̄ анупавит̣т̣ха̄. джара̄йа анусат̣а̄ти парипакката̄йа анупаттхат̣а̄. бйа̄дхина̄ абхибхӯта̄ти ча̄тувисамена уппаннабйа̄дхина̄ аджджхоттхат̣а̄. маран̣ена аббха̄хата̄ти маччуна̄ абхиа̄хата̄ пахата̄. ата̄н̣а̄ти раккхавирахита̄. ален̣а̄ти лен̣авирахита̄. асаран̣а̄ти наттхи етесам̣ саран̣анти асаран̣а̄. асаран̣ӣбхӯта̄ти сайам̣ саран̣акиччам̣ на каронтӣти асаран̣ӣбхӯта̄.

аттано бхавананти ниддесападасса уддесападам̣. та̄н̣анти па̄ланам̣. лен̣анти лен̣ат̣т̣ха̄нам̣. саран̣анти дуккхана̄санам̣. гатинти патит̣т̣хам̣. пара̄йананти парам̣ айанам̣. аджджхоситам̣йева аддасанти джара̄дӣхи маддитам̣йева аддаккхим̣. саббам̣ йоббан̃н̃анти йоббанабха̄во йоббан̃н̃ам̣, сачетана̄нам̣ саббам̣ йоббан̃н̃ам̣. джара̄йа оситанти парипа̄ка̄йа джара̄йа аваситам̣ маддитам̣. евам̣ саббаттха.

173. оса̄не твева бйа̄руддхе, дисва̄ ме аратӣ ахӯти йоббан̃н̃а̄дӣнам̣ оса̄нейева антагамаке ева вина̄саке ева джара̄дӣхи бйа̄руддхе а̄хатачитте сатте дисва̄ арати ме ахоси. атхеттха салланти атха етесу саттесу ра̄га̄дисаллам̣. хадайасситанти читтанисситам̣.

йоббан̃н̃ам̣ джара̄ оса̄петӣти джара̄ аттхан̇гамети вина̄сети. евам̣ саббаттха.

174. ‘‘катхам̣ а̄нубха̄вам̣ салла’’нти че? йена саллена отин̣н̣оти га̄тха̄. таттха диса̄ сабба̄ видха̄ватӣти сабба̄ дуччаритадиса̄пи пураттхима̄дидиса̄пи видиса̄пи дха̄вати. тамева салламаббуйха, на дха̄вати на сӣдатӣти тамева саллам̣ уддхаритва̄ та̄ ча диса̄ на дха̄вати, чатурогхе ча на сӣдати.

ан̃н̃а̄н̣антиа̄дӣсу н̃а̄н̣адассанапат̣ипаккхато ан̃н̃а̄н̣ам̣ адассанам̣. абхимукхо хутва̄ дхаммена на самети на сама̄гаччхатӣти анабхисамайо. анурӯпато дхамме буджджхатӣти анубодхо. таппат̣ипаккхата̄йа ананубодхо. аничча̄дӣхи саддхим̣ йоджетва̄ на буджджхатӣти асамбодхо. асантам̣ асаман̃ча буджджхатӣтипи асамбодхо. чатусаччадхаммам̣ на пат̣ивиджджхатӣти аппат̣иведхо. рӯпа̄дӣсу екадхаммампи аничча̄диса̄ман̃н̃ато на сан̇ган̣ха̄тӣти асан̇га̄хан̣а̄. тамева дхаммам̣ на парийога̄хатӣти апарийога̄хан̣а̄. на самам̣ пеккхатӣти асамапеккхана̄. дхамма̄нам̣ сабха̄вам̣ пати на апеккхатӣти апаччавеккхан̣а̄.

кусала̄кусалакаммесу випарӣтавуттийа̄ сабха̄вагахан̣а̄бха̄вена ва̄ екампи каммам̣ етасса паччаккхам̣ наттхи, сайам̣ ва̄ кассачи дхаммасса паччаккхакаран̣ам̣ на̄ма на хотӣти апаччаккхакаммам̣. йам̣ етасмим̣ ануппаджджама̄не читтасанта̄нам̣ меджджхам̣ бхавеййа сучи вода̄нам̣, там̣ дут̣т̣хум̣ меджджхам̣ имина̄ти думмеджджхам̣. ба̄ла̄нам̣ бха̄во ба̄лйам̣. муйхатӣти мохо. балаватаро мохо памохо. самантато муйхатӣти саммохо. виджджа̄йа пат̣ипаккхабха̄вато на виджджа̄ти авиджджа̄. огхайогаттхо вуттойева. тха̄магатат̣т̣хена анусетӣти анусайо. читтам̣ парийут̣т̣ха̄ти абхибхаватӣти парийут̣т̣ха̄нам̣. хитаггахан̣а̄бха̄вена хита̄бхимукхам̣ гантум̣ на саккоти ан̃н̃адаттху лан̇гатийева̄ти лан̇гӣ, кхан̃джатӣти аттхо. дуруггха̄т̣анат̣т̣хена ва̄ лан̇гӣ. йатха̄ хи маха̄палигхасан̇кха̄та̄ лан̇гӣ дуруггха̄т̣а̄ хоти, евамайампи лан̇гӣ вийа̄ти лан̇гӣ. сесам̣ утта̄наттхамева.

йа̄ еварӯпа̄ кан̇кха̄ти еттха кан̇кханавасена кан̇кха̄. кан̇кхам̣ а̄найатӣти кан̇кха̄йана̄. пуримакан̇кха̄ хи уттаракан̇кхам̣ а̄найати на̄ма. а̄ка̄равасена ва̄ етам̣ вуттам̣. кан̇кха̄саман̇гичиттам̣ кан̇кха̄йа а̄йитатта̄ кан̇кха̄йитам̣ на̄ма. тасса бха̄во кан̇кха̄йитаттам̣. виматӣти вигата̄ мати вимати. вичикиччха̄ти вигата̄ чикиччха̄ вичикиччха̄, сабха̄вам̣ ва̄ вичинанто киччхати киламати ета̄йа̄ти вичикиччха̄. са̄ сам̣сайалаккхан̣а̄, кампанараса̄, аниччхайапаччупат̣т̣ха̄на̄, анекам̣сагга̄хапаччупат̣т̣ха̄на̄ ва̄, айонисоманасика̄рападат̣т̣ха̄на̄, пат̣ипаттийа̄ антара̄йакара̄ти дат̣т̣хабба̄.

кампанат̣т̣хена двидха̄ ел̣айатӣти двел̣хакам̣. пат̣ипаттинива̄ран̣ена двидха̄патхо вийа̄ти дведха̄патхо. ‘‘ниччам̣ ва̄ идам̣ аниччам̣ ва̄’’тиа̄дипаваттийа̄ екасмим̣ а̄ка̄ре сан̣т̣ха̄тум̣ асаматтхата̄йа самантато сетӣти сам̣сайо. екам̣сам̣ гахетум̣ асаматтхата̄йа на екам̣сагга̄хоти анекам̣сагга̄хо. ниччхетум̣ асакконтӣ а̄рамман̣ато осаккатӣти а̄саппана̄. ога̄хитум̣ асакконтӣ парисамантато саппатӣти парисаппана̄. парийога̄хитум̣ асаматтхата̄йа апарийога̄хан̣а̄. ниччхайавасена а̄рамман̣е паваттитум̣ асаматтхата̄йа чхамбхитаттам̣ читтасса, тхаддхабха̄воти аттхо. вичикиччха̄ хи уппаджджитва̄ читтам̣ тхаддхам̣ кароти, йасма̄ пана са̄ уппаджджама̄на̄ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ манам̣ виликхантӣ вийа, тасма̄ мановилекхоти вутта̄.

виддхоти саллена ладдхаппаха̄ро. пхут̣т̣хоти гхат̣т̣ито. паретоти пӣл̣ито. дха̄ватӣти пурато гаччхати. видха̄ватӣти анекавидхена гаччхати. сандха̄ватӣти вегена дха̄вати. сам̣саратӣти ито чито ча чарати.

ачелакоти ниччоло, нагготи аттхо. мутта̄ча̄роти висат̣т̣ха̄ча̄ро, учча̄ракамма̄дӣсу локийакулапутта̄ча̄рена вирахито т̣хитакова учча̄рам̣ кароти, пасса̄вам̣ кароти, кха̄дати бхун̃джати. хаттха̄палекханоти хаттхе пин̣д̣амхи т̣хите дживха̄йа хаттхам̣ апаликхати, учча̄рам̣ ва̄ катва̄ хаттхамхийева дан̣д̣акасан̃н̃ӣ хутва̄ хаттхена апаликхати. те кира дан̣д̣акам̣ ‘‘сатто’’ти пан̃н̃апенти. бхиккха̄гахан̣аттхам̣ ‘‘ехи бхаданте’’ти вутто на етӣти на ехибхадантико. тена хи ‘‘тит̣т̣ха бхаданте’’ти вуттопи на тит̣т̣хатӣти на тит̣т̣хабхадантико. тадубхайампи кира со ‘‘етасса вачанам̣ катам̣ бхависсатӣ’’ти на кароти.

абхихат̣анти пуретарам̣ гахетва̄ а̄хат̣ам̣ бхиккхам̣. уддиссакатанти ‘‘идам̣ тумхе уддисса ката’’нти евам̣ а̄рочитам̣ бхиккхам̣. на нимантананти ‘‘асукам̣ на̄ма кулам̣ ва̄ вӣтхим̣ ва̄ га̄мам̣ ва̄ пависеййа̄тха̄’’ти евам̣ нимантитабхиккхампи на са̄дийати на ган̣ха̄ти. на кумбхимукха̄ти кумбхито уддхаритва̄ диййама̄нам̣ бхиккхам̣ на ган̣ха̄ти. на кал̣опимукха̄ти кал̣опӣти уккхали ва̄ паччхи ва̄, татопи на ган̣ха̄ти. касма̄? кумбхикал̣опийо мам̣ нисса̄йа кат̣аччхуна̄ паха̄рам̣ лабхантӣти. на ел̣акамантаранти умма̄рам̣ антарам̣ каритва̄ диййама̄нам̣ на ган̣ха̄ти. касма̄? айам̣ мам̣ нисса̄йа антаракаран̣ам̣ лабхатӣти. дан̣д̣амусалесупи есева найо.

на двиннанти двӣсу бхун̃джама̄несу екасмим̣ ут̣т̣ха̄йа денте на ган̣ха̄ти. касма̄? кабал̣антара̄йо хотӣти. на габбхинийа̄тиа̄дӣсу пана ‘‘габбхинийа̄ куччхийам̣ да̄рако киламатӣ’’ти, па̄йантийа̄ да̄ракасса кхӣрантара̄йо хотӣ’’ти, ‘‘пурисантарагата̄йа ратиантара̄йо хотӣ’’ти на ган̣ха̄ти. на сам̣киттӣсӯти сам̣киттетва̄ катабхаттесу. дуббхиккхасамайе кира ачелакаса̄вака̄ ачелака̄наматтха̄йа тато тато тан̣д̣ула̄дӣни сама̄дапетва̄ бхаттам̣ пачанти, уккат̣т̣хо ачелако татопи на пат̣игган̣ха̄ти. на йаттха са̄ти йаттха сунакхо ‘‘пин̣д̣ам̣ лабхисса̄мӣ’’ти упат̣т̣хито хоти, таттха тасса адатва̄ а̄хат̣ам̣ на ган̣ха̄ти. касма̄? етасса пин̣д̣антара̄йо хотӣти. сан̣д̣асан̣д̣ача̄ринӣти самӯхасамӯхача̄ринӣ. саче хи ачелакам̣ дисва̄ ‘‘имасса бхиккхам̣ дасса̄ма̄’’ти манусса̄ бхаттагехам̣ пависанти, тесу ча пависантесу кал̣опимукха̄дӣсу нилӣна̄ маккхика̄ уппатитва̄ сан̣д̣асан̣д̣а̄ чаранти. тато а̄хат̣ам̣ бхиккхам̣ на ган̣ха̄ти. касма̄? мам̣ нисса̄йа маккхика̄нам̣ гочарантара̄йо джа̄тоти. тхусодаканти саббасассасамбха̄рехи катам̣ совӣракам̣. еттха ча сура̄па̄намева са̄ваджджам̣, айам̣ пана саббесупи са̄ваджджасан̃н̃ӣ.

ека̄га̄рикоти йо екасмим̣йева гехе бхиккхам̣ лабхитва̄ ниваттати. ека̄лопикоти йо екенева а̄лопена йа̄пети. два̄га̄рика̄дӣсупи есева найо. екисса̄пи даттийа̄ти ека̄йа даттийа̄. датти на̄ма ека̄ кхуддакапа̄ти хоти, йаттха аггабхиккхам̣ паккхипитва̄ т̣хапенти. ека̄хиканти екадивасантарикам̣. ад̣д̣хама̄сиканти ад̣д̣хама̄сантарикам̣. парийа̄йабхаттабходжананти ва̄рабхаттабходжанам̣, ека̄хава̄рена двӣхава̄рена сатта̄хава̄рена ад̣д̣хама̄сава̄рена̄ти евам̣ дивасава̄рена а̄бхатам̣ бхаттабходжанам̣.

са̄кабхаккхотиа̄дӣни вуттаттха̄нева. уббхат̣т̣хакоти уддхам̣ т̣хитако. уккут̣икаппадха̄намануйуттоти уккут̣икам̣ вӣрийам̣ ануйутто. гаччхантопи уккут̣икова хутва̄ уппатитва̄ уппатитва̄ гаччхати. кан̣т̣ака̄пассайикоти айакан̣т̣аке ва̄ пакатикан̣т̣аке ва̄ бхӯмийам̣ кот̣т̣етва̄ таттха чаммам̣ аттхаритва̄ т̣ха̄начан̇кама̄дӣни кароти. сеййанти сайантопи таттхева сеййам̣ каппети. пхалакасеййанти руккхапхалаке сеййам̣. тхан̣д̣иласеййанти тхан̣д̣иле учче бхӯмит̣т̣ха̄не сеййам̣. екапассайикоти екапассенева сайати. раджоджалладхароти сарӣрам̣ телена маккхетва̄ раджут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати, атхасса сарӣре раджоджаллам̣ лаггати, там̣ дха̄рети. йатха̄сантхатикоти ладдхам̣ а̄санам̣ акопетва̄ йадева лабхати, таттхева нисӣданасӣло. векат̣икоти викат̣акха̄данасӣло, викат̣анти гӯтхам̣ вуччати. апа̄накоти пат̣иккхиттасӣтудакапа̄но. са̄йам̣ татийам̣ асса̄ти са̄йататийакам̣. па̄то маджджханхике са̄йанти дивасасса тиккхаттум̣ ‘‘па̄пам̣ пава̄хесса̄мӣ’’ти удакорохана̄нуйогам̣ ануйутто вихарати.

те салле абхисан̇кхаротӣти те ра̄га̄дисаттасалле абхиниббаттети. абхисан̇кхаронтоти абхиниббаттенто. салла̄бхисан̇кха̄равасена̄ти салла̄бхиниббатта̄панака̄ран̣а̄. пураттхимам̣ дисам̣ дха̄ватӣти пуримам̣ дисам̣ гаччхати. те салла̄бхисан̇кха̄ра̄ аппахӣна̄ти ете ра̄га̄дисалла̄ пайога̄ наппахӣна̄. салла̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ аппахӣнатта̄ти саллапайога̄нам̣ аппахӣнабха̄вена. гатийа̄ дха̄ватӣти гатийам̣ дха̄вати. гатийа̄ гатинти гатито гатим̣.

на сӣдатӣти на нимуджджати. на сам̣сӣдатӣти на самантато муджджати. на осӣдатӣти на осаккати. на авасӣдатӣти на паччосаккати. на авагаччхатӣти на хет̣т̣ха̄ гаччхати.

175. евам̣ маха̄нубха̄вена саллена отин̣н̣есу ча саттесу – таттха сиккха̄нугӣйанти, йа̄ни локе гадхита̄нӣти га̄тха̄. тассаттхо – йе локе пан̃ча ка̄магун̣а̄ пат̣ила̄бха̄йа гиджджхантӣти катва̄ ‘‘гадхита̄нӣ’’ти вуччанти, чирака̄ласевитатта̄ ва̄ ‘‘гадхита̄нӣ’’ти вуччанти. таттха там̣ нимиттам̣ хаттхисиккха̄дика̄ анека̄ сиккха̄ катхӣйанти, уггайханти ва̄. пассатха йа̄ва саматтхо ва̄йам̣ локо, йато пан̣д̣ито кулапутто тесу ва̄ гадхитесу та̄су ва̄ сиккха̄су адхимутто на сийа̄, ан̃н̃адаттху аничча̄дидассанена ниббиджджха саббасо ка̄ме. аттано нибба̄намева сиккхети.

пат̣ивиджджхитва̄ти н̃а̄н̣ена никкхаметва̄ ва̄ ниббиджджхитва̄ ва̄.

176. ида̄ни йатха̄ нибба̄на̄йа сиккхитаббам̣, там̣ дассенто ‘‘саччо сийа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха саччоти ва̄ча̄саччена н̃а̄н̣асаччена маггасаччена ча саманна̄гато. риттапесун̣оти пахӣнапесун̣о. вевиччханти маччхарийам̣.

177. ниддам̣ тандим̣ сахе тхӣнанти пачала̄йикан̃ча ка̄йа̄ласийан̃ча читта̄ласийан̃ча̄ти име тайо дхамме абхибхавеййа. нибба̄нама̄насоти нибба̄нанинначитто.

ка̄йасса акалйата̄ти кхандхаттайасан̇кха̄тасса на̄мака̄йасса гила̄набха̄во. гила̄но хи акаллакоти вуччати. винайепи (па̄ра̄. 151) вуттам̣ – ‘‘на̄хам̣, бханте, акаллако’’ти. акамман̃н̃ата̄ти ка̄йагелан̃н̃асан̇кха̄то акамман̃н̃ата̄ка̄ро. мегхо вийа а̄ка̄сам̣ ка̄йам̣ онайхатӣти она̄хо. саббато бха̄гена она̄хо парийона̄хо. аббхантаре саморундхатӣти антосамородхо. медхатӣти миддхам̣, акамман̃н̃абха̄вена вихим̣сатӣти аттхо. супанти тена̄ти суппам̣. аккхидала̄дӣнам̣ пачалабха̄вам̣ каротӣти пачала̄йика̄. суппана̄ суппитаттанти а̄ка̄рабха̄ваниддеса̄. олӣйана̄ти олӣйана̄ка̄ро. дутийам̣ упасаггавасена вад̣д̣хитам̣. лӣнанти авиппха̄риката̄йа пат̣икут̣икам̣. итаре две а̄ка̄рабха̄ваниддеса̄. тхинанти саппипин̣д̣о вийа авиппха̄риката̄йа гханабха̄вена т̣хитам̣. тхийана̄ти а̄ка̄раниддесо. тхийитасса бха̄во тхийитаттам̣, авиппха̄равасена тхаддхата̄ти аттхо.

саббасан̇кха̄радха̄туйа̄ти нибба̄наниннама̄насо саббатебхӯмикасан̇кха̄тадха̄туйа̄. читтам̣ пат̣ива̄петва̄ти читтам̣ ниватта̄петва̄. етам̣ сантанти етам̣ нибба̄нам̣. килесасантата̄йа сантам̣. атаппакат̣т̣хена пан̣ӣтам̣.

на пан̣д̣ита̄ упадхисукхасса хетӯти даббаджа̄тика̄ ка̄масукхасса ка̄ран̣а̄ да̄на̄ни на денти. ка̄ман̃ча те упадхипариккхайа̄йа̄ти екам̣сена те пан̣д̣ита̄ ка̄маккхайа̄йа ка̄маккхепанаттхам̣ да̄на̄ни денти. апунаббхава̄йа̄ти нибба̄наттха̄йа. джха̄на̄ни бха̄вентӣти пат̣хамаджджха̄на̄дӣни вад̣д̣хенти. пунаббхава̄йа̄ти пунаббхавака̄ран̣а̄. те пан̣д̣ита̄ нибба̄нам̣ абхимукхам̣ хутва̄ да̄нам̣ даданти.

178. са̄хаса̄ти раттасса ра̄гачарита̄дибхеда̄ са̄хаса̄ка̄ран̣а̄. ниддесо утта̄наттхойева.

179. пура̄н̣ам̣ на̄бхинандеййа̄ти атӣтам̣ рӯпа̄дим̣ на̄бхинандеййа. навети паччуппанне. хӣйама̄нети винассама̄не. а̄ка̄сам̣ на сито сийа̄ти тан̣ха̄ниссито на бхавеййа. тан̣ха̄ хи рӯпа̄дӣнам̣ а̄ка̄санато ‘‘а̄ка̄со’’ти вуччати.

вема̄нети абхавама̄не. вигаччхама̄нети апагаччхама̄не.

‘‘а̄ка̄сатӣ’’ти ‘‘а̄кассатӣ’’ти ча дувидхо па̄т̣хо.

180. ким̣ ка̄ран̣а̄ а̄ка̄сам̣ на сито сийа̄ти че? гедхам̣ брӯмӣти га̄тха̄. тассаттхо – ахан̃хи имам̣ а̄ка̄сасан̇кха̄там̣ тан̣хам̣ рӯпа̄дӣсу гиджджханато гедхам̣ брӯми ‘‘гедхо’’ти вада̄ми. кин̃ча бхиййо – авахананат̣т̣хена ‘‘огхо’’ти ча а̄джаванат̣т̣хена ‘‘а̄джава’’нти ча ‘‘идам̣ майхам̣, идам̣ майха’’нти джаппака̄ран̣ато ‘‘джаппана’’нти ча думмун̃чанат̣т̣хена ‘‘а̄рамман̣а’’нти ча кампакаран̣ат̣т̣хена ‘‘кампана’’нти ча брӯми, еса̄ва локасса палибодхат̣т̣хена дуратиккаманӣйат̣т̣хена ча ‘‘ка̄мапан̇ко дураччайо’’ти.

а̄джаванти а̄пат̣исандхито джавати дха̄ватӣти а̄джавам̣, ват̣т̣амӯлата̄йа пунаббхаве пат̣исандхида̄натан̣ха̄йетам̣ адхивачанам̣. джаппананти паттхана̄, тан̣ха̄йетам̣ адхивачанам̣. а̄рамман̣ампи вуччати тан̣ха̄ти рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу уппаннатан̣ха̄ муччитум̣ асаккун̣еййат̣т̣хена а̄рамман̣а̄ти катхӣйати. ка̄мапан̇коти осӣданат̣т̣хена калалам̣. каддамоти сан̇гат̣т̣хена каддамо. та̄панат̣т̣хена килесо. ниййа̄сам̣ вийа лагга̄панат̣т̣хена палипо. рундхитва̄ дха̄ран̣ат̣т̣хена палиродхо. еваметам̣ гедха̄дипарийа̄йам̣ а̄ка̄сам̣ аниссито.

181. сачча̄ авоккаманти га̄тха̄. тассаттхо – пуббе вутта̄ тивидха̄пи сачча̄ авоккамам̣ монеййапаттийа̄ мунӣти сан̇кхам̣ гато нибба̄натхале тит̣т̣хати бра̄хман̣о, са вееварӯпо сабба̄ни а̄йатана̄ни ниссаджджитва̄ ‘‘санто’’ти вуччати. ниддесе ваттаббам̣ наттхи.

182. кин̃ча бхиййо – са ве видва̄ти га̄тха̄. таттха н̃атва̄ дхамманти аничча̄динайена сан̇кхатадхаммам̣ ан̃н̃а̄йа. самма̄ со локе ирийа̄ноти асамма̄ирийанакара̄нам̣ килеса̄нам̣ паха̄на̄ самма̄ со локе ирийама̄но.

183. евам̣ апихенто ча – йодха ка̄мети га̄тха̄. таттха сан̇ганти саттавидхам̣ сан̇гам̣ йо аччатари. на̄джджхетӣти на абхиджджха̄йати.

184. тасма̄ тумхесупи йо еварӯпо хотум̣ иччхати, там̣ вада̄ми – йам̣ пуббети га̄тха̄. таттха йам̣ пуббети атӣте сан̇кха̄ре а̄раббха уппаджджанадхаммам̣ килесаджа̄там̣ атӣтам̣ камман̃ча. паччха̄ те ма̄ху кин̃чананти ана̄гатепи сан̇кха̄ре а̄раббха уппаджджанадхаммам̣ ра̄га̄дикин̃чанам̣ ма̄ аху. маджджхе че но гахессасӣти паччуппаннарӯпа̄дидхаммепи на гахессаси че. евам̣ упасанто чариссаси.

абӣджам̣ карохӣти магган̃а̄н̣ена на бӣджам̣ карохи. ра̄гакин̃чананти ра̄гапханданам̣. досакин̃чана̄дӣсупи есева найо.

185. евам̣ арахаттаппаттим̣ дассетва̄ ида̄ни арахато тхутивасена ито пара̄ га̄тха̄йо абха̄си. таттха саббасоти га̄тха̄йа мама̄йитанти маматтакаран̣ам̣. ‘‘мама ида’’нти гахитам̣ ва̄ ваттху. асата̄ ча на сочатӣти авиджджама̄нака̄ран̣а̄ асантака̄ран̣а̄ на сочати. на джӣйатӣти джа̄ним̣ на̄дхигаччхати.

аху вата мети майхам̣ ахоси вата. там̣ вата ме наттхӣти йам̣ атӣте ахоси, там̣ майхам̣ ида̄ни на санти. сийа̄ вата мети йам̣ майхам̣ бхависсати, там̣ вата̄хам̣ на лабха̄мӣти ида̄ни ахам̣ екам̣сена на па̄пун̣а̄ми.

186. кин̃ча бхиййо – йасса наттхӣти га̄тха̄. таттха кин̃чананти кин̃чи рӯпа̄дидхаммаджа̄там̣.

абхисан̇кхатанти каммена сан̇кхаритам̣. абхисан̃четайитанти читтена ра̄сикатам̣. авиджджа̄йа твева̄ти авиджджа̄йа ту ева. асесавира̄ганиродха̄ти вира̄гасан̇кха̄тена маггена ниравасесаниродха̄.

сун̃н̃ато локам̣ авеккхассӯти авасаваттисаллаккхан̣авасена ва̄ туччхасан̇кха̄расаманупассанавасена ва̄ти двӣха̄ка̄рехи сун̃н̃ато локам̣ пасса. атта̄нудит̣т̣хим̣ ӯхачча̄ти сакка̄йадит̣т̣хим̣ уддхаритва̄. евам̣ маччутаро сийа̄ти евам̣ маран̣асса таран̣о бхавеййа. евам̣ локам̣ авеккхантанти евам̣ кхандхалокам̣ пассантам̣. маччура̄джа̄ на пассатӣти маран̣ара̄джа̄ на олокети на даккхати.

на̄н̃н̃ам̣ паттхайате кин̃чӣти ан̃н̃ам̣ аппаматтакампи на паттхайати на пихайати. ан̃н̃атра аппат̣исандхийа̄ти нибба̄нам̣ т̣хапетва̄. ‘‘ан̃н̃атраппат̣исандхийа̄’’ти екападам̣ катва̄пи пат̣ханти.

187. кин̃ча бхиййо – анит̣т̣хурӣти га̄тха̄. таттха анит̣т̣хурӣти аниссукӣ. ‘‘анит̣т̣харӣ’’типи кечи пат̣ханти. саббадхӣ самоти саббаттха само, упеккхакоти адхиппа̄йо. ким̣ вуттам̣ хоти? йо со ‘‘наттхи ме’’ти на сочати, тамахам̣ авикампинам̣ пуггалам̣ пут̣т̣хо сама̄но анит̣т̣хурӣ ананугиддхо, анеджо саббадхӣ самоти имам̣ тасмим̣ пуггале чатуббидхам̣ а̄нисам̣сам̣ брӯмӣти.

нит̣т̣хурийоти иссукӣ. нит̣т̣хурабха̄во нит̣т̣хурийам̣, там̣ нисса̄йа еттакампи наттхӣти кхел̣апа̄танти аттхо. нит̣т̣хурийакамманти нит̣т̣хурийакаран̣ам̣. гахат̣т̣хо ва̄ хи гахат̣т̣хам̣ бхиккху ва̄ бхиккхум̣ нисса̄йа васанто аппаматтакенева куджджхитва̄ там̣ нисса̄йа еттакампи наттхӣти кхел̣ам̣ па̄тетва̄ па̄дена мадданто вийа нит̣т̣хурийам̣ на̄ма кароти. тасса там̣ каммам̣ ‘‘нит̣т̣хурийакамма’’нти вуччати. исса̄ти сабха̄ваниддесо. тато пара̄ две а̄ка̄рабха̄ваниддеса̄. итараттайам̣ парийа̄йавачанам̣. лаккхан̣а̄дито панеса̄ парасампаттӣнам̣ усӯйаналаккхан̣а̄ исса̄; таттха ча анабхиратираса̄; тато вимукхабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄; парасампаттипадат̣т̣ха̄на̄.

ла̄бхепи на ин̃джатӣти паччайала̄бхе на чалати. ала̄бхепӣти паччайа̄нам̣ ала̄бхепи.

188. кин̃ча бхиййо – анеджасса̄ти га̄тха̄. таттха нисан̇кхатӣти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣсу йо кочи сан̇кха̄ро. со хи йасма̄ нисан̇кхарийати, нисан̇кхароти ва̄, тасма̄ ‘‘нисан̇кхатӣ’’ти вуччати. вийа̄рамбха̄ти вивидха̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дика̄ а̄рамбха̄. кхемам̣ пассати саббадхӣти саббаттха абхайамева пассати.

а̄рамбха̄ти камма̄нам̣ пат̣хама̄рамбха̄. вийа̄рамбха̄ти упарӯпари вивидхаа̄рамбханавасена вӣрийа̄рамбха̄. тӣсу бхавесу пат̣исандхиджанакакамма̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣. тасма̄ вийа̄рамбха̄ а̄рато.

189. евам̣ пассанто на самесӯти га̄тха̄. таттха на вадатети ‘‘садисохамасмӣ’’тиа̄дина̄ ма̄навасена самесупи атта̄нам̣ на вадати омесупи уссесупи. на̄дети на нирассатӣти рӯпа̄дӣсу кан̃чи дхаммам̣ на ган̣ха̄ти на ниссаджджати. сесам̣ саббаттха таттха таттха вуттанайатта̄ па̄кат̣амева. евам̣ арахаттаникӯт̣енева десанам̣ нит̣т̣ха̄песӣти.

саддхаммаппаджджотика̄йа маха̄ниддесат̣т̣хакатха̄йа

аттадан̣д̣асуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.