14. туват̣акасуттаниддесаван̣н̣ана̄
150. чуддасаме туват̣акасуттаниддесе пуччха̄ми танти идампи тасмим̣йева маха̄самайе ‘‘ка̄ ну кхо арахаттаппаттийа̄ пат̣ипаттӣ’’ти уппанначитта̄нам̣ екачча̄нам̣ девата̄нам̣ таматтхам̣ пака̄сетум̣ пуриманайенева ниммитабуддхена атта̄нам̣ пуччха̄петва̄ вуттам̣.
таттха а̄дипуччха̄га̄тха̄йа та̄ва пуччха̄мӣти еттха адит̣т̣хаджотана̄дивасена пуччха̄ вибхаджита̄. а̄диччабандхӯти а̄диччасса готтабандху. вивекам̣ сантипадан̃ча̄ти вивекан̃ча сантипадан̃ча. катхам̣ дисва̄ти кена ка̄ран̣ена дисва̄, катхам̣ паваттадассано хутва̄ти вуттам̣ хоти.
тиссо пуччха̄ти ган̣анапариччхедо. адит̣т̣хаджотана̄ти йам̣ на дит̣т̣хам̣ на пат̣ивиддхам̣, тасса па̄кат̣акаран̣аттха̄йа пуччха̄. дит̣т̣хасам̣сандана̄ти йам̣ н̃а̄н̣ачаккхуна̄ дит̣т̣хам̣, тасса гхат̣анаттха̄йа. виматиччхедана̄ти йа̄ кан̇кха̄, тасса̄ччхеданаттхам̣. пакатийа̄ лаккхан̣ам̣ ан̃н̃а̄танти дхамма̄нам̣ татхалаккхан̣ам̣ пакатийа̄ на н̃а̄там̣. адит̣т̣ханти на дит̣т̣хам̣. ‘‘на нит̣т̣ха’’нтипи па̄т̣хо. атулитанти тула̄йа тулитам̣ вийа на тулитам̣. атӣританти тӣран̣а̄йа на тӣритам̣. авибхӯтанти на па̄кат̣ам̣. авибха̄витанти пан̃н̃а̄йа на вад̣д̣хитам̣. тасса н̃а̄н̣а̄йа̄ти тасса дхаммасса лаккхан̣аджа̄нанаттха̄йа. дассана̄йа̄ти дассанаттха̄йа. тулана̄йа̄ти туланаттха̄йа. тӣран̣а̄йа̄ти тӣран̣аттха̄йа. вибха̄вана̄йа̄ти вибха̄гакаран̣аттха̄йа. ан̃н̃ехи пан̣д̣итехӣти ан̃н̃ехи буддхисампаннехи. сам̣сайапаккхандоти сандехам̣ павит̣т̣хо.
мануссапуччха̄ти манусса̄нам̣ пуччха̄. амануссапуччха̄ти на̄гасупан̣н̣а̄дӣнам̣ пуччха̄. гахат̣т̣ха̄ти авасесагахат̣т̣ха̄. паббаджита̄ти лин̇гавасена вутта̄. на̄га̄ти супхасса̄дайо на̄га̄. супан̣н̣а̄ти супан̣н̣асам̣йуттавасена (сам̣. ни. 3.392 а̄дайо). йаккха̄ти йаккхасам̣йуттавасена (сам̣. ни. 10.235 а̄дайо) ча ведитабба̄. асура̄ти паха̄ра̄да̄дайо. гандхабба̄ти пан̃часикхагандхаббапутта̄дайо. маха̄ра̄джа̄ноти чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но. ахӣниндрийанти сан̣т̣ха̄навасена авикалиндрийам̣. со ниммитоти со бхагавата̄ ниммито буддхо.
вода̄наттхапуччха̄ти висесадхаммапуччха̄. атӣтапуччха̄ти атӣте дхамме а̄раббха пуччха̄. ана̄гата̄дӣсупи есева найо. кусалапуччха̄ти анаваджджадхаммапуччха̄. акусалапуччха̄ти са̄ваджджадхаммапуччха̄. абйа̄катапуччха̄ти тадубхайавипарӣтадхаммапуччха̄.
аджджхеса̄ми танти там̣ а̄н̣а̄пеми. катхайассу мети майхам̣ катхехи. готтан̃а̄такоти готтена н̃а̄тако. готтабандхӯти готтаджджхаттико. екена̄ка̄рена̄ти екена кот̣т̣ха̄сена.
сантипаданти сантисан̇кха̄там̣ нибба̄нападам̣. йе дхамма̄ санта̄дхигама̄йа̄ти йе сатипат̣т̣ха̄на̄дайо дхамма̄ нибба̄напат̣ила̄бхаттха̄йа. сантипхусана̄йа̄ти н̃а̄н̣апхассена нибба̄напхусанаттха̄йа. саччхикирийа̄йа̄ти паччаккхакаран̣аттха̄йа. махантам̣ сӣлаккхандханти махантам̣ сӣлара̄сим̣. сама̄дхиккхандха̄дӣсупи есева найо. сӣлаккхандха̄дайо локийалокуттара̄, вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ локийамева.
тамока̄йасса пада̄лананти авиджджа̄ра̄сисса виддхам̣санам̣. випалла̄сасса бхедананти чатуббидхавипалла̄сасса бхеданам̣. тан̣ха̄салласса аббухананти тан̣ха̄кан̣т̣акасса лун̃чанам̣. абхисан̇кха̄расса вӯпасаманти пун̃н̃а̄диабхисан̇кха̄расса нибба̄панам̣. бха̄расса никкхепананти пан̃чаккхандхабха̄расса т̣хапанам̣. сам̣са̄рават̣т̣асса упаччхедананти сам̣са̄рапаваттасса чхеданам̣. санта̄пасса нибба̄пананти килесасанта̄пасса ниббути. парил̣а̄хасса пат̣ипассаддхинти килесадаратхасса саннисӣданам̣. девадевоти дева̄нам̣ атидево.
151. атха бхагава̄ йасма̄ йатха̄ пассанто килесе упарундхати, татха̄ дисва̄ татха̄ паваттадассано хутва̄ паринибба̄ти, тасма̄ таматтхам̣ а̄викаронто на̄наппака̄рена там̣ девапарисам̣ килесаппаха̄не нийодженто ‘‘мӯлам̣ папан̃часан̇кха̄йа̄’’ти а̄рабхитва̄ пан̃ча га̄тха̄ абха̄си.
таттха а̄дига̄тха̄йа та̄ва сан̇кхепаттхо – папан̃часан̇кха̄ти папан̃ча̄ти сан̇кха̄татта̄ папан̃ча̄ ева папан̃часан̇кха̄. тасса̄ авиджджа̄дайо килеса̄ мӯлам̣, там̣ папан̃часан̇кха̄йа мӯлам̣ асмӣти паваттама̄нан̃ча саббам̣ манта̄йа упарундхе. йа̄ ка̄чи аджджхаттам̣ тан̣ха̄ уппаджджеййум̣. та̄сам̣ винайа̄йа паха̄на̄йа сада̄ сато сиккхе упат̣т̣хитассати хутва̄ сиккхеййа̄ти.
аджджхаттасамут̣т̣ха̄на̄ ва̄ти читте уппанна̄ ва̄. пуребхаттанти дива̄бхаттато пурека̄лам̣. аччантасам̣йогаттхе упайогавачанам̣, аттхато пана бхуммамева пуребхаттети, еса найо паччха̄бхатта̄дӣсу. паччха̄бхаттанти дива̄бхаттато паччха̄ка̄лам̣. пуримам̣ йа̄манти раттийа̄ пат̣хамакот̣т̣ха̄сам̣. маджджхимам̣ йа̄манти раттийа̄ дутийакот̣т̣ха̄сам̣. паччхимам̣ йа̄манти раттийа̄ татийакот̣т̣ха̄сам̣. ка̄л̣ети ка̄л̣апаккхе. джун̣хети суккапаккхе. вассети чатта̄ро васса̄нама̄се. хемантети чатта̄ро хемантама̄се. гимхети чатта̄ро гимха̄нама̄се. пуриме вайокхандхети пат̣хаме вайокот̣т̣ха̄се, пат̣хамавайети аттхо. тӣсу ча вайесу вассасата̄йукасса пурисасса екекасмим̣ вайе чатума̄са̄дхика̄ни теттим̣са васса̄ни хонти.
152. евам̣ пат̣хамага̄тха̄йа та̄ва тӣхи сиккха̄хи йуттам̣ десанам̣ арахаттаникӯт̣ена десетва̄ пуна ма̄наппаха̄навасена десетум̣ ‘‘йам̣ кин̃чӣ’’ти га̄тхама̄ха. таттха йам̣ кин̃чи дхаммамабхиджан̃н̃а̄ аджджхаттанти йам̣ кин̃чи учча̄кулӣната̄дикам̣ аттано гун̣ам̣ джа̄неййа. атха ва̄пи бахиддха̄ти атха ва̄ бахиддха̄пи а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ ва̄ гун̣ам̣ джа̄неййа. на тена тха̄мам̣ куббетха̄ти тена гун̣ена ма̄нам̣ на кареййа.
сата̄нанти сантагун̣аванта̄нам̣. санта̄нанти ниббутасанта̄нам̣. на вутта̄ти на катхита̄. наппавутта̄ти на виссаджджита̄.
153. ида̄нисса акаран̣авидхим̣ дассенто ‘‘сеййо на тена̄’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – тена ча ма̄нена ‘‘сеййоха’’нти ва̄ ‘‘нӣчоха’’нти ва̄ ‘‘сариккхоха’’нти ва̄пи на ман̃н̃еййа. техи ча учча̄кулӣната̄дӣхи гун̣ехи пхут̣т̣хо анекарӯпехи ‘‘ахам̣ учча̄ кула̄ паббаджито’’тиа̄дина̄ найена атта̄нам̣ викаппенто на тит̣т̣хеййа̄ти.
154. евам̣ ма̄наппаха̄навасенапи десетва̄ ида̄ни саббакилесӯпасамавасена десетум̣ ‘‘аджджхаттамева̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха аджджхаттамевупасамети аттани ева ра̄га̄дисаббакилесе упасамеййа. на ан̃н̃ато бхиккху сантимесеййа̄ти т̣хапетва̄ ча сатипат̣т̣ха̄на̄дӣни ан̃н̃ена упа̄йена сантим̣ на парийесеййа. куто ниратта̄ ва̄ти ниратта̄ кутойева.
на есеййа̄ти сӣлаббата̄дӣхи на маггеййа. на гавесеййа̄ти на олокеййа. на парийесеййа̄ти пунаппунам̣ на иккхеййа.
155. ида̄ни аджджхаттам̣ упасантасса кхӣн̣а̄савасса та̄дибха̄вам̣ дассенто ‘‘маджджхе йатха̄’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – йатха̄ маха̄самуддасса упарихет̣т̣химабха̄га̄нам̣ вемаджджхасан̇кха̄те чатуйоджанасахассаппама̄н̣е маджджхе паббатантаре т̣хитасса ва̄ маджджхе самуддасса ӯми но джа̄йати, т̣хитова со хоти авикампама̄но, евам̣ анеджо кхӣн̣а̄саво ла̄бха̄дӣсу т̣хито асса авикампама̄но, со та̄дисо ра̄га̄диуссадам̣ бхиккху на кареййа кухин̃чӣти.
уббедхена̄ти хет̣т̣ха̄бха̄гена. гамбхӣроти удакапит̣т̣хито пат̣т̣ха̄йа чатура̄сӣтийоджанасахасса̄ни гамбхӣро. ‘‘уббедхо’’типи па̄т̣хо, там̣ на сундарам̣. хет̣т̣ха̄ти антоудакам̣. упарӣти уддхам̣удакам̣. маджджхети вемаджджхе. на кампатӣти т̣хитат̣т̣ха̄нато на чалати. на викампатӣти ито чито ча на чалати. на чалатӣти ниччалам̣ хоти. на ведхатӣти на пхандати. наппаведхатӣти на париваттати. на сампаведхатӣти на париббхамати. анеритоти на ерито. агхат̣т̣итоти аккхобхо. ачалитоти на кампито. алул̣итоти на калалӣбхӯто. татра ӯми но джа̄йатӣти тасмим̣ т̣ха̄не вӣчи на уппаджджати.
саттаннам̣ паббата̄нам̣ антарика̄сӯти йугандхара̄дӣнам̣ саттаннам̣ паббата̄нам̣ антарантара̄. сӣдантара̄ти антамасо симбалӣтӯлампи тесу патитапатитам̣ сӣдатӣти сӣда̄, паббатантаре джа̄татта̄ антара̄. ‘‘антарасӣда̄’’типи па̄т̣хо.
156. ида̄ни евам̣ арахаттаникӯт̣ена деситам̣ дхаммадесанам̣ аббха̄нумоденто тасса ча арахаттасса а̄дипат̣ипадам̣ пуччханто ниммитабуддхо ‘‘акиттайӣ’’ти га̄тхама̄ха. таттха акиттайӣти а̄чиккхи. виват̣ачаккхӯти виват̣ехи ана̄варан̣ехи пан̃чахи чаккхӯхи саманна̄гато. саккхидхамманти сака̄йаттам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄там̣ аттапаччаккхадхаммам̣. париссайавинайанти париссайавинайанам̣. пат̣ипадам̣ вадехӣти ида̄ни пат̣ипаттим̣ вадехи. бхаддантети бхаддам̣ тава аттхӯти бхагавантам̣ а̄лапанто а̄ха. атха ва̄ бхаддам̣ сундарам̣ тава пат̣ипадам̣ вадехӣтипи вуттам̣ хоти. па̄тимоккхам̣ атха ва̄пи сама̄дхинти тамева пат̣ипадам̣ бхиндитва̄ пуччхати. пат̣ипаданти етена ва̄ маггам̣ пуччхати. итарехи сӣлам̣ сама̄дхин̃ча пуччхати.
мам̣сачаккхуна̄пӣти сасамбха̄рикамам̣сачаккхуна̄пи. диббачаккхуна̄пӣти диббасадисатта̄ диббам̣. дева̄нан̃хи сучаритакамманиббаттам̣ питтасемхарухира̄дӣхи апалибуддхам̣ упаккилесавинимуттата̄йа дӯрепи а̄рамман̣асампат̣иччханасаматтхам̣ диббам̣ паса̄дачаккху хоти. идан̃ча̄пи вӣрийабха̄вана̄баланиббаттам̣ н̃а̄н̣ачаккху та̄дисамева̄ти диббасадисатта̄ диббам̣. диббавиха̄равасена пат̣иладдхатта̄, аттана̄ ча диббавиха̄расаннисситатта̄пи диббам̣. а̄локапариггахена маха̄джутикатта̄пи диббам̣. тирокут̣т̣а̄дигатарӯпадассанена маха̄гатикатта̄пи диббам̣. там̣ саббам̣ саддасаттха̄нуса̄рена ведитаббам̣. дассанат̣т̣хена чаккху, чаккхукиччакаран̣ена чаккхумива̄типи чаккху, диббан̃ча там̣ чаккху ча̄ти диббачаккху. тена диббачаккхуна̄пи виват̣ачаккху. ида̄ни пан̃чавидхам̣ чаккхум̣ виттха̄рена катхетум̣ ‘‘катхам̣ бхагава̄ мам̣сачаккхуна̄пививат̣ачаккхӯ’’тиа̄дима̄ха. мам̣сачаккхумхи бхагавато пан̃чаван̣н̣а̄ сам̣виджджантӣти еттха сасамбха̄ра̄дикачаккхумхи буддхасса бхагавато пан̃ча кот̣т̣ха̄са̄ паччекам̣ паччекам̣ упалаббханти.
нӣло ча ван̣н̣оти ума̄пуппхаван̣н̣о. пӣтако ча ван̣н̣оти кан̣ика̄рапуппхаван̣н̣о. лохитако ча ван̣н̣оти индагопакаван̣н̣о. кан̣хо ча ван̣н̣оти ан̃джанаван̣н̣о. ода̄то ча ван̣н̣оти осадхита̄ракаван̣н̣о. йаттха ча аккхилома̄ни патит̣т̣хита̄нӣти йасмим̣ т̣ха̄не аккхилома̄ни патит̣т̣хахитва̄ ут̣т̣хита̄ни. там̣ нӣлам̣ хоти сунӣланти еттха нӣланти саббасан̇га̄хакавасена вуттам̣. сунӣланти антаравирахитам̣ сут̣т̣ху нӣлам̣. па̄са̄диканти паса̄даджанакам̣. дассанеййанти дассанӣйам̣. ума̄пуппхасама̄нанти дакасӣталапуппхасадисам̣. тасса паратоти тасса саманта̄ ба̄хирапассе. пӣтаканти саббасан̇га̄хакам̣. супӣтаканти антаравирахитам̣ сут̣т̣ху пӣтакам̣. убхайато ча аккхикӯт̣а̄нӣти две ча аккхикот̣ийо. лохитака̄нӣти саббасан̇га̄хакавасена вуттам̣. сулохитака̄нӣти апан̃н̃а̄йама̄навивара̄ни сут̣т̣ху лохитака̄ни. маджджхе кан̣ханти аккхӣнам̣ маджджхимат̣т̣ха̄нам̣ ан̃джанасадисам̣ кан̣хам̣. сукан̣ханти антаравирахитам̣ сут̣т̣ху кан̣хам̣. алӯкханти па̄са̄дикам̣. синиддханти пан̣ӣтам̣. бхадда̄рит̣т̣хакасама̄нанти апанӣтатачабхадда̄рит̣т̣хакапхаласадисам̣. ‘‘адда̄рит̣т̣хакасама̄на’’нтипи па̄л̣и, тасса̄ тинтака̄касадисанти аттхо. ода̄танти саббасан̇га̄хакавасена вуттам̣. суода̄танти антаравирахитам̣ раджатаман̣д̣аласадисам̣ сут̣т̣ху ода̄там̣. сетам̣ пан̣д̣аранти двӣхипи атиода̄татам̣ дассети. па̄катикена мам̣сачаккхуна̄ти пакатимам̣сачаккхуна̄. аттабха̄вапарийа̄паннена̄ти аттабха̄васаннисситена. пуримасучаритакамма̄бхиниббаттена̄ти пуримесу таттха таттхуппаннесу аттабха̄весу ка̄йасучарита̄дикаммуна̄ уппа̄дитена. саманта̄ йоджанам̣ пассатӣти самантато чатуга̄вутаппама̄н̣е йоджане тирокут̣т̣а̄дигатам̣ рӯпам̣ а̄варан̣авирахитам̣ пакатимам̣сачаккхуна̄ даккхати.
дива̄ чева раттин̃ча̄ти дивасабха̄ге ча раттибха̄ге ча. чатуран̇гасаманна̄гатоти чатӯхи ан̇гехи саманна̄гато парипун̣н̣аандхака̄ро а̄локавирахито. сӯрийо ва̄ аттхан̇гатоти сӯрабха̄вам̣ джанайанто ут̣т̣хито сӯрийо вигато. ка̄л̣апаккхо ча упосатхоти ка̄л̣апаккхе ча̄туддасӣупосатхадивасо ча. тиббо ча ванасан̣д̣оти гахано ча руккхара̄си. маха̄ ча ка̄л̣амегхо аббхут̣т̣хитоти маханто ка̄л̣амегхо аббхапат̣ало ча ут̣т̣хито хоти. кут̣т̣о ва̄ти ит̣т̣хака̄чайо ва̄. кава̄т̣ам̣ ва̄ти два̄рава̄тапа̄на̄дикава̄т̣ам̣ ва̄. па̄ка̄ро ва̄ти маттика̄дипа̄ка̄ро ва̄. паббато ва̄ти пам̣супаббата̄дипаббато ва̄. гаччхам̣ ва̄ти тарун̣агаччха̄дигаччхам̣ ва̄. лата̄ ва̄ти каравинда̄ди лата̄ ва̄. а̄варан̣ам̣ рӯпа̄нам̣ дассана̄йа̄ти рӯпа̄рамман̣а̄нам̣ дассанаттха̄йа пат̣иседхам̣ наттхи. екан̃че тилапхалам̣ нимиттам̣ катва̄ти саче екам̣ тилабӣджам̣ сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄. тилава̄хе паккхипеййа̄ти две сакат̣е тилара̄симхи кхипеййа. кечи пана ‘‘ва̄хо на̄ма кумбха̄тирекадвесакат̣а’’нти ваданти. тан̃н̃ева тилапхалам̣ уддхареййа̄ти там̣нимиттакатам̣ тилабӣджам̣йева уддхаритва̄ ган̣хеййа.
диббена чаккхуна̄ти идам̣ вуттаттхамева. висуддхена̄ти чутӯпапа̄тадассанена дит̣т̣хивисуддхихетутта̄ висуддхена. йо хи чутиматтамева пассати на упапа̄там̣, со уччхедадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. йо упапа̄тамева пассати на чутим̣, со навасаттапа̄тубха̄васассатадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. йо пана тадубхайам̣ пассати, со йасма̄ дувидхампи там̣ дит̣т̣хигатам̣ ативаттати, тасма̄сса там̣ дассанам̣ дит̣т̣хивисуддхихету хоти, убхайан̃четам̣ буддхапутта̄ пассанти. тена вуттам̣ – ‘‘чутӯпапа̄тадассанена дит̣т̣хивисуддхихетутта̄ висуддха’’нти. мануссӯпача̄рам̣ атиккамитва̄ рӯпадассанена атиккантама̄нусакам̣, ма̄нусакам̣ ва̄ мам̣сачаккхум̣ атиккантатта̄ атиккантама̄нусаканти ведитаббам̣.
тена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассатӣти мануссамам̣сачаккхуна̄ вийа сатте олокети. чавама̄не упападжджама̄нети еттха чутиккхан̣е упапаттиккхан̣е ва̄ диббачаккхуна̄ дат̣т̣хум̣ на сакка̄. йе пана а̄санначутика̄ ида̄ни чависсанти, те чавама̄на̄. йе ча гахитапат̣исандхика̄ сампатиниббатта̄ва, те упападжджама̄на̄ти адхиппета̄. те еварӯпе чавама̄не упападжджама̄не ча пассатӣти дассети. хӣнети моханиссандайуттатта̄ хӣне. таббипарӣте пан̣ӣте. суван̣н̣ети адосаниссандайуттатта̄ ит̣т̣хакантамана̄паван̣н̣айутте. таббипарӣте дуббан̣н̣е, абхирӯпе вирӯпети аттхо. сугатети сугатигате, алобханиссандайуттатта̄ ва̄ ад̣д̣хе махаддхане. дуггатети дуггатигате, лобханиссандайуттатта̄ ва̄ далидде аппаннапа̄не. йатха̄каммӯпагети йам̣ йам̣ каммам̣ упачитам̣, тена тена упагате. таттха пуримехи ‘‘чавама̄не’’тиа̄дӣхи диббачаккхукиччам̣ вуттам̣. имина̄ пана падена йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣акиччам̣.
тасса ча н̃а̄н̣асса айамуппаттиккамо – идха бхиккху хет̣т̣ха̄нирайа̄бхимукхам̣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ нерайике сатте пассати маха̄дуккхам̣ анубхавама̄не, там̣ дассанам̣ диббачаккхукиччамева. со евам̣ манаси кароти ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ име сатта̄ етам̣ дуккхам̣ анубхавантӣ’’ти, атхасса ‘‘идам̣ на̄ма катва̄’’ти там̣ камма̄рамман̣ам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. татха̄ упаридевалока̄бхимукхам̣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ нанданавана миссакавана пха̄русакавана̄дӣсу сатте пассати маха̄сампаттим̣ анубхавама̄не. тампи дассанам̣ диббачаккхукиччамева. со евам̣ манаси кароти ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ име сатта̄ етам̣ сампаттим̣ анубхавантӣ’’ти. атхасса ‘‘идам̣ на̄ма катва̄’’ти там̣ камма̄рамман̣ам̣ н̃а̄н̣амуппаджджати. идам̣ йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣ам̣ на̄ма. имасса висум̣ парикаммам̣ на̄ма наттхи. йатха̄ ча имасса, евам̣ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса̄пи. диббачаккхупа̄дака̄нева хи има̄ни диббачаккхуна̄ сахева иджджханти.
име вата бхонтотиа̄дӣсу имети диббачаккхуна̄ дит̣т̣ха̄нам̣ нидассанавачанам̣. вата̄ти анусочанаттхе нипа̄то. бхонтоти бхаванто. дут̣т̣ху чаритам̣, дут̣т̣хум̣ ва̄ чаритам̣ килесапӯтикатта̄ти дуччаритам̣; ка̄йена дуччаритам̣, ка̄йато ва̄ уппаннам̣ дуччаританти ка̄йадуччаритам̣. итаресупи есева найо. саманна̄гата̄ти саман̇гӣбхӯта̄.
арийа̄нам̣ упава̄дака̄ти буддхапаччекабуддхабуддхаса̄вака̄нам̣ арийа̄нам̣ антамасо гихисота̄панна̄нампи анаттхака̄ма̄ хутва̄ антимаваттхуна̄ ва̄ гун̣апаридхам̣санена ва̄ упава̄дака̄, аккосака̄ гарахака̄ти вуттам̣ хоти. таттха ‘‘наттхи имесам̣ саман̣адхаммо, ассаман̣а̄ ете’’ти ваданто антимаваттхуна̄ упавадати. ‘‘наттхи имесам̣ джха̄нам̣ ва̄ вимоккхо ва̄ магго ва̄ пхалам̣ ва̄’’тиа̄дӣни ваданто гун̣апаридхам̣санена упавадатӣти ведитаббо. со ча джха̄нам̣ ва̄ упавадеййа аджха̄нам̣ ва̄, убхайатха̄пи арийӯпава̄дова хоти; атибха̄рийам̣ каммам̣, анантарийакаммасадисам̣, сагга̄варан̣ам̣ магга̄варан̣ан̃ча, сатекиччхам̣ пана хоти. тасма̄ йо арийам̣ упавадати, тена гантва̄ саче аттана̄ вуд̣д̣хатаро хоти, уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ‘‘ахам̣ а̄йасмантам̣ идан̃чидан̃ча авачам̣, там̣ ме кхама̄хӣ’’ти кхама̄петаббо. саче пана навакатаро хоти, вандитва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘ахам̣, бханте, тумхе идан̃чидан̃ча авачам̣, там̣ ме кхаматха̄’’ти кхама̄петаббо. саче со наккхамати, диса̄пакканто ва̄ хоти, сайам̣ ва̄ гантва̄ саддхивиха̄рике ва̄ песетва̄ кхама̄петаббо. саче на̄пи гантум̣ на песетум̣ сакка̄ хоти, йе тасмим̣ виха̄ре бхиккхӯ васанти, тесам̣ сантикам̣ гантва̄ саче навакатара̄ хонти, уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ саче вуд̣д̣хатара̄, вуд̣д̣хе вуттанайенева пат̣ипаджджитва̄ ‘‘ахам̣, бханте, асукам̣ на̄ма а̄йасмантам̣ идан̃чидан̃ча авачам̣, там̣ кхамату ме со а̄йасма̄’’ти ватва̄ кхама̄петаббо. саммукха̄ акхамантепи етадева ка̄таббам̣. саче екача̄рикабхиккху хоти, нева тасса васанат̣т̣ха̄нам̣ на гатат̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, екасса пан̣д̣итасса бхиккхуно сантикам̣ гантва̄ ‘‘ахам̣, бханте, асукам̣ на̄ма а̄йасмантам̣ идан̃чидан̃ча авачам̣, там̣ ме ануссарато ануссарато виппат̣иса̄ро хоти, ким̣ каромӣ’’ти ваттаббам̣. со ваккхати ‘‘тумхе ма̄ чинтайиттха, тхеро тумха̄кам̣ кхамати, читтам̣ вӯпасаметха̄’’ти. тенапи арийасса гатадиса̄бхимукхена ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘кхаматха̄’’ти ваттаббам̣. йади со париниббуто хоти, париниббутаман̃чат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ йа̄ва сиватхикам̣ гантва̄пи кхама̄петаббо. евам̣ кате нева сагга̄варан̣ам̣ на магга̄варан̣ам̣ хоти, па̄катикамева хотӣти.
миччха̄дит̣т̣хика̄ти випарӣтадассана̄. миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄ти миччха̄дит̣т̣хивасена сама̄диннана̄на̄видхакамма̄, йе ча миччха̄дит̣т̣химӯлакесу ка̄йакамма̄дӣсу ан̃н̃епи сама̄дапенти. еттха ча вачӣдуччаритаггахан̣енева арийӯпава̄де, манодуччаритаггахан̣ена ча миччха̄дит̣т̣хийа̄ сан̇гахита̄йапи имесам̣ двиннам̣ пунавачанам̣ маха̄са̄ваджджабха̄вадассанаттханти ведитаббам̣. маха̄са̄ваджджо хи арийӯпава̄до а̄нантарийасадисо. вуттампи четам̣ –
‘‘сеййатха̄пи, са̄рипутта, бхиккху сӣласампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа, евам̣сампадамидам̣, са̄рипутта, вада̄ми. там̣ ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе’’ти (ма. ни. 1.149).
миччха̄дит̣т̣хито ча маха̄са̄ваджджатарам̣ на̄ма ан̃н̃ам̣ наттхи. йатха̄ха –
‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екадхаммампи саманупасса̄ми, йам̣ евам̣маха̄са̄ваджджам̣ йатхайидам̣, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи. миччха̄дит̣т̣хипарама̄ни бхиккхаве, маха̄са̄ваджджа̄нӣ’’ти (а. ни. 1.310).
ка̄йасса бхеда̄ти упа̄диннаккхандхапаричча̄га̄. парам̣ маран̣а̄ти таданантара̄бхиниббаттаккхандхаггахан̣е. атха ва̄ ка̄йасса бхеда̄ти джӣвитиндрийассупаччхеда̄. парам̣ маран̣а̄ти чутичиттато уддхам̣. апа̄йанти евама̄ди саббам̣ нирайавевачанамева. нирайо хи саггамоккхахетубхӯта̄ пун̃н̃асаммата̄ айа̄ апетатта̄, сукха̄нам̣ ва̄ а̄йасса абха̄ва̄ апа̄йо. дуккхасса гати пат̣исаран̣анти дуггати, досабахулата̄йа ва̄ дут̣т̣хена каммуна̄ ниббатта̄ гатӣти дуггати. виваса̄ нипатанти таттха дуккат̣ака̄риноти винипа̄то, винассанта̄ ва̄ еттха нипатанти самбхиджджама̄нан̇гапаччан̇га̄типи винипа̄то. наттхи еттха асса̄дасан̃н̃ито айоти нирайо.
атха ва̄ апа̄йаггахан̣ена тираччха̄найоним̣ дӣпети, тираччха̄найони хи апа̄йо сугатито апетатта̄. на дуггати, махесаккха̄нам̣ на̄гара̄джа̄дӣнам̣ самбхавато. дуггатиггахан̣ена петтивисайам̣ дӣпети, со хи апа̄йо чева дуггати ча сукхато апетатта̄ дуккхасса ча гатибхӯтатта̄, на ту винипа̄то, асурака̄йасадисам̣ авинипатитатта̄. винипа̄таггахан̣ена асурака̄йам̣ дӣпети. со хи йатха̄вуттена аттхена апа̄йо чева дуггати ча саббасамуссайехи ча винипатитатта̄ винипа̄тоти вуччати. нирайаггахан̣ена авӣчиа̄дианекаппака̄рам̣ нирайамева дӣпетӣти. упапанна̄ти упагата̄, таттха абхиниббатта̄ти адхиппа̄йо. вуттавипарийа̄йена суккапаккхо ведитаббо. айам̣ пана висесо – таттха сугатиггахан̣ена мануссагатипи сан̇гайхати. саггаггахан̣ена девагатийева. таттха сундара̄ гатӣти сугати. рӯпа̄дӣхи висайехи сут̣т̣ху агготи сагго. со саббопи луджджанапалуджджанат̣т̣хена локоти айам̣ вачанаттхо. ити диббена чаккхуна̄тиа̄ди саббам̣ нигаманавачанам̣.
евам̣ диббена чаккхуна̄ пассатӣти айаметтха сан̇кхепаттхо – диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ париттапаччуппаннааджджхаттабахиддха̄рамман̣авасена чатӯсу а̄рамман̣есу паваттати. йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣ам̣ париттамахаггата̄тӣтааджджхаттабахиддха̄рамман̣авасена пан̃часу а̄рамман̣есу паваттати. ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣ париттамахаггатааппама̄н̣амаггаана̄гатааджджхаттабахиддха̄наваттабба̄рамман̣авасена ат̣т̣хасу а̄рамман̣есу паваттатӣти.
а̄кан̇кхама̄но ча бхагава̄ти бхагава̄ иччхама̄но. екампи локадха̄тум̣ пассеййа̄ти екам̣ чаккава̄л̣ам̣ олокеййа. сахассимпи чӯл̣аниканти еттха йа̄вата̄ чандимасӯрийа̄ парихаранти, диса̄ бха̄нти вирочама̄на̄, та̄ва сахассадха̄ локо, еса̄ сахассичӯл̣аника̄ на̄ма. чӯл̣аниканти кхуддакам̣. двисахассимпи маджджхимикам̣ локадха̄тунти еттха сахассачаккава̄л̣а̄нам̣ сахассабха̄гена ган̣етва̄ дасасатасахассачаккава̄л̣апарима̄н̣а̄ двисахассӣ маджджхимика̄ локадха̄ту на̄ма. еттакена буддха̄нам̣ джа̄тиккхеттам̣ на̄ма дасситам̣. бодхисатта̄нан̃хи паччхимабхаве девалокато чавитва̄ ма̄тукуччхийам̣ пат̣исандхиггахан̣адивасе ча ма̄тукуччхито никкхаманадивасе ча маха̄бхиниккхаманадивасе ча самбодхидхаммачаккапаваттанаа̄йусан̇кха̄россаджджанапаринибба̄надивасесу ча еттакам̣ т̣ха̄нам̣ кампати.
тисахассимпи. маха̄сахассимпи локадха̄тунти сахассито пат̣т̣ха̄йа татийа̄ти тисахассӣ, пат̣хамасахассим̣ сахассадха̄ катва̄ ган̣итам̣ маджджхимикам̣ сахассадха̄ катва̄ ган̣итатта̄ махантехи сахассехи ган̣ита̄ти маха̄сахассӣ. етта̄вата̄ кот̣исатасахассачаккава̄л̣апарима̄н̣о локо дассито хоти. ган̣акапуттатиссаттхеро пана евама̄ха – ‘‘на хи тисахассимаха̄сахассилокадха̄туйа̄ етам̣ парима̄н̣ам̣. идан̃хи а̄чарийа̄нам̣ саджджха̄йамӯлакам̣ ва̄ча̄йа парихӣнат̣т̣ха̄нам̣, дасакот̣исатасахассачаккава̄л̣апарима̄н̣ам̣ пана т̣ха̄нам̣ тисахассимаха̄сахассилокадха̄ту на̄ма̄’’ти. етта̄вата̄ хи бхагавато а̄н̣а̄ккхеттам̣ на̄ма дасситам̣. етасмин̃хи антаре а̄т̣а̄на̄т̣ийапаритта- (дӣ. ни. 3.275 а̄дайо) исигилипаритта- (ма. ни. 3.133 а̄дайо) дхаджаггапаритта- (сам̣. ни. 1.249) боджджхан̇гапариттакхандхапаритта- (а. ни. 4.67) морапаритта- (джа̄. 1.2.17-18) меттапаритта- (кху. па̄. 9.1 а̄дайо; су. ни. 143 а̄дайо) ратанапаритта̄нам̣ (кху. па̄. 6.1 а̄дайо; су. ни. 224 а̄дайо) а̄н̣а̄ пхарати.
йа̄ватакам̣ ва̄ пана а̄кан̇кхеййа̄ти йаттакам̣ ва̄ иччхеййа. имина̄ висайаккхеттам̣ дасситам̣. буддха̄нан̃хи висайаккхеттасса пама̄н̣апариччхедо на̄ма наттхи, наттхикабха̄ве часса имам̣ упамам̣ а̄харанти – кот̣исатасахассачаккава̄л̣амхи йа̄ва брахмалока̄ са̄сапехи пӯретва̄ саче кочи пураттхима̄йа диса̄йа екачаккава̄л̣е екам̣ са̄сапам̣ паккхипанто а̄гаччхеййа, саббепи те са̄сапа̄ париккхайам̣ гаччхеййум̣. на твева пураттхима̄йа диса̄йа чаккава̄л̣а̄ни. даккхин̣а̄дӣсупи есева найо. таттха буддха̄нам̣ ависайо на̄ма наттхи. та̄ватакам̣ пассеййа̄ти таттакам̣ олокеййа. евам̣ парисуддхам̣ бхагавато диббачаккхӯти диббачаккхукатхам̣ нит̣т̣ха̄песи.
катхам̣ бхагава̄ пан̃н̃а̄чаккхуна̄пи виват̣ачаккхӯти кенаппака̄рена пан̃н̃а̄чаккхуна̄ апихитачаккху? маха̄пан̃н̃о путхупан̃н̃отиа̄дикам̣ таттха атирочати йадидам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти парийоса̄нам̣ хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева.
буддхачаккхуна̄ти индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ена ча а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ена ча. имесам̣ двиннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ буддхачаккхӯти на̄мам̣, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса самантачаккхӯти, тин̣н̣ам̣ магган̃а̄н̣а̄нам̣ дхаммачаккхӯти. локам̣ волокенто аддаса саттети сатте аддаккхи. аппараджаккхетиа̄дӣсу йесам̣ вуттанайенева пан̃н̃а̄чаккхумхи ра̄га̄дираджам̣ аппам̣, те аппараджаккха̄. йесам̣ там̣ махантам̣, те маха̄раджаккха̄. йесам̣ саддха̄дӣни индрийа̄ни тиккха̄ни, те тиккхиндрийа̄. йесам̣ та̄ни мудӯни, те мудиндрийа̄. йесам̣ тейева саддха̄дайо а̄ка̄ра̄ сундара̄, те сва̄ка̄ра̄. йе катхитака̄ран̣ам̣ саллаккхенти, сукхена сакка̄ хонти вин̃н̃а̄петум̣ те сувин̃н̃а̄пайа̄. йе паралокан̃чева ваджджан̃ча бхайато пассанти, те паралокаваджджабхайадасса̄вино на̄ма.
уппалинийанти уппалаване. итаресупи есева найо. антонимуггапосӣнӣти йа̄ни антонимугга̄нева посийанти. удакам̣ аччуггамма тит̣т̣хантӣти удакам̣ атиккамитва̄ тит̣т̣ханти. таттха йа̄ни йа̄ни аччуггамма т̣хита̄ни, та̄ни та̄ни сӯрийарасмисампхассам̣ а̄гамайама̄на̄ни т̣хита̄ни аджджа пуппханака̄ни. йа̄ни самодакам̣ т̣хита̄ни, та̄ни све пуппханака̄ни. йа̄ни удака̄ ануггата̄ни антонимуггапосӣни, та̄ни татийадивасева пуппханака̄ни. удака̄ пана ануггата̄ни ан̃н̃а̄нипи сарогауппала̄ни на̄ма аттхи, йа̄ни нева пуппхиссанти, маччхакаччхапабхаккха̄нева бхависсанти, та̄ни па̄л̣им̣ на̄рӯл̣ха̄ни, а̄харитва̄ пана дӣпетабба̄нӣти дӣпита̄ни.
йатхева хи та̄ни чатуббидхапуппха̄ни, евамева уггхат̣итан̃н̃ӯ випан̃читан̃н̃ӯ неййо падапарамоти чатта̄ро пуггала̄. йасса пуггаласса уда̄хат̣авела̄йа дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало уггхат̣итан̃н̃ӯ. йасса пуггаласса сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхе вибхаджӣйама̄не дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало випан̃читан̃н̃ӯ. йасса пуггаласса уддесато парипуччхато йонисо манасикарото калйа̄н̣амитте севато бхаджато пайирупа̄сато дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало неййо. йасса пуггаласса бахумпи сун̣ато бахумпи бхан̣ато бахумпи дха̄райато бахумпи ва̄чато на та̄йа джа̄тийа̄ дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало падапарамо. таттха бхагава̄ уппалавана̄дисадисам̣ дасасахассилокадха̄тум̣ олокенто аджджа пуппханака̄ни уггхат̣итан̃н̃ӯ, све пуппханака̄ни випан̃читан̃н̃ӯти евам̣ сабба̄ка̄рато ча аддаса. таттха тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ имасмим̣йева аттабха̄ве бхагавато дхаммадесана̄ аттхам̣ са̄дхети, падапарама̄нам̣ ана̄гататтха̄йа ва̄сана̄ хоти.
ра̄гачаритотиа̄дӣсу раджджанавасена а̄рамман̣е чаран̣ам̣ етасса аттхӣти ра̄гачарито. дуссанавасена а̄рамман̣е чаран̣ам̣ етасса аттхӣти досачарито. муйханавасена а̄рамман̣е чаран̣ам̣ етасса аттхӣти мохачарито. витакканавасена ӯханавасена а̄рамман̣е чаран̣ам̣ етасса аттхӣти витаккачарито. окаппанасаддха̄васена а̄рамман̣е чаран̣ам̣ етасса аттхӣти саддха̄чарито. н̃а̄н̣амева чаран̣ам̣, н̃а̄н̣ена ва̄ чаран̣ам̣, н̃а̄н̣асса ва̄ чаран̣ам̣, н̃а̄н̣ато ва̄ чаран̣ам̣ етасса аттхӣти н̃а̄н̣ачарито. ра̄гачаритасса̄ти ра̄гуссадасса ра̄габахуласса. паратопи есева найо.
асубхакатхам̣ катхетӣти уддхума̄така̄дидасавидхам̣ асубхапат̣исам̣йуттакатхам̣ а̄чиккхати. вуттан̃хетам̣ – ‘‘асубха̄ бха̄ветабба̄ ра̄гасса паха̄на̄йа̄’’ти (а. ни. 9.1). метта̄бха̄ванам̣ а̄чиккхатӣти метта̄бха̄ванам̣ читтасинеханам̣ катхети. вуттан̃хетам̣ – ‘‘метта̄ бха̄ветабба̄ бйа̄па̄дасса паха̄на̄йа̄’’ти. уддесети саджджха̄йане. парипуччха̄йа̄ти ат̣т̣хакатха̄йа. ка̄лена дхаммассаванети йуттаппаттака̄ле уттари парийаттидхаммассаване. дхаммаса̄каччха̄йа̄ти ан̃н̃ехи саддхим̣ са̄каччха̄йа. гарусам̣ва̄сети гарӯнам̣ пайирупа̄сане. нивесетӣти а̄чарийа̄нам̣ сантике патит̣т̣ха̄пети. а̄на̄па̄нассатим̣ а̄чиккхатӣти а̄на̄па̄нассатисампайуттакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхети. вуттан̃хетам̣ – ‘‘а̄на̄па̄нассати бха̄ветабба̄ витаккупаччхеда̄йа̄’’ти (а. ни. 9.1). паса̄данӣйам̣ нимиттам̣ а̄чиккхатӣти чӯл̣аведалла- (ма. ни. 1.460 а̄дайо) маха̄ведалла̄- (ма. ни. 1.449 а̄дайо) дипаса̄даджанакам̣ суттам̣ катхети. буддхасубодхинти буддхасса бхагавато буддхаттапат̣иведхам̣. дхаммасудхамматанти нававидхалокуттарадхаммасса сва̄ккха̄татам̣. сан̇гхасуппат̣ипаттинти ат̣т̣хавидхаарийасан̇гхасса суппат̣ипанната̄дисут̣т̣хупат̣ипаттим̣. сӣла̄ни ча аттаноти аттано сантакасӣла̄ни ча. а̄чиккхати випассана̄нимиттанти удайаббайа̄дипат̣исам̣йуттам̣ катхети. аничча̄ка̄ранти хутва̄ абха̄ва̄ка̄рам̣. дуккха̄ка̄ранти удайаббайапат̣ипӣл̣ана̄ка̄рам̣. анатта̄ка̄ранти авасаваттана̄ка̄рам̣.
селе йатха̄ паббатамуддханит̣т̣хитоти селамайе екаггхане паббатамуддхани т̣хитова, на хи таттха т̣хитасса дассанаттхам̣ абхимукхе гӣвуккхипанапаса̄ран̣а̄дикиччам̣ аттхи. татхӯпаманти таппат̣ибха̄гам̣ селапаббатӯпамам̣. айам̣ панеттха сан̇кхепаттхо – йатха̄ селапаббатамуддханти т̣хитова чаккхуна̄ пурисо самантато джанатам̣ пассеййа. сумедха сундарапан̃н̃а саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена самантачаккху бхагава̄ дхаммамайам̣ пан̃н̃а̄майам̣ па̄са̄дама̄руйха сайам̣ апетасоко сока̄ватин̣н̣ам̣ джа̄тиджара̄бхибхӯтан̃ча джанатам̣ авеккхассу упадха̄райату упапариккхату.
айам̣ панеттха адхиппа̄йо – йатха̄ хи паббатапа̄даса̄манта̄ махантам̣ кхеттам̣ катва̄ таттха кеда̄рапа̄л̣ӣсу кут̣ийо катва̄ раттим̣ аггим̣ джа̄леййа, чатуран̇гасаманна̄гатан̃ча андхака̄рам̣ асса, атха тасса паббатасса маттхаке т̣хатва̄ чаккхумато пурисасса бхӯмим̣ олокайато нева кхеттам̣ на кеда̄рапа̄л̣ийо на кут̣ийо на таттха сайитаманусса̄ пан̃н̃а̄йеййум̣, кут̣ика̄су пана аггиджа̄ламаттамева пан̃н̃а̄йеййа. евам̣ дхаммапа̄са̄дам̣ а̄руйха саттака̄йам̣ олокайато татха̄гатасса йе те акатакалйа̄н̣а̄ сатта̄, те екавиха̄ре даккхин̣аджа̄н̣упассе нисинна̄пи буддхачаккхусса а̄па̄тхам̣ на̄гаччханти, раттим̣ кхиттасара̄ вийа хонти. йе пана катакалйа̄н̣а̄ венеййапуггала̄, те евасса дӯрепи т̣хита̄ а̄па̄тхам̣ гаччханти, те ева агги вийа химавантапаббато вийа ча. вуттампи четам̣ –
‘‘дӯре санто пака̄сенти, химавантова паббато;
асантеттха на диссанти, раттим̣ кхитта̄ йатха̄ сара̄’’ти. (дха. па. 304; нетти. 11);
саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣анти еттха пан̃чанеййапатхаппабхедам̣ саббам̣ ан̃н̃а̄сӣти саббан̃н̃ӯ. сан̇кхата̄сан̇кхата̄дибхеда̄ саббадхамма̄ хи сан̇кха̄ро вика̄ро лаккхан̣ам̣ нибба̄нам̣ пан̃н̃аттӣти пан̃чева неййапатха̄ хонти. саббан̃н̃усса бха̄во саббан̃н̃ута̄, саббан̃н̃ута̄ ева н̃а̄н̣ам̣ ‘‘саббан̃н̃ута̄н̃а̄н̣а’’нти ваттаббе ‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а’’нти вуттам̣. саббан̃н̃ӯти ча камасаббан̃н̃ӯ саким̣саббан̃н̃ӯ сататасаббан̃н̃ӯ саттисаббан̃н̃ӯ н̃а̄тасаббан̃н̃ӯти пан̃чавидха̄ саббан̃н̃уно сийум̣. тесу камена саббаджа̄нанака̄ла̄самбхавато камасаббан̃н̃ута̄ на хоти, саким̣ сабба̄рамман̣аггахан̣а̄бха̄вато саким̣саббан̃н̃ута̄ на хоти, чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ йатха̄рамман̣ачиттасамбхавато бхаван̇гачиттавиродхато йуттиабха̄вато ча сататасаббан̃н̃ута̄ на хоти, парисесато саббаджа̄нанасаматтхата̄йа саттисаббан̃н̃ута̄ ва̄ сийа̄, видитасаббадхамматта̄ н̃а̄тасаббан̃н̃ута̄ ва̄, саттисаббан̃н̃уно саббаджа̄нанаттам̣ наттхӣти тампи на йуджджати, ‘‘на тасса адит̣т̣хамидхаттхи кин̃чи…пе… самантачаккхӯ’’ти вуттатта̄ н̃а̄тасаббан̃н̃ута̄ ева йуджджати. еван̃хи сати киччато асаммохато ка̄ран̣асиддхито а̄ваджджанапат̣ибаддхато саббан̃н̃утамева хотӣти. тена н̃а̄н̣ена̄ти тена саббаджа̄нанан̃а̄н̣ена.
пуна апарена парийа̄йена саббан̃н̃убха̄васа̄дханаттхам̣ ‘‘на тасса̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха на тасса аддит̣т̣хамидхаттхи кин̃чӣти тасса татха̄гатасса идха имасмим̣ тедха̄туке локе имасмим̣ паччуппаннака̄ле ва̄ пан̃н̃а̄чаккхуна̄ адит̣т̣хам̣ на̄ма кин̃чи аппаматтакампи на аттхи на сам̣виджджати. аттхӣти идам̣ ваттама̄нака̄ликам̣ а̄кхйа̄тападам̣, имина̄ паччуппаннака̄ликасса саббадхаммасса н̃а̄табха̄вам̣ дассети. га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ панеттха да-ка̄ро пайутто. атхо авин̃н̃а̄танти еттха атхоти вачанопа̄да̄не нипа̄то. авин̃н̃а̄танти атӣтака̄ликам̣ авин̃н̃а̄там̣ на̄ма кин̃чи дхаммаджа̄там̣ на̄хосӣти па̄т̣хасесо. абйайабхӯтасса аттхи-саддасса гахан̣е па̄т̣хасесам̣ вина̄пи йуджджатийева. имина̄ атӣтака̄ликасса саббадхаммасса н̃а̄табха̄вам̣ дассети. аджа̄нитаббанти ана̄гатака̄ликам̣ аджа̄нитаббам̣ на̄ма дхаммаджа̄там̣ на бхависсати наттхӣти. имина̄ ана̄гатака̄ликасса саббадхаммасса н̃а̄табха̄вам̣ дассети. джа̄нанакирийа̄висесаматтамева ва̄ еттха а-ка̄ро. саббам̣ абхин̃н̃а̄си йадаттхи неййанти еттха йам̣ тека̄ликам̣ ва̄ ка̄лавинимуттам̣ ва̄ неййам̣ джа̄нитаббам̣ кин̃чи дхаммаджа̄там̣ аттхи, там̣ саббам̣ татха̄гато абхин̃н̃а̄си адхикена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена джа̄ни пат̣ивиджджхи, еттха аттхи-саддена тека̄ликасса ка̄лавимуттасса ча гахан̣а̄ аттхи-саддо абйайабхӯтойева дат̣т̣хаббо. татха̄гато тена самантачаккхӯти ка̄лавасена ока̄савасена ча ниппадесатта̄ саманта̄ саббато паваттам̣ н̃а̄н̣ачаккху асса̄ти самантачаккху, тена йатха̄вуттена ка̄ран̣ена татха̄гато самантачаккху саббан̃н̃ӯти вуттам̣ хоти. имисса̄ га̄тха̄йа пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ са̄дхитам̣.
на итихитиханти ‘‘евам̣ кира а̄си, евам̣ кира а̄сӣ’’ти на хоти. на итикира̄йа̄ти ‘‘евам̣ кира ета’’нти на хоти. на парампара̄йа̄ти парампаракатха̄йа̄пи на хоти. на пит̣акасампада̄йа̄ти амха̄кам̣ пит̣акатантийа̄ саддхим̣ саметӣти на хоти. на таккахетӯти таккагга̄хенапи на хоти. на а̄ка̄рапаривитаккена̄ти ‘‘сундарамидам̣ ка̄ран̣а’’нти евам̣ ка̄ран̣апаривитаккенапи на хоти. на дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ти амха̄кам̣ ниджджха̄йитва̄ кхамитва̄ гахитадит̣т̣хийа̄ саддхим̣ саметӣтипи на хоти.
атха ва̄пи сама̄дхинти еттха сама̄дхинти кусалачиттекаггата̄ сама̄дхи. кенат̣т̣хена сама̄дхӣти? сама̄дха̄нат̣т̣хена. кимидам̣ сама̄дха̄нам̣ на̄ма? ека̄рамман̣е читтачетасика̄нам̣ самам̣ самма̄ ча а̄дха̄нам̣, т̣хапананти вуттам̣ хоти. тасма̄ йасса дхаммасса а̄нубха̄вена ека̄рамман̣е читтачетасика̄ самам̣ самма̄ ча авиккхиппама̄на̄ авиппакин̣н̣а̄ ча хутва̄ тит̣т̣ханти, идам̣ сама̄дха̄нанти ведитаббам̣. тасса кхо пана сама̄дхисса –
‘‘лаккхан̣ам̣ ту авиккхепо, виккхепаддхам̣санам̣ расо;
акампанамупат̣т̣ха̄нам̣, падат̣т̣ха̄нам̣ сукхам̣ пана’’. (пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.3);
сама̄дхи ана̄вилаачалабха̄вена а̄рамман̣е тит̣т̣хатӣти т̣хити. парато пададвайам̣ упасаггавасена вад̣д̣хитам̣. апи ча сампайуттадхамме а̄рамман̣амхи сампин̣д̣етва̄ тит̣т̣хатӣти сан̣т̣хити. а̄рамман̣ам̣ ога̄хетва̄ анупависитва̄ тит̣т̣хатӣти ават̣т̣хити. кусалапаккхасмин̃хи чатта̄рова дхамма̄ а̄рамман̣ам̣ ога̄ханти саддха̄ сати сама̄дхи пан̃н̃а̄ти. тенева саддха̄ ‘‘окаппана̄’’ти вутта̄, сати ‘‘апила̄паната̄’’ти, сама̄дхи ‘‘ават̣т̣хитӣ’’ти, пан̃н̃а̄ ‘‘парийога̄хана̄’’ти. акусалапаккхе пана тайо дхамма̄ а̄рамман̣ам̣ ога̄ханти тан̣ха̄ дит̣т̣хи авиджджа̄ти. теневете ‘‘огха̄’’ти вутта̄. читтекаггата̄ панеттха на балаватӣ хоти. йатха̄ хи раджут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄не удакена син̃читва̄ саммат̣т̣хе тхокамева ка̄лам̣ раджо саннисӣдати, суккханте суккханте пуна пакатибха̄венева вут̣т̣ха̄ти, евамева акусалапаккхе читтекаггата̄ на балаватӣ хоти.
уддхаччавичикиччха̄васена паваттасса виса̄ха̄расса пат̣ипаккхато ависа̄ха̄ро. уддхаччавичикиччха̄васенева гаччхантам̣ читтам̣ виккхипати на̄ма. айам̣ пана татха̄видхо виккхепо на хотӣти авиккхепо. уддхаччавичикиччха̄васенева читтам̣ виса̄хат̣ам̣ на̄ма хоти, ито чито ча харӣйати, айам̣ пана евам̣ ависа̄хат̣ама̄насасса бха̄воти ависа̄хат̣ама̄насата̄. саматхоти тивидхо саматхо читтасаматхо адхикаран̣асаматхо саббасан̇кха̄расаматхоти. таттха ат̣т̣хасу сама̄паттӣсу читтекаггата̄ читтасаматхо на̄ма. тан̃хи а̄гамма читтачаланам̣ читтавиппхандитам̣ саммати вӯпасаммати, тасма̄ со ‘‘читтасаматхо’’ти вуччати. саммукха̄винайа̄дисаттавидхо саматхо адхикаран̣асаматхо на̄ма. тан̃хи а̄гамма та̄ни та̄ни адхикаран̣а̄ни самманти вӯпасамманти, тасма̄ со ‘‘адхикаран̣асаматхо’’ти вуччати. йасма̄ пана саббе сан̇кха̄ра̄ нибба̄нам̣ а̄гамма самманти вӯпасамманти вӯпасамманти, тасма̄ там̣ ‘‘саббасан̇кха̄расаматхо’’ти вуччати. имасмим̣ аттхе читтасаматхо адхиппето. сама̄дхилаккхан̣е индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти сама̄дхиндрийам̣. уддхачче на кампатӣти сама̄дхибалам̣. самма̄сама̄дхӣти йа̄тха̄васама̄дхи ниййа̄никасама̄дхи.
157. атхасса бхагава̄ йасма̄ индрийасам̣варо сӣласса раккха̄, йасма̄ ва̄ имина̄нуккамена десийама̄на̄ айам̣ десана̄ та̄сам̣ девата̄нам̣ саппа̄йа̄, тасма̄ индрийасам̣варато пабхути пат̣ипадам̣ дассенто ‘‘чаккхӯхӣ’’тиа̄ди а̄раддхо. таттха чаккхӯхи нева лоласса̄ти адит̣т̣хадаккхитабба̄дивасена чаккхӯхи лоло нева асса. га̄макатха̄йа а̄варайе сотанти тираччха̄накатха̄йа сотам̣ а̄вареййа.
чаккхулолийена̄ти чаккхудва̄ре уппанналолавасена чаккхулолийена. адит̣т̣хам̣ даккхитаббанти адит̣т̣хапуббам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ пасситум̣ йуттам̣. дит̣т̣хам̣ саматиккамитаббанти дит̣т̣хапуббарӯпа̄рамман̣ам̣ атиккамитум̣ йуттам̣. а̄ра̄мена а̄ра̄манти пуппха̄ра̄ма̄диа̄ра̄мена пхала̄ра̄ма̄дим̣ ва̄ пуппха̄ра̄ма̄дим̣ ва̄. дӣгхача̄риканти дӣгхачаран̣ам̣. анават̣т̣хитача̄риканти асаннит̣т̣ха̄начаран̣ам̣. ануйутто хоти рӯпадассана̄йа̄ти рӯпа̄рамман̣адассанаттха̄йа пунаппунам̣ йутто хоти.
антарагхарам̣ павит̣т̣хоти умма̄раббхантарам̣ павит̣т̣хо. вӣтхим̣ пат̣ипанноти антаравӣтхим̣ отин̣н̣о. гхарамукха̄ни олокентоти гхарадва̄ра̄ни авалокенто. уддхам̣ уллокентоти упаридисам̣ уддхам̣мукхо хутва̄ вилокенто.
чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ти ка̄ран̣авасена чаккхӯти ладдхавоха̄рена рӯпадассанасаматтхена чаккхувин̃н̃а̄н̣ена рӯпам̣ дисва̄. пора̄н̣а̄ пана̄ху – ‘‘чаккху рӯпам̣ на пассати ачиттакатта̄, читтам̣ на пассати ачаккхукатта̄. два̄ра̄рамман̣асан̇гхат̣т̣е пана паса̄даваттхукена читтена пассати. ӣдисӣ панеса̄ ‘дхануна̄ виджджхатӣ’тиа̄дӣсу вийа сасамбха̄ракатха̄ на̄ма хоти. тасма̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ена рӯпам̣ дисва̄ти айаметтха аттхо’’ти. нимиттагга̄хӣти иттхипурисанимиттам̣ ва̄ субханимитта̄дикам̣ ва̄ килесаваттхубхӯтам̣ нимиттам̣ чхандара̄гавасена ган̣ха̄ти, дит̣т̣хаматтейева на сан̣т̣ха̄ти. анубйан̃джанагга̄хӣти килеса̄нам̣ ануанубйан̃джанато па̄кат̣абха̄вакаран̣ато анубйан̃джананти ладдхавоха̄рам̣ хаттхапа̄даситахаситакатхитаа̄локитавилокита̄дибхедам̣ а̄ка̄рам̣ ган̣ха̄ти. йатва̄дхикаран̣аменантиа̄димхи йам̣ка̄ран̣а̄ йасса чаккхундрийа̄сам̣варасса хету етам̣ пуггалам̣ сатикава̄т̣ена чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ апихитачаккхудва̄рам̣ хутва̄ вихарантам̣ ете абхиджджха̄дайо дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ ануппабандхеййум̣ аджджхоттхареййум̣. тасса сам̣вара̄йа на пат̣ипаджджатӣти тасса чаккхундрийасса сатикава̄т̣ена пидаханаттха̄йа на пат̣ипаджджати. евам̣бхӯтойева ча на раккхати чаккхундрийам̣. на чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣтипи вуччати. таттха кин̃ча̄пи чаккхундрийе сам̣варо ва̄ асам̣варо ва̄ наттхи. на хи чаккхупаса̄дам̣ нисса̄йа сати ва̄ мут̣т̣хассаччам̣ ва̄ уппаджджати. апича йада̄ рӯпа̄рамман̣ам̣ чаккхусса а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, тада̄ бхаван̇ге двиккхаттум̣ уппаджджитва̄ нируддхе кирийа̄манодха̄ту а̄ваджджанакиччам̣ са̄дхайама̄на̄ уппаджджитва̄ нируджджхати, тато чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ дассанакиччам̣, тато манодха̄ту сампат̣иччханакиччам̣, тато випа̄ка̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту сантӣран̣акиччам̣, тато кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту вот̣т̣хаббанакиччам̣ са̄дхайама̄на̄ уппаджджитва̄ нируджджхати, таданантарам̣ джаванам̣ джавати.
татра̄пи нева бхаван̇гасамайе на а̄ваджджана̄дӣнам̣ ан̃н̃атарасамайе сам̣варо ва̄ асам̣варо ва̄ аттхи. джаванаккхан̣е пана саче дуссӣлйам̣ ва̄ мут̣т̣хассаччам̣ ва̄ ан̃н̃а̄н̣ам̣ ва̄ аккханти ва̄ косаджджам̣ ва̄ уппаджджати, асам̣варо хоти. евам̣ хонто пана со ‘‘чаккхундрийе асам̣варо’’ти вуччати. касма̄? йасма̄ тасмим̣ асам̣варе сати два̄рампи агуттам̣ хоти, бхаван̇гампи а̄ваджджана̄дӣнипи вӣтхичитта̄ни. йатха̄ ким̣? йатха̄ нагаре чатӯсу два̄ресу асам̣вутесу кин̃ча̄пи антогхарадва̄ракот̣т̣хакагаббха̄дайо сам̣вута̄, татха̄пи антонагаре саббам̣ бхан̣д̣ам̣ араккхитам̣ агопитамева хоти. нагарадва̄рена хи пависитва̄ чора̄ йадиччханти там̣ кареййум̣, евамева джаване дуссӣлйа̄дӣсу уппаннесу тасмим̣ асам̣варе сати два̄рампи агуттам̣ хоти бхаван̇гампи а̄ваджджана̄дӣнипи вӣтхичитта̄ни.
саддха̄деййа̄нӣти камман̃ча пхалан̃ча идхалокан̃ча паралокан̃ча саддахитва̄ динна̄ни. ‘‘айам̣ ме н̃а̄тӣти ва̄, миттоти ва̄, идам̣ ва̄ пат̣икариссати, идам̣ ва̄нена катапубба’’нти ва̄ евам̣ на динна̄нӣти аттхо. евам̣ динна̄ни хи на саддха̄деййа̄ни на̄ма хонти. бходжана̄нӣти ча десана̄сӣсаматтаметам̣, аттхато пана саддха̄деййа̄ни бходжана̄ни бхун̃джитва̄ чӣвара̄ни па̄рупитва̄ сена̄сана̄ни севама̄на̄ гила̄напаччайабхесаджджам̣ парибхун̃джама̄на̄ти саббаметам̣ вуттамева хоти.
сеййатхиданти нипа̄то. тассаттхо, катамо хоти. наччам̣ на̄ма йам̣кин̃чи наччам̣, там̣ маггам̣ гаччхантена̄пи гӣвам̣ паса̄ретва̄ дат̣т̣хум̣ на ват̣т̣ати. гӣтанти йам̣кин̃чи гӣтам̣. ва̄дитанти йам̣кин̃чи ва̄дитам̣. пеккханти нат̣асамаджджам̣. аккха̄нанти бха̄ратара̄ма̄йана̄дикам̣. йасмим̣ т̣ха̄не катхӣйати, таттха гантумпи на ват̣т̣ати. па̄н̣иссаранти кам̣сата̄л̣ам̣, ‘‘па̄н̣ита̄л̣а’’нтипи ваданти. вета̄л̣анти гханата̄л̣ам̣, ‘‘мантена матасарӣрут̣т̣ха̄пана’’нтипи еке. кумбхатхӯн̣анти чатурассаамбан̣аката̄л̣ам̣, ‘‘кумбхасадда’’нтипи еке. собханаканти нат̣а̄нам̣ аббхоккиран̣ам̣; собханакарам̣ ва̄, пат̣ибха̄начиттанти вуттам̣ хоти. чан̣д̣а̄ланти айогул̣акӣл̣а̄, ‘‘чан̣д̣а̄ла̄нам̣ са̄н̣адхованакӣл̣а̄’’типи ваданти. вам̣санти вен̣ум̣ усса̄петва̄ кӣл̣анам̣.
дховананти ат̣т̣хидхованам̣, екаччесу кира джанападесу ка̄лан̇кате н̃а̄таке на джха̄пенти, никхан̣итва̄ т̣хапенти. атха тесам̣ пӯтибхӯтам̣ ка̄йам̣ н̃атва̄ нӣхаритва̄ ат̣т̣хӣни дховитва̄ гандхехи маккхетва̄ т̣хапенти. те наккхаттака̄ле екасмим̣ т̣ха̄не ат̣т̣хӣни т̣хапетва̄ екасмим̣ т̣ха̄не сура̄дӣни т̣хапетва̄ роданта̄ паридеванта̄ сурам̣ пиванти. вуттампи четам̣ ‘‘аттхи бхиккхаве даккхин̣есу джанападесу дхованам̣ на̄ма, таттха хоти аннампи па̄нампи кхаджджампи бходжджампи леййампи пеййампи наччампи гӣтампи ва̄дитампи. аттхекам̣ бхиккхаве дхованам̣, нетам̣ наттхӣти вада̄мӣ’’ти (а. ни. 10.107). екачче пана ‘‘индаджа̄лена ат̣т̣хидхованам̣ дхована’’нти ваданти. хаттхийуддха̄дӣсу бхиккхуно нева хаттхиа̄дӣхи саддхим̣ йуджджхитум̣, на те йуджджха̄петум̣, на йуджджханте дат̣т̣хум̣ ват̣т̣ати. ниббуддханти маллайуддхам̣. уййодхиканти йаттха сампаха̄ро диййати. балагганти балаган̣анат̣т̣ха̄нам̣. сена̄бйӯханти сена̄нивесо, сакат̣абйӯха̄дивасена сена̄йа нивесанам̣. анӣкадассананти ‘‘тайо хаттхӣ паччхимам̣ хаттха̄нӣка’’нтиа̄дина̄ (па̄чи. 324) найена вуттасса анӣкасса дассанам̣.
на нимиттагга̄хӣ хотӣти чхандара̄гавасена вуттаппака̄рам̣ нимиттам̣ на ган̣ха̄ти. евам̣ сесапада̄нипи вуттапат̣ипаккханайена ведитабба̄ни. йатха̄ ча хет̣т̣ха̄ джаване дуссӣлйа̄дӣсу уппаннесу тасмим̣ асам̣варе сати два̄рампи агуттам̣ хоти, бхаван̇гампи а̄ваджджана̄дӣнипи вӣтхичитта̄нӣти вуттам̣, евамидха тасмим̣ сӣла̄дӣсу уппаннесу два̄рампи гуттам̣ хоти, бхаван̇гампи а̄ваджджана̄дӣнипи вӣтхичитта̄ни. йатха̄ ким̣? йатха̄ нагарадва̄ресу сам̣вутесу кин̃ча̄пи антогхара̄дайо асам̣вута̄ хонти, татха̄пи антонагаре саббам̣ бхан̣д̣ам̣ сураккхитам̣ сугопитамева хоти, нагарадва̄ресу пихитесу чора̄нам̣ павесо наттхи. евамева джаване сӣла̄дӣсу уппаннесу два̄рампи гуттам̣ хоти, бхаван̇гампи а̄ваджджана̄дӣнипи вӣтхичитта̄ни. тасма̄ джаванаккхан̣е уппаджджама̄нопи ‘‘чаккхундрийе сам̣варо’’ти вутто. ито парам̣ хет̣т̣ха̄ ча упари ча вуттапарийа̄йена аттхо ведитаббо.
висӯкадассана̄ти пат̣а̄н̣ӣдассанато. га̄макатха̄ти га̄мава̄сӣнам̣ катха̄. ба̄ттим̣са̄ти дваттим̣са. аниййа̄никатта̄ саггамоккхамагга̄нам̣ тираччха̄набхӯта̄ катха̄ти тираччха̄накатха̄. таттха ра̄джа̄нам̣ а̄раббха ‘‘маха̄саммато мандха̄та̄ дхамма̄соко евам̣ маха̄нубха̄во’’тиа̄дина̄ найена паватта̄ катха̄ ра̄джакатха̄. еса найо чоракатха̄дӣсу. тесу ‘‘асуко ра̄джа̄ абхирӯпо дассанӣйо’’тиа̄дина̄ найена гехасситакатха̄ва тираччха̄накатха̄ хоти. ‘‘сопи на̄ма евам̣ маха̄нубха̄во кхайам̣ гато’’ти евам̣ паватта̄ пана каммат̣т̣ха̄набха̄ве тит̣т̣хати. чоресупи ‘‘мӯладево евам̣ маха̄нубха̄во, мегхама̄ло евам̣ маха̄нубха̄во’’ти тесам̣ каммам̣ пат̣ичча ‘‘ахо сӯра̄’’ти гехасситакатха̄ва тираччха̄накатха̄. йуддхепи бха̄ратайуддха̄дӣсу ‘‘асукена асуко евам̣ ма̄рито евам̣ виддхо’’ти ка̄масса̄давасенева катха̄ тираччха̄накатха̄. ‘‘тепи на̄ма кхайам̣ гата̄’’ти евам̣ паватта̄ пана саббаттха каммат̣т̣ха̄намева хоти.
апи ча анна̄дӣсу ‘‘евам̣ ван̣н̣авантам̣ гандхавантам̣ расавантам̣ пхассасампаннам̣ кха̄димха бхун̃джимха пивимха парибхун̃джимха̄’’ти ка̄масса̄давасена катхетум̣ на ват̣т̣ати, са̄ттхакам̣ пана катва̄ ‘‘пуббе евам̣ ван̣н̣а̄дисампаннам̣ аннам̣ па̄нам̣ ваттхам̣ сайанам̣ ма̄лам̣ гандхам̣ сӣлаванта̄нам̣ адамха, четийапӯджам̣ акаримха̄’’ти катхетум̣ ват̣т̣ати. н̃а̄тикатха̄дӣсу пана ‘‘амха̄кам̣ н̃а̄така̄ сӯра̄ саматтха̄’’ти ва̄, ‘‘пуббе майам̣ евам̣ вичитрехи йа̄нехи вичаримха̄’’ти ва̄ асса̄давасена ваттум̣ на ват̣т̣ати, са̄ттхакам̣ пана катва̄ ‘‘тепи но н̃а̄така̄ кхайам̣ гата̄’’ти ва̄, ‘‘пуббе майам̣ еварӯпа̄ упа̄хана̄ сан̇гхасса адамха̄’’ти ва̄ катхетум̣ ват̣т̣ати. га̄макатха̄пи сунивит̣т̣хадуннивит̣т̣хасубхиккхадуббхиккха̄дивасена ‘‘асукага̄мава̄сино сӯра̄ саматтха̄’’ти ва̄ евам̣ асса̄давасена ваттум̣ на ват̣т̣ати, са̄ттхакам̣ пана катва̄ ‘‘саддха̄ пасанна̄’’ти ва̄, ‘‘кхайавайам̣ гата̄’’ти ва̄ ваттум̣ ват̣т̣ати.
нигаманагараджанападакатха̄супи есева найо. иттхикатха̄пи ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дӣни пат̣ичча асса̄давасена на ват̣т̣ати, ‘‘саддха̄ пасанна̄, кхайавайам̣ гата̄’’ти евамева ват̣т̣ати. сӯракатха̄пи ‘‘нандимитто на̄ма йодхо сӯро ахосӣ’’ти асса̄давасена на ват̣т̣ати. ‘‘саддхо ахоси, кхайавайам̣ гато’’ти евамева ват̣т̣ати. висикха̄катха̄пи ‘‘асука̄ висикха̄ сунивит̣т̣ха̄ дуннивит̣т̣ха̄ сӯра̄ саматтха̄’’ти асса̄давасена на ват̣т̣ати. ‘‘саддха̄ пасанна̄, кхайавайам̣ гата̄’’иччева ват̣т̣ати.
кумбхат̣т̣ха̄накатха̄ти удакат̣т̣ха̄накатха̄, ‘‘удакатиттхакатха̄’’типи вуччати, кумбхада̄сикатха̄ ва̄. са̄пи ‘‘па̄са̄дика̄, наччитум̣ га̄йитум̣ чхека̄’’ти асса̄давасена на ват̣т̣ати, ‘‘саддха̄ пасанна̄’’тиа̄дина̄ найена ват̣т̣ати. пуббапетакатха̄ти атӣтан̃а̄тикатха̄. таттха ваттама̄нан̃а̄тикатха̄садисова виниччхайо.
на̄наттакатха̄ти пуримапаччхимакатха̄хи вимутта̄ авасеса̄ на̄на̄сабха̄ва̄ нираттхакакатха̄. локаккха̄йика̄ти ‘‘айам̣ локо кена ниммито? асукена на̄ма ниммито. ка̄ко сето ат̣т̣хӣнам̣ сетатта̄, бала̄ка̄ ратта̄ лохитасса раттатта̄’’ти евама̄дика̄ лока̄йатавитан̣д̣асалла̄пакатха̄.
самуддаккха̄йика̄ на̄ма касма̄ самуддо са̄гаро? са̄гарадевена кхататта̄ са̄гаро, ‘‘кхато ме’’ти хаттхамудда̄йа сайам̣ ниведитатта̄ самуддоти евама̄дика̄ нираттхака̄ самуддаккха̄накатха̄. бхавоти вуддхи. абхавоти ха̄ни. ити бхаво ити абхавоти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ нираттхакака̄ран̣ам̣ ватва̄ паваттитакатха̄ итибхава̄бхавакатха̄.
а̄вареййа̄ти а̄варан̣ам̣ кареййа. нива̄реййа̄ти а̄рамман̣ато ва̄реййа. сам̣вареййа̄ти самма̄ ниссесам̣ катва̄ ва̄реййа. раккхеййа̄ти раккхам̣ кареййа. гопеййа̄ти сам̣гопеййа. пидахеййа̄ти пидаханам̣ кареййа. паччхиндеййа̄ти сотам̣ чхиндеййа.
тена тена на туссантӣти тена тена амбила̄дина̄ расена на сантосам̣ а̄паджджанти. апара̄парам̣ парийесантӣти упарӯпари гавесанти.
158. пхассена̄ти рогапхассена. бхаван̃ча на̄бхиджаппеййа̄ти тасса пхассасса виноданаттха̄йа ка̄мабхава̄дибхаван̃ча на паттхеййа. бхеравесу ча на сампаведхеййа̄ти тасса пхассасса паччайабхӯтесу сӣхабйаггха̄дӣсу бхеравесу ча на сампаведхеййа, авасесесу ва̄ гха̄ниндрийаманиндрийависайесу на сампаведхеййа. евам̣ парипӯро индрийасам̣варо ча вутто хоти. пуримехи ва̄ индрийасам̣варам̣ дассетва̄ имина̄ ‘‘аран̃н̃е васата̄ бхеравам̣ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ наппаведхитабба’’нти дассети.
екена̄ка̄рена̄ти екена ка̄ран̣ена. бхайампи бхеравампи тан̃н̃ева̄ти бхайанти ча бхераванти ча кхуддакампи махантампи утта̄санимиттамева. тамеваттхам̣ дассетум̣ ‘‘вуттам̣ хета’’нтиа̄дима̄ха. бхайанти таппаччайа̄ уппаннабхайам̣. бхайа̄наканти а̄ка̄раниддесо. чхамбхитаттанти бхайавасена гаттачаланам̣. ломахам̣соти лома̄нам̣ хам̣санам̣ уддхаггабха̄во. имина̄ пададвайена киччато бхайам̣ дассетва̄ пуна ‘‘четасо уббего утра̄со’’ти сабха̄вато дассети. уббегготи бхӣруко, утра̄соти читтаккхобхо. джа̄тибхайанти джа̄тим̣ пат̣ичча уппаннабхайам̣. сесесупи есева найо. ра̄джато уппаннабхайам̣ ра̄джабхайам̣. сесесупи есева найо. атта̄нува̄дабхайанти па̄пакаммино атта̄нам̣ анувадантасса уппаджджанакабхайам̣. пара̄нува̄дабхайанти парасса анува̄дато уппаджджанакабхайам̣.
дан̣д̣абхайанти а̄га̄рикасса ран̃н̃а̄ паваттитадан̣д̣ам̣, ана̄га̄рикасса винайадан̣д̣ам̣ пат̣ичча уппаджджанакабхайам̣. дуггатибхайанти чатта̄ро апа̄йе пат̣ичча уппаджджанакабхайам̣. ӯмибхайанти маха̄самудде удакам̣ орохантасса паваттабхайам̣. маха̄самудде кира махиндавӣчи на̄ма сат̣т̣хи йоджана̄ни уггаччхати, таран̇гавӣчи на̄ма пан̣н̣а̄са йоджана̄ни, рохан̣авӣчи на̄ма чатта̄лӣса йоджана̄ни уггаччхати. еварӯпа̄ ӯмийо пат̣ичча паваттам̣ ӯмибхайам̣. кумбхӣлато паваттам̣ бхайам̣ кумбхӣлабхайам̣. удака̄ват̣т̣ато бхайам̣ а̄ват̣т̣абхайам̣. сусука̄ вуччати чан̣д̣амаччхо, тато бхайам̣ сусука̄бхайам̣. а̄джӣвикабхайанти джӣвитавуттито бхайам̣ а̄джӣвикабхайам̣. асилокабхайанти гарахато бхайам̣.
159. ладдха̄ на саннидхим̣ кайира̄ти етесам̣ анна̄дӣнам̣ йам̣кин̃чи дхаммена лабхитва̄ ‘‘аран̃н̃е ча сена̄сане васата̄ дуллабха’’нти чинтетва̄ саннидхим̣ на кареййа.
оданоти са̄ли вӣхи йаво годхумо кан̇гу варако кудрӯсакоти саттаннам̣ дхан̃н̃а̄нам̣ дхан̃н̃а̄нулома̄нан̃ча тан̣д̣улехи ниббатто. кумма̄соти йавехи ниббатто. саттӯти са̄лиа̄дӣхи катасатту. маччхо дакасамбхаво. мам̣сам̣ па̄кат̣амева. амбапа̄нанти а̄мехи ва̄ паккехи ва̄ амбехи катапа̄нам̣. таттха а̄мехи каронтена амбатарун̣а̄ни бхиндитва̄ удаке паккхипитва̄ а̄тапе а̄диччапа̄кена пачитва̄ парисса̄ветва̄ тадаху пат̣иггахитехи мадхусаккаракаппӯра̄дӣхи йоджетва̄ ка̄таббам̣. джамбупа̄нанти джамбупхалехи катапа̄нам̣. чочапа̄нанти ат̣т̣хикехи кадалипхалехи катапа̄нам̣. мочапа̄нанти анат̣т̣хикехи кадалипхалехи катапа̄нам̣. мадхукапа̄нанти мадхука̄нам̣ джа̄тирасена катапа̄нам̣. там̣ пана удакасамбхиннам̣ ват̣т̣ати, суддхам̣ на ват̣т̣ати. муддикапа̄нанти муддика̄ удаке маддитва̄ амбапа̄нам̣ вийа катапа̄нам̣. са̄лӯкапа̄нанти раттуппаланӣлуппала̄дӣнам̣ са̄лӯке маддитва̄ катапа̄нам̣. пха̄русакапа̄нанти пха̄русакехи амбапа̄нам̣ вийа катапа̄нам̣. косамбапа̄нанти косамбапхалехи катапа̄нам̣. колапа̄нанти колапхалехи катапа̄нам̣. бадарапа̄нанти маха̄колапхалехи амбапа̄нам̣ вийа катапа̄нам̣. има̄ни ека̄даса па̄на̄ни, та̄нипи а̄диччапа̄ка̄ни ват̣т̣анти.
гхатапа̄нанти саппипа̄нам̣. телапа̄нанти тилатела̄дӣнам̣ па̄нам̣. пайопа̄нанти кхӣрапа̄нам̣. йа̄гупа̄нанти сӣтала̄дийа̄гупа̄нам̣. расапа̄нанти са̄ка̄дирасапа̄нам̣. пит̣т̣хакхаджджаканти саттаннам̣ та̄ва дхан̃н̃а̄нам̣ дхан̃н̃а̄нулома̄нам̣ апаран̣н̣а̄нан̃ча пит̣т̣хам̣ панасапит̣т̣хам̣ лабуджапит̣т̣хам̣ амба̄т̣акапит̣т̣хам̣ са̄лапит̣т̣хам̣ кхӣраваллипит̣т̣хан̃ча̄ти евама̄дӣнам̣ пит̣т̣хехи катам̣ пит̣т̣хакхаджджакам̣. пӯвакхаджджакампи етехийева катам̣. мӯлакхаджджаканти мӯлакамӯлам̣ кха̄ракамӯлам̣ чуччумӯланти евама̄ди. тачакхаджджаканти уччхутача̄дайо. паттакхаджджаканти нимбапан̣н̣акут̣аджапан̣н̣апат̣олапан̣н̣асуласапан̣н̣а̄дайо. пуппхакхаджджаканти мӯлакапуппхакха̄ракапуппхасетаваран̣асиггууппалападумака̄дайо. пхалакхаджджаканти панасалабуджата̄лана̄л̣икераамба̄т̣акатинтин̣икама̄тулун̇гакапит̣т̣хапхалаала̄букумбхан̣д̣апхусса- пхалатимбарӯсакатилава̄тин̇ган̣ачочамочамадхука̄дӣнам̣ пхала̄нам̣ кхаджджакам̣.
на кухана̄йа̄ти на вимха̄пана̄йа. на лапана̄йа̄ти паччайаттхам̣ на лапана̄йа. виха̄рам̣ а̄гате мануссе дисва̄ ‘‘киматтха̄йа бхонто а̄гата̄’’ти бхиккхӯ нимантетунти. ‘‘йади евам̣ гаччхатха, ахам̣ паччхато гахетва̄ а̄гаччха̄мӣ’’ти евам̣ на лапана̄йа. атха ва̄ атта̄нам̣ упанетва̄ ‘‘ахам̣ тиссо, майи ра̄джа̄ пасанно, майи асуко ра̄джа̄ асуко ча ра̄джамаха̄матто пасанно’’ти евам̣ на лапана̄йа. на немиттиката̄йа̄ти йена кеначи паресам̣ паччайада̄насан̃н̃а̄джанакена ка̄йавачӣкаммена на немиттиката̄йа. на ниппесиката̄йа̄ти йа̄ паресам̣ аккосана̄дикирийа̄ йасма̄ вел̣упесика̄ вийа аббхан̇гам̣ парасса гун̣ам̣ ниппесети нипун̃чхати, йасма̄ ва̄ гандхаджа̄там̣ ниписитва̄ гандхамаггана̄ вийа парагун̣е ниписитва̄ вичун̣н̣етва̄ еса̄ ла̄бхамаггана̄ хоти, тасма̄ ‘‘ниппесиката̄’’ти вуччати. на еварӯпа̄йа ниппесиката̄йа. на ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣсаната̄йа̄ти еттха ниджигӣсаната̄ти маггана̄, ан̃н̃ато ладдхан̃хи ан̃н̃аттха харан̣авасена ла̄бхена ла̄бхамаггана̄ на̄ма хоти. на еварӯпа̄йа ла̄бхена ла̄бхамаггана̄йа.
на да̄руда̄нена̄ти на паччайахетукена да̄руда̄нена виха̄ре ут̣т̣хитан̃хи аран̃н̃ато ва̄ а̄харитва̄ раккхитагопитада̄рум̣ ‘‘евам̣ ме паччайам̣ дассантӣ’’ти упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ да̄тум̣ на ват̣т̣ати. еван̃хи джӣвикам̣ каппенто анесана̄йа миччха̄джӣвена джӣвати, со дит̣т̣хева дхамме гарахам̣ па̄пун̣а̄ти, сампара̄йе ча апа̄йапарипӯрако хоти. аттано пуггаликам̣ да̄рум̣ кусалан̇гахаттха̄йа даданто куладӯсакадуккат̣ам̣ а̄паджджати, парапуггаликам̣ тхеййачиттена даданто бхан̣д̣аггхена ка̄ретаббо. сан̇гхикепи есева найо. саче пана там̣ иссарата̄йа дети, гарубхан̣д̣ависсаджджанам̣ а̄паджджати. катарам̣ пана да̄ру гарубхан̣д̣ам̣ хоти, катарам̣ на хотӣти? йам̣ та̄ва аропимам̣ сайам̣джа̄там̣, там̣ сан̇гхена париччхиннат̣т̣ха̄нейева гарубхан̣д̣ам̣, тато парам̣ на гарубхан̣д̣ам̣. ропимат̣т̣ха̄не ча саббена саббам̣ гарубхан̣д̣ам̣, пама̄н̣ато сӯчидан̣д̣акаппама̄н̣ам̣ гарубхан̣д̣ам̣.
на вел̣уда̄нена̄тиа̄дӣсупи на вел̣уда̄нена̄ти на паччайахетукена вел̣уда̄нена̄тиа̄ди саббам̣ на да̄руда̄нена̄ти еттха вуттанайенева ведитаббам̣. вел̣у пана пама̄н̣ато телана̄л̣иппама̄н̣о гарубхан̣д̣ам̣, на тато хет̣т̣ха̄. манусса̄ виха̄рам̣ гантва̄ вел̣ум̣ йа̄чанти, бхиккхӯ ‘‘сан̇гхико’’ти да̄тум̣ на висаханти, манусса̄ пунаппунам̣ йа̄чанти ва̄ тадждженти ва̄, тада̄ бхиккхӯхи ‘‘дан̣д̣акаммам̣ катва̄ ган̣хатха̄’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати, вел̣уда̄нам̣ на̄ма на хоти. саче те дан̣д̣акамматтха̄йа ва̄сипхарасуа̄дӣни ва̄ кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ денти, гахетум̣ на ват̣т̣ати.
винайат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘дад̣д̣хагеха̄ манусса̄ ган̣хитва̄ гаччханта̄ на ва̄ретабба̄’’ти вуттам̣. саче сан̇гхасса вел̣угумбе вел̣удӯсика̄ уппаджджати, там̣ акот̣т̣а̄пента̄нам̣ вел̣у нассати. ‘‘ким̣ ка̄табба’’нти бхиккха̄ча̄ре манусса̄нам̣ а̄чиккхитаббам̣. саче кот̣т̣етум̣ на иччханти, ‘‘самам̣ бха̄гам̣ лабхиссатха̄’’ти ваттабба̄. на иччхантийева, ‘‘две кот̣т̣ха̄се лабхиссатха̄’’ти ваттабба̄. евампи аниччхантесу нат̣т̣хена аттхо наттхи, ‘‘тумха̄кам̣ кхан̣е сати дан̣д̣акаммам̣ кариссатха, кот̣т̣етва̄ ган̣хатха̄’’ти ваттабба̄, вел̣уда̄нам̣ на̄ма на хоти. вел̣угумбе аггимхи ут̣т̣хитепи удакена вуйхама̄навел̣ӯсупи есева найо.
паттада̄не гарубхан̣д̣ата̄йа айам̣ виниччхайо – паттампи хи йаттха викка̄йати, гандхака̄ра̄дайо гандхапаливет̣хана̄дӣнам̣ аттха̄йа ган̣ханти, та̄дисе дуллабхат̣т̣ха̄нейева гарубхан̣д̣ам̣ хоти. еса та̄ва ким̣сукапаттакан̣н̣апил̣андханата̄лапатта̄дӣсу виниччхайо. та̄лапан̣н̣ампи имасмим̣йева т̣ха̄не катхетаббам̣ – та̄лапан̣н̣ампи хи сайам̣джа̄те та̄лаване сан̇гхена париччхиннат̣т̣ха̄нейева гарубхан̣д̣ам̣, на тато парам̣, ропимата̄лесу саббампи гарубхан̣д̣ам̣, тасса пама̄н̣ам̣ хет̣т̣химакот̣ийа̄ ат̣т̣хан̇гулаппама̄н̣опи риттапоттхако. тин̣ампи еттхева паккхипитва̄ катхетаббам̣. йаттха пана тин̣ам̣ наттхи, таттха та̄лана̄л̣икерапан̣н̣а̄дӣхипи чха̄денти. тасма̄ та̄нипи тин̣енева сан̇гахита̄ни. ити мун̃джапала̄ла̄дӣсу йам̣кин̃чи мут̣т̣хиппама̄н̣ам̣ тин̣ам̣. на̄л̣икерапан̣н̣а̄дӣсу ча екапан̣н̣ампи сан̇гхасса диннам̣ ва̄ таттха джа̄там̣ ва̄ бахиа̄ра̄ме сан̇гхасса тин̣аваттхумхи джа̄татин̣ам̣ ва̄ раккхитагопитам̣ ва̄ гарубхан̣д̣ам̣ хоти. там̣ пана сан̇гхакамме ча четийакамме ча кате атирекам̣ пуггаликакамме да̄тум̣ ват̣т̣ати. хет̣т̣ха̄ вуттада̄рувел̣ӯсупи есева найо.
пуппхада̄не ‘‘еттакесу руккхесу пуппха̄ни виссаджджитва̄ йа̄губхаттаттха̄йа упаненту, еттакесу сена̄санапат̣исан̇кхаран̣е упанентӯ’’ти евам̣ нийамитат̣т̣ха̄нейева пуппха̄ни гарубхан̣д̣а̄ни хонти. йади са̄ман̣ера̄ пуппха̄ни очинитва̄ ра̄сим̣ каронти, пан̃чан̇гасаманна̄гато пуппхабха̄джако бхиккху бхиккхусан̇гхам̣ ган̣етва̄ кот̣т̣ха̄се кароти. со сампаттапариса̄йа сан̇гхам̣ ана̄пуччхитва̄ва да̄тум̣ лабхати. асамматена пана а̄пуччхитва̄ да̄таббам̣. бхиккхуно пана касса пуппха̄ни да̄тум̣ лаббхати, касса на лаббхатӣти? ма̄та̄питӯнам̣ гехам̣ харитва̄пи гехато паккоса̄петва̄пи ‘‘ваттхупӯджам̣ каротха̄’’ти да̄тум̣ лаббхати, пил̣андханаттха̄йа на лаббхати. сесан̃а̄тӣнам̣ пана харитва̄ на да̄таббам̣, паккоса̄петва̄ пӯджанаттха̄йа да̄таббам̣. сесаджанасса пӯджанат̣т̣ха̄нам̣ сампаттасса апачча̄сӣсантена да̄таббам̣, пуппхада̄нам̣ на̄ма на хоти.
виха̄ре бахӯни пуппха̄ни пуппханти, бхиккхуна̄ пин̣д̣а̄йа чарантена мануссе дисва̄ ‘‘виха̄ре бахӯни пуппха̄ни пӯджетха̄’’ти ваттаббам̣, вачанаматте досо наттхи, ‘‘манусса̄ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ а̄да̄йа а̄гамиссантӣ’’ти читтена пана на ваттаббам̣. саче вадати, кха̄данӣйабходжанӣйам̣ на парибхун̃джитаббам̣. манусса̄ аттано дхаммата̄йа ‘‘виха̄ре пуппха̄ни аттхӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘асукадивасе виха̄рам̣ а̄гамисса̄ма, са̄ман̣ера̄нам̣ пуппха̄ни очинитум̣ ма̄ детха̄’’ти ваданти. бхиккху са̄ман̣ера̄нам̣ катхетум̣ памут̣т̣хо, са̄ман̣ерехи пуппха̄ни очита̄ни, манусса̄ бхиккхум̣ упасан̇камитва̄ майам̣ тумха̄кам̣ асукадивасе евам̣ а̄рочайимха ‘‘са̄ман̣ера̄нам̣ пуппха̄ни очинитум̣ ма̄ детха̄’’ти, касма̄ на ва̄райиттха̄ти? ‘‘сати ме памут̣т̣ха̄, пуппха̄ни очинитаматта̄нева, на та̄ва пӯджа̄ ката̄’’ти ваттаббам̣, ‘‘ган̣хатха пӯджетха̄’’ти на ваттаббам̣. саче вадати, а̄мисам̣ на парибхун̃джитаббам̣. апаро бхиккху са̄ман̣ера̄нам̣ а̄чиккхати ‘‘асукага̄мава̄сино ‘пуппха̄ни ма̄ очиниттха̄’ти а̄хам̣сӯ’’ти манусса̄пи а̄мисам̣ а̄харитва̄ да̄нам̣ датва̄ ваданти ‘‘амха̄кам̣ манусса̄ на бахука̄, са̄ман̣ере амхехи саха пуппха̄ни очинитум̣ а̄н̣а̄петха̄’’ти. ‘‘са̄ман̣ерехи бхиккха̄ ладдха̄. йе бхиккха̄ча̄рам̣ на гаччханти, те сайамева джа̄ниссанти упа̄сака̄’’ти ваттаббам̣. еттакам̣ найам̣ лабхитва̄ са̄ман̣ере путте ва̄ бха̄тике ва̄ катва̄ пуппха̄ни очина̄петум̣ досо наттхи, пуппхада̄нам̣ на̄ма на хоти.
пхалада̄не пхалампи пуппхам̣ вийа нийамитамева гарубхан̣д̣ам̣ хоти. виха̄ре бахукасмим̣ пхала̄пхале сати апха̄сукаманусса̄ а̄гантва̄ йа̄чанти, бхиккхӯ ‘‘сан̇гхика’’нти да̄тум̣ на уссаханти, манусса̄ виппат̣иса̄рино аккосанти парибха̄санти, таттха ким̣ ка̄таббанти? пхалехи ва̄ руккхехи ва̄ париччхиндитва̄ катхика̄ ка̄табба̄ ‘‘асуке ча руккхе асуке ча руккхе еттака̄ни пхала̄ни ган̣ханта̄, еттакесу ва̄ руккхесу пхала̄ни ган̣ханта̄ на ва̄ретабба̄’’ти. чора̄ ва̄ иссара̄ ва̄ балакка̄рена ган̣ханта̄ на ва̄ретабба̄. куддха̄ хи те сакалавиха̄рампи на̄сеййум̣, а̄дӣнаво пана катхетабботи.
сина̄нада̄не сина̄начун̣н̣а̄ни кот̣т̣ита̄ни на гарубхан̣д̣а̄ни, акот̣т̣ито руккхе т̣хитова руккхатачо гарубхан̣д̣ам̣, чун̣н̣ам̣ пана агила̄насса раджананипаккам̣ ват̣т̣ати. гила̄насса йам̣кин̃чи чун̣н̣ам̣ да̄тум̣ ват̣т̣атийева.
на чун̣н̣ада̄нена̄ти вуттанайена сирӣсачун̣н̣а̄дӣнам̣ да̄нена. маттика̄да̄нематтика̄ хи йаттха дуллабха̄ хоти, таттхева гарубхан̣д̣ам̣. са̄пи хет̣т̣химакот̣ийа̄ тим̣сапалагул̣апин̣д̣аппама̄н̣а̄ва, тато хет̣т̣ха̄ на гарубхан̣д̣анти.
дантакат̣т̣хада̄не дантакат̣т̣хам̣ аччхиннакамева гарубхан̣д̣ам̣. йесам̣ са̄ман̣ера̄нам̣ сан̇гхато дантакат̣т̣хава̄ро па̄пун̣а̄ти, те аттано а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ па̄т̣ийеккам̣ да̄тум̣ на лабханти. йехи пана ‘‘еттака̄ни дантакат̣т̣ха̄ни а̄харитабба̄нӣ’’ти париччхиндитва̄ ва̄ра̄ гахита̄, те атирека̄ни а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ да̄тум̣ лабханти. екена бхиккхуна̄ дантакат̣т̣хама̄л̣акато бахӯни дантакат̣т̣ха̄ни на гахетабба̄ни, девасикам̣ екекамева гахетаббам̣. па̄т̣ийеккам̣ васантена̄пи бхиккхусан̇гхам̣ ган̣айитва̄ йаттака̄ни аттано па̄пун̣анти, таттака̄нева гахетва̄ гантаббам̣. антара̄ а̄гантукесу ва̄ а̄гатесу дисам̣ ва̄ паккамантесу а̄харитва̄ гахитат̣т̣ха̄нейева т̣хапетабба̄ни. на мукходакада̄нена̄ти на мукхадхованаудакада̄нена.
на ча̄т̣укамйата̄йа̄тиа̄дӣсу ча̄т̣укамйата̄ вуччати атта̄нам̣ да̄сам̣ вийа нӣчат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ парасса кхалитавачанампи сан̣т̣хапетва̄ пийака̄мата̄йа паггайхавачанам̣. на муггасӯпйата̄йа̄ти на муггасӯпасама̄ната̄йа. муггасӯпасама̄ната̄ти сачча̄ликена джӣвикам̣ каппаната̄йа етам̣ адхивачанам̣. йатха̄ хи муггасӯпе паччанте бахӯ мугга̄ па̄кам̣ гаччханти тхока̄ на гаччханти, евамева сачча̄ликена джӣвикакаппаке пуггале баху аликам̣ хоти, аппакам̣ саччам̣. йатха̄ ва̄ муггасӯпасса апависанат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи, евамева сачча̄ликавуттино пуггаласса аппатит̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи. син̇гха̄т̣акам̣ вийа иччхитиччхитат̣т̣ха̄насса патит̣т̣ха̄ти. тенасса са̄ муса̄ва̄дита̄ ‘‘муггасӯпйата̄’’ти вутта̄. на па̄рибхат̣йата̄йа̄ти на парибхат̣акаммабха̄вена. парибхат̣асса хи каммам̣ па̄рибхат̣йам̣, тасса бха̄во па̄рибхат̣йата̄, алан̇ка̄ракаран̣а̄дӣхи да̄ракакӣл̣а̄панассетам̣ адхивачанам̣. на пӣт̣хамаддиката̄йа̄ти на сахаса̄ гхарам̣ пависитва̄ пӣт̣хаке нисӣданаката̄йа.
на ваттхувиджджа̄йа̄тиа̄дӣсу ваттхувиджджа̄ на̄ма га̄манигаманагара̄дӣнам̣ сунивит̣т̣хадуннивит̣т̣хаджа̄нанасаттхам̣. тираччха̄навиджджа̄ на̄ма аниййа̄никатта̄ саггамоккхамагга̄нам̣ тираччха̄набхӯта̄ ан̇гасаттханимитта̄дика̄ авасесавиджджа̄. ан̇гавиджджа̄ на̄ма иттхипуриса̄нам̣ субхагадуббхагалаккхан̣аджа̄нанам̣. наккхаттавиджджа̄ на̄ма наккхатта̄нам̣ йогаджа̄нанасаттхам̣.
на дӯтагаманена̄ти на дӯтеййам̣ катва̄ гаманена. на пахин̣агаманена̄ти на гихӣнам̣ са̄санам̣ гахетва̄ гхара̄ гхарам̣ пахитасса гаманена. на джан̇гхапесанийена̄ти га̄мантарадесантара̄дӣсу тесам̣ тесам̣ гихӣнам̣ са̄санапат̣иса̄санам̣ харан̣ена. идан̃хи джан̇гхапесанийам̣ на̄ма аттано ма̄та̄питӯнам̣, йе ча̄сса ма̄та̄питаро упат̣т̣хаханти, тесам̣ са̄санам̣ гахетва̄ каттхачи гаманавасена ват̣т̣ати. четийасса ва̄ сан̇гхасса ва̄ аттано ва̄ каммам̣ каронта̄нам̣ вад̣д̣хакӣнампи са̄санам̣ харитум̣ ват̣т̣ати. манусса̄ ‘‘да̄нам̣ дасса̄ма, пӯджам̣ карисса̄ма, бхиккхусан̇гхасса а̄чиккхатха̄’’ти ча ваданти; ‘‘асукаттхерасса на̄ма детха̄’’ти пин̣д̣апа̄там̣ ва̄ бхесаджджам̣ ва̄ чӣварам̣ ва̄ денти, ‘‘виха̄ре пӯджам̣ каротха̄’’ти ма̄ла̄гандхавилепана̄дӣни ва̄ дхаджапат̣а̄ка̄дӣни ва̄ ниййа̄тенти. саббам̣ харитум̣ ват̣т̣ати, джан̇гхапесанийам̣ на̄ма на хоти. сесаса̄санам̣ гахетва̄ гаччхантасса падава̄ре падава̄ре досо.
на веджджакаммена̄ти на веджджена хутва̄ ка̄йатикиччхана̄дибхесаджджакаран̣ена. бхесаджджам̣ пана пан̃чаннам̣ сахадхаммика̄нам̣ ка̄таббам̣ бхиккхусса бхиккхунийа̄ сиккхама̄на̄йа са̄ман̣ерасса са̄ман̣ерийа̄. самасӣласаддха̄пан̃н̃а̄нан̃хи етесам̣ тӣсу сиккха̄су йутта̄нам̣ бхесаджджам̣ ака̄тум̣ на лаббхати. ма̄та̄питӯнам̣ тадупат̣т̣ха̄ка̄нам̣ аттано веййа̄ваччакарасса пан̣д̣упала̄сасса̄ти етесам̣ пан̃чаннампи ка̄тум̣ ват̣т̣ати. джет̣т̣хабха̄ту, канит̣т̣хабха̄ту, джет̣т̣хабхагинийа̄, канит̣т̣хабхагинийа̄, чӯл̣ама̄туйа̄, маха̄ма̄туйа̄, чӯл̣апитуно, маха̄питуно, питуччха̄йа, ма̄туччха̄йа̄ти етесам̣ пана дасаннампи каронтена тесам̣йева сантакам̣ бхесаджджам̣ гахетва̄ кевалам̣ йоджетва̄ да̄таббам̣. саче наппахоти, аттано сантакам̣ та̄вака̄ликам̣ да̄таббам̣. етесам̣ путтапарампара̄ йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄, та̄ва чатта̄ро паччайе а̄хара̄пентасса акатавин̃н̃атти ва̄, бхесаджджам̣ каронтасса веджджакаммам̣ ва̄, куладӯсака̄патти ва̄ на хоти.
на пин̣д̣апат̣ипин̣д̣акена̄ти еттха пин̣д̣апа̄то касса да̄таббо, касса на да̄таббо? ма̄та̄питӯнам̣ тадупат̣т̣ха̄ка̄нам̣ веййа̄ваччакарасса пан̣д̣упала̄сасса сампаттасса да̄марикачорасса иссарасса̄пи да̄таббо. етесам̣ датва̄ паччха̄ ладдхампи пин̣д̣апат̣ипин̣д̣ам̣ на̄ма на хоти. на да̄на̄нуппада̄нена̄ти аттано диннака̄нам̣ на пуна да̄нена. дхаммена̄ти дхаммена уппаннам̣. самена̄ти ка̄йасучарита̄дина̄. ладдха̄ти ка̄йена ладдха̄. лабхитва̄ти читтена па̄пун̣итва̄. адхигантва̄ти сампа̄пун̣итва̄. виндитва̄ти н̃а̄н̣ена виндитва̄. пат̣илабхитва̄ти пунаппунам̣ лабхитва̄.
аннасаннидхинти еттха дувидха̄ аннакатха̄ винайавасена ча саллекхавасена ча. винайавасена та̄ва йам̣кин̃чи аннам̣ аджджа пат̣иггахитам̣ апараджджу саннидхика̄ракам̣ хоти, тасса парибхоге па̄читтийам̣. аттана̄ ладдхам̣ пана са̄ман̣ера̄нам̣ датва̄ техи ладдхам̣ т̣хапа̄петва̄ дутийадивасе бхун̃джитум̣ ват̣т̣ати, саллекхо пана на хоти.
па̄насаннидхимхипи есева найо. еттха па̄нам̣ на̄ма амбапа̄на̄дӣни ат̣т̣ха па̄на̄ни, йа̄ни че тесам̣ анулома̄ни.
ваттхасаннидхинтиа̄димхи анадхит̣т̣хита̄викаппитам̣ саннидхи ча хоти саллекхан̃ча копети. айам̣ парийа̄йа катха̄ва, ниппарийа̄йато пана тичӣварасантут̣т̣хена бхавитаббам̣, чатуттхам̣ лабхитва̄ ан̃н̃асса да̄таббам̣. саче йасса кассачи да̄тум̣ на саккоти, йасса пана да̄тука̄мо хоти, со уддесаттха̄йа ва̄ парипуччхаттха̄йа ва̄ гато, а̄гатаматте да̄таббам̣, ада̄тум̣ на ват̣т̣ати. чӣваре пана аппахонте сатийа̄ пачча̄са̄йа анун̃н̃а̄така̄лам̣ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. сӯчисуттачӣварака̄рака̄нам̣ ала̄бхена тато парампи винайакаммам̣ катва̄ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. ‘‘имасмим̣ джин̣н̣е пуна ӣдисам̣ куто лабхисса̄мӣ’’ти пана т̣хапетум̣ на ват̣т̣ати, саннидхи ча хоти, саллекхан̃ча викопети.
йа̄насаннидхимхи йа̄нам̣ на̄ма вайхам̣ ратхо сакат̣ам̣ сандама̄ника̄ сивика̄ па̄т̣ан̇кӣти нетам̣ паббаджитасса йа̄нам̣. упа̄хана̄ пана паббаджитасса йа̄нам̣йева. екабхиккхусса хи еко аран̃н̃аттха̄йа, ека̄ дхотапа̄дакаттха̄йа̄ти уккам̣сато две упа̄ханасан̇гха̄т̣а̄ ват̣т̣анти, татийам̣ лабхитва̄ ан̃н̃асса да̄таббо, ‘‘имасмим̣ джин̣н̣е ан̃н̃ам̣ куто лабхисса̄мӣ’’ти хи т̣хапетум̣ на ват̣т̣ати, саннидхи ча хоти, саллекхан̃ча викопети.
сайанасаннидхимхи сайананти ман̃чо. екасса бхиккхуно еко габбхе еко дива̄т̣т̣ха̄нети уккам̣сато две ман̃ча̄ ват̣т̣анти, тато уттари лабхитва̄ ан̃н̃асса бхиккхуно ва̄ ган̣асса ва̄ да̄таббо, ада̄тум̣ на ват̣т̣ати, саннидхи чева хоти, саллекхан̃ча копети.
гандхасаннидхимхи бхиккхуно кан̣д̣укаччхучхавидоса̄диа̄ба̄дхе сати гандхо ват̣т̣ати. тена гандхена тасмим̣ роге вӯпасанте ан̃н̃есам̣ ва̄ а̄ба̄дхика̄нам̣ да̄таббо. два̄ре пан̃чан̇гулагхарадхӯпана̄дӣсу ва̄ упанетаббо. ‘‘пуна роге сати бхависсатӣ’’ти т̣хапетум̣ на ват̣т̣ати, гандхасаннидхи ча хоти, саллекхан̃ча копети.
а̄мисанти анна̄дивутта̄васесам̣ва дат̣т̣хаббам̣. сеййатхидам̣ – идхекаччо бхиккху ‘‘татха̄рӯпе ка̄ле упака̄ра̄йа бхависсантӣ’’ти тилатан̣д̣уламуггама̄сана̄л̣икералон̣амаччхамам̣саваллӯрасаппителагул̣а- бха̄джана̄дӣни а̄хара̄петва̄ т̣хапети. со вассака̄ле ка̄лассева са̄ман̣ерехи йа̄гум̣ пача̄петва̄ бхун̃джитва̄ ‘‘са̄ман̣ера удакакаддаме дуккхам̣ га̄мам̣ пависитум̣, гаччха асукакулам̣ гантва̄ майхам̣ виха̄ре нисиннабха̄вам̣ а̄рочехи, асукакулато дадхиа̄дӣни а̄хара̄’’ти песети. бхиккхӯхи ‘‘ким̣, бханте, га̄мам̣ пависатха̄’’ти вуттепи ‘‘дуппавесо а̄вусо ида̄ни га̄мо’’ти вадати. те ‘‘хоту, бханте, аччхатха тумхе, майам̣ бхиккхам̣ парийеситва̄ а̄харисса̄ма̄’’ти гаччханти. атха са̄ман̣еропи дадхиа̄дӣни а̄харитва̄ бхаттан̃ча бйан̃джанан̃ча сампа̄детва̄ упанети, там̣ бхун̃джантассева упат̣т̣ха̄ка̄ бхаттам̣ пахин̣анти, татопи мана̄пам̣ мана̄пам̣ бхун̃джати. атха бхиккхӯ пин̣д̣апа̄там̣ гахетва̄ а̄гаччханти, татопи мана̄пам̣ мана̄пам̣ гӣва̄йа̄макам̣ бхун̃джатийева. евам̣ чатума̄сампи вӣтина̄мети. айам̣ вуччати бхиккху ‘‘мун̣д̣акут̣умбикаджӣвикам̣ джӣвати, на саман̣аджӣвика’’нти. еварӯпо а̄мисасаннидхи на̄ма хоти.
бхиккхуно пана васанат̣т̣ха̄не ека̄ тан̣д̣улана̄л̣и еко гул̣апин̣д̣о чатубха̄гаматтам̣ саппӣти еттакам̣ нидхетум̣ ват̣т̣ати ака̄ле сампаттачора̄нам̣ аттха̄йа. те хи еттакампи а̄мисапат̣исантха̄рам̣ алабханта̄ джӣвита̄пи воропеййум̣, тасма̄ сачепи еттакам̣ наттхи, а̄хара̄петва̄пи т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. апха̄сукака̄ле ча йадеттха каппийам̣, там̣ аттана̄пи парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. каппийакут̣ийам̣ пана бахум̣ т̣хапентасса̄пи саннидхи на̄ма наттхи.
160. джха̄йӣ на па̄далоласса̄ти джха̄на̄бхирато ча на ча па̄далоло асса. вираме куккучча̄ наппамаджджеййа̄ти хаттхакуккучча̄дикуккуччам̣ винодеййа, саккаччака̄рита̄йа четтха наппамаджджеййа.
екаттамануйуттоти екӣбха̄вам̣ ануйутто. параматтхагарукоти уттаматтхагаруко. ‘‘сакаттхагаруко’’ти ва̄ па̄т̣хо.
пат̣исалла̄на̄ра̄моти а̄раман̣ам̣ а̄ра̄мо, тато тато а̄рамман̣ато пат̣исам̣харитва̄ екӣбха̄ве пат̣исалла̄не а̄ра̄мо йасса со пат̣исалла̄на̄ра̄мо. асса̄ти бхавеййа. тасмим̣ ратоти пат̣исалла̄нарато. етехи сӣлесу парипӯрака̄ритам̣ дассети. там̣ кисса хету? сӣлавипаннасса екаггата̄пи на сампаджджати. аджджхаттам̣ четосаматхамануйуттоти аттано читтасаматхе йутто. еттха хи аджджхаттанти ва̄ аттаноти ва̄ етам̣ екаттхам̣, бйан̃джанамева на̄нам̣. бхумматтхе панетам̣ упайогавачанам̣. анӯти имина̄ упасаггена йоге сиддхам̣.
анира̄катаджджха̄ноти бахи анихатаджджха̄но авина̄ситаджджха̄но ва̄. нӣхаран̣авина̄саттхан̃хи идам̣ нира̄каран̣ам̣ на̄ма. ‘‘тхамбхам̣ нирам̣катва̄ нива̄тавуттӣ’’тиа̄дӣсу (су. ни. 328) часса пайого дат̣т̣хаббо. випассана̄йа саманна̄гатоти саттавидха̄йа анупассана̄йа йутто. саттавидха̄ анупассана̄ на̄ма аничча̄нупассана̄ дуккха̄нупассана̄ анатта̄нупассана̄ ниббида̄нупассана̄ вира̄га̄нупассана̄ ниродха̄нупассана̄ пат̣иниссагга̄нупассана̄ти. та̄ висуддхимагге (висуддхи. 2.741 а̄дайо, 849 а̄дайо) виттха̄рита̄. бйӯхета̄ сун̃н̃а̄га̄ра̄нанти вад̣д̣хета̄ сун̃н̃а̄га̄ра̄нам̣. еттха ча саматхавипассана̄васена каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ раттиндивам̣ сун̃н̃а̄га̄рам̣ пависитва̄ нисӣдама̄но бхиккху ‘‘брӯхета̄ сун̃н̃а̄га̄ра̄на’’нти ведитаббо. екабхӯмака̄дибхеде па̄са̄де курума̄нопи сун̃н̃а̄га̄ра̄нам̣ брӯхета̄ти дат̣т̣хаббо.
саккаччака̄рӣтиа̄дӣсу да̄на̄дӣнам̣ кусаладхамма̄нам̣ бха̄вана̄йа пуггаласса ва̄ деййадхаммасса ва̄ саккаччака̄рита̄васена саккаччака̄рӣ. асса̄ти бхавеййа. сататабха̄во са̄таччам̣, са̄таччака̄рита̄васена са̄таччака̄рӣ. нирантарака̄рита̄йа ат̣т̣хитака̄рӣ. йатха̄ на̄ма какан̣т̣ако тхокам̣ гантва̄ тхокам̣ тит̣т̣хати, на нирантарам̣ гаччхати, евамева йо пуггало екадивасам̣ да̄нам̣ датва̄ пӯджам̣ ва̄ катва̄ дхаммам̣ ва̄ сутва̄ саман̣адхаммам̣ ва̄ катва̄ пуна чирассам̣ кароти, там̣ на нирантарам̣ паваттети. со ‘‘аса̄таччака̄рӣ, т̣хитака̄рӣ’’ти вуччати. йо пана евам̣ на хоти, со ат̣т̣хитака̄рӣ. анолӣнавуттикоти нирантаракаран̣асан̇кха̄тасса виппха̄расса аттхита̄йа на олӣнавуттико. аниккхиттаччхандоти кусалакирийа̄йа вӣрийаччхандасса аниккхиттабха̄вена аниккхиттаччхандо. аниккхиттадхуроти вӣрийадхурасса аноропако, аносаккитама̄насоти аттхо.
аппат̣ива̄нӣти аниваттанам̣. адхит̣т̣ха̄нанти кусалакаран̣е патит̣т̣ха̄бха̄во. ануйоготи ануйун̃джанам̣. аппама̄доти сатийа̄ авиппава̄со.
161. тандим̣ ма̄йам̣ хассам̣ кхид̣д̣анти а̄ласийан̃ча ма̄йан̃ча хассан̃ча ка̄йикам̣ ва̄часикам̣ кхид̣д̣ан̃ча. савибхӯсанти саддхим̣ вибхӯса̄йа.
раттиндивам̣ чхакот̣т̣ха̄сам̣ каритва̄ти пуримайа̄мамаджджхимайа̄мапаччхимайа̄мавасена раттим̣ тайо татха̄ дива̄ти чхаббидхам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄. пан̃чакот̣т̣ха̄сам̣ пат̣иджаггеййа̄ти раттим̣ маджджхимайа̄мам̣ виссаджджетва̄ авасесапан̃чакот̣т̣ха̄сесу на ниддам̣ оккамеййа. екакот̣т̣ха̄сам̣ нипаджджеййа̄ти екам̣ маджджхимайа̄макот̣т̣ха̄сам̣ сато сампаджа̄но нипаджджитва̄ ниддам̣ оккамеййа.
идха бхиккху дивасампи пуббан̣хе маджджханхе са̄йанхети тайопи дивасакот̣т̣ха̄са̄ гахита̄. чан̇камена нисаджджа̄йа̄ти сакалам̣ дивасам̣ имина̄ ирийа̄патхадвайенева вихаранто читтасса а̄варан̣ато а̄варан̣ӣйехи дхаммехи пан̃чахи нӣваран̣ехи сабба̄кусаладхаммехи ва̄. читтам̣ парисодхеййа̄ти техи дхаммехи читтам̣ висодхеййа. т̣ха̄нам̣ панеттха кин̃ча̄пи на гахитам̣, чан̇каманисаджджа̄саннисситам̣ пана катва̄ гахетаббамева. пат̣хамам̣ йа̄манти сакаласмимпи пат̣хамайа̄ме.
сеййанти еттха ка̄мабхогӣсеййа̄ петасеййа̄ сӣхасеййа̄ татха̄гатасеййа̄ти чатассо сеййа̄. таттха ‘‘йебхуййена, бхиккхаве, ка̄мабхогӣ ва̄мена пассена сентӣ’’ти (а. ни. 1.4246) айам̣ ка̄мабхогӣсеййа̄. тесу хи йебхуййена даккхин̣апассена сайа̄но на̄ма наттхи. ‘‘йебхуййена, бхиккхаве, пета̄ утта̄на̄ сентӣ’’ти (а. ни. 4.246) айам̣ петасеййа̄. аппамам̣салохитатта̄ хи ат̣т̣хисан̇гха̄т̣агхат̣т̣ита̄ екена пассена сайитум̣ на сакконти, утта̄на̄ва сенти. ‘‘сӣхо, бхиккхаве, мигара̄джа̄ даккхин̣ена пассена сеййам̣ каппети…пе… аттамано хотӣ’’ти (а. ни. 4.246) айам̣ сӣхасеййа̄. теджуссадатта̄ хи сӣхо мигара̄джа̄ две пуримапа̄де екасмим̣ паччхимапа̄де екасмим̣ т̣ха̄не т̣хапетва̄ нан̇гут̣т̣хам̣ антарасаттхимхи паккхипитва̄ пуримапа̄дапаччхимапа̄данан̇гут̣т̣ха̄нам̣ т̣хитока̄сам̣ саллаккхетва̄ двиннам̣ пуримапа̄да̄нам̣ маттхаке сӣсам̣ т̣хапетва̄ сайати. дивасампи сайитва̄ пабуджджхама̄но на утрасто пабуджджхати, сӣсам̣ пана уккхипитва̄ пуримапа̄да̄дӣнам̣ т̣хитока̄сам̣ саллаккхети. саче кин̃чи т̣ха̄нам̣ виджахитва̄ т̣хитам̣ хоти, ‘‘найидам̣ туйхам̣ джа̄тийа̄, на сӯрабха̄васса анурӯпа’’нти анаттамано хутва̄ таттхева сайати, на гочара̄йа паккамати. авиджахитва̄ т̣хите пана ‘‘туйхам̣ джа̄тийа̄ ча сӯрабха̄васса ча анурӯпамида’’нти хат̣т̣хатут̣т̣хо ут̣т̣ха̄йа сӣхавиджамбхитам̣ виджамбхитва̄ кесарабха̄рам̣ видхунитва̄ тиккхаттум̣ сӣхана̄дам̣ надитва̄ гочара̄йа паккамати. чатуттхаджджха̄насеййа̄ пана татха̄гатасеййа̄ти вуччати. та̄су идха сӣхасеййа̄ а̄гата̄. айан̃хи теджуссадаирийа̄патхатта̄ уттамасеййа̄ на̄ма.
па̄де па̄данти даккхин̣апа̄де ва̄мапа̄дам̣. ачча̄дха̄йа̄ти атиа̄дха̄йа ӣсакам̣ атиккамма т̣хапетва̄. гоппхакена хи гоппхаке, джа̄н̣уна̄ ва̄ джа̄н̣умхи сан̇гхат̣т̣ийама̄не абхин̣хам̣ ведана̄ уппаджджати, читтам̣ екаггам̣ на хоти, сеййа̄ апха̄су хоти. йатха̄ пана на сан̇гхат̣т̣ети, евам̣ атиккамма т̣хапите ведана̄ нуппаджджати, читтам̣ екаггам̣ хоти, сеййа̄ пха̄су хоти. тена вуттам̣ – ‘‘па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа̄’’ти. сато сампаджа̄ноти сатийа̄ чева сампаджа̄напан̃н̃а̄йа ча саманна̄гато хутва̄. имина̄ супаригга̄хакам̣ сатисампаджан̃н̃ам̣ катхитам̣. ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манасикаритва̄ти ‘‘асукавела̄йа на̄ма ут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти евам̣ ут̣т̣ха̄навела̄париччхедакам̣ ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ читте т̣хапетва̄. евам̣ катва̄ нипанно хи йатха̄париччхиннака̄лейева ут̣т̣ха̄ти.
вӣрийиндрийаниддесе четасикоти идам̣ вӣрийасса нийамато четасикабха̄вадӣпанаттхам̣ вуттам̣, идан̃хи вӣрийам̣ ‘‘йадапи, бхиккхаве, ка̄йикам̣ вӣрийам̣, тадапи вӣрийасамбоджджхан̇го, йадапи четасикам̣ вӣрийам̣, тадапи вӣрийасамбоджджхан̇готи. итихидам̣ уддесам̣ гаччхатӣ’’ти евама̄дӣсу суттесу (сам̣. ни. 5.233) чан̇кама̄дӣни каронтасса уппаджджаната̄йа ка̄йиканти вуччама̄нампи ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ вийа ка̄йикам̣ на̄ма наттхи, четасикамева панетанти дӣпетум̣ ‘‘четасико’’ти вуттам̣. вӣрийа̄рамбхоти вӣрийасан̇кха̄то а̄рамбхо. айан̃хи а̄рамбхасаддо камме а̄паттийам̣ кирийа̄йам̣ вӣрийе хим̣са̄йам̣ викопанети анекесу аттхесу а̄гато.
‘‘йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти, саббам̣ а̄рамбхапаччайа̄;
а̄рамбха̄нам̣ ниродхена, наттхи дуккхасса самбхаво’’ти. (су. ни. 749) –
еттха хи каммам̣ а̄рамбхоти а̄гатам̣. ‘‘а̄рамбхати ча виппат̣иса̄рӣ ча хотӣ’’ти (а. ни. 5.142; пу. па. 191) еттха а̄патти. ‘‘маха̄йан̃н̃а̄ маха̄рамбха̄, на те хонти махаппхала̄’’ти (а. ни. 4.39; сам̣. ни. 1.120) еттха йӯпусса̄пана̄дикирийа̄. ‘‘а̄рамбхатха никкаматха, йун̃джатха буддхаса̄сане’’ти (сам̣. ни. 1.185; катха̄. 333; нетти. 29; пет̣ако. 38; ми. па. 5.1.4) еттха вӣрийам̣. ‘‘саман̣ам̣ готамам̣ уддисса па̄н̣ам̣ а̄рамбхантӣ’’ти (ма. ни. 2.51) еттха хим̣са̄. ‘‘бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ пат̣ивирато хотӣ’’ти (дӣ. ни. 1.10; ма. ни. 1.293) еттха чхеданабхан̃джана̄дикам̣ викопанам̣. идха пана вӣрийамева адхиппетам̣. тена̄ха ‘‘вӣрийа̄рамбхоти вӣрийасан̇кха̄то а̄рамбхо’’ти. вӣрийан̃хи а̄рамбханавасена а̄рамбхоти вуччати. идамасса сабха̄вападам̣. косаджджато никкхаманавасена никкамо. парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманавасена параккамо. уггантва̄ йаманавасена уййа̄мо. ва̄йаманавасена ва̄йа̄мо. уссаханавасена усса̄хо. адхиматтуссаханавасена уссол̣хӣ. тхирабха̄ват̣т̣хена тха̄мо. читтачетасика̄нам̣ дха̄ран̣авасена авиччхедато ва̄ паваттанавасена кусаласанта̄нам̣ дха̄ретӣти дхити.
апаро найо – никкамо чесо ка̄ма̄нам̣ панудана̄йа. параккамо чесо бандханаччхеда̄йа. уййа̄мо чесо огхасса ниттхаран̣а̄йа. ва̄йа̄мо чесо па̄рам̣ гаманат̣т̣хена. усса̄хо чесо пуббан̇гамат̣т̣хена. уссол̣хӣ чесо адхиматтат̣т̣хена. тха̄мо чесо палигхуггха̄т̣аната̄йа. дхити чесо ат̣т̣хитака̄рита̄йа̄ти.
‘‘ка̄мам̣ тачо ча нха̄ру ча, ат̣т̣хи ча авасиссатӯ’’ти (а. ни. 2.5) евам̣ паваттика̄ле аситхилапараккамавасена аситхилапараккамата̄, тхирапараккамо дал̣хапараккамоти аттхо. йасма̄ панетам̣ вӣрийам̣ кусалакаммакаран̣ат̣т̣ха̄не чхандам̣ на никкхипати, дхурам̣ на никкхипати, на ота̄рети на виссаджджети, аносаккитама̄насатам̣ а̄вахати, тасма̄ ‘‘аниккхиттаччхандата̄ аниккхиттадхурата̄’’ти вуттам̣. йатха̄ пана таджджа̄тике удакасамбхиннат̣т̣ха̄не дхурава̄хагон̣ам̣ ‘‘ган̣хатха̄’’ти ваданти, со джа̄н̣уна̄ бхӯмим̣ уппӣл̣етва̄пи дхурам̣ вахати, бхӯмийам̣ патитум̣ на дети, евамева вӣрийам̣ кусалакаммакаран̣ат̣т̣ха̄не дхурам̣ на никкхипати пагган̣ха̄ти, тасма̄ ‘‘дхурасампагга̄хо’’ти вуттам̣. паггахалаккхан̣е индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти вӣрийиндрийам̣. косадждже на кампатӣти вӣрийабалам̣. йа̄тха̄ваниййа̄никакусалава̄йа̄мата̄йа самма̄ва̄йа̄мо.
тандӣти джа̄тиа̄ласийам̣. тандийана̄ти тандийана̄ка̄ро. тандиманаката̄ти тандийа̄ абхибхӯтачиттата̄. аласасса бха̄во а̄ласйам̣, а̄ласйа̄йана̄ка̄ро а̄ласйа̄йана̄. а̄ласйа̄йитасса бха̄во а̄ласйа̄йитаттам̣. ити саббехи имехи падехи килесавасена ка̄йа̄ласийам̣ катхитам̣.
ван̃чаника̄ чарийа̄ти ван̃чаника̄ кирийа̄. ма̄ мам̣ джан̃н̃а̄ти ва̄чам̣ бха̄сатӣти джа̄нам̣йева пан̣н̣аттим̣ вӣтиккаманто бхиккху бха̄рийам̣ кароти, амха̄кам̣ пана вӣтиккамат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхӣти упасанто вийа бха̄сати. ка̄йена параккаматӣти ‘‘майа̄ катам̣ идам̣ па̄пакаммам̣ ма̄ кечи джа̄ним̣сӯ’’ти ка̄йена ваттам̣ кароти. виджджама̄надосапат̣иччха̄данато чаккхумоханама̄йа̄ вийа̄ти ма̄йа̄, ма̄йа̄вино бха̄во ма̄йа̄вита̄. катва̄ па̄пам̣ пуна пат̣иччха̄данато ати ассарати ета̄йа саттоти аччасара̄. ка̄йава̄ча̄кирийа̄хи ан̃н̃атха̄ дассанато ван̃четӣти ван̃чана̄. ета̄йа сатта̄ никаронтӣти никати, миччха̄ каронтӣти аттхо. ‘‘на̄хам̣ евам̣ каромӣ’’ти па̄па̄нам̣ никкхипанато никиран̣а̄. ‘‘на̄хам̣ евам̣ каромӣ’’ти париваджджанато парихаран̣а̄. ка̄йа̄дӣхи сам̣варан̣ато гӯхана̄. саббато бха̄гена гӯхана̄ паригӯхана̄. тин̣апан̣н̣ехи вийа гӯтхам̣ ка̄йавачӣкаммехи па̄пам̣ чха̄дийатӣти чха̄дана̄. саббато бха̄гена чха̄дана̄ париччха̄дана̄. на утта̄нам̣ катва̄ дассетӣти анутта̄нӣкаммам̣. на па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетӣти ана̄викаммам̣. сут̣т̣ху чха̄дана̄ воччха̄дана̄. катапа̄папат̣иччха̄данавасена пунапи па̄пасса каран̣ато па̄пакирийа̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ катапат̣иччха̄даналаккхан̣а̄ ма̄йа̄ на̄ма вуччати. йа̄йа саманна̄гато пуггало бхасма̄пат̣иччханно вийа ан̇га̄ро, удакапат̣иччханно вийа кха̄н̣у, пилотика̄йа паливет̣хитам̣ вийа ча саттхам̣ хоти. ативелам̣ дантавидам̣сакам̣ хасатӣти пама̄н̣а̄тиккантам̣ дантам̣ виваритва̄ паресам̣ дассетва̄ ха̄сам̣ соманассам̣ уппа̄детва̄ хасати.
ка̄йика̄ ча кхид̣д̣а̄ти ка̄йена паватта̄ кӣл̣а̄. есева найо ва̄часика̄йапи. хаттхӣхипи кӣл̣антӣти хаттхӣхи кӣл̣итаттха̄йа пурато дха̄ванаа̄дха̄ванапит̣т̣ханисӣдана̄дикӣт̣т̣ха̄йа кӣл̣анти. есева найо ассаратхесупи. ат̣т̣хападепи кӣл̣антӣти екека̄йа пантийа̄ ат̣т̣ха ат̣т̣ха пада̄ни асса̄ти ат̣т̣хападам̣, тасмим̣ ат̣т̣хападе. дасападепи есева найо. а̄ка̄сепӣти ат̣т̣хапададасападесу вийа а̄ка̄сейева кӣл̣анти. париха̄рапатхепӣти бхӯмийам̣ на̄на̄патхаман̣д̣алам̣ катва̄ таттха парихаритаббапатхам̣ парихаранта̄ кӣл̣анти. сантика̄йапи кӣл̣антӣти сантикакӣл̣а̄йа кӣл̣анти, екаджджхам̣ т̣хапита̄ са̄рийо ва̄ па̄са̄н̣асаккхара̄йо ва̄ ача̄лента̄ накхенева апаненти ча упаненти ча. саче таттха ка̄чи чалати, пара̄джайо хотӣти.
кхалика̄йа̄ти джӯтапхалаке па̄сакакӣл̣а̄йа кӣл̣анти. гхат̣ика̄йа̄ти гхат̣ика̄ вуччати дӣгхадан̣д̣акена рассадан̣д̣акам̣ пахаран̣акӣл̣а̄, та̄йа кӣл̣анти. сала̄кахаттхена̄ти ла̄кха̄йа ва̄ ман̃джат̣т̣хийа̄ ва̄ пит̣т̣ходакена ва̄ сала̄кахаттхам̣ теметва̄ ‘‘ким̣ хотӯ’’ти бхӯмийам̣ ва̄ бхиттийам̣ ва̄ там̣ пахаритва̄ хаттхиасса̄дирӯпа̄ни дассента̄ кӣл̣анти. аккхена̄ти гул̣ена. пан̇качӣрена̄ти пан̇качӣрам̣ вуччати пан̣н̣ана̄л̣ика̄, там̣ дхаманта̄ кӣл̣анти. ван̇какена̄ти га̄мада̄рака̄нам̣ кӣл̣анакена кхуддаканан̇галена. моккхачика̄йа̄ти сампариваттакакӣл̣а̄йа, а̄ка̄се ва̄ дан̣д̣ам̣ гахетва̄ бхӯмийам̣ ва̄ сӣсам̣ т̣хапетва̄ хет̣т̣хупарийабха̄вена париваттанта̄ кӣл̣антӣти вуттам̣ хоти. чин̇гулакена̄ти чин̇гулакам̣ вуччати та̄лапан̣н̣а̄дӣхи катам̣ ва̄таппаха̄рена париббхаманачаккам̣, тена кӣл̣анти. патта̄л̣хакена̄ти патта̄л̣хакам̣ вуччати пан̣н̣ана̄л̣и, та̄йа ва̄лика̄дӣни минанта̄ кӣл̣анти. ратхакена̄ти кхуддакаратхена. дханукена̄ти кхуддакадхануна̄. аккхарика̄йа̄ти аккхарика̄ вуччати а̄ка̄се ва̄ пит̣т̣хийам̣ ва̄ аккхараджа̄нанакӣл̣а̄, та̄йа кӣл̣анти. манесика̄йа̄ти манесика̄ вуччати манаса̄ чинтитаджа̄нанакӣл̣а̄, та̄йа кӣл̣анти. йатха̄ваджджена̄ти йатха̄ваджджам̣ вуччати ка̄н̣акун̣икхуджджа̄дӣнам̣ йам̣ йам̣ ваджджам̣, там̣ там̣ пайоджетва̄ дассанакӣл̣а̄, та̄йа кӣл̣анти. мукхабхериканти мукхасаддена бхерӣ вийа ва̄данам̣. мукха̄ламбаранти мукха̄нулиттабхерисаддакаран̣ам̣. мукхад̣ин̣д̣имаканти мукхена пахатабхерисаддакаран̣ам̣. мукхавалимаканти от̣т̣хамам̣сам̣ джимхам̣ катва̄ саддакаран̣ам̣. ‘‘мукхаталика’’нтипи па̄т̣хо, мукхам̣ париваттетва̄ дхаманам̣. мукхабхерул̣аканти мукхена бхерива̄данам̣. на̄т̣аканти абхинайам̣ дассетва̄ угган̣ха̄панам̣. ‘‘нат̣т̣ака’’нтипи па̄т̣хо. ла̄панти уккут̣т̣хитакаран̣ам̣. гӣтанти га̄йанам̣. давакамманти хассакӣл̣а̄каран̣ам̣. айам̣ ва̄часика̄ кхид̣д̣а̄ти айам̣ кӣл̣а̄ ва̄ча̄йа джа̄та̄ вачӣдва̄ре уппанна̄.
кеса̄ ча массу ча̄тиа̄дӣсу кеса̄нам̣ каттарика̄йа т̣ха̄на̄тиритта̄ни акатва̄ каттарика̄йа чхеданам̣ массӯнам̣ да̄т̣хикам̣ т̣хапетва̄ каппа̄санан̃ча екатован̣д̣ика̄дима̄ла̄ ча мӯлагандха̄дигандха̄ ча чхавикаран̣авилепана̄ ча. гӣва̄дӣсу пил̣андханаа̄бхаран̣а̄ ча сӣсе пат̣имун̃чанапаса̄дханапил̣андхана̄ ча сарӣранива̄санавичитраваттха̄ ча сам̣веллийабандханапаса̄дханан̃ча. ‘‘пара̄сана’’нтипи па̄т̣хо. сӣсавет̣ханапат̣асан̇кха̄тавет̣ханан̃ча.
уччха̄дана̄дӣсу ма̄тукуччхито никкхантада̄рака̄нам̣ сарӣрагандхо два̄дасаматтавассака̄ле нассати, тесам̣ сарӣрагандхахаран̣аттха̄йа гандхачун̣н̣а̄дӣхи уччха̄денти, еварӯпам̣ уччха̄данам̣ на ват̣т̣ати. пун̃н̃аванте пана да̄раке ӯрӯсу нипаджджа̄петва̄ телена маккхетва̄ хаттхапа̄даӯруна̄бхиа̄дӣнам̣ сан̣т̣ха̄насампа̄данаттхам̣ паримадданти, еварӯпам̣ паримадданам̣ на ват̣т̣ати.
нха̄пананти тесам̣йева да̄рака̄нам̣ гандха̄дӣхи нха̄панам̣. самба̄хананти маха̄малла̄нам̣ вийа хаттхапа̄де муггара̄дӣхи пахаритва̄ ба̄хувад̣д̣ханам̣. а̄да̄санти йам̣кин̃чи а̄да̄сам̣ парихаритум̣ на ват̣т̣ати. ан̃джанам̣ алан̇ка̄ран̃джанамева. ма̄ла̄ти баддхама̄ла̄ ва̄ абаддхама̄ла̄ ва̄. вилепананти йам̣кин̃чи чхавира̄гакаран̣ам̣. мукхачун̣н̣акам̣ мукхалепананти мукхе ка̄л̣апӣл̣ака̄дӣнам̣ харан̣аттха̄йа маттика̄каккам̣ денти. тена лохите чалите са̄сапакаккам̣ денти, тена досе кха̄дите тилакаккам̣ денти, тена лохите саннисинне халиддикаккам̣ денти, тена чхавиван̣н̣е а̄рӯл̣хе мукхачун̣н̣акена мукхам̣ чун̣н̣енти, там̣ саббам̣ на ват̣т̣ати.
хаттхабандха̄дӣсу хаттхе вичитрасан̇кхакапа̄ла̄дӣни бандхитва̄ вичаранти, там̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ саббампи хаттха̄бхаран̣ам̣ на ват̣т̣ати. апаре сикхам̣ бандхитва̄ вичаранти, суван̣н̣ачӣракамутта̄вал̣иа̄дӣхи ча там̣ париккхипанти, там̣ саббам̣ на ват̣т̣ати. апаре чатухаттхадан̣д̣ам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ пана алан̇катадан̣д̣акам̣ гахетва̄ вичаранти, татха̄ иттхипурисарӯпа̄дивичиттам̣ бхесаджджана̄л̣икам̣ супариккхиттам̣ ва̄мапассе олаггенти, апаре анекачитракосам̣ атитикхин̣ам̣ асим̣, пан̃чаван̣н̣асуттасиббитам̣ макарадантака̄дивичиттам̣ чхаттам̣, суван̣н̣араджата̄дивичитра̄ морапин̃чха̄дипариккхитта̄ упа̄хана̄, кечи ратанаматта̄йа̄мам̣ чатуран̇гулавиттхатам̣ кесантапариччхедам̣ дассетва̄ мегхамукхе виджджулатам̣ вийа нала̄т̣е ун̣хӣсапат̣т̣ам̣ бандхитва̄ чӯл̣а̄ман̣им̣ дха̄ренти, ча̄марава̄лабӣджаним̣ дха̄ренти, там̣ саббам̣ на ват̣т̣ати.
имасса ва̄ пӯтика̄йасса̄ти имасса ча̄тумаха̄бхӯтамайасса кун̣апасарӣрасса. кел̣ана̄ти кӣл̣а̄пана̄. парикел̣ана̄ти саббато бха̄гена кӣл̣а̄пана̄. гедхитата̄ти абхикан̇кхитата̄. гедхитаттанти гиддхабха̄во абхикан̇кхитабха̄во. чапалата̄ти алан̇ка̄ракаран̣ам̣. ча̄палйанти чапалабха̄вам̣.
савибхӯсантиа̄дӣсу вибхӯса̄йа саха савибхӯсам̣. чхавира̄гакаран̣асан̇кха̄тена парива̄рена саха сапарива̄рам̣. парибхан̣д̣ена саха сапарибхан̣д̣ам̣. париккха̄рена саха сапариккха̄рам̣.
162. а̄тхаббан̣анти а̄тхаббан̣икамантаппайогам̣. супинанти супинасаттхам̣. лаккхан̣анти ман̣илаккхан̣а̄дим̣. но видахети наппайоджеййа. вирутан̃ча̄ти мига̄дӣнам̣ ват̣т̣етва̄ васситам̣.
а̄тхаббан̣ика̄ти парӯпагха̄тамантаджа̄нанака̄. а̄тхаббан̣ам̣ пайоджентӣти а̄тхаббан̣ика̄ кира сатта̄хам̣ алон̣акам̣ бхун̃джитва̄ даббе аттхаритва̄ патхавийам̣ сайама̄на̄ тапам̣ чаритва̄ саттаме дивасе суса̄набхӯмим̣ саджджетва̄ саттаме паде т̣хатва̄ хаттхам̣ ват̣т̣етва̄ ват̣т̣етва̄ мукхена виджджам̣ париджаппанти, атха тесам̣ каммам̣ самиджджхати. еварӯпам̣ сандха̄йа ‘‘а̄тхаббан̣ам̣ пайоджентӣ’’ти а̄ха. таттха пайоджентӣти йуттаппайутта̄ хонти. нагаре ва̄ руддхети нагаре самантато рундхитва̄ а̄варитва̄ гахите. сан̇га̄ме ва̄ паччупат̣т̣хитети ран̣е упагантва̄ т̣хите. паччаттхикесу пачча̄миттесӯти пат̣а̄н̣ӣбхӯтесу верӣсу. ӣтим̣ уппа̄дентӣти сарӣрачаланам̣ кампанам̣, тасса уппа̄данам̣ каронти. упаддаванти ка̄йапӣл̣анам̣ каронти. роганти бйа̄дхим̣. паджджараканти джарам̣. сӯланти уддхума̄такам̣. висӯчиканти виджджханам̣. паккхандиканти лохитапаккхандикам̣. каронтӣти уппа̄денти.
супинапа̄т̣хака̄ти супинабйа̄каран̣ака̄. а̄дисантӣти бйа̄каронти. йо пуббан̣хасамайам̣ супинам̣ пассатӣтиа̄дӣсу аччантасам̣йоге упайогавачанам̣, пуббан̣хасамайети аттхо. евам̣ випа̄ко хотӣти ит̣т̣ха̄нит̣т̣хавасена еварӯпо випа̄ко хоти. авакуджджа нипанноти адхомукхо хутва̄ нипанно пассати. евам̣ супинапа̄т̣хака̄ супинам̣ а̄дисанти.
тан̃ча пана супинам̣ пассанто чатӯхи ка̄ран̣ехи пассати дха̄туккхобхато ва̄ анубхӯтапуббато ва̄ деватопасам̣ха̄рато ва̄ пуббанимиттато ва̄ти. таттха питта̄дӣнам̣ кхобхакаран̣апаччайайогена кхубхитадха̄туко дха̄туккхобхато супинам̣ пассати, пассанто ча на̄на̄видхам̣ супинам̣ пассати. анубхӯтапуббато пассанто пуббе анубхӯтапуббам̣ а̄рамман̣ам̣ пассати. деватопасам̣ха̄рато пассанто девата̄нам̣ а̄нубха̄вена а̄рамман̣а̄ни пассати. пуббанимиттато пассанто пун̃н̃а̄пун̃н̃авасена уппаджджитука̄масса аттхасса ва̄ анаттхасса ва̄ пуббанимиттабхӯтам̣ супинам̣ пассати. таттха йам̣ дха̄туккхобхато анубхӯтапуббато ча супинам̣ пассати, на там̣ саччам̣ хоти. йам̣ деватопасам̣ха̄рато пассати, там̣ саччам̣ ва̄ хоти аликам̣ ва̄. куддха̄ хи девата̄ упа̄йена вина̄сетука̄ма̄ випарӣтампи катва̄ дассенти. йам̣ пана пуббанимиттато пассати, там̣ екантасаччамева хоти. етесам̣ чатуннам̣ мӯлака̄ран̣а̄нам̣ сам̣саггабхедатопи супинабхедо хотийева. тан̃ча панетам̣ чатуббидхам̣ супинам̣ секкхапутхуджджана̄ва пассанти аппахӣнавипалла̄сатта̄. асеккха̄ на пассанти пахӣнавипалла̄сатта̄.
ким̣ панетам̣ пассанто сутто пассати, уда̄ху пат̣ибуддхо, уда̄ху нева сутто на пат̣ибуддхоти? кин̃четтха – йади та̄ва сутто пассати, абхидхаммавиродхо а̄паджджати. бхаван̇гачиттена хи супати, там̣ рӯпанимитта̄диа̄рамман̣ам̣ ра̄га̄дисампайуттам̣ ва̄ на хоти, супинам̣ пассантасса ча ӣдиса̄ни читта̄ни уппаджджанти. атха пат̣ибуддхо пассати, винайавиродхо а̄паджджати. йан̃хи пат̣ибуддхо пассати, там̣ саббоха̄рикачиттена пассати, саббоха̄рикачиттена ча кате вӣтиккаме ана̄патти на̄ма наттхи, супинам̣ пассантена пана кате вӣтиккаме екантам̣ ана̄патти ева. атха нева сутто на пат̣ибуддхо пассати, ко на̄ма пассати. еван̃ча сати супинасса абха̄вова а̄паджджати, на абха̄во. касма̄? йасма̄ капинидда̄парето пассати. вуттан̃хетам̣ – ‘‘маджджхӯпагато, маха̄ра̄джа, капинидда̄парето супинам̣ пассатӣ’’ти (ми. па. 5.3.5).
капинидда̄паретоти маккат̣анидда̄йа йутто. йатха̄ хи маккат̣асса нидда̄ лахупариватта̄ хоти, евам̣ йа̄ нидда̄ пунаппунам̣ кусала̄дичиттавокин̣н̣атта̄ лахувипариватта̄. йасса̄ паваттийам̣ пунаппунам̣ бхаван̇гато уттаран̣ам̣ хоти, та̄йа йутто супинам̣ пассати. тена̄йам̣ супино кусалопи хоти акусалопи абйа̄катопи. таттха супинанте четийаванданадхаммассаванадхаммадесана̄дӣни каронтасса кусало, па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни каронтасса акусало, двӣхи антехи мутто а̄ваджджанатада̄рамман̣аккхан̣е абйа̄катоти ведитаббо. сва̄йам̣ дуббалаваттхукатта̄ четана̄йа пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хитум̣ асаматтхо, паватте пана ан̃н̃ехи кусала̄кусалехи упаттхамбхито випа̄кам̣ дети.
ман̣илаккхан̣а̄дӣсу еварӯпо ман̣и пасаттхо, еварӯпо апасаттхо, са̄мино а̄рогйаиссарийа̄дӣнам̣ хету хоти, на хотӣти евам̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дивасена ман̣иа̄дӣнам̣ лаккхан̣ам̣ а̄дисантӣти аттхо. таттха а̄вудхалаккхан̣анти т̣хапетва̄ асиа̄дӣни авасесам̣ а̄вудхам̣. иттхилаккхан̣а̄дӣнипи йамхи куле иттхипуриса̄дайо васанти, тасса вуддхиха̄нивасенева ведитабба̄ни. аджалаккхан̣а̄дӣсу пана ‘‘еварӯпа̄нам̣ аджа̄дӣнам̣ мам̣сам̣ кха̄дитаббам̣, еварӯпа̄нам̣ на кха̄дитабба’’нти айампи висесо ведитаббо.
апи четтха годха̄йа лаккхан̣е читтакаммапил̣андхана̄дӣсупи ‘‘еварӯпа̄йа годха̄йа сати идам̣ на̄ма хотӣ’’ти айампи висесо ведитаббо. кан̣н̣ика̄лаккхан̣ам̣ пил̣андханакан̣н̣ика̄йапи гехакан̣н̣ика̄йапи васена ведитаббам̣. каччхапалаккхан̣ампи годхалаккхан̣асадисамева. мигалаккхан̣ам̣ саббасан̇га̄хикам̣ саббачатуппада̄нам̣ лаккхан̣авасена вуттам̣. евам̣ лаккхан̣апа̄т̣хака̄ лаккхан̣ам̣ а̄дисантӣти евам̣ лаккхан̣асаттхава̄чака̄ лаккхан̣ам̣ а̄дисанти катхенти.
наккхатта̄нӣти каттика̄дӣни ат̣т̣хавӣсати наккхатта̄ни. имина̄ наккхаттена гхараппавесо ка̄табботи гехаппавесаман̇галам̣ ка̄таббам̣. макут̣ам̣ бандхитаббанти паса̄дханаман̇галам̣ ка̄таббам̣. ва̄реййанти ‘‘имасса да̄ракасса асукакулато асуканаккхаттена да̄рикам̣ а̄нетха̄’’ти а̄ва̄хакаран̣ан̃ча ‘‘имам̣ да̄рикам̣ асукасса на̄ма да̄ракасса асуканаккхаттена детха, евам̣ етесам̣ вуд̣д̣хи бхависсатӣ’’ти вива̄хакаран̣ан̃ча ватва̄ ва̄реййасан̇кха̄там̣ а̄ва̄хавива̄хаман̇галам̣ ка̄таббанти а̄дисанти. бӣджанӣха̄роти бӣджа̄нам̣ ваппаттха̄йа бахи нӣхаран̣ам̣. ‘‘нихаро’’типи па̄л̣и. мигава̄кканти идам̣ саббасан̇га̄хикана̄мам̣, саббасакун̣ачатуппада̄нам̣ рутан̃а̄н̣авасенева вуттам̣. мигава̄ккапа̄т̣хака̄ти сакунтачатуппада̄нам̣ саддабйа̄каран̣ака̄. мигава̄ккам̣ а̄дисантӣти тесам̣ саддам̣ сутва̄ бйа̄каронти. рутанти саддам̣. ‘‘руда’’нти ва̄ па̄л̣и. васситанти ва̄чам̣. габбхакаран̣ӣйа̄ти винассама̄насса габбхасса пуна авина̄са̄йа осадхада̄нена габбхасан̣т̣ха̄нака̄рака̄. габбхо хи ва̄тена па̄н̣акехи каммуна̄ ча̄ти тӣхи ка̄ран̣ехи винассати. таттха ва̄тена винассанте ва̄тавина̄санам̣ сӣталам̣ бхесаджджам̣ дети. па̄н̣акехи винассанте па̄н̣ака̄нам̣ пат̣икаммам̣ кароти. каммуна̄ винассанте пана буддха̄пи пат̣иба̄хитум̣ на сакконти. тасма̄ на там̣ идха гахитам̣. са̄ла̄кийанти сала̄каведжджакаммам̣. саллакаттийанти саллакаттаведжджакаммам̣. ка̄йатикиччханти мӯлабхесаджджа̄дӣни йоджетва̄ ка̄йатикиччхаведжджакаммам̣. бхӯтийанти бхӯтаведжджакаммам̣. кома̄рабхаччанти кома̄ракаведжджакаммам̣. куха̄ти вимха̄пака̄. тхаддха̄ти да̄руккхандхам̣ вийа тхаддхасарӣра̄. лапа̄ти паччайапат̣ибаддхавачанака̄. син̇гити ман̣д̣анапакатика̄. уннал̣а̄ти уггатама̄нанал̣а̄. асама̄хита̄ти упача̄раппана̄сама̄дхивирахита̄.
на ган̣хеййа̄тиа̄дӣсу уддесаггахан̣авасена на ган̣хеййа. саджджха̄йавасена на угган̣хеййа. читте т̣хапанавасена на дха̄реййа. самӣпам̣ катва̄ т̣хапанавасена на упадха̄реййа. упапариккха̄васена на упалаккхеййа. ан̃н̃есам̣ ва̄чанавасена наппайоджеййа.
163. песун̣ийанти песун̃н̃ам̣. сесаниддесо ча вуттаттхойева.
164. кайавиккайети пан̃чахи сахадхаммикехи саддхим̣ ван̃чанавасена ва̄ удайапаттхана̄васена ва̄ на тит̣т̣хеййа. упава̄дам̣ бхиккху на кареййа̄ти упава̄дакаре килесе аниббаттенто аттани парехи саман̣абра̄хман̣ехи упава̄дам̣ на джанеййа. га̄ме ча на̄бхисаджджеййа̄ти га̄ме ча гихисам̣сагга̄дӣхи на̄бхисаджджеййа. ла̄бхакамйа̄ джанам̣ на лапайеййа̄ти ла̄бхака̄мата̄йа джанам̣ на лапайеййа.
йе кайавиккайа̄ винайе пат̣иккхитта̄ти йе да̄напат̣иггахан̣авасена кайавиккайасиккха̄паде (па̄ра̄. 593 а̄дайо) на ват̣т̣атӣти пат̣иккхитта̄, идха̄дхиппетам̣ кайавиккайам̣ дассетум̣ ‘‘пан̃чаннам̣ саддхим̣ паттам̣ ва̄ чӣварам̣ ва̄’’тиа̄дима̄ха. таттха пан̃чаннам̣ саддхинти пан̃чахи сахадхаммикехи саха. пан̃ча сахадхаммика̄ на̄ма бхиккхубхиккхунӣсиккхама̄наса̄ман̣ераса̄ман̣ерийо. ван̃чанийам̣ ва̄ти пат̣ирӯпакам̣ дассетва̄ ван̃чанийам̣ ва̄. удайам̣ ва̄ паттхайантоти вуд̣д̣хим̣ паттхенто ва̄. париваттетӣти париваттанам̣ кароти.
иддхимантоти иджджханапабха̄ваванто. диббачаккхука̄ти диббасадисан̃а̄н̣ачаккхука̄. атха ва̄ диббавиха̄расанниссайена ладдхан̃а̄н̣ачаккхука̄. парачиттавидуноти аттано читтена паресам̣ читтаджа̄нанака̄. те дӯратопи пассантӣти екайоджанатопи йоджанасататопи йоджанасахассатопи йоджанасатасахассатопи чаккава̄л̣атопи дветӣн̣ичатта̄рипан̃чадасавӣсатичатта̄лӣсасахассатопи тато атирекатопи чаккава̄л̣ато пассанти даккханти. а̄санна̄пи на диссантӣти самӣпе т̣хита̄пи нисинна̄пи на пан̃н̃а̄йанти. четаса̄пи читтам̣ паджа̄нантӣти аттано читтена̄пи паресам̣ читтам̣ паджа̄нанти. девата̄пи кхо санти иддхимантинийоти девата̄пи евам̣ сам̣виджджанти иджджханапабха̄вавантинийо. парачиттавидунийоти паресам̣ читтам̣ джа̄нантийо. ол̣а̄рикехи ва̄ килесехӣти ка̄йадуччарита̄дикехи ва̄ упата̄пехи. маджджхимехи ва̄ти ка̄мавитакка̄дикехи ва̄. сукхумехи ва̄ти н̃а̄тивитакка̄дикехи ва̄. ка̄йадуччарита̄дайо каммапатхавасена, ка̄мавитакка̄дайо ват̣т̣амӯлакакилесавасена ведитабба̄.
н̃а̄тивитакка̄дӣсу ‘‘майхам̣ н̃а̄тайо сукхаджӣвино сампаттийутта̄’’ти евам̣ пан̃чака̄магун̣асаннисситена гехасаннисситапемена н̃а̄таке а̄раббха уппаннавитакко н̃а̄тивитакко. ‘‘майхам̣ н̃а̄тайо кхайам̣ гата̄ вайам̣ гата̄ саддха̄ пасанна̄’’ти евам̣ паватто пана н̃а̄тивитакко на̄ма на хоти.
‘‘амха̄кам̣ джанападо субхиккхо сампаннасассо’’ти тут̣т̣хама̄насасса гехасситапемавасена уппаннавитакко джанападавитакко. ‘‘амха̄кам̣ джанападе манусса̄ саддха̄ пасанна̄ кхайам̣ гата̄ вайам̣ гата̄’’ти евам̣ паватто пана джанападавитакко на̄ма на хоти.
амаратта̄йа витакко, амаро ва̄ витаккоти амаравитакко. таттха уккут̣икаппадха̄на̄дӣхи дуккхе ниджин̣н̣е сампара̄йе атта̄ сукхӣ хоти. амароти дуккарака̄рикам̣ каронтасса та̄йа дуккарака̄рика̄йа пат̣исам̣йутто витакко амаратта̄йа витакко на̄ма. дит̣т̣хигатико пана ‘‘сассатам̣ вадесӣ’’тиа̄дӣни пут̣т̣хо ‘‘евантипи ме но, татха̄типи ме но, ан̃н̃атха̄типи ме но, нотипи ме но, но нотипи ме но’’ти виккхепам̣ а̄паджджати, тасса со дит̣т̣хигатапат̣исам̣йутто витакко, йатха̄ амаро на̄ма маччхо удаке гахетва̄ ма̄ретум̣ на сакка̄, ито чито ча дха̄вати га̄хам̣ на гаччхати, евамева екасмим̣ паккхе асан̣т̣хаханато на маратӣти амаро на̄ма хоти, там̣ дувидхампи екато катва̄ ‘‘амаравитакко’’ти вуттам̣.
пара̄нуддайата̄пат̣исан̃н̃уттоти ануддайата̄пат̣ирӯпакена гехасситапемена пат̣исам̣йутто. упат̣т̣ха̄кесу нандакесу сочантесу ча техи саддхим̣ дигун̣ам̣ нандати дигун̣ам̣ сочати, тесу сукхитесу дигун̣ам̣ сукхито хоти, дуккхитесу дигун̣ам̣ дуккхито хоти. уппаннесу киччакаран̣ӣйесу аттана̄ войогам̣ а̄паджджати. та̄ни та̄ни кичча̄ни са̄дхенто пан̃н̃аттим̣ вӣтиккамати, саллекхам̣ копети. йо тасмим̣ сам̣сат̣т̣хавиха̄ре тасмим̣ ва̄ войога̄паджджане гехассито витакко, айам̣ пара̄нуддайата̄пат̣исан̃н̃утто витакко на̄ма.
ла̄бхасакка̄расилокапат̣исан̃н̃уттоти чӣвара̄дила̄бхена чева сакка̄рена ча киттисаддена ча саддхим̣ а̄рамман̣акаран̣авасена пат̣исан̃н̃утто. анаван̃н̃аттипат̣исан̃н̃уттоти ‘‘ахо вата мам̣ паре на аваджа̄неййум̣, на содхетва̄ висодхетва̄ катхеййу’’нти евам̣ анаван̃н̃а̄табха̄вапаттхана̄йа саддхим̣ уппаджджанакавитакко. со тасмим̣ ‘‘ма̄ мам̣ паре аваджа̄ним̣сӯ’’ти уппанне витакке пан̃чака̄магун̣асан̇кха̄тагеханиссито хутва̄ уппаннавитакко анаван̃н̃аттипат̣исан̃н̃утто витакко.