13. маха̄бйӯхасуттаниддесаван̣н̣ана̄
130. терасаме маха̄бйӯхасуттаниддесе йе кечиме дит̣т̣хипариббаса̄на̄ти идампи ‘‘ким̣ ну кхо име дит̣т̣хипариббаса̄на̄ вин̃н̃ӯнам̣ сантика̄ ниндамева лабханти, уда̄ху пасам̣сампӣ’’ти уппанначитта̄нам̣ екачча̄нам̣ девата̄нам̣ таматтхам̣ а̄вика̄тум̣ пуриманайенева ниммитабуддхена атта̄нам̣ пуччха̄петва̄ вуттам̣. таттха анва̄найантӣти ану а̄найанти пунаппунам̣ а̄харанти.
ниндамева анвентӣти гарахамева упагаччханти.
131. ида̄ни йасма̄ те ‘‘идамева сачча’’нти ваданта̄пи дит̣т̣хигатикава̄дино када̄чи каттхачи пасам̣сампи лабханти, йам̣ етам̣ пасам̣са̄сан̇кха̄там̣ ва̄дапхалам̣, там̣ аппам̣, ра̄га̄дӣнам̣ сама̄йа саматтхам̣ на хоти, ко пана ва̄до дутийе нинда̄пхале, тасма̄ етаматтхам̣ дассенто имам̣ та̄ва виссаджджанага̄тхам̣ а̄ха ‘‘аппан̃хи етам̣ на алам̣ сама̄йа, дуве вива̄дасса пхала̄ни брӯмӣ’’ти. таттха дуве вива̄дасса пхала̄нӣти нинда̄ ча пасам̣са̄ ча джайапара̄джайа̄дӣни ва̄ там̣сабха̄га̄ни. етампи дисва̄ти ‘‘нинда̄ анит̣т̣ха̄ ева, пасам̣са̄ на̄лам̣ сама̄йа̄’’ти етампи вива̄дапхале а̄дӣнавам̣ дисва̄. кхема̄бхипассам̣ авива̄дабхӯминти авива̄дабхӯмим̣ нибба̄нам̣ кхеманти пассама̄но.
аппаканти мандам̣. париттаканти тхокам̣. омаканти хет̣т̣химакам̣. ла̄маканти па̄пакам̣. сама̄йа̄ти ра̄га̄дӣнам̣ саманаттха̄йа. упасама̄йа̄ти упарӯпари саманаттха̄йа. вӯпасама̄йа̄ти саннисӣда̄панаттха̄йа. нибба̄на̄йа̄ти аматамаха̄нибба̄наттха̄йа. пат̣иниссагга̄йа̄ти маггена килеса̄нам̣ ниссаджджанаттха̄йа. пат̣ипассаддхийа̄ти пхалена пат̣ипассаддха̄нам̣ ануппаджджанаттха̄йа на̄лам̣.
132. еван̃хи авива̄дама̄но – йа̄ ка̄чима̄ти га̄тха̄. таттха саммутийоти дит̣т̣хийо. путхуджджа̄ти путхуджджанасамбхава̄. со упайам̣ кимеййа̄ти со упагантаббат̣т̣хена упайам̣ рӯпа̄дӣсу екампи дхаммам̣ ким̣ упеййа, кена ва̄ ка̄ран̣ена упеййа. дит̣т̣хе суте кхантимакуббама̄ноти дит̣т̣хасутасуддхӣсу пемам̣ акаронто.
путхуджджанехи джанита̄ти путхуджджанехи уппа̄дита̄. саммутийоти дит̣т̣хийо. путху на̄на̄джанехи джанита̄ ва̄ти анекавидхехи дит̣т̣хигатикехи уппа̄дита̄ ва̄. нетӣти на ети. на упетӣти самӣпам̣ на ети. на упагаччхатӣти ниваттати. на̄бхинивисатӣти пависитва̄ наппатит̣т̣хати.
133. ито ба̄хира̄ пана – сӣлуттама̄ти га̄тха̄ тассаттхо – сӣлам̣йева ‘‘уттама’’нти ман̃н̃ама̄на̄ сӣлуттама̄ти еке бхонто сам̣йамаматтена суддхим̣ ваданти, хаттхивата̄дин̃ча ватам̣ сама̄да̄йа упат̣т̣хита̄се. идхева дит̣т̣хийам̣ асса саттхуно суддхим̣ бхавӯпанӣта̄ бхаваджджхосита̄ сама̄на̄ ваданти, апи ча те кусала̄вада̄на̄ ‘‘кусала̄ майа’’нти евам̣ва̄да̄.
134. евам̣ сӣлуттамесу ча тесу татха̄ пат̣ипанно йо кочи – саче чутоти га̄тха̄. тассаттхо – саче тато сӣлаватато паравиччхинданена ва̄ анабхисамбхун̣анто ва̄ чуто хоти, со там̣ сӣлаббатакаммам̣ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дикаммам̣ ва̄ вира̄дхайитва̄ ведхатӣ. на кевалан̃ча ведхати, апи ча кхо там̣ сӣлаббатасуддхим̣ паджаппатӣ ча виппалапати ча паттхайатӣ ча. кимива? саттха̄ва хӣно павасам̣ гхарамха̄, гхарамха̄ павасанто саттхато хӣно йатха̄ там̣ гхарам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ паттхайатӣти.
паравиччхиндана̄йа ва̄ти парена ва̄рийама̄но ва̄. анабхисамбхун̣анто ва̄ти там̣ пат̣ипаттим̣ асампа̄денто ва̄.
ан̃н̃а̄йа апараддхоти нибба̄нена парихӣно маггато ва̄. там̣ ва̄ саттхам̣ анубандхатӣти там̣ ва̄ саттхам̣ саббаттха паччхато гаччхати.
135. евам̣ пана сӣлуттама̄нам̣ паведханака̄ран̣ам̣ арийаса̄вако сӣлаббатам̣ ва̄пи паха̄йа саббанти га̄тха̄. таттха са̄ваджджа̄наваджджанти сабба̄кусалам̣ локийакусалан̃ча. етам̣ суддхим̣ асуддхинти апаттхайа̄ноти пан̃чака̄магун̣а̄дибхедам̣ суддхим̣ акусала̄дибхедам̣ асуддхин̃ча апаттхайама̄но. вирато чарети суддхийа̄ асуддхийа̄ ча вирато чареййа. санти мануггаха̄йа̄ти дит̣т̣хим̣ аггахетва̄.
кан̣хам̣ кан̣хавипа̄канти акусалакаммам̣ акусалавипа̄када̄йакам̣. суккам̣ суккавипа̄канти локийакусалам̣ аттана̄ садисам̣ суккавипа̄када̄йакам̣.
нийа̄ма̄ваккантинти маггапависанам̣. секкха̄ти сатта секкха̄. аггадхамманти уттамадхаммам̣, арахаттапхалам̣.
136. евам̣ ито ба̄хираке сӣлуттаме сам̣йамена висуддхива̄де тесан̃ча випа̄кам̣ сӣлаббатапаха̄йино арахато ча пат̣ипаттим̣ дассетва̄ ида̄ни ан̃н̃атха̄пи суддхива̄де ба̄хираке дассенто ‘‘тамӯпанисса̄йа̄’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – сантан̃н̃епи саман̣абра̄хман̣а̄, те джигуччхитам̣ амарантапам̣ ва̄ дит̣т̣хасуддхиа̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарам̣ упанисса̄йаакирийадит̣т̣хийа̄ ва̄ уддхам̣сара̄ хутва̄ бхава̄бхавесу авӣтатан̣ха̄ суддхи’мануттхунанти ваданти катхентӣти.
таподжигуччхава̄да̄ти ка̄йапӣл̣ана̄дитапена па̄пахирӣйанава̄да̄. таподжигуччхаса̄ра̄ти тенева тапена хирӣйанаса̄раванто. уддхам̣сара̄ва̄да̄ти сам̣са̄рена суддхим̣ катхайанта̄.
137. евам̣ тесам̣ авӣтатан̣ха̄нам̣ суддхим̣ ануттхунанта̄нам̣ йопи суддхиппаттамева атта̄нам̣ ман̃н̃еййа, тасса̄пи авӣтатан̣хатта̄ бхава̄бхавесу там̣ там̣ ваттхум̣ паттхайама̄насса хи джаппита̄ни пунаппунам̣ хонтийева̄ти адхиппа̄йо. тан̣ха̄ хи а̄севита̄ тан̣хам̣ вад̣д̣хайатева, на кевалан̃ча джаппита̄ни, паведхитам̣ ва̄пи пакаппитесу, тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи часса пакаппитесу ваттхӯсу паведхитампи хотӣти вуттам̣ хоти. бхава̄бхавесу пана вӣтатан̣хатта̄ а̄йатим̣ чутӯпапа̄то идха йасса наттхи, са кена ведхеййа кухим̣ ва джаппети айаметисса̄ га̄тха̄йа самбандхо.
а̄гамананти пуна а̄гаманам̣. гамананти ито ан̃н̃аттха гаманам̣. гамана̄гамананти ито гантва̄ пуна ниваттанам̣. ка̄ланти маран̣ам̣. гатӣти гаманавасена гатийа̄ гантаббам̣.
138. йама̄ху дхамманти пуччха̄га̄тха̄.
139. ида̄ни йасма̄ екопи еттха ва̄до саччо наттхи, кевалам̣ дит̣т̣химаттакена хи те ваданти, тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘сакам̣ хӣ’’ти имам̣ та̄ва виссаджджанага̄тхама̄ха. таттха саммутинти дит̣т̣хим̣. аноманти анӯнам̣.
140. еваметесу сакам̣ дхаммам̣ парипун̣н̣ам̣ брӯвантесу ан̃н̃асса дхаммам̣ пана хӣнанти вадантесу йасса кассачи – парасса че вамбхайитена хӣноти га̄тха̄. тассаттхо – йади парасса ниндитака̄ран̣а̄ хӣно бхавеййа, на кочи дхаммесу висеси агго бхавеййа. ким̣ка̄ран̣а̄? путхӯ хи ан̃н̃асса ваданти дхаммам̣ нихӣнато саббева те самхи дал̣хам̣ вада̄на̄сакадхамме дал̣хава̄да̄ ева.
вамбхайитака̄ран̣а̄ти дхам̣ситака̄ран̣а̄. гарахитака̄ран̣а̄ти ла̄макакатака̄ран̣а̄. упавадитака̄ран̣а̄ти аккоситака̄ран̣а̄. сака̄йананти сакамаггам̣.
141. кин̃ча бхиййо – саддхаммапӯджа̄ти га̄тха̄. тассаттхо – те ча титтхийа̄ йатха̄ пасам̣санти сака̄йана̄ни, саддхаммапӯджа̄пи несам̣ татхева ваттати. те хи ативийа саттха̄ра̄дӣни саттаронти. таттха йади те пама̄н̣а̄ сийум̣, евам̣ санте саббева ва̄да̄ татхийа̄ бхавеййум̣. ким̣ка̄ран̣а̄? суддхӣ хи несам̣ паччаттамева. на са̄ ан̃н̃аттха сиджджхати, на̄пи параматтхато. аттани дит̣т̣хига̄хаматтамева хи там̣ тесам̣ парапаччайанеййабуддхӣнам̣. паччаттамева̄ти па̄т̣еккамева.
142. йо пана випарӣтато ба̄хитапа̄патта̄ бра̄хман̣о, тасса на бра̄хман̣асса паранеййаматтхӣти га̄тха̄. тассаттхо – бра̄хман̣асса хи ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’тиа̄дина̄ найена судит̣т̣хатта̄ парена нетаббам̣ н̃а̄н̣ам̣ наттхи. дит̣т̣хидхаммесу ‘‘идамева сачча’’нти ниччхинитва̄ сумаггахӣтампи наттхи. там̣ка̄ран̣а̄ со дит̣т̣хикалаха̄ни атикканто, на хи со сет̣т̣хато пассати дхаммаман̃н̃ам̣ ан̃н̃атра сатипат̣т̣ха̄на̄дӣхи.
на паранеййоти парена нетаббо джа̄на̄петаббо на хоти. на парапаттийо на парапаччайоти паресам̣ паччетаббо на хоти. на парапат̣ибаддхагӯти паресам̣ пат̣ибаддхагамано на хоти.
143. джа̄на̄мӣти га̄тха̄йа самбандхо аттхо ча – евам̣ та̄ва параматтхабра̄хман̣о на хи сет̣т̣хато пассати дхаммаман̃н̃ам̣, ан̃н̃е пана титтхийа̄ парачиттан̃а̄н̣а̄дӣхи джа̄нанта̄пи пассанта̄пи ‘‘джа̄на̄ми пасса̄ми татхева ета’’нти евам̣ ваданта̄пи ча дит̣т̣хийа̄ суддхим̣ пачченти. касма̄? йасма̄ тесу екопи адаккхи че аддаса чепи тена парачиттан̃а̄н̣а̄дина̄ йатха̄бхӯтаматтхам̣, кин̃хи тумасса тена тасса тена дассанена ким̣ катам̣, ким̣ дуккхапарин̃н̃а̄ са̄дхита̄, уда̄ху самудайаппаха̄на̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣, йато саббатха̄пи атиккамитва̄ арийамаггам̣ те титтхийа̄ ан̃н̃енева ваданти суддхим̣, атиккамитва̄ ва̄ те титтхийе буддха̄дайо ан̃н̃енева ваданти суддхинти.
144. пассам̣ нароти га̄тха̄йа самбандхо аттхо ча – кин̃ча бхиййо? йва̄йам̣ парачиттан̃а̄н̣а̄дӣхи аддаккхи, со пассам̣ наро даккхати на̄марӯпам̣, на тато парам̣, дисва̄на ва̄ н̃ассати та̄нимева на̄марӯпа̄ни ниччато сукхато ва̄, на ан̃н̃атха̄; со евам̣ пассанто ка̄мам̣ бахум̣ пассату аппакам̣ ва̄ на̄марӯпам̣ ниччато сукхато ча атхасса еварӯпена дассанена на хи тена суддхим̣ кусала̄ ваданти.
145. нивиссава̄дӣти га̄тха̄йа самбандхо аттхо ча – тена ча дассанена суддхийа̄ асатийа̄пи йо ‘‘джа̄на̄ми пасса̄ми татхева ета’’нти евам̣ нивиссава̄дӣ, етам̣ ва̄ дассанам̣ пат̣ичча дит̣т̣хийа̄ суддхим̣ пачченто ‘‘идамева сачча’’нти евам̣ нивиссава̄дӣ, со суббинайо на хоти там̣ татха̄ пакаппитам̣ абхисан̇кхатам̣ дит̣т̣хим̣ пураккхара̄но. со хи йам̣ саттха̄ра̄дим̣ ниссито, таттхева субхам̣ вада̄но суддхим̣ вадо, ‘‘парисуддхива̄до парисуддхидассано ва̄ аха’’нти атта̄нам̣ ман̃н̃ама̄но таттха татхаддаса̄ со, таттха сака̄йа дит̣т̣хийа̄ авипарӣтамева со аддаса. йатха̄ са̄ дит̣т̣хи паваттати, татхева там̣ аддаса, на ан̃н̃атха̄ пасситум̣ иччхатӣти адхиппа̄йо.
нивиссава̄дӣти патит̣т̣хахитва̄ катхенто. дуббинайоти винетум̣ дуккхо. дуппан̃н̃а̄пайоти н̃а̄петум̣ читтена лаббха̄петум̣ дуккхо. дунниджджха̄пайоти читтена вӣмам̣ситва̄ гахан̣аттхам̣ пунаппунам̣ ниджджха̄пайитум̣ дуккхо. дуппеккха̄пайоти иккха̄пайитум̣ дуккхо. дуппаса̄дайоти читте паса̄дам̣ уппа̄детум̣ дуккхо.
аппассӣти н̃а̄н̣ена пат̣иведхам̣ па̄пун̣и. пат̣ивиджджхӣти читтена авабодхам̣ па̄пун̣и.
146. евам̣ пакаппитам̣ дит̣т̣хим̣ пураккхара̄несу титтхийесу – на бра̄хман̣о каппамупети сан̇кха̄ти га̄тха̄. таттха сан̇кха̄ти сан̇кха̄йа, джа̄нитва̄ти аттхо. напи н̃а̄н̣абандхӯти сама̄паттин̃а̄н̣а̄дина̄ акататан̣ха̄дит̣т̣хибандху. таттха виггахо – на̄пи асса н̃а̄н̣ена като бандху аттхӣти напи н̃а̄н̣абандху. саммутийоти дит̣т̣хисаммутийо. путхуджджа̄ти путхуджджанасамбхава̄. уггахан̣анти ман̃н̃ети уггахан̣анти ан̃н̃е, ан̃н̃е та̄ саммутийо угган̣хантӣти вуттам̣ хоти.
упеккхатӣти упапаттито апаккхапатито хутва̄ пассати.
147. кин̃ча бхиййо – виссаджджа гантха̄нӣти га̄тха̄. таттха ануггахоти уггахан̣авирахито, сопи на̄сса уггахоти ануггахо. на ва̄ угган̣ха̄тӣти ануггахо.
гантхе воссаджджитва̄ти абхиджджха̄дике гантхе чаджитва̄. виссаджджа̄ти пуна ана̄дийанавасена джахитва̄. гадхитети гхат̣ите. гантхитети суттена сан̇гахите вийа гантхите. бандхети сут̣т̣ху бандхе. вибандхети вивидха̄ бандхе. палибуддхети самантато бандханена бандхе. бандханети килесабандхане. пхот̣айитва̄ти паппхот̣етва̄. саччам̣ виссаджджам̣ каронтӣти висан̇кхаритва̄ апарибхогам̣ каронти. викопентӣти чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ каронти.
148. кин̃ча бхиййо – со еварӯпо – пубба̄савети га̄тха̄. таттха пубба̄савети атӣтарӯпа̄дӣни а̄раббха уппаджджанадхаммакилесе. навети паччуппаннарӯпа̄дӣни а̄раббха уппаджджанадхамме. на чхандагӯти чханда̄дивасена на гаччхати. анаттагарахӣти ката̄катавасена атта̄нам̣ агараханто.
149. евам̣ анаттагарахӣ ча – са саббадхаммесӯти га̄тха̄. таттха саббадхаммесӯти два̄сат̣т̣хидит̣т̣хидхаммесу ‘‘йам̣ кин̃чи дит̣т̣хам̣ ва̄’’ти евам̣пабхедесу. паннабха̄роти патитабха̄ро. на каппетӣти на каппийо, дувидхампи каппам̣ на каротӣти аттхо. нӯпаратоти путхуджджанакалйа̄н̣акасеккха̄ вийа упаратисаман̇гӣпи но хоти. на паттхийоти ниттан̣хо. тан̣ха̄ хи паттхайатӣти паттхийа̄, на̄сса паттхийа̄ти на паттхийо. ито паран̃ча хет̣т̣ха̄ ча таттха таттха вуттанайатта̄ утта̄наттхамева. евам̣ арахаттаникӯт̣енева десанам̣ нит̣т̣ха̄песи, десана̄парийоса̄не пура̄бхедасутте (маха̄ни. 83) вуттасадисо ева абхисамайо ахосӣти.
саддхаммаппаджджотика̄йа маха̄ниддесат̣т̣хакатха̄йа
маха̄бйӯхасуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.