12. чӯл̣абйӯхасуттаниддесаван̣н̣ана̄

два̄дасаме чӯл̣абйӯхасуттаниддесе сакам̣сакам̣дит̣т̣хипариббаса̄на̄ти идампи тасмим̣йева маха̄самайе ‘‘саббепиме дит̣т̣хигатика̄ ‘са̄дхурӯпа̄мха̄’ти бхан̣анти, ким̣ ну кхо са̄дхурӯпа̄ва име аттано ева дит̣т̣хийа̄ патит̣т̣хаханти, уда̄ху ан̃н̃ампи дит̣т̣хим̣ ган̣хантӣ’’ти уппанначитта̄нам̣ екачча̄нам̣ девата̄нам̣ таматтхам̣ пака̄сетум̣ пуриманайенева ниммитабуддхена атта̄нам̣ пуччха̄петва̄ вуттам̣.

113. таттха а̄дито двепи га̄тха̄ пуччха̄га̄тха̄йева. та̄су сакам̣ сакам̣ дит̣т̣хипариббаса̄на̄ти аттано аттано дит̣т̣хийа̄ васама̄на̄. виггайха на̄на̄ кусала̄ вадантӣти там̣ дит̣т̣хим̣ балавагга̄хам̣ гахетва̄ ‘‘таттха кусала̄мха̄’’ти пат̣иджа̄нама̄на̄ путху путху ваданти, екам̣ на ваданти. йо евам̣ джа̄на̄ти са веди дхаммам̣, идам̣ пат̣иккосамакевалӣ соти тан̃ча дит̣т̣хим̣ сандха̄йа йо евам̣ джа̄на̄ти, со дхаммам̣ ведийи. идам̣ пана пат̣иккосанто хӣно хотӣти ча ваданти.

на̄на̄ вадантӣти на̄на̄ка̄ран̣ам̣ бхан̣анти. вивидхам̣ вадантӣти на̄на̄видхам̣ бхан̣анти. ан̃н̃он̃н̃ам̣ вадантӣти екам̣ аватва̄ ан̃н̃ам̣ ан̃н̃ам̣ гахетва̄ ваданти. акевалӣ соти йо акусало айам̣. асаматтоти на парипӯро. апарипун̣н̣оти на сампун̣н̣о.

114. ба̄лоти хӣно. аккусалоти авидва̄.

115. ида̄ни тиссо виссаджджанага̄тха̄ хонтӣти. та̄ пуримад̣д̣хена вуттаматтхам̣ паччхимад̣д̣хена пат̣ибйӯхитва̄ т̣хита̄. тена бйӯхена уттарасуттато ча аппакатта̄ идам̣ суттам̣ ‘‘чӯл̣абйӯха’’нти на̄мам̣ лабхи. таттха пат̣хамага̄тха̄йам̣ та̄ва парасса че дхамманти парасса дит̣т̣хим̣. саббевиме ба̄ла̄ти евам̣ санте саббева име ба̄ла̄ хонтӣти адхиппа̄йо. ким̣ка̄ран̣а̄? саббевиме дит̣т̣хипариббаса̄на̄ти.

116. сандит̣т̣хийа̄ чева на вӣвада̄та̄, сам̣суддхапан̃н̃а̄ кусала̄ мутӣма̄ти сака̄йа дит̣т̣хийа̄ анавӣвада̄та̄ авода̄та̄ сам̣килит̣т̣ха̄ва сама̄на̄ сам̣суддхапан̃н̃а̄ ча кусала̄ ча мутиманто ча те хонти че. атха ва̄ ‘‘сандит̣т̣хийа̄ че вада̄та̄’’ти па̄т̣хо, тассаттхо – сака̄йа пана дит̣т̣хийа̄ вода̄та̄ сам̣суддхапан̃н̃а̄ кусала̄ мутиманто хонти че, на тесам̣ кочӣти евам̣ санте тесам̣ екопи нихӣнапан̃н̃о на хоти, ким̣ка̄ран̣а̄? дит̣т̣хӣ хи тесампи татха̄ саматта̄, йатха̄ итаресанти.

117. на ва̄хаметанти га̄тха̄йа сан̇кхепаттхо – йам̣ те митху две две джана̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ‘‘ба̄ло’’ти а̄ху, ахам̣ етам̣ татхийанти таччханти нева брӯми. ким̣ка̄ран̣а̄? йасма̄ саббева те сакам̣ сакам̣ дит̣т̣хим̣ ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти акам̣су, тена ча ка̄ран̣ена парам̣ ‘‘ба̄ло’’ти даханти. еттха ча татхийам̣, татхеванти (су. ни. ат̣т̣ха. 2.889) двепи па̄т̣ха̄.

таччханти атуччхам̣. татханти авипарӣтам̣, бхӯтанти сантам̣. йа̄тха̄ванти сам̣виджджама̄нам̣. авипаританти на висан̇кетам̣.

118. йама̄хӯти пуччха̄га̄тха̄йа ‘‘йам̣ дит̣т̣хисаччам̣ татхийа’’нти еке а̄ху.

119. екан̃хи саччанти виссаджджанага̄тха̄йа екам̣ саччам̣ ниродхо магго ва̄. йасмим̣ паджа̄ но виваде паджа̄нанти йамхи сачче паджа̄нанто паджа̄ но вивадеййум̣. сайам̣ тхунантӣти аттана̄ ваданти.

120. касма̄ нӯти пуччха̄га̄тха̄йа пава̄дийа̄сети ва̄дино. уда̄ху те таккамануссарантӣти те ва̄дино уда̄ху аттано таккаматтам̣ анугаччханти.

таккапарийа̄хатанти витаккена самантато а̄хатам̣. вӣмам̣са̄нучаританти аттано упат̣т̣хитапан̃н̃а̄йа вичаритам̣. сайам̣пат̣ибха̄нанти аттано пат̣ибха̄нам̣.

121. на хева̄ти виссаджджанага̄тха̄йа ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа ничча̄нӣти т̣хапетва̄ сан̃н̃а̄маттена ниччанти гахитаггахан̣а̄ни. таккан̃ча дит̣т̣хӣсу пакаппайитва̄ти аттано ниччасан̇каппаматтам̣ дит̣т̣хӣсу джанетва̄.

йасма̄ пана дит̣т̣хӣсу витаккам̣ джанента̄ дит̣т̣хийо сан̃джаненти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘дит̣т̣хигата̄ни джаненти сан̃джанентӣ’’тиа̄ди. джанентӣти упарӯпари дит̣т̣хим̣ уппа̄дента̄ джаненти. сан̃джанентӣтиа̄дӣни упасаггавасена падам̣ вад̣д̣хетва̄ вутта̄ни. майхам̣ саччанти мама вачанам̣ таччхам̣.

122. ида̄ни евам̣ на̄на̄саччесу асантесу таккаматтам̣ ануссаранта̄нам̣ дит̣т̣хигатика̄нам̣ виппат̣ипаттим̣ дассетум̣ ‘‘дит̣т̣хе суте’’тиа̄дика̄ га̄тха̄йо абха̄си. таттха дит̣т̣хети дит̣т̣хам̣, дит̣т̣хасуддхинти адхиппа̄йо. еса найо сута̄дӣсу. ете ча нисса̄йа вима̄надассӣти ете дит̣т̣хидхамме ниссайитва̄ суддхибха̄васан̇кха̄там̣ вима̄нам̣ асамма̄нам̣ пассантопи. виниччхайе т̣хатва̄ пахассама̄но, ба̄ло паро аккусалоти ча̄ха̄ти евам̣ вима̄надассӣпи тасмим̣ дит̣т̣хивиниччхайе т̣хатва̄ тут̣т̣хиджа̄то ха̄саджа̄то хутва̄ паро ‘‘хӣно ча авидва̄ ча̄’’ти евам̣ вадатийева.

на самма̄нетӣтипи вима̄надассӣти на бахума̄нам̣ каротӣти евампи вима̄надассӣ на бахума̄надассӣ. доманассам̣ джанетӣти пат̣хамам̣ дит̣т̣хиниссайам̣ аллӣйитва̄ доманассам̣ патва̄ паччха̄ дит̣т̣хивиниччхайе т̣хитака̄ле соманассам̣ уппа̄детӣти аттхо.

виниччхайадит̣т̣хийа̄ т̣хатва̄ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ гахитадит̣т̣хийа̄ т̣хатва̄.

123. евам̣ санте йенева̄ти га̄тха̄. таттха сайаматтана̄ти сайамева атта̄нам̣. вима̄нетӣти гарахати. тадева па̄ва̄ти тадева вачанам̣ дит̣т̣хим̣ вадати, там̣ ва̄ пуггалам̣.

124. атиса̄радит̣т̣хийа̄ти га̄тха̄йаттхо – со евам̣ та̄йа лаккхан̣а̄тиса̄ринийа̄ атиса̄радит̣т̣хийа̄ саматто парипун̣н̣о уддхума̄то, тена ча дит̣т̣хима̄нена матто ‘‘парипун̣н̣о ахам̣ кевалӣ’’ти евам̣ парипун̣н̣ама̄нӣ. сайамева атта̄нам̣ манаса̄ ‘‘ахам̣ пан̣д̣ито’’ти абхисин̃чати. ким̣ка̄ран̣а̄? дит̣т̣хӣ хи са̄ тасса татха̄ саматта̄ти.

сабба̄ та̄ дит̣т̣хийо лаккхан̣а̄тикканта̄ти та̄ сабба̄ два̄сат̣т̣хидит̣т̣хийо лаккхан̣ам̣ атӣта̄ атисарантӣти атикканта̄. аномоти анӯно.

125. парасса чети га̄тха̄йа самбандхо аттхо ча – кин̃ча бхиййо? йо со виниччхайе т̣хатва̄ пахассама̄но ‘‘ба̄ло паро аккусало’’ти ча̄ха, тасса парасса че хи вачаса̄ со тена вуччама̄но нихӣно хоти, тумо саха̄ хоти нихӣнапан̃н̃о, сопи тенева саха нихӣнапан̃н̃о хоти. сопи хи там̣ ‘‘ба̄ло’’ти вадати. атха тасса вачанам̣ аппама̄н̣ам̣, со пана сайамева ведагӯ ча дхӣро ча хоти. евам̣ санте на кочи ба̄ло саман̣есу аттхи. саббепи хи те аттано иччха̄йа пан̣д̣ита̄.

ва̄ча̄йа̄ти катханена. вачанена̄ти бха̄ситена. ниндитака̄ран̣а̄ти гарахахетуна̄. гарахитака̄ран̣а̄ти аван̃н̃а̄тахетуна̄. упавадитака̄ран̣а̄ти упава̄дахетуна̄.

126. ан̃н̃ам̣ итоти га̄тха̄йа самбандхо аттхо ча – ‘‘атха че сайам̣ ведагӯ хоти дхӣро. на кочи ба̄ло саман̣есу аттхӣ’’ти еван̃хи вуттепи сийа̄ кассачи ‘‘касма̄’’ти. таттха вуччате – йасма̄ ан̃н̃ам̣ ито йа̄бхиваданти дхаммам̣, апараддха̄ суддхимакевалӣ те. евампи титтхйа̄ путхусо ваданти, йе ито ан̃н̃ам̣ дит̣т̣хим̣ абхиваданти, те апараддха̄ вираддха̄ суддхимаггам̣, акевалино ча тети евам̣ путхутиттхийа̄ йасма̄ вадантӣти вуттам̣ хоти. касма̄ паневам̣ вадантӣти че? сандит̣т̣хира̄гена хи тебхиратта̄, йасма̄ сакена дит̣т̣хира̄гена те абхиратта̄ти вуттам̣ хоти.

те суддхимагганти те ан̃н̃атиттхийа̄ акилит̣т̣хамаггам̣. висуддхимагганти ниддосамаггам̣. парисуддхимагганти суккамаггам̣. вода̄тамагганти пан̣д̣арамаггам̣. парийода̄тамагганти пабха̄вантамаггам̣. вираддха̄ти вуттавидхина̄ маггена вираджджхитва̄ т̣хита̄. апараддха̄ти апараджджхитва̄ т̣хита̄. кхалита̄ти парихӣна̄. галита̄ти тато бхат̣т̣ха̄. ан̃н̃а̄йа̄ти ан̃н̃а̄н̣ена. апараддха̄ти пара̄джайама̄панна̄. атха ва̄ ‘‘н̃а̄йа̄параддха̄’’типи па̄т̣хо. н̃а̄йена маггена вираддха̄ти аттхо.

127. евам̣ абхиратта̄ ча – идхева суддхинти га̄тха̄. таттха сака̄йанети сакамагге. дал̣хам̣ вада̄на̄ти дал̣хава̄да̄.

тхирава̄да̄ти саннит̣т̣ха̄нава̄да̄. баликава̄да̄ти балавантава̄да̄. ават̣т̣хитава̄да̄ти патит̣т̣хахитва̄ катхитава̄да̄.

128. йе еван̃ча дал̣хава̄да̄, тесу йо кочи титтхийо сака̄йане ва̄пи дал̣хам̣ вада̄но каметтха ба̄лоти парам̣ дахеййа, сан̇кхепато таттха сассатуччхедасан̇кха̄те виттха̄рато наттхикаиссарака̄раканийатиа̄дибхеде саке айане ‘‘идамева сачча’’нти дал̣хам̣ вада̄но кам̣ парам̣ еттха дит̣т̣хигате ‘‘ба̄ло’’ти саха дхаммена пассеййа, нану саббопи тасса матена пан̣д̣ито ева суппат̣ипанно ева ча. евам̣ санте сайамева со медхагама̄вахеййа, парам̣ вадам̣ ба̄ламасуддхидхаммам̣. сопи парам̣ ‘‘ба̄ло ча асуддхидхаммо ча айа’’нти ваданто аттана̄ва калахам̣ а̄вахеййа. касма̄? йасма̄ саббопи тасса матена пан̣д̣итойева суппат̣ипаннойева ча.

129. евам̣ саббатха̄пи виниччхайе т̣хатва̄ сайам̣ пама̄йа, уддхам̣ са локасмим̣ вива̄даметӣти дит̣т̣хийа̄ т̣хатва̄ сайан̃ча саттха̄ра̄дим̣ минитва̄ со бхиййо вива̄даметӣти. евам̣ пана виниччхайесу а̄дӣнавам̣ н̃атва̄ арийамаггена хитва̄на сабба̄ни виниччхайа̄ни, на медхагам̣ куббати джанту локети арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.

сайам̣ пама̄йа̄ти аттана̄ минитва̄. паминитва̄ти пама̄н̣ам̣ катва̄. ‘‘павинетва̄’’типи па̄т̣хо, там̣ на сундарам̣. уддхам̣ ва̄дена саддхинти аттано упари катхентена саха. десана̄парийоса̄не пура̄бхедасутте (маха̄ни. 83) вуттасадисо ева абхисамайо ахосӣти.

саддхаммаппаджджотика̄йа маха̄ниддесат̣т̣хакатха̄йа

чӯл̣абйӯхасуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.