5. чӯл̣акун̣а̄лавагго
[341] 1. кан̣д̣арӣджа̄такаван̣н̣ана̄
нара̄нама̄ра̄макара̄сӯти имасса джа̄такасса виттха̄ракатха̄ кун̣а̄ладжа̄таке (джа̄. 2.21.кун̣а̄ладжа̄така) а̄ви бхависсати.
кан̣д̣арӣджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[342] 2. ва̄нараджа̄такаван̣н̣ана̄
асаккхим̣ вата атта̄нанти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто девадаттасса вадха̄йа парисакканам̣ а̄раббха катхеси. ваттху (джа̄. ат̣т̣ха. 2.2.сусума̄раджа̄такаван̣н̣ана̄) хет̣т̣ха̄ виттха̄ритамева.
атӣте пана ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто химавантападесе капийонийам̣ ниббаттитва̄ вайаппатто ган̇га̄тӣре васи. атхека̄ антоган̇га̄йам̣ сам̣сума̄рӣ бодхисаттасса хадайамам̣се дохал̣ам̣ уппа̄детва̄ сам̣сума̄расса катхеси. со ‘‘там̣ капим̣ удаке нимуджджа̄петва̄ ма̄ретва̄ хадайамам̣сам̣ гахетва̄ сам̣сума̄рийа̄ дасса̄мӣ’’ти чинтетва̄ маха̄саттам̣ а̄ха – ‘‘ехи, самма, антарадӣпаке пхала̄пхале кха̄дитум̣ гаччха̄ма̄’’ти. ‘‘катхам̣, самма, ахам̣ гамисса̄мӣ’’ти. ‘‘ахам̣ там̣ мама пит̣т̣хийам̣ нисӣда̄петва̄ несса̄мӣ’’ти. со тасса читтам̣ аджа̄нанто лан̇гхитва̄ пит̣т̣хийам̣ нисӣди. сам̣сума̄ро тхокам̣ гантва̄ нимуджджитум̣ а̄рабхи. атха нам̣ ва̄наро ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄, бхо, мам̣ удаке нимуджджа̄песӣ’’ти а̄ха. ‘‘ахам̣ там̣ ма̄ретва̄ тава хадайамам̣сам̣ мама бхарийа̄йа дасса̄мӣ’’ти. ‘‘дандха твам̣ мама хадайамам̣сам̣ уре аттхӣти ман̃н̃асӣ’’ти? ‘‘атха кахам̣ те т̣хапита’’нти? ‘‘етам̣ удумбаре оламбантам̣ на пассасӣ’’ти? ‘‘пасса̄ми, дассаси пана ме’’ти. ‘‘а̄ма, дасса̄мӣ’’ти. сам̣сума̄ро дандхата̄йа там̣ гахетва̄ надӣтӣре удумбарамӯлам̣ гато. бодхисатто тасса пит̣т̣хито лан̇гхитва̄ удумбараруккхе нисинно има̄ га̄тха̄ абха̄си –
161. ‘‘асаккхим̣ вата атта̄нам̣, уддха̄тум̣ удака̄ тхалам̣;
на да̄на̄хам̣ пуна туйхам̣, васам̣ гаччха̄ми ва̄риджа.
162. ‘‘аламетехи амбехи, джамбӯхи панасехи ча;
йа̄ни па̄рам̣ самуддасса, варам̣ майхам̣ удумбаро.
163. ‘‘йо ча уппатитам̣ аттхам̣, на кхиппаманубуджджхати;
амиттавасаманвети, паччха̄ ча анутаппати.
164. ‘‘йо ча уппатитам̣ аттхам̣, кхиппамева нибодхати;
муччате саттусамба̄дха̄, на ча паччха̄нутаппатӣ’’ти.
таттха асаккхим̣ вата̄ти саматтхо вата ахосим̣. уддха̄тунти уддхаритум̣. ва̄риджа̄ти сам̣сума̄рам̣ а̄лапати. йа̄ни па̄рам̣ самуддасса̄ти ган̇гам̣ самуддана̄мена̄лапанто ‘‘йа̄ни самуддасса па̄рам̣ гантва̄ кха̄дитабба̄ни, алам̣ техӣ’’ти вадати. паччха̄ ча анутаппатӣти уппаннам̣ аттхам̣ кхиппам̣ аджа̄нанто амиттавасам̣ гаччхати, паччха̄ ча анутаппати.
ити со чатӯхи га̄тха̄хи локийакичча̄нам̣ ниппхаттика̄ран̣ам̣ катхетва̄ ванасан̣д̣амева па̄виси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ сам̣сума̄ро девадатто ахоси, ва̄наро пана ахамева ахоси’’нти.
ва̄нараджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[343] 3. кунтинӣджа̄такаван̣н̣ана̄
авасимха тава̄га̄рети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто косаларан̃н̃о гехе нивуттхам̣ кунтинӣсакун̣икам̣ а̄раббха катхеси. са̄ кира ран̃н̃о дӯтеййаха̄рика̄ ахоси. две потака̄писса̄ аттхи, ра̄джа̄ там̣ сакун̣икам̣ екасса ран̃н̃о пан̣н̣ам̣ га̄ха̄петва̄ песеси. тасса̄ гатака̄ле ра̄джакуле да̄рака̄ те сакун̣апотаке хаттхехи паримадданта̄ ма̄ресум̣. са̄ а̄гантва̄ те потаке мате пассантӣ ‘‘кена ме путтака̄ ма̄рита̄’’ти пуччхи. ‘‘асукена ча асукена ча̄’’ти. тасмин̃ча ка̄ле ра̄джакуле поса̄ваникабйаггхо аттхи каккхал̣о пхарусо, бандханабалена тит̣т̣хати. атха те да̄рака̄ там̣ бйаггхам̣ дассана̄йа агамам̣су. са̄пи сакун̣ика̄ техи саддхим̣ гантва̄ ‘‘йатха̄ имехи мама путтака̄ ма̄рита̄, татхева не карисса̄мӣ’’ти те да̄раке гахетва̄ бйаггхасса па̄дамӯле кхипи, бйаггхо мура̄мура̄петва̄ кха̄ди. са̄ ‘‘ида̄ни ме маноратхо парипун̣н̣о’’ти уппатитва̄ химавантамева гата̄. там̣ ка̄ран̣ам̣ сутва̄ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, ра̄джакуле кира асука̄ на̄ма кунтинӣ сакун̣ика̄ йе хисса̄ потака̄ ма̄рита̄, те да̄раке бйаггхасса па̄дамӯле кхипитва̄ химавантамева гата̄’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса̄ аттано потакагха̄таке да̄раке гахетва̄ бйаггхасса па̄дамӯле кхипитва̄ химавантамева гата̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ бодхисатто дхаммена самена раджджам̣ ка̄реси. тасса нивесане ека̄ кунтинӣ сакун̣ика̄ дӯтеййаха̄рика̄ти саббам̣ пуримасадисамева. айам̣ пана висесо. айам̣ кунтинӣ бйаггхена да̄раке ма̄ра̄петва̄ чинтеси ‘‘ида̄ни на сакка̄ майа̄ идха васитум̣, гамисса̄ми, гаччхантӣ ча пана ран̃н̃о ана̄рочетва̄ на гамисса̄ми, а̄рочетва̄ва гамисса̄мӣ’’ти. са̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ т̣хита̄ ‘‘са̄ми, тумха̄кам̣ пама̄дена мама путтаке да̄рака̄ ма̄ресум̣, ахам̣ кодхавасика̄ хутва̄ те да̄раке пат̣има̄ресим̣, ида̄ни майа̄ идха васитум̣ на сакка̄’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
165. ‘‘авасимха тава̄га̄ре, ниччам̣ саккатапӯджита̄,
твамева да̄нимакари, ханда ра̄джа ваджа̄маха’’нти.
таттха твамева да̄нимакарӣти мам̣ пан̣н̣ам̣ га̄ха̄петва̄ песетва̄ аттано пама̄дена мама пийапуттаке араккханто тван̃н̃ева ида̄ни етам̣ мама доманассака̄ран̣ам̣ акари. ханда̄ти вавассаггаттхе нипа̄то. ра̄джа̄ти бодхисаттам̣ а̄лапати. ваджа̄маханти ахам̣ химавантам̣ гаччха̄мӣти.
там̣ сутва̄ ра̄джа̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
166. ‘‘йо ве кате пат̣икате, киббисе пат̣икиббисе;
евам̣ там̣ самматӣ верам̣, васа кунтини ма̄гама̄’’ти.
тассаттхо – йо пуггало парена кате киббисе аттано путтама̄ран̣а̄дике да̄рун̣е камме кате пуна аттано тасса пуггаласса пат̣икате пат̣икиббисе ‘‘пат̣икатам̣ майа̄ тасса̄’’ти джа̄на̄ти. евам̣ там̣ самматӣ веранти еттакена там̣ верам̣ саммати вӯпасантам̣ хоти, тасма̄ васа кунтини ма̄гама̄ти.
там̣ сутва̄ кунтинӣ татийам̣ га̄тхама̄ха –
167. ‘‘на катасса ча катта̄ ча, метти сандхӣйате пуна;
хадайам̣ на̄нуджа̄на̄ти, гаччхан̃н̃ева ратхесабха̄’’ти.
таттха на катасса ча катта̄ ча̄ти катасса ча абхибхӯтасса упапӣл̣итасса пуггаласса, ида̄ни вибхаттивипарин̣а̄мам̣ катва̄ йо катта̄ тасса ча̄ти имесам̣ двиннам̣ пуггала̄нам̣ пуна миттабха̄во на̄ма на сандхӣйати на гхат̣ӣйатӣти аттхо. хадайам̣ на̄нуджа̄на̄тӣти тена ка̄ран̣ена мама хадайам̣ идха ва̄сам̣ на̄нуджа̄на̄ти. гаччхан̃н̃ева ратхесабха̄ти тасма̄ ахам̣ маха̄ра̄джа гамисса̄мийева̄ти.
там̣ сутва̄ ра̄джа̄ чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –
168. ‘‘катасса чева катта̄ ча, метти сандхӣйате пуна;
дхӣра̄нам̣ но ча ба̄ла̄нам̣, васа кунтини ма̄гама̄’’ти.
тассаттхо – катасса чева пуггаласса, йо ча катта̄ тасса метти сандхӣйате пуна, са̄ пана дхӣра̄нам̣, но ча ба̄ла̄нам̣. дхӣра̄нан̃хи метти бхинна̄пи пуна гхат̣ӣйати, ба̄ла̄нам̣ пана саким̣ бхинна̄ бхинна̄ва хоти, тасма̄ васа кунтини ма̄гама̄ти.
сакун̣ика̄ ‘‘евам̣ сантепи на сакка̄ майа̄ идха васитум̣ са̄мӣ’’ти ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ уппатитва̄ химавантамева гата̄.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ кунтинӣйева етарахи кунтинӣ ахоси, ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
кунтинӣджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[344] 4. амбаджа̄такаван̣н̣ана̄
йо нӣлийам̣ ман̣д̣айатӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ амбагопакаттхерам̣ а̄раббха катхеси. со кира махаллакака̄ле паббаджитва̄ джетаванапаччанте амбаване пан̣н̣аса̄лам̣ ка̄ретва̄ амбе раккханто патита̄ни амбапакка̄ни кха̄данто вичарати, аттано самбандхаманусса̄нампи дети. тасмим̣ бхиккха̄ча̄рам̣ павит̣т̣хе амбачорака̄ амба̄ни па̄тетва̄ кха̄дитва̄ ча гахетва̄ ча гаччханти. тасмим̣ кхан̣е чатассо сет̣т̣хидхӣтаро ачираватийам̣ нха̄йитва̄ вичарантийо там̣ амбаванам̣ пависим̣су. махаллако а̄гантва̄ та̄ дисва̄ ‘‘тумхехи ме амба̄ни кха̄дита̄нӣ’’ти а̄ха. ‘‘бханте, майам̣ ида̄нева а̄гата̄, на тумха̄кам̣ амба̄ни кха̄да̄ма̄’’ти. ‘‘тена хи сапатхам̣ каротха̄’’ти? ‘‘карома, бханте’’ти сапатхам̣ карим̣су. махаллако та̄ сапатхам̣ ка̄ретва̄ ладжджа̄петва̄ виссаджджеси. тасса там̣ кирийам̣ сутва̄ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, асуко кира махаллако аттано васанакам̣ амбаванам̣ павит̣т̣ха̄ сет̣т̣хидхӣтаро сапатхам̣ ка̄ретва̄ ладжджа̄петва̄ виссаджджесӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса амбагопако хутва̄ чатассо сет̣т̣хидхӣтаро сапатхам̣ ка̄ретва̄ ладжджа̄петва̄ виссаджджесӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто саккаттам̣ ка̄реси. тада̄ еко кӯт̣аджат̣ило ба̄ра̄н̣асим̣ упанисса̄йа надӣтӣре амбаване пан̣н̣аса̄лам̣ ма̄петва̄ амбе раккханто патита̄ни амбапакка̄ни кха̄данто самбандхаманусса̄нампи денто на̄наппака̄рена миччха̄джӣвена джӣвикам̣ каппенто вичарати. тада̄ сакко девара̄джа̄ ‘‘ке ну кхо локе ма̄та̄питаро упат̣т̣хаханти, куле джет̣т̣ха̄пачайанакаммам̣ каронти, да̄нам̣ денти, сӣлам̣ раккханти, упосатхакаммам̣ каронти, ке паббаджита̄ саман̣адхамме йуттапайутта̄ вихаранти, ке ана̄ча̄рам̣ чарантӣ’’ти локам̣ волокенто имам̣ амбагопакам̣ ана̄ча̄рам̣ кӯт̣аджат̣илам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ кӯт̣аджат̣ило касин̣апарикамма̄дим̣ аттано саман̣адхаммам̣ паха̄йа амбаванам̣ раккханто вичарати, сам̣веджесса̄ми на’’нти тасса га̄мам̣ бхиккха̄йа павит̣т̣хака̄ле аттано а̄нубха̄вена амбе па̄тетва̄ чорехи вилумбите вийа ака̄си.
тада̄ ба̄ра̄н̣асито чатассо сет̣т̣хидхӣтаро там̣ амбаванам̣ пависим̣су. кӯт̣аджат̣ило та̄ дисва̄ ‘‘тумхехи ме амба̄ни кха̄дита̄нӣ’’ти палибуддхи. ‘‘бханте, майам̣ ида̄нева а̄гата̄, на те амба̄ни кха̄да̄ма̄’’ти. ‘‘тена хи сапатхам̣ каротха̄’’ти? ‘‘катва̄ ча пана гантум̣ лабхисса̄ма̄’’ти? ‘‘а̄ма, лабхиссатха̄’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти та̄су джет̣т̣хика̄ сапатхам̣ каронтӣ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
169. ‘‘йо нӣлийам̣ ман̣д̣айати, сан̣д̣а̄сена вихан̃н̃ати;
тасса са̄ васаманвету, йа̄ те амбе ава̄харӣ’’ти.
тассаттхо – йо пурисо палита̄нам̣ ка̄л̣аван̣н̣акаран̣аттха̄йа нӣлапхала̄дӣни йоджетва̄ катам̣ нӣлийам̣ ман̣д̣айати, нӣлакесантаре ча ут̣т̣хитам̣ палитам̣ уддхаранто сан̣д̣а̄сена вихан̃н̃ати киламати, тасса еварӯпасса махаллакасса са̄ васам̣ анвету, татха̄рӯпам̣ патим̣ лабхату, йа̄ те амбе ава̄харӣти.
та̄пасо ‘‘твам̣ екамантам̣ тит̣т̣ха̄хӣ’’ти ватва̄ дутийам̣ сет̣т̣хидхӣтарам̣ сапатхам̣ ка̄реси. са̄ сапатхам̣ каронтӣ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
170. ‘‘вӣсам̣ ва̄ пан̃чавӣсам̣ ва̄, ӯнатим̣сам̣ва джа̄тийа̄;
та̄диса̄ пати ма̄ ладдха̄, йа̄ те амбе ава̄харӣ’’ти.
тассаттхо – на̄рийо на̄ма паннарасасол̣асавассикака̄ле пуриса̄нам̣ пийа̄ хонти. йа̄ пана тава амба̄ни ава̄хари, са̄ еварӯпе йоббане патим̣ алабхитва̄ джа̄тийа̄ вӣсам̣ ва̄ пан̃чавӣсам̣ ва̄ екена двӣхи ӯната̄йа ӯнатим̣сам̣ ва̄ васса̄ни патва̄ та̄диса̄ парипаккавайа̄ хутва̄пи патим̣ ма̄ ладдха̄ти.
та̄йапи сапатхам̣ катва̄ екамантам̣ т̣хита̄йа татийа̄ татийам̣ га̄тхама̄ха –
171. ‘‘дӣгхам̣ гаччхату аддха̄нам̣, екика̄ абхиса̄рика̄;
сан̇кете пати ма̄ адда, йа̄ те амбе ава̄харӣ’’ти.
тассаттхо – йа̄ те амбе ава̄хари, са̄ патим̣ паттхайама̄на̄ тасса сантикам̣ абхисаран̣ата̄йа абхиса̄рика̄ на̄ма хутва̄ екика̄ адутийа̄ га̄вутадвига̄вутаматтам̣ дӣгхам̣ аддха̄нам̣ гаччхату, гантва̄пи ча тасмим̣ асукат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма а̄гаччхеййа̄сӣти кате сан̇кете там̣ патим̣ ма̄ аддаса̄ти.
та̄йапи сапатхам̣ катва̄ екамантам̣ т̣хита̄йа чатуттха̄ чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –
172. ‘‘алан̇ката̄ сувасана̄, ма̄линӣ чандануссада̄;
екика̄ сайане сету, йа̄ те амбе ава̄харӣ’’ти. – са̄ утта̄наттха̄йева;
та̄пасо ‘‘тумхехи атибха̄рийа̄ сапатха̄ ката̄, ан̃н̃ехи амба̄ни кха̄дита̄ни бхависсанти, гаччхатха да̄ни тумхе’’ти та̄ уййоджеси. сакко бхераварӯпа̄рамман̣ам̣ дассетва̄ кӯт̣ата̄пасам̣ тато пала̄песи.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ кӯт̣аджат̣ило айам̣ амбагопако махаллако ахоси, чатассо сет̣т̣хидхӣтаро ета̄йева, сакко пана ахамева ахоси’’нти.
амбаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[345] 5. ра̄джакумбхаджа̄такаван̣н̣ана̄
ванам̣ йадагги дахатӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ аласабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со кира са̄ваттхива̄сӣ кулапутто са̄сане урам̣ датва̄ паббаджитва̄пи аласо ахоси уддесапарипуччха̄йонисоманасика̄раваттапат̣иватта̄дӣхи париба̄хиро нӣваран̣а̄бхибхӯто. нисиннат̣т̣ха̄на̄дӣсу ирийа̄патхесу татха̄ ева хоти. тасса там̣ а̄ласийабха̄вам̣ а̄раббха бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, асуко на̄ма бхиккху еварӯпе ниййа̄никаса̄сане паббаджитва̄ а̄ласийо кусӣто нӣваран̣а̄бхибхӯто вихаратӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса а̄ласийойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса амаччаратанам̣ ахоси, ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ а̄ласийаджа̄тико ахоси. бодхисатто ‘‘ра̄джа̄нам̣ пабодхесса̄мӣ’’ти екам̣ упамам̣ упадха̄ренто вичарати. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ уййа̄нам̣ гантва̄ амаччаган̣апаривуто таттха вичаранто екам̣ ра̄джакумбхам̣ на̄ма а̄ласийам̣ пасси. татха̄рӯпа̄ кира а̄ласийа̄ сакаладивасам̣ гаччханта̄пи екадван̇гуламаттамева гаччханти. ра̄джа̄ там̣ дисва̄ ‘‘вайасса ко на̄ма со’’ти бодхисаттам̣ пуччхи. маха̄сатто ‘‘ра̄джакумбхо на̄меса, маха̄ра̄джа, а̄ласийо. еварӯпо хи сакаладивасам̣ гаччхантопи екан̇гуладван̇гуламаттамева гаччхатӣ’’ти ватва̄ тена саддхим̣ саллапанто ‘‘амбхо, ра̄джакумбха, тумха̄кам̣ дандхагаманам̣ имасмим̣ аран̃н̃е да̄ваггимхи ут̣т̣хите ким̣ каротха̄’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
173. ‘‘ванам̣ йадагги дахати, па̄вако кан̣хаваттанӣ;
катхам̣ кароси пачалака, евам̣ дандхапараккамо’’ти.
таттха йадаггӣти йада̄ агги. па̄вако кан̣хаваттанӣти аггино вевачанам̣. пачалака̄ти там̣ а̄лапати. со хи чаланто чаланто гаччхати, ниччам̣ ва̄ пачала̄йати, тасма̄ ‘‘пачалако’’ти вуччати. дандхапараккамоти гарувӣрийо.
там̣ сутва̄ ра̄джакумбхо дутийам̣ га̄тхама̄ха –
174. ‘‘бахӯни руккхачхидда̄ни, патхабйа̄ вивара̄ни ча;
та̄ни че на̄бхисамбхома, хоти но ка̄лапарийа̄йо’’ти.
тассаттхо – пан̣д̣ита, амха̄кам̣ ито уттаригаманам̣ на̄ма наттхи. имасмим̣ пана аран̃н̃е руккхачхидда̄ни патхавийам̣ вивара̄ни ча бахӯни. йади та̄ни на па̄пун̣а̄ма, хоти но ка̄лапарийа̄йоти маран̣амева но хотӣти.
там̣ сутва̄ бодхисатто итара̄ две га̄тха̄ абха̄си –
175. ‘‘йо дандхака̄ле тарати, таран̣ӣйе ча дандхати;
суккхапан̣н̣ам̣ва аккамма, аттхам̣ бхан̃джати аттано.
176. ‘‘йо дандхака̄ле дандхети, таран̣ӣйе ча та̄райи;
сасӣва раттим̣ вибхаджам̣, тассаттхо парипӯратӣ’’ти.
таттха дандхака̄лети тесам̣ тесам̣ камма̄нам̣ сан̣икам̣ каттаббака̄ле. таратӣти туритатурито вегена та̄ни камма̄ни кароти. суккхапан̣н̣ам̣ва̄ти йатха̄ ва̄та̄тапасуккхам̣ та̄лапан̣н̣ам̣ балава̄ пурисо аккамитва̄ бхан̃джеййа, таттхева чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ кареййа, евам̣ со аттано аттхам̣ вуддхим̣ бхан̃джати. дандхетӣти дандхайати дандхака̄табба̄ни камма̄ни дандхамева кароти. та̄райӣти туритака̄табба̄ни камма̄ни туритова кароти. сасӣва раттим̣ вибхаджанти йатха̄ чандо джун̣хапаккхам̣ раттим̣ джотайама̄но ка̄л̣апаккхараттито раттим̣ вибхаджанто дивасе дивасе парипӯрати, евам̣ тасса пурисасса аттхо парипӯратӣти вуттам̣ хоти.
ра̄джа̄ бодхисаттасса вачанам̣ сутва̄ тато пат̣т̣ха̄йа аналасо джа̄то.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джакумбхо а̄ласийабхиккху ахоси, пан̣д̣ита̄маччо пана ахамева ахоси’’нти.
ра̄джакумбхаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.
[346] 6. кесаваджа̄такаван̣н̣ана̄
мануссиндам̣ джахитва̄на̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто висса̄сабходжанам̣ а̄раббха катхеси. ана̄тхапин̣д̣икасса кира гехе пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ нибаддхабхаттам̣ хоти, гехам̣ ниччака̄лам̣ бхиккхусан̇гхасса опа̄набхӯтам̣ ка̄са̄вападжджотам̣ исива̄тапат̣ива̄там̣. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ каронто сет̣т̣хино нивесане бхиккхусан̇гхам̣ дисва̄ ‘‘ахампи арийасан̇гхасса нибаддхам̣ бхиккхам̣ дасса̄мӣ’’ти виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ нибаддхам̣ бхиккхам̣ пат̣т̣хапеси. тато пат̣т̣ха̄йа ра̄джанивесане нибаддхам̣ бхиккха̄ диййати, тивассикагандхаса̄либходжанам̣ пан̣ӣтам̣. висса̄сенапи синехенапи сахаттха̄ да̄йака̄ наттхи, ра̄джайутте да̄песи. бхиккхӯ нисӣдитва̄ бхун̃джитум̣ на иччханти, на̄наггарасабхаттам̣ гахетва̄ аттано аттано упат̣т̣ха̄какулам̣ гантва̄ там̣ бхаттам̣ тесам̣ датва̄ техи диннам̣ лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ бхун̃джанти.
атхекадивасам̣ ран̃н̃о бахум̣ пхала̄пхалам̣ а̄харим̣су. ра̄джа̄ ‘‘сан̇гхасса детха̄’’ти а̄ха. манусса̄ бхаттаггам̣ гантва̄ екабхиккхумпи адисва̄ ‘‘еко бхиккхупи наттхӣ’’ти ран̃н̃о а̄рочесум̣. ‘‘нану вела̄йева та̄ва̄’’ти? ‘‘а̄ма, вела̄, бхиккхӯ пана тумха̄кам̣ гехе бхаттам̣ гахетва̄ аттано аттано висса̄сика̄нам̣ упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ гехам̣ гантва̄ тесам̣ датва̄ техи диннам̣ лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ бхун̃джантӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘амха̄кам̣ бхаттам̣ пан̣ӣтам̣, кена ну кхо ка̄ран̣ена абхутва̄ ан̃н̃ам̣ бхун̃джанти, саттха̄рам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ пуччхи. саттха̄ ‘‘маха̄ра̄джа, бходжанам̣ на̄ма висса̄сапарамам̣, тумха̄кам̣ гехе висса̄сам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ синехена да̄йака̄нам̣ абха̄ва̄ бхиккхӯ бхаттам̣ гахетва̄ аттано аттано висса̄сикат̣т̣ха̄не парибхун̃джанти. маха̄ра̄джа, висса̄сасадисо ан̃н̃о расо на̄ма наттхи, ависса̄сикена диннам̣ чатумадхурампи хи висса̄сикена диннам̣ са̄ма̄кабхаттам̣ на аггхати. пора̄н̣акапан̣д̣ита̄пи роге уппанне ран̃н̃а̄ пан̃ча веджджакула̄ни гахетва̄ бхесадждже ка̄ритепи роге авӯпасанте висса̄сика̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ алон̣акам̣ са̄ма̄канӣва̄райа̄гун̃чева удакаматтаситтам̣ алон̣акапан̣н̣ан̃ча парибхун̃джитва̄ нирога̄ джа̄та̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сират̣т̣хе бра̄мхан̣акуле ниббатти, ‘‘каппакума̄ро’’тисса на̄мам̣ акам̣су. со вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ апарабха̄ге исипаббаджджам̣ паббаджи. тада̄ кесаво на̄ма та̄пасо пан̃чахи та̄пасасатехи паривуто ган̣асаттха̄ хутва̄ химаванте васати. бодхисатто тасса сантикам̣ гантва̄ пан̃чаннам̣ антева̄сикасата̄нам̣ джет̣т̣хантева̄сико хутва̄ виха̄си, кесавата̄пасасса хитаджджха̄сайо сасинехо ахоси. те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ативийа висса̄сика̄ ахесум̣. апарабха̄ге кесаво те та̄пасе а̄да̄йа лон̣амбиласеванаттха̄йа мануссапатхам̣ гантва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ ра̄джуййа̄не васитва̄ пунадивасе нагарам̣ бхиккха̄йа пависитва̄ ра̄джадва̄рам̣ агама̄си. ра̄джа̄ исиган̣ам̣ дисва̄ паккоса̄петва̄ антонивесане бходжетва̄ пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ уййа̄не васа̄песи. атха васса̄ратте атикканте кесаво ра̄джа̄нам̣ а̄пуччхи. ра̄джа̄ ‘‘бханте, тумхе махаллака̄, амхе та̄ва упанисса̄йа васатха, дахарата̄пасе химавантам̣ песетха̄’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти джет̣т̣хантева̄сикена саддхим̣ те химавантам̣ песетва̄ сайам̣ екакова охийи. каппо химавантам̣ гантва̄ та̄пасехи саддхим̣ васи.
кесаво каппена вина̄ васанто уккан̣т̣хитва̄ там̣ дат̣т̣хука̄мо хутва̄ ниддам̣ на лабхати, тасса ниддам̣ алабхантасса самма̄ а̄ха̄ро на парин̣а̄мам̣ гаччхати, лохитапаккхандика̄ ахоси, ба̄л̣ха̄ ведана̄ ваттанти. ра̄джа̄ пан̃ча веджджакула̄ни гахетва̄ та̄пасам̣ пат̣иджагги, рого на вӯпасаммати. кесаво ра̄джа̄нам̣ а̄ха ‘‘маха̄ра̄джа, ким̣ майхам̣ маран̣ам̣ иччхатха, уда̄ху арогабха̄ва’’нти? ‘‘арогабха̄вам̣, бханте’’ти. ‘‘тена хи мам̣ химавантам̣ песетха̄’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти ра̄джа̄ на̄радам̣ на̄ма амаччам̣ пакка̄са̄петва̄ ‘‘на̄рада, амха̄кам̣ бхадантам̣ гахетва̄ ваначаракехи саддхим̣ химавантам̣ йа̄хӣ’’ти песеси. на̄радо там̣ таттха нетва̄ пачча̄гама̄си. кесавассапи каппе дит̣т̣хаматтейева четасикарого вӯпасанто, уккан̣т̣ха̄ пат̣иппассамбхи. атхасса каппо алон̣акена адхӯпанена удакаматтаситтапан̣н̣ена саддхим̣ са̄ма̄канӣва̄райа̄гум̣ ада̄си, тасса тан̇кхан̣ан̃н̃ева лохитапаккхандика̄ пат̣иппассамбхи.
пуна ра̄джа̄ на̄радам̣ песеси ‘‘гаччха кесавасса та̄пасасса паваттим̣ джа̄на̄хӣ’’ти. со гантва̄ там̣ арогам̣ дисва̄ ‘‘бханте, ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ пан̃ча веджджакула̄ни гахетва̄ пат̣иджагганто тумхе ароге ка̄тум̣ на̄саккхи, катхам̣ те каппо пат̣иджаггӣ’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
177. ‘‘мануссиндам̣ джахитва̄на, саббака̄масамиддхинам̣;
катхам̣ ну бхагава̄ кесӣ, каппасса рамати ассаме’’ти.
таттха мануссинданти манусса̄нам̣ индам̣ ба̄ра̄н̣асира̄джа̄нам̣. катхам̣ ну бхагава̄ кесӣти кена ну кхо упа̄йена айам̣ амха̄кам̣ бхагава̄ кесавата̄пасо каппасса ассаме раматӣти.
евам̣ ан̃н̃ехи саддхим̣ саллапанто вийа кесавасса абхиратика̄ран̣ам̣ пуччхи. там̣ сутва̄ кесаво дутийам̣ га̄тхама̄ха –
178. ‘‘са̄дӯни раман̣ӣйа̄ни, санти ваккха̄ манорама̄;
субха̄сита̄ни каппасса, на̄рада рамайанти ма’’нти.
таттха ваккха̄ти руккха̄. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘руккха̄’’твева ликхитам̣. субха̄сита̄нӣти каппена катхита̄ни субха̄сита̄ни мам̣ рамайантӣти аттхо.
еван̃ча пана ватва̄ ‘‘евам̣ мам̣ абхирама̄пенто каппо алон̣акам̣ адхӯпанам̣ удакаситтапан̣н̣амиссам̣ са̄ма̄канӣва̄райа̄гум̣ па̄йеси, та̄йа ме сарӣре бйа̄дхи вӯпасамито, арого джа̄томхӣ’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ на̄радо татийам̣ га̄тхама̄ха –
179. ‘‘са̄лӣнам̣ оданам̣ бхун̃дже, сучим̣ мам̣сӯпасечанам̣;
катхам̣ са̄ма̄канӣва̄рам̣, алон̣ам̣ чха̄дайанти та’’нти.
таттха бхун̃джети бхун̃джаси, айамева ва̄ па̄т̣хо. чха̄дайантӣти чха̄дайати пӣн̣ети тосети. га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ пана ануна̄сико като. идам̣ вуттам̣ хоти – йо твам̣ сучим̣ мам̣сӯпасечанам̣ ра̄джакуле ра̄джа̄рахам̣ са̄либхаттам̣ бхун̃джаси, там̣ катхамидам̣ са̄ма̄канӣва̄рам̣ алон̣ам̣ пӣн̣ети тосети, катхам̣ те етам̣ руччатӣти.
там̣ сутва̄ кесаво чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –
180. ‘‘са̄дум̣ ва̄ йади ва̄са̄дум̣, аппам̣ ва̄ йади ва̄ бахум̣;
виссаттхо йаттха бхун̃джеййа, висса̄сапарама̄ раса̄’’ти.
таттха йади ва̄са̄дунти йади ва̄ аса̄дум̣. виссаттхоти нира̄сан̇ко висса̄сапатто хутва̄. йаттха бхун̃джеййа̄ти йасмим̣ нивесане евам̣ бхун̃джеййа, таттха евам̣ бхуттам̣ йам̣кин̃чи бходжанам̣ са̄думева. касма̄? йасма̄ висса̄сапарама̄ раса̄, висса̄со парамо уттамо етесанти висса̄сапарама̄ раса̄. висса̄сасадисо хи ан̃н̃о расо на̄ма наттхи. ависса̄сикена хи диннам̣ чатумадхурампи висса̄сикена диннам̣ амбилакан̃джийам̣ на аггхатӣти.
на̄радо тасса вачанам̣ сутва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘‘кесаво идам̣ на̄ма катхесӣ’’ти а̄чиккхи.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, на̄радо са̄рипутто, кесаво бакабрахма̄, каппо пана ахамева ахоси’’нти.
кесаваджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.
[347] 7. айакӯт̣аджа̄такаван̣н̣ана̄
сабба̄йасанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто локаттхачарийам̣ а̄раббха катхеси. ваттху маха̄кан̣хаджа̄таке (джа̄. 1.12.61 а̄дайо) а̄ви бхависсати.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса аггамахесийа̄ куччхимхи ниббаттитва̄ вайаппатто уггахитасаббасиппо питу аччайена радждже патит̣т̣ха̄йа дхаммена раджджам̣ ка̄реси. тада̄ манусса̄ деваман̇галика̄ хутва̄ бахӯ аджел̣ака̄дайо ма̄ретва̄ девата̄нам̣ баликаммам̣ каронти. бодхисатто ‘‘па̄н̣о на хантаббо’’ти бхерим̣ чара̄песи. йаккха̄ баликаммам̣ алабхама̄на̄ бодхисаттасса куджджхитва̄ химаванте йаккхасама̄гамам̣ гантва̄ бодхисаттасса ма̄ран̣аттха̄йа екам̣ каккхал̣ам̣ йаккхам̣ песесум̣. со кан̣н̣икаматтам̣ махантам̣ а̄диттам̣ айакӯт̣ам̣ гахетва̄ ‘‘имина̄ нам̣ пахаритва̄ ма̄ресса̄мӣ’’ти а̄гантва̄ маджджхимайа̄масаманантаре бодхисаттасса сайанаматтхаке ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ кхан̣е саккасса а̄санам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. со а̄ваджджама̄но там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ индаваджирам̣ а̄да̄йа гантва̄ йаккхасса упари ат̣т̣ха̄си. бодхисатто йаккхам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо еса мам̣ раккхама̄но т̣хито, уда̄ху ма̄ретука̄мо’’ти тена саддхим̣ саллапанто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
181. ‘‘сабба̄йасам̣ кӯт̣аматиппама̄н̣ам̣, паггайха йо тит̣т̣хаси анталиккхе;
раккха̄йа ме твам̣ вихито нусаджджа, уда̄ху ме четайасе вадха̄йа̄’’ти.
таттха вихито нусаджджа̄ти вихито ну аси аджджа.
бодхисатто пана йаккхамева пассати, на саккам̣. йаккхо саккасса бхайена бодхисаттам̣ пахаритум̣ на саккоти. со бодхисаттасса катхам̣ сутва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, на̄хам̣ тава раккхан̣аттха̄йа т̣хито, имина̄ пана джалитена айакӯт̣ена пахаритва̄ там̣ ма̄ресса̄мӣти а̄гатомхи, саккасса бхайена там̣ пахаритум̣ на саккомӣ’’ти етаматтхам̣ дӣпенто дутийам̣ га̄тхама̄ха –
182. ‘‘дӯто ахам̣ ра̄джидха раккхаса̄нам̣, вадха̄йа туйхам̣ пахитохамасми;
индо ча там̣ раккхати девара̄джа̄, тенуттаман̇гам̣ на те пха̄лайа̄мӣ’’ти.
там̣ сутва̄ бодхисатто итара̄ две га̄тха̄ абха̄си –
183. ‘‘саче ча мам̣ раккхати девара̄джа̄, дева̄наминдо магхава̄ суджампати;
ка̄мам̣ писа̄ча̄ винаданту саббе, на сантасе раккхасийа̄ паджа̄йа.
184. ‘‘ка̄мам̣ канданту кумбхан̣д̣а̄, саббе пам̣суписа̄чака̄;
на̄лам̣ писа̄ча̄ йуддха̄йа, махатӣ са̄ вибхим̣сика̄’’ти.
таттха раккхасийа̄ паджа̄йа̄ти раккхасисан̇кха̄та̄йа паджа̄йа, раккхасасатта̄нанти аттхо. кумбхан̣д̣а̄ти кумбхаматтарахассан̇га̄ маходара̄ йаккха̄. пам̣суписа̄чака̄ти сан̇ка̄рат̣т̣ха̄не писа̄ча̄. на̄ланти писа̄ча̄ на̄ма майа̄ саддхим̣ йуддха̄йа на саматтха̄. махатӣ са̄ вибхим̣сика̄ти йам̣ панете йаккха̄ саннипатитва̄ вибхим̣сикам̣ дассенти, са̄ махатӣ вибхим̣сика̄ бхайака̄ран̣адассанаматтамева майхам̣, на пана̄хам̣ бха̄йа̄мӣти аттхо.
сакко йаккхам̣ пала̄петва̄ маха̄саттам̣ овадитва̄ ‘‘ма̄ бха̄йи, маха̄ра̄джа, ито пат̣т̣ха̄йа тава раккха̄ мама̄йатта̄’’ти ватва̄ сакат̣т̣ха̄намева гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ сакко ануруддхо ахоси, ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ ахамева ахоси’’нти.
айакӯт̣аджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.
[348] 8. аран̃н̃аджа̄такаван̣н̣ана̄
аран̃н̃а̄ га̄мама̄гамма̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто тхуллакума̄рика̄палобханам̣ а̄раббха катхеси. ваттху чӯл̣ана̄радакассападжа̄таке (джа̄. 1.13.40 а̄дайо) а̄ви бхависсати.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ уггахитасиппо бхарийа̄йа ка̄лаката̄йа путтам̣ гахетва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ химаванте васанто путтам̣ ассамападе т̣хапетва̄ пхала̄пхалаттха̄йа гаччхати. тада̄ чоресу паччантага̄мам̣ пахаритва̄ карамаре гахетва̄ гаччхантесу ека̄ кума̄рика̄ пала̄йитва̄ там̣ ассамападам̣ патва̄ та̄пасакума̄рам̣ палобхетва̄ сӣлавина̄сам̣ па̄петва̄ ‘‘ехи гаччха̄ма̄’’ти а̄ха. ‘‘пита̄ та̄ва ме а̄гаччхату, там̣ пасситва̄ гамисса̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи дисва̄ а̄гаччха̄’’ти никкхамитва̄ антара̄магге нисӣди. та̄пасакума̄ро питари а̄гате пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
185. ‘‘аран̃н̃а̄ га̄мама̄гамма, ким̣сӣлам̣ ким̣ватам̣ ахам̣;
пурисам̣ та̄та севеййам̣, там̣ ме аккха̄хи пуччхито’’ти.
таттха аран̃н̃а̄ га̄мама̄гамма̄ти та̄та ахам̣ ито аран̃н̃ато мануссапатхам̣ васанаттха̄йа гато васанага̄мам̣ патва̄ ким̣ каромӣти.
атхасса пита̄ ова̄дам̣ даданто тиссо га̄тха̄ абха̄си –
186. ‘‘йо там̣ висса̄сайе та̄та, висса̄сан̃ча кхамеййа те;
суссӯсӣ ча титиккхӣ ча, там̣ бхаджехи ито гато.
187. ‘‘йасса ка̄йена ва̄ча̄йа, манаса̄ наттхи дуккат̣ам̣;
урасӣва патит̣т̣ха̄йа, там̣ бхаджехи ито гато.
188. ‘‘халиддира̄гам̣ капичиттам̣, пурисам̣ ра̄гавира̄гинам̣;
та̄дисам̣ та̄та ма̄ севи, ниммануссампи че сийа̄’’ти.
таттха йо там̣ висса̄сайети йо пурисо там̣ висса̄сеййа на парисан̇кеййа. висса̄сан̃ча кхамеййа тети йо ча аттани кайирама̄нам̣ тава висса̄сам̣ патто нира̄сан̇ко там̣ кхамеййа. суссӯсӣти йо ча тава висса̄савачанам̣ сотумиччхати. титиккхӣти йо ча тайа̄ катам̣ апара̄дхам̣ кхамати. там̣ бхаджехӣти там̣ пурисам̣ бхаджеййа̄си пайирупа̄сеййа̄си. урасӣва патит̣т̣ха̄йа̄ти йатха̄ тасса ураси патит̣т̣ха̄йа вад̣д̣хито орасапутто твампи та̄дисо ураси патит̣т̣хитапутто вийа хутва̄ еварӯпам̣ пурисам̣ бхаджеййа̄сӣти аттхо.
халиддира̄ганти халиддира̄гасадисам̣ атхирачиттам̣. капичиттанти лахупариваттита̄йа маккат̣ачиттам̣. ра̄гавира̄гинанти мухуттенева раджджанавираджджанасабха̄вам̣. ниммануссампи че сийа̄ти сачепи сакалам̣ джамбудӣпаталам̣ ка̄йадуччарита̄дивирахитасса мануссасса абха̄вена ниммануссам̣ сийа̄, татха̄пи, та̄та, та̄дисам̣ лахучиттам̣ ма̄ севи, саббампи мануссапатхам̣ вичинитва̄ хет̣т̣ха̄ вуттагун̣асампаннамева бхаджеййа̄сӣти аттхо.
там̣ сутва̄ та̄пасакума̄ро ‘‘ахам̣, та̄та, имехи гун̣ехи саманна̄гатам̣ пурисам̣ каттха лабхисса̄ми, на гаччха̄ми, тумха̄кан̃н̃ева сантике васисса̄мӣ’’ти ватва̄ ниватти. атхасса пита̄ касин̣апарикаммам̣ а̄чиккхи. убхопи апарихӣнаджджха̄на̄ брахмалокапара̄йан̣а̄ ахесум̣.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ путто ча кума̄рика̄ ча етейева ахесум̣, пита̄ та̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.
аран̃н̃аджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.
[349] 9. сандхибхедаджа̄такаван̣н̣ана̄
нева иттхӣсу са̄ман̃н̃анти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто песун̃н̃асиккха̄падам̣ а̄раббха катхеси. екасмим̣ кира самайе саттха̄ ‘‘чхаббаггийа̄ бхиккхӯ песун̃н̃ам̣ упасам̣харантӣ’’ти сутва̄ те паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира тумхе, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ бхан̣д̣анаджа̄та̄нам̣ калахаджа̄та̄нам̣ вива̄да̄панна̄нам̣ песун̃н̃ам̣ упасам̣харатха, тена ануппанна̄ни чева бхан̣д̣ана̄ни уппаджджанти, уппанна̄ни ча бхиййобха̄ва̄йа сам̣ваттантӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘сачча’’нти вутте те бхиккхӯ гарахитва̄ ‘‘бхиккхаве, писун̣а̄ ва̄ча̄ на̄ма тикхин̣асаттипаха̄расадиса̄, дал̣хо висса̄сопи та̄йа кхиппам̣ бхиджджати, тан̃ча пана гахетва̄ аттано меттибхинданакаджано сӣхаусабхасадисо хотӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса путто хутва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ уггахитасиппо питу аччайена дхаммена раджджам̣ ка̄реси. тада̄ еко гопа̄лако аран̃н̃е гокулесу га̄во пат̣иджаггитва̄ а̄гаччханто екам̣ габбхиним̣ асаллаккхетва̄ паха̄йа а̄гато. тасса̄ ека̄йа сӣхийа̄ саддхим̣ висса̄со уппаджджи. та̄ убхопи дал̣хамитта̄ хутва̄ екато вичаранти. апарабха̄ге га̄вӣ ваччхакам̣, сӣхӣ сӣхапотакам̣ виджа̄йи. те убхопи джана̄ кулена а̄гатаметтийа̄ дал̣хамитта̄ хутва̄ екато вичаранти. атхеко ваначарако аран̃н̃ам̣ пависитва̄ тесам̣ висса̄сам̣ дисва̄ аран̃н̃е уппаджджанакабхан̣д̣ам̣ а̄да̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ ран̃н̃о датва̄ ‘‘апи те, самма, кин̃чи аран̃н̃е аччхарийам̣ дит̣т̣хапубба’’нти ран̃н̃а̄ пут̣т̣хо ‘‘дева, ан̃н̃ам̣ кин̃чи на пасса̄ми, екам̣ пана сӣхан̃ча усабхан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висса̄сике екато вичаранте аддаса’’нти а̄ха. ‘‘етесам̣ татийе уппанне бхайам̣ бхависсати, йада̄ тесам̣ татийам̣ пассати, атха ме а̄чиккхеййа̄сӣ’’ти. ‘‘са̄дху, дева̄’’ти.
ваначараке пана ба̄ра̄н̣асим̣ гате еко син̇га̄ло сӣхан̃ча усабхан̃ча упат̣т̣хахи. ваначарако аран̃н̃ам̣ гантва̄ там̣ дисва̄ ‘‘татийасса уппаннабха̄вам̣ ран̃н̃о катхесса̄мӣ’’ти нагарам̣ гато. син̇га̄ло чинтеси ‘‘майа̄ т̣хапетва̄ сӣхамам̣сан̃ча усабхамам̣сан̃ча ан̃н̃ам̣ акха̄дитапуббам̣ на̄ма наттхи, име бхиндитва̄ имесам̣ мам̣сам̣ кха̄дисса̄мӣ’’ти. со ‘‘айам̣ там̣ евам̣ вадати, айам̣ там̣ евам̣ вадатӣ’’ти убхопи те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бхиндитва̄ на чирассева калахам̣ ка̄ретва̄ маран̣а̄ка̄раппатте ака̄си. ваначаракопи гантва̄ ран̃н̃о ‘‘тесам̣, дева, татийо уппанно’’ти а̄ха. ‘‘ко со’’ти? ‘‘син̇га̄ло, дева̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘со убхо митте бхиндитва̄ ма̄ра̄пессати, майам̣ тесам̣ матака̄ле сампа̄пун̣исса̄ма̄’’ти ватва̄ ратхам̣ абхируйха ваначаракена маггадесакена гаччханто тесу ан̃н̃аман̃н̃ам̣ калахам̣ катва̄ джӣвитаккхайам̣ паттесу сампа̄пун̣и. син̇га̄ло пана хат̣т̣хатут̣т̣хо екава̄рам̣ сӣхасса мам̣сам̣ кха̄дати, екава̄рам̣ усабхасса мам̣сам̣ кха̄дати. ра̄джа̄ те убхопи джӣвитаккхайаппатте дисва̄ ратхе т̣хитова са̄ратхина̄ саддхим̣ саллапанто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
189. ‘‘нева иттхӣсу са̄ман̃н̃ам̣, на̄пи бхаккхесу са̄ратхи;
атхасса сандхибхедасса, пасса йа̄ва сучинтитам̣.
190. ‘‘аси тиккхова мам̣самхи, песун̃н̃ам̣ париваттати;
йаттхӯсабхан̃ча сӣхан̃ча, бхаккхайанти мига̄дхама̄.
191. ‘‘имам̣ со сайанам̣ сети, йамимам̣ пассаси са̄ратхи;
йо ва̄чам̣ сандхибхедасса, писун̣асса нибодхати.