4. кокилавагго

[331] 1. кокиладжа̄такаван̣н̣ана̄

йо ве ка̄ле асампаттети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто кока̄ликам̣ а̄раббха катхеси. ваттху такка̄рийаджа̄таке виттха̄ритамева.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса амаччо ова̄дако ахоси, ра̄джа̄ бахубха̄н̣ӣ ахоси. бодхисатто ‘‘тасса бахубха̄н̣итам̣ ниседхесса̄мӣ’’ти екам̣ упамам̣ упадха̄ренто вичарати. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ уййа̄нам̣ гато ман̇галасила̄пат̣т̣е нисӣди, тассупари амбаруккхо аттхи. татрекасмим̣ ка̄какула̄ваке ка̄л̣акокила̄ аттано ан̣д̣акам̣ никкхипитва̄ агама̄си. ка̄кӣ там̣ кокилаан̣д̣акам̣ пат̣иджагги, апарабха̄ге тато кокилапотако никкхами. ка̄кӣ ‘‘путто ме’’ти сан̃н̃а̄йа мукхатун̣д̣акена гочарам̣ а̄харитва̄ там̣ пат̣иджагги. со авирӯл̣хапаккхо ака̄лейева кокиларавам̣ рави. ка̄кӣ ‘‘айам̣ ида̄нева та̄ва ан̃н̃ам̣ равам̣ равати, вад̣д̣ханто ким̣ кариссатӣ’’ти тун̣д̣акена кот̣т̣етва̄ ма̄ретва̄ кула̄вака̄ па̄теси. со ран̃н̃о па̄дамӯле пати.

ра̄джа̄ бодхисаттам̣ пуччхи ‘‘киметам̣ саха̄йа̄’’ти? бодхисатто ‘‘ахам̣ ра̄джа̄нам̣ нива̄ретум̣ екам̣ упамам̣ парийеса̄ми, ладдха̄ да̄ни ме са̄’’ти чинтетва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, атимукхара̄ ака̄ле бахубха̄н̣ино еварӯпам̣ лабханти. айам̣ маха̄ра̄джа, кокилапотако ка̄кийа̄ пут̣т̣хо авирӯл̣хапаккхо ака̄лейева кокиларавам̣ рави. атха нам̣ ка̄кӣ ‘на̄йам̣ мама путтако’ти н̃атва̄ мукхатун̣д̣акена кот̣т̣етва̄ ма̄ретва̄ кула̄вака̄ па̄теси. манусса̄ ва̄ хонту тираччха̄на̄ ва̄, ака̄ле бахубха̄н̣ино еварӯпам̣ дуккхам̣ лабхантӣ’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –

121. ‘‘йо ве ка̄ле асампатте, ативелам̣ пабха̄сати;

евам̣ со нихато сети, кокила̄йива атраджо.

122. ‘‘на хи саттхам̣ суниситам̣, висам̣ хала̄хала̄мива;

евам̣ никат̣т̣хе па̄тети, ва̄ча̄ дуббха̄сита̄ йатха̄.

123. ‘‘тасма̄ ка̄ле ака̄ле ва̄, ва̄чам̣ раккхеййа пан̣д̣ито;

на̄тивелам̣ пабха̄сеййа, апи аттасамамхи ва̄.

124. ‘‘йо ча ка̄ле митам̣ бха̄се, матипуббо вичаккхан̣о;

саббе амитте а̄дети, супан̣н̣о урага̄мива̄’’ти.

таттха ка̄ле асампаттети аттано вачанака̄ле асампатте. ативеланти вела̄тиккантам̣ катва̄ атирекаппама̄н̣ам̣ бха̄сати. хала̄хала̄мива̄ти хала̄халам̣ ива. никат̣т̣хети тасмим̣йева кхан̣е аппаматтаке ка̄ле. тасма̄ти йасма̄ суниситасаттхахала̄халависатопи кхиппатарам̣ дуббха̄ситавачанамева па̄теси, тасма̄. ка̄ле ака̄ле ва̄ти ваттум̣ йуттака̄ле ча ака̄ле ча ва̄чам̣ раккхеййа, ативелам̣ на бха̄сеййа апи аттана̄ саме нинна̄на̄каран̣епи пуггалети аттхо.

матипубботи матим̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ катханена матипуббо. вичаккхан̣оти н̃а̄н̣ена вича̄ретва̄ аттхавинданапуггало вичаккхан̣о на̄ма. урага̄мива̄ти урагам̣ ива. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ супан̣н̣о самуддам̣ кхобхетва̄ маха̄бхогам̣ урагам̣ а̄дети ган̣ха̄ти, а̄дийитва̄ ча тан̇кхан̣ан̃н̃ева нам̣ симбалим̣ а̄ропетва̄ мам̣сам̣ кха̄дати, евамева йо матипуббан̇гамо вичаккхан̣о ваттум̣ йуттака̄ле митам̣ бха̄сати, со саббе амитте а̄дети ган̣ха̄ти, аттано васе ваттетӣти.

ра̄джа̄ бодхисаттасса дхаммадесанам̣ сутва̄ тато пат̣т̣ха̄йа митабха̄н̣ӣ ахоси, йасан̃часса вад̣д̣хетва̄ махантатарам̣ ада̄си.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ кокилапотако кока̄лико ахоси, пан̣д̣ита̄маччо пана ахамева ахоси’’нти.

кокиладжа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

[332] 2. ратхалат̣т̣хиджа̄такаван̣н̣ана̄

апи хантва̄ хато брӯтӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто косаларан̃н̃о пурохитам̣ а̄раббха катхеси. со кира ратхена аттано бхогага̄мам̣ гаччханто самба̄дхе магге ратхам̣ па̄дженто екам̣ сакат̣асаттхам̣ дисва̄ ‘‘тумха̄кам̣ сакат̣ам̣ апанетха̄’’ти гаччханто сакат̣е анапанӣйама̄не куджджхитва̄ патодалат̣т̣хийа̄ пуримасакат̣е са̄кат̣икасса ратхадхуре пахари. са̄ ратхадхуре пат̣ихата̄ ниваттитва̄ тассева нала̄т̣ам̣ пахари. та̄вадевасса нала̄т̣е ган̣д̣о ут̣т̣хахи. со ниваттитва̄ ‘‘са̄кат̣икехи пахат̣омхӣ’’ти ран̃н̃о а̄рочеси. са̄кат̣ике паккоса̄петва̄ виниччхинанта̄ тассева досам̣ аддасам̣су. атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, ран̃н̃о кира пурохито ‘са̄кат̣икехи пахат̣омхӣ’ти ад̣д̣ам̣ каронто сайамева параджджӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса еварӯпам̣ ака̄сийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тассева виниччхайа̄маччо ахоси. атха ран̃н̃о пурохито ратхена аттано бхогага̄мам̣ гаччхантоти саббам̣ пуримасадисамева. идха пана тена ран̃н̃о а̄рочите ра̄джа̄ сайам̣ виниччхайе нисӣдитва̄ са̄кат̣ике паккоса̄петва̄ каммам̣ асодхетва̄ва ‘‘тумхехи мама пурохитам̣ кот̣т̣етва̄ нала̄т̣е ган̣д̣о ут̣т̣ха̄пито’’ти ватва̄ ‘‘саббассахаран̣ам̣ тесам̣ каротха̄’’ти а̄ха. атха нам̣ бодхисатто ‘‘тумхе, маха̄ра̄джа, каммам̣ асодхетва̄ва етесам̣ саббассам̣ хара̄петха, екачче пана аттана̄ва атта̄нам̣ пахаритва̄пи ‘парена пахат̣амха̄’ти ваданти, тасма̄ авичинитва̄ ка̄тум̣ на йуттам̣, раджджам̣ ка̄рентена на̄ма ниса̄метва̄ каммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си.

125. ‘‘апи хантва̄ хато брӯти, джетва̄ джитоти бха̄сати;

пуббамаккха̄йино ра̄джа, ан̃н̃адаттху на саддахе.

126. ‘‘тасма̄ пан̣д̣итаджа̄тийо, сун̣еййа итарассапи;

убхиннам̣ вачанам̣ сутва̄, йатха̄ дхаммо татха̄ каре.

127. ‘‘аласо гихӣ ка̄мабхогӣ на са̄дху, асан̃н̃ато паббаджито на са̄дху;

ра̄джа̄ на са̄дху анисаммака̄рӣ, йо пан̣д̣ито кодхано там̣ на са̄дху.

128. ‘‘нисамма кхаттийо кайира̄, на̄нисамма дисампати;

нисаммака̄рино ра̄джа, йасо китти ча вад̣д̣хатӣ’’ти.

таттха апи хантва̄ти апи еко аттана̄ва атта̄нам̣ хантва̄ ‘‘парена пахат̣омхӣ’’ти брӯти катхети. джетва̄ джитоти сайам̣ ва̄ пана парам̣ джитва̄ ‘‘ахам̣ джитомхӣ’’ти бха̄сати. ан̃н̃адаттхӯти маха̄ра̄джа, пуббамева ра̄джакулам̣ гантва̄ аккха̄йантасса пуббамаккха̄йино ан̃н̃адаттху на саддахе, екам̣сена вачанам̣ на саддахеййа. тасма̄ти йасма̄ пат̣хаматарам̣ а̄гантва̄ катхентасса екам̣сена вачанам̣ на саддаха̄таббам̣, тасма̄. йатха̄ дхаммоти йатха̄ виниччхайасабха̄во т̣хито, татха̄ кареййа.

асан̃н̃атоти ка̄йа̄дӣхи асан̃н̃ато дуссӣло. там̣ на са̄дхӯти йам̣ тасса пан̣д̣итасса н̃а̄н̣авато пуггаласса а̄дха̄нагга̄хивасена дал̣хакопасан̇кха̄там̣ кодханам̣, там̣ на са̄дху. на̄нисамма̄ти на аниса̄метва̄. дисампатӣти диса̄нам̣ пати, маха̄ра̄джа. йасо китти ча̄ти иссарийапарива̄ро чева киттисаддо ча вад̣д̣хатӣти.

ра̄джа̄ бодхисаттасса вачанам̣ сутва̄ дхаммена виниччхини, дхаммена виниччхийама̄не бра̄хман̣ассева досо джа̄тоти.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ бра̄хман̣о етарахи бра̄хман̣ова ахоси, пан̣д̣ита̄маччо пана ахамева ахоси’’нти.

ратхалат̣т̣хиджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.

[333] 3. паккагодхаджа̄такаван̣н̣ана̄

тадева ме тванти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ кут̣умбикам̣ а̄раббха катхеси. ваттху хет̣т̣ха̄ виттха̄ритамева. идха пана тесам̣ уддха̄рам̣ са̄дхетва̄ а̄гаччханта̄нам̣ антара̄магге луддако ‘‘убхопи кха̄датха̄’’ти екам̣ паккагодхам̣ ада̄си. со пурисо бхарийам̣ па̄нӣйаттха̄йа песетва̄ саббам̣ годхам̣ кха̄дитва̄ тасса̄ а̄гатака̄ле ‘‘бхадде, годха̄ пала̄та̄’’ти а̄ха. ‘‘са̄дху, са̄ми, паккагодха̄йа пала̄йантийа̄ ким̣ сакка̄ ка̄ту’’нти? са̄ джетаване па̄нӣйам̣ пивитва̄ саттху сантике нисинна̄ саттха̄ра̄ ‘‘ким̣ упа̄сике, айам̣ те хитака̄мо сасинехо упака̄рако’’ти пуччхита̄ ‘‘бханте, ахам̣ етасса хитака̄ма̄ сасинеха̄, айам̣ пана майи ниссинехо’’ти а̄ха. саттха̄ ‘‘хоту ма̄ чинтайи, евам̣ на̄меса кароти. йада̄ пана те гун̣ам̣ сарати, тада̄ туйхамева саббиссарийам̣ детӣ’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣтампи хет̣т̣ха̄ вуттасадисамева. идха пана тесам̣ ниваттанта̄нам̣ антара̄магге луддако килантабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘двепи джана̄ кха̄датха̄’’ти екам̣ паккагодхам̣ ада̄си. ра̄джадхӣта̄ там̣ валлийа̄ бандхитва̄ а̄да̄йа маггам̣ пат̣ипаджджи. те екам̣ сарам̣ дисва̄ магга̄ оккамма ассаттхамӯле нисӣдим̣су. ра̄джапутто ‘‘гаччха бхадде, сарато падуминипаттена удакам̣ а̄хара, мам̣сам̣ кха̄дисса̄ма̄’’ти а̄ха. са̄ годхам̣ са̄кха̄йа лаггетва̄ па̄нӣйаттха̄йа гата̄. итаро саббам̣ годхам̣ кха̄дитва̄ агганан̇гут̣т̣хам̣ гахетва̄ параммукхо нисӣди. со та̄йа па̄нӣйам̣ гахетва̄ а̄гата̄йа ‘‘бхадде, годха̄ са̄кха̄йа отаритва̄ ваммикам̣ па̄виси, ахам̣ дха̄витва̄ агганан̇гут̣т̣хам̣ аггахесим̣, гахитат̣т̣ха̄нам̣ хаттхейева катва̄ чхиджджитва̄ билам̣ павит̣т̣ха̄’’ти а̄ха. ‘‘хоту, дева, паккагодха̄йа пала̄йантийа̄ ким̣ карисса̄ма, ехи гаччха̄ма̄’’ти. те па̄нӣйам̣ пивитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ агамам̣су.

ра̄джапутто раджджам̣ патва̄ там̣ аггамахесит̣т̣ха̄наматте т̣хапеси, сакка̄расамма̄но панасса̄ наттхи. бодхисатто тасса̄ сакка̄рам̣ ка̄ретука̄мо ран̃н̃о сантике т̣хатва̄ ‘‘нану майам̣ аййе тумха̄кам̣ сантика̄ кин̃чи на лабха̄ма, ким̣ но на олокетха̄’’ти а̄ха. ‘‘та̄та, ахамева ран̃н̃о сантика̄ кин̃чи на лабха̄ми, туйхам̣ ким̣ дасса̄ми, ра̄джа̄пи майхам̣ ида̄ни ким̣ дассати, со аран̃н̃ато а̄гаманака̄ле паккагодхам̣ екакова кха̄дӣ’’ти. ‘‘аййе, на дево еварӯпам̣ кариссати, ма̄ евам̣ авачуттха̄’’ти. атха нам̣ девӣ ‘‘туйхам̣ там̣, та̄та, на па̄кат̣ам̣, ран̃н̃ойева майхан̃ча па̄кат̣а’’нти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

129. ‘‘тадева ме твам̣ видито, ванамаджджхе ратхесабха;

йасса те кхаггабаддхасса, саннаддхасса тирӣт̣ино;

ассаттхадумаса̄кха̄йа, паккагодха̄ пала̄йатха̄’’ти.

таттха тадева̄ти тасмим̣йева ка̄ле ‘‘айам̣ майхам̣ ада̄йако’’ти евам̣ твам̣ видито. ан̃н̃е пана тава сабха̄вам̣ на джа̄нантӣти аттхо. кхаггабаддхасса̄ти баддхакхаггасса. тирӣт̣иноти тирӣт̣аваттханиваттхасса магга̄гаманака̄ле. паккагодха̄ти ан̇га̄рапакка̄ годха̄ пала̄йатха̄ти.

евам̣ ран̃н̃а̄ катадосам̣ парисамаджджхе па̄кат̣ам̣ катва̄ катхеси. там̣ сутва̄ бодхисатто ‘‘аййе, девасса аппийака̄лато пабхути убхиннампи апха̄сукам̣ катва̄ касма̄ идха васатха̄’’ти ватва̄ две га̄тха̄ абха̄си –

130. ‘‘наме намантасса бхадже бхаджантам̣, кичча̄нукуббасса кареййа киччам̣;

на̄наттхака̄масса кареййа аттхам̣, асамбхаджантампи на самбхаджеййа.

131. ‘‘чадже чаджантам̣ ванатхам̣ на кайира̄, апетачиттена на самбхаджеййа;

диджо думам̣ кхӣн̣апхаланти н̃атва̄, ан̃н̃ам̣ самеккхеййа маха̄ хи локо’’ти.

таттха наме намантасса̄ти йо аттани мудучиттена намати, тассева пат̣инамеййа. кичча̄нукуббасса̄ти аттано уппаннам̣ киччам̣ анукуббантассева. анаттхака̄масса̄ти авад̣д̣хика̄масса. ванатхам̣ на кайира̄ти тасмим̣ чаджанте тан̣ха̄снехам̣ на кареййа. апетачиттена̄ти апагатачиттена вираттачиттена. на самбхаджеййа̄ти на сама̄гаччхеййа. ан̃н̃ам̣ самеккхеййа̄ти ан̃н̃ам̣ олокеййа, йатха̄ диджо кхӣн̣апхалам̣ думам̣ руккхам̣ н̃атва̄ ан̃н̃ам̣ пхалабхаритам̣ руккхам̣ гаччхати, татха̄ кхӣн̣ара̄гам̣ пурисам̣ н̃атва̄ ан̃н̃ам̣ сасинехам̣ упагаччхеййа̄ти адхиппа̄йо.

ра̄джа̄ бодхисатте катхенте ева тасса̄ гун̣ам̣ саритва̄ ‘‘бхадде, еттакам̣ ка̄лам̣ тава гун̣ам̣ на саллаккхесим̣, пан̣д̣итассайева катха̄йа саллаккхесим̣, мама апара̄дхам̣ сахантийа̄ идам̣ сакалараджджам̣ туйхамева даммӣ’’ти ватва̄ чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –

132. ‘‘со те карисса̄ми йатха̄нубха̄вам̣, катан̃н̃утам̣ кхаттийе пеккхама̄но;

саббан̃ча те иссарийам̣ дада̄ми, йассиччхасӣ тасса тувам̣ дада̄мӣ’’ти.

таттха соти со ахам̣. йатха̄нубха̄ванти йатха̄сатти йатха̄балам̣. йассиччхасӣти йасса иччхаси, тасса идам̣ раджджам̣ а̄дим̣ катва̄ йам̣ твам̣ иччхаси, там̣ дада̄мӣти.

еван̃ча пана ватва̄ ра̄джа̄ девийа̄ саббиссарийам̣ ада̄си, ‘‘имина̄хам̣ етисса̄ гун̣ам̣ сара̄пито’’ти пан̣д̣итассапи махантам̣ иссарийам̣ ада̄си.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не убхо джайампатика̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су.

тада̄ джайампатика̄ етарахи джайампатика̄ва ахесум̣, пан̣д̣ита̄маччо пана ахамева ахосинти.

паккагодхаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.

[334] 4. ра̄джова̄даджа̄такаван̣н̣ана̄

гавам̣ че тарама̄на̄нанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ра̄джова̄дам̣ а̄раббха катхеси. ваттху тесакун̣аджа̄таке (джа̄. 2.17.1 а̄дайо) а̄ви бхависсати. идха пана саттха̄ ‘‘маха̄ра̄джа, пора̄н̣акара̄джа̄нопи пан̣д̣ита̄нам̣ катхам̣ сутва̄ дхаммена самена раджджам̣ ка̄рента̄ саггапурам̣ пӯрайама̄на̄ гамим̣сӯ’’ти ватва̄ ран̃н̃а̄ йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто сиккхитасаббасиппо исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ раман̣ӣйе химавантападесе ванамӯлапхала̄ха̄ро виха̄си. атха ра̄джа̄ агун̣апарийесако хутва̄ ‘‘аттхи ну кхо ме кочи агун̣ам̣ катхенто’’ти парийесанто антоджане ча бахиджане ча антонагаре ча бахинагаре ча кан̃чи аттано аван̣н̣ава̄дим̣ адисва̄ ‘‘джанападе ну кхо катха’’нти ан̃н̃а̄такавесена джанападам̣ чари. татра̄пи аван̣н̣ава̄дим̣ апассанто аттано гун̣акатхамева сутва̄ ‘‘химавантападесе ну кхо катха’’нти аран̃н̃ам̣ пависитва̄ вичаранто бодхисаттасса ассамам̣ патва̄ там̣ абхива̄детва̄ катапат̣исантха̄ро екамантам̣ нисӣди.

тада̄ бодхисатто аран̃н̃ато парипакка̄ни нигродхапхала̄ни а̄харитва̄ парибхун̃джи, та̄ни хонти мадхура̄ни оджаванта̄ни саккхарачун̣н̣асамараса̄ни. со ра̄джа̄нампи а̄мантетва̄ ‘‘имам̣ маха̄пун̃н̃а, нигродхапаккапхалам̣ кха̄дитва̄ па̄нӣйам̣ пива̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ татха̄ катва̄ бодхисаттам̣ пуччхи ‘‘ким̣ ну кхо, бханте, имам̣ нигродхапаккам̣ ати вийа мадхура’’нти? ‘‘маха̄пун̃н̃а, нӯна ра̄джа̄ дхаммена самена раджджам̣ ка̄рети, тенетам̣ мадхуранти. ран̃н̃о адхаммикака̄ле амадхурам̣ ну кхо, бханте, хотӣ’’ти. ‘‘а̄ма, маха̄пун̃н̃а, ра̄джӯсу адхаммикесу теламадхупха̄н̣ита̄дӣнипи ванамӯлапхала̄нипи амадхура̄ни хонти нироджа̄ни, на кевалам̣ ета̄ни, сакалампи рат̣т̣хам̣ нироджам̣ касат̣ам̣ хоти. тесу пана дхаммикесу сабба̄ни та̄ни мадхура̄ни хонти оджаванта̄ни, сакалампи рат̣т̣хам̣ оджавантамева хотӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘евам̣ бхависсати, бханте’’ти аттано ра̄джабха̄вам̣ аджа̄на̄петва̄ва бодхисаттам̣ вандитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ ‘‘та̄пасасса вачанам̣ вӣмам̣сисса̄мӣ’’ти адхаммена раджджам̣ ка̄ретва̄ ‘‘ида̄ни джа̄нисса̄мӣ’’ти кин̃чи ка̄лам̣ вӣтина̄метва̄ пуна таттха гантва̄ там̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди.

бодхисаттописса татхева ватва̄ нигродхапаккам̣ ада̄си, там̣ тасса титтакарасам̣ ахоси. ра̄джа̄ ‘‘амадхурам̣ нираса’’нти саха кхел̣ена чхад̣д̣етва̄ ‘‘титтакам̣, бханте’’ти а̄ха. бодхисатто ‘‘маха̄пун̃н̃а, нӯна ра̄джа̄ адхаммико бхависсати. ра̄джӯнан̃хи адхаммикака̄ле аран̃н̃е пхала̄пхалам̣ а̄дим̣ катва̄ саббам̣ амадхурам̣ нироджам̣ джа̄та’’нти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –

133. ‘‘гаве че тарама̄на̄нам̣, джимхам̣ гаччхати пун̇гаво;

сабба̄ та̄ джимхам̣ гаччханти, нетте джимхам̣ гате сати.

134. ‘‘евамева мануссесу, йо хоти сет̣т̣хасаммато;

со че адхаммам̣ чарати, пагева итара̄ паджа̄;

саббам̣ рат̣т̣хам̣ дукхам̣ сети, ра̄джа̄ че хоти адхаммико.

135. ‘‘гавам̣ че тарама̄на̄нам̣, уджум̣ гаччхати пун̇гаво;

сабба̄ га̄вӣ уджум̣ йанти, нетте уджум̣ гате сати.

136. ‘‘евамева мануссесу, йо хоти сет̣т̣хасаммато;

со саче дхаммам̣ чарати, пагева итара̄ паджа̄;

саббам̣ рат̣т̣хам̣ сукхам̣ сети, ра̄джа̄ че хоти дхаммико’’ти.

таттха гаванти гуннам̣. тарама̄на̄нанти надим̣ отаранта̄нам̣. джимханти кут̣илам̣ ван̇кам̣. неттети на̄йаке гахетва̄ гаччханте гаваджет̣т̣хаке усабхе пун̇гаве. пагева итара̄ паджа̄ти итаре сатта̄ пуретарамева адхаммам̣ чарантӣти аттхо. дукхам̣ сетӣти на кевалам̣ сети, чатӯсупи ирийа̄патхесу дуккхамева виндати. адхаммикоти йади ра̄джа̄ чханда̄диагатигаманавасена адхаммико хоти. сукхам̣ сетӣти саче ра̄джа̄ агатигаманам̣ паха̄йа дхаммико хоти, саббам̣ рат̣т̣хам̣ чатӯсу ирийа̄патхесу сукхаппаттамева хотӣти.

ра̄джа̄ бодхисаттасса дхаммам̣ сутва̄ аттано ра̄джабха̄вам̣ джа̄на̄петва̄ ‘‘бханте, пуббе нигродхапаккам̣ ахамева мадхурам̣ катва̄ титтакам̣ ака̄сим̣, ида̄ни пуна мадхурам̣ карисса̄мӣ’’ти бодхисаттам̣ вандитва̄ нагарам̣ гантва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ренто саббам̣ пат̣ипа̄катикам̣ ака̄си.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, та̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.

ра̄джова̄даджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.

[335] 5. джамбукаджа̄такаван̣н̣ана̄

браха̄ павад̣д̣хака̄йо соти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто девадаттасса сугата̄лайакаран̣ам̣ а̄раббха катхеси. ваттху хет̣т̣ха̄ виттха̄ритамева, айам̣ панеттха сан̇кхепо. саттха̄ра̄ ‘‘са̄рипутта, девадатто тумхе дисва̄ ким̣ ака̄сӣ’’ти вутто тхеро а̄ха ‘‘бханте, со тумха̄кам̣ анукаронто мама хаттхе бӣджаним̣ датва̄ нипаджджи. атха нам̣ кока̄лико уре джан̣н̣уна̄ пахари, ити со тумха̄кам̣ анукаронто дуккхам̣ анубхавӣ’’ти. там̣ сутва̄ саттха̄ ‘‘на кхо, са̄рипутта, девадатто ида̄нева мама анукаронто дуккхам̣ анубхоти, пуббепеса анубхосийева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сӣхайонийам̣ ниббаттитва̄ химаванте гуха̄йам̣ васанто екадивасам̣ махим̣сам̣ вадхитва̄ мам̣сам̣ кха̄дитва̄ па̄нӣйам̣ пивитва̄ гухам̣ а̄гаччхати. еко син̇га̄ло там̣ дисва̄ пала̄йитум̣ асакконто урена нипаджджи, ‘‘ким̣ джамбука̄’’ти ча вутте ‘‘упат̣т̣хахисса̄ми там̣, бхадданте’’ти а̄ха. сӣхо ‘‘тена хи ехӣ’’ти там̣ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ нетва̄ дивасе дивасе мам̣сам̣ а̄харитва̄ посеси. тасса сӣхавигха̄сена тхӯласарӣратам̣ паттасса екадивасам̣ ма̄но уппаджджи. со сӣхам̣ упасан̇камитва̄ а̄ха ‘‘ахам̣, са̄ми, ниччака̄лам̣ тумха̄кам̣ палибодхо, тумхе ниччам̣ мам̣сам̣ а̄харитва̄ мам̣ посетха, аджджа тумхе идхева хотха, ахам̣ екам̣ ва̄ран̣ам̣ вадхитва̄ мам̣сам̣ кха̄дитва̄ тумха̄кампи а̄харисса̄мӣ’’ти. сӣхо ‘‘ма̄ те, джамбука, етам̣ руччи, на твам̣ ва̄ран̣ам̣ вадхитва̄ мам̣сакха̄дакайонийам̣ ниббатто, ахам̣ те ва̄ран̣ам̣ вадхитва̄ дасса̄ми, ва̄ран̣о на̄ма маха̄ка̄йо павад̣д̣хака̄йо, ма̄ ва̄ран̣ам̣ ган̣хи, мама вачанам̣ карохӣ’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха.

137. ‘‘браха̄ павад̣д̣хака̄йо со, дӣгхада̄т̣хо ча джамбука;

на твам̣ таттха куле джа̄то, йаттха ган̣ханти кун̃джара’’нти.

таттха браха̄ти маханто. павад̣д̣хака̄йоти уддхам̣ уггатака̄йо. дӣгхада̄т̣хоти дӣгхаданто техи дантехи тумха̄дисе пахаритва̄ джӣвитаккхайе па̄пети. йаттха̄ти йасмим̣ сӣхакуле джа̄та̄ маттава̄ран̣ам̣ ган̣ханти, твам̣ на таттха джа̄то, син̇га̄лакуле пана джа̄тосӣти аттхо.

син̇га̄ло сӣхена ва̄ритойева гуха̄ никкхамитва̄ тиккхаттум̣ ‘‘букка букка̄’’ти син̇га̄ликам̣ надам̣ надитва̄ паббатакӯт̣е т̣хито паббатапа̄дам̣ олокенто екам̣ ка̄л̣ава̄ран̣ам̣ паббатапа̄дена а̄гаччхантам̣ дисва̄ уллан̇гхитва̄ ‘‘тасса кумбхе патисса̄мӣ’’ти париваттитва̄ па̄дамӯле пати. ва̄ран̣о пуримапа̄дам̣ уккхипитва̄ тасса маттхаке патит̣т̣ха̄песи, сӣсам̣ бхиджджитва̄ чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ джа̄там̣. со таттхева ануттхунанто сайи, ва̄ран̣о кон̃чана̄дам̣ каронто пакка̄ми. бодхисатто гантва̄ паббатаматтхаке т̣хито там̣ вина̄саппаттам̣ дисва̄ ‘‘аттано ма̄нам̣ нисса̄йа нат̣т̣хо син̇га̄ло’’ти тиссо га̄тха̄ абха̄си –

138. ‘‘асӣхо сӣхама̄нена, йо атта̄нам̣ викуббати;

коттхӯва гаджама̄саджджа, сети бхӯмйа̄ ануттхунам̣.

139. ‘‘йасассино уттамапуггаласса, сан̃джа̄такхандхасса махаббаласса;

асамеккхийа тха̄мабалӯпапаттим̣, са сети на̄гена хатойам̣ джамбуко.

140. ‘‘йо чӣдха каммам̣ куруте пама̄йа, тха̄маббалам̣ аттани сам̣видитва̄;

джаппена мантена субха̄ситена, париккхава̄ со випулам̣ джина̄тӣ’’ти.

таттха викуббатӣти париваттети. коттхӯва̄ти син̇га̄ло вийа. ануттхунанти ануттхунанто. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ айам̣ коттху махантам̣ гаджам̣ патва̄ ануттхунанто бхӯмийам̣ сети, евам̣ йо ан̃н̃о дуббало балавата̄ виггахам̣ кароти, сопи еварӯпова хотӣти.

йасассиноти иссарийавато. уттамапуггаласса̄ти ка̄йабалена ча н̃а̄н̣абалена ча уттамапуггаласса. сан̃джа̄такхандхасса̄ти сусан̣т̣хитамаха̄кхандхасса. махаббаласса̄ти маха̄тха̄масса. тха̄мабалӯпапаттинти еварӯпасса сӣхасса тха̄масан̇кха̄там̣ балан̃чева сӣхаджа̄тисан̇кха̄там̣ упапаттин̃ча аджа̄нитва̄, ка̄йатха̄ман̃ча н̃а̄н̣абалан̃ча сӣхаупапаттин̃ча аджа̄нитва̄ти аттхо. са сетӣти атта̄нампи сӣхена садисам̣ ман̃н̃ама̄но, со айам̣ джамбуко на̄гена хато матасайанам̣ сети.

пама̄йа̄ти паминитва̄ упапариккхитва̄. ‘‘пама̄н̣а̄’’типи па̄т̣хо, аттано пама̄н̣ам̣ гахетва̄ йо аттано пама̄н̣ена каммам̣ курутети аттхо. тха̄маббаланти тха̄масан̇кха̄там̣ балам̣, ка̄йатха̄ман̃ча н̃а̄н̣абалан̃ча̄типи аттхо. джаппена̄ти джапена, аджджхенена̄ти аттхо. мантена̄ти ан̃н̃ехи пан̣д̣итехи саддхим̣ мантетва̄ каран̣ена. субха̄ситена̄ти сачча̄дигун̣айуттена анаваджджавачанена. париккхава̄ти париккха̄сампанно. со випулам̣ джина̄тӣти йо еварӯпо хоти, йам̣ кин̃чи каммам̣ курума̄но аттано тха̄ман̃ча балан̃ча н̃атва̄ джаппамантавасена париччхиндитва̄ субха̄ситам̣ бха̄санто кароти, со випулам̣ махантам̣ аттхам̣ джина̄ти на париха̄йатӣти.

евам̣ бодхисатто има̄хи тӣхи га̄тха̄хи имасмим̣ локе каттаббайуттакам̣ каммам̣ катхеси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ син̇га̄ло девадатто ахоси, сӣхо пана ахамева ахоси’’нти.

джамбукаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.

[336] 6. браха̄чхаттаджа̄такаван̣н̣ана̄

тин̣ам̣ тин̣анти лапасӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто кухакабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. паччуппаннаваттху катхитамева.

атӣте пана ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса аттхадхамма̄нуса̄сако амаччо ахоси. ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ махатийа̄ сена̄йа косалара̄джа̄нам̣ аббхуггантва̄ са̄ваттхим̣ патва̄ йуддхена нагарам̣ пависитва̄ ра̄джа̄нам̣ ган̣хи. косаларан̃н̃о пана путто чхатто на̄ма кума̄ро аттхи. со ан̃н̃а̄такавесена никкхамитва̄ таккасилам̣ гантва̄ тайо веде ча ат̣т̣ха̄раса сиппа̄ни ча угган̣хитва̄ таккасилато никкхамма саббасамайасиппа̄ни сиккханто екам̣ паччантага̄мам̣ па̄пун̣и. там̣ нисса̄йа пан̃часатата̄паса̄ аран̃н̃е пан̣н̣аса̄ла̄су васанти. кума̄ро те упасан̇камитва̄ ‘‘имесампи сантике кин̃чи сиккхисса̄мӣ’’ти паббаджитва̄ йам̣ те джа̄нанти, там̣ саббам̣ угган̣хи. со апарабха̄ге ган̣асаттха̄ джа̄то.

атхекадивасам̣ исиган̣ам̣ а̄мантетва̄ ‘‘ма̄риса̄, касма̄ маджджхимадесам̣ на гаччхатха̄’’ти пуччхи. ‘‘ма̄риса, маджджхимадесе манусса̄ на̄ма пан̣д̣ита̄, те пан̃хам̣ пуччханти, анумоданам̣ ка̄ра̄пенти, ман̇галам̣ бхан̣а̄пенти, асакконте гараханти, майам̣ тена бхайена на гаччха̄ма̄’’ти. ‘‘ма̄ тумхе бха̄йатха, ахаметам̣ саббам̣ карисса̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи гаччха̄ма̄’’ти саббе аттано аттано кха̄рививидхама̄да̄йа анупуббена ба̄ра̄н̣асим̣ патта̄. ба̄ра̄н̣асира̄джа̄пи косалараджджам̣ аттано хаттхагатам̣ катва̄ таттха ра̄джайутте т̣хапетва̄ сайам̣ таттха виджджама̄нам̣ дханам̣ гахетва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ уййа̄не лохача̄т̣ийо пӯра̄петва̄ нидахитва̄ тасмим̣ самайе ба̄ра̄н̣асийамева васати. атха те исайо ра̄джуййа̄не раттим̣ васитва̄ пунадивасе нагарам̣ бхиккха̄йа пависитва̄ ра̄джадва̄рам̣ агамам̣су. ра̄джа̄ тесам̣ ирийа̄патхессу пасӣдитва̄ паккоса̄петва̄ маха̄тале нисӣда̄петва̄ йа̄гукхаджджакам̣ датва̄ йа̄ва бхаттака̄ла̄ там̣ там̣ пан̃хам̣ пуччхи. чхатто ран̃н̃о читтам̣ а̄ра̄дхенто саббапан̃хе виссаджджетва̄ бхаттакичча̄васа̄не вичитрам̣ анумоданам̣ ака̄си. ра̄джа̄ сут̣т̣хутарам̣ пасанно пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ саббепи те уййа̄не ва̄са̄песи.

чхатто нидхиуддхаран̣амантам̣ джа̄на̄ти. со таттха васанто ‘‘кахам̣ ну кхо имина̄ мама питу сантакам̣ дханам̣ нидахита’’нти мантам̣ париваттетва̄ олокенто уййа̄не нидахитабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘идам̣ дханам̣ гахетва̄ мама раджджам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ та̄пасе а̄мантетва̄ ‘‘ма̄риса̄, ахам̣ косаларан̃н̃о путто, ба̄ра̄н̣асиран̃н̃а̄ амха̄кам̣ радждже гахите ан̃н̃а̄такавесена никкхамитва̄ еттакам̣ ка̄лам̣ аттано джӣвитам̣ анураккхим̣, ида̄ни куласантакам̣ дханам̣ ладдхам̣, ахам̣ етам̣ а̄да̄йа гантва̄ аттано раджджам̣ ган̣хисса̄ми, тумхе ким̣ кариссатха̄’’ти а̄ха. ‘‘майампи тайа̄ва саддхим̣ гамисса̄ма̄’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти маханте маханте чаммапасиббаке ка̄ретва̄ раттибха̄ге бхӯмим̣ кхан̣итва̄ дханача̄т̣ийо уддхаритва̄ пасиббакесу дханам̣ паккхипитва̄ ча̄т̣ийо тин̣асса пӯра̄петва̄ пан̃ча ча исисата̄ни ан̃н̃е ча мануссе дханам̣ га̄ха̄петва̄ пала̄йитва̄ са̄ваттхим̣ гантва̄ саббе ра̄джайутте га̄ха̄петва̄ раджджам̣ гахетва̄ па̄ка̄раат̣т̣а̄лака̄дипат̣исан̇кхаран̣ам̣ ка̄ра̄петва̄ пуна сапаттаран̃н̃а̄ йуддхена аггахетаббам̣ катва̄ нагарам̣ аджджха̄васати. ба̄ра̄н̣асиран̃н̃опи ‘‘та̄паса̄ уййа̄нато дханам̣ гахетва̄ пала̄та̄’’ти а̄рочайим̣су. со уййа̄нам̣ гантва̄ ча̄т̣ийо вивара̄петва̄ тин̣амева пасси, тасса дханам̣ нисса̄йа маханто соко уппаджджи. со нагарам̣ гантва̄ ‘‘тин̣ам̣ тин̣а’’нти виппалапанто чарати, на̄сса кочи сокам̣ нибба̄петум̣ саккоти.

бодхисатто чинтеси ‘‘ран̃н̃о маханто соко, виппалапанто чарати, т̣хапетва̄ кхо пана мам̣ на̄сса ан̃н̃о кочи сокам̣ винодетум̣ саматтхо, ниссокам̣ нам̣ карисса̄мӣ’’ти. со екадивасам̣ тена саддхим̣ сукханисинно тасса виппалапанака̄ле пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

141. ‘‘тин̣ам̣ тин̣анти лапаси, ко ну те тин̣ама̄хари;

ким̣ ну те тин̣акиччаттхи, тин̣амева пабха̄сасӣ’’ти.

таттха ким̣ ну те тин̣акиччаттхӣти ким̣ ну тава тин̣ена киччам̣ ка̄таббам̣ аттхи. тин̣амева пабха̄сасӣти тван̃хи кевалам̣ ‘‘тин̣ам̣ тин̣а’’нти тин̣амева пабха̄саси, ‘‘асукатин̣ам̣ на̄ма̄’’ти на катхеси, тин̣ана̄мам̣ та̄васса катхехи ‘‘асукатин̣ам̣ на̄ма̄’’ти, майам̣ те а̄харисса̄ма, атха пана те тин̣енаттхо наттхи, никка̄ран̣а̄ ма̄ виппалапӣти.

там̣ сутва̄ ра̄джа̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

142. ‘‘идха̄гама̄ брахмача̄рӣ, браха̄ чхатто бахуссуто;

со ме саббам̣ сама̄да̄йа, тин̣ам̣ никкхиппа гаччхатӣ’’ти.

таттха браха̄ти дӣгхо. чхаттоти тасса на̄мам̣. саббам̣ сама̄да̄йа̄ти саббам̣ дханам̣ гахетва̄. тин̣ам̣ никкхиппа гаччхатӣти ча̄т̣ӣсу тин̣ам̣ никкхипитва̄ гатоти дассенто евама̄ха.

там̣ сутва̄ бодхисатто татийам̣ га̄тхама̄ха –

143. ‘‘еветам̣ хоти каттаббам̣, аппена бахумиччхата̄;

саббам̣ сакасса а̄да̄нам̣, ана̄да̄нам̣ тин̣асса ча̄’’ти.

тассаттхо – аппена тин̣ена бахудханам̣ иччхата̄ евам̣ етам̣ каттаббам̣ хоти, йадидам̣ питу сантакатта̄ сакасса дханасса саббам̣ а̄да̄нам̣ агайхӯпагасса тин̣асса ча ана̄да̄нам̣. ити, маха̄ра̄джа, со браха̄ чхатто гахетаббайуттакам̣ аттано питу сантакам̣ дханам̣ гахетва̄ аггахетаббайуттакам̣ тин̣ам̣ ча̄т̣ӣсу паккхипитва̄ гато, таттха ка̄ паридевана̄ти.

там̣ сутва̄ ра̄джа̄ чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –

144. ‘‘сӣлаванто на куббанти, ба̄ло сӣла̄ни куббати;

аниччасӣлам̣ дуссӣлйам̣, ким̣ пан̣д̣иччам̣ кариссатӣ’’ти.

таттха сӣлавантоти йе сӣласампанна̄ брахмача̄райо, те еварӯпам̣ на куббанти. ба̄ло сӣла̄ни куббатӣти ба̄ло пана дура̄ча̄ро еварӯпа̄ни аттано ана̄ча̄расан̇кха̄та̄ни сӣла̄ни кароти. аниччасӣланти аддхувена дӣгхараттам̣ аппаваттена сӣлена саманна̄гатам̣. дуссӣлйанти дуссӣлам̣. ким̣ пан̣д̣иччам̣ кариссатӣти еварӯпам̣ пуггалам̣ ба̄хусаччапарибха̄витам̣ пан̣д̣иччам̣ ким̣ кариссати ким̣ сампа̄дессати, випаттимевасса кариссатӣти. там̣ гараханто ватва̄ со та̄йа бодхисаттасса катха̄йа ниссоко хутва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄реси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ браха̄чхатто кухакабхиккху ахоси, пан̣д̣ита̄маччо пана ахамева ахоси’’нти.

браха̄чхаттаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.

[337] 7. пӣт̣хаджа̄такаван̣н̣ана̄

на те пӣт̣хамада̄йимха̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со кира джанападато джетаванам̣ гантва̄ паттачӣварам̣ пат̣иса̄метва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ са̄ман̣ерадахаре пуччхи ‘‘а̄вусо, са̄ваттхийам̣ а̄гантукабхиккхӯнам̣ ке упака̄рака̄’’ти. ‘‘а̄вусо, ана̄тхапин̣д̣ико на̄ма маха̄сет̣т̣хи, виса̄кха̄ на̄ма маха̄упа̄сика̄ ете бхиккхусан̇гхасса упака̄рака̄ ма̄та̄питут̣т̣ха̄нийа̄’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти пунадивасе па̄това екабхиккхуссапи апавит̣т̣хака̄ле ана̄тхапин̣д̣икасса гхарадва̄рам̣ агама̄си. там̣ авела̄йа гататта̄ кочи на олокеси. со тато кин̃чи алабхитва̄ виса̄кха̄йа гхарадва̄рам̣ гато. татра̄пи атипа̄това гататта̄ кин̃чи на лабхи. со таттха таттха вичаритва̄ пуна̄гаччханто йа̄гуйа̄ нит̣т̣хита̄йа гато, пунапи таттха таттха вичаритва̄ бхатте нит̣т̣хите гато. со виха̄рам̣ гантва̄ ‘‘двепи кула̄ни ассаддха̄ни аппасанна̄ни ева, име бхиккхӯ пана ‘саддха̄ни пасанна̄нӣ’ти катхентӣ’’ти та̄ни кула̄ни парибхаванто чарати.

атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, асуко кира джа̄нападо бхиккху атика̄лассева куладва̄рам̣ гато бхиккхам̣ алабхитва̄ кула̄ни парибхаванто чаратӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте там̣ бхиккхум̣ паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира бхиккхӯ’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте ‘‘касма̄ твам̣ бхиккху куджджхаси, пуббе ануппанне буддхе та̄паса̄пи та̄ва куладва̄рам̣ гантва̄ бхиккхам̣ алабхитва̄ на куджджхим̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ апарабха̄ге та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ химаванте чирам̣ васитва̄ лон̣амбиласеванаттха̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ уййа̄не васитва̄ пунадивасе нагарам̣ бхиккха̄йа па̄виси. тада̄ ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи саддхо хоти пасанно. бодхисатто ‘‘катарам̣ кулагхарам̣ саддха’’нти пуччхитва̄ ‘‘сет̣т̣хигхара’’нти сутва̄ сет̣т̣хино гхарадва̄рам̣ агама̄си. тасмим̣ кхан̣е сет̣т̣хи ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ гато, манусса̄пи нам̣ на пассим̣су, со ниваттитва̄ гаччхати. атха нам̣ сет̣т̣хи ра̄джакулато ниваттанто дисва̄ вандитва̄ бхиккха̄бха̄джанам̣ гахетва̄ гхарам̣ нетва̄ нисӣда̄петва̄ па̄дадхованателамаккханайа̄гукхаджджака̄дӣхи сантаппетва̄ антара̄бхатте кин̃чи ка̄ран̣ам̣ апуччхитва̄ катабхаттакиччам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисинно ‘‘бханте, амха̄кам̣ гхарадва̄рам̣ а̄гата̄ на̄ма йа̄чака̄ ва̄ дхаммикасаман̣абра̄хман̣а̄ ва̄ сакка̄расамма̄нам̣ алабхитва̄ гатапубба̄ на̄ма наттхи, тумхе пана аджджа амха̄кам̣ да̄ракехи адит̣т̣хатта̄ а̄санам̣ ва̄ па̄нӣйам̣ ва̄ па̄дадхованам̣ ва̄ йа̄губхаттам̣ ва̄ алабхитва̄ва гата̄, айам̣ амха̄кам̣ досо, там̣ но кхамитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

145. ‘‘на те пӣт̣хамада̄йимха̄, на па̄нам̣ напи бходжанам̣;

брахмача̄ри кхамассу ме, етам̣ пасса̄ми аччайа’’нти.

таттха на те пӣт̣хамада̄йимха̄ти пӣт̣хампи те на да̄пайимха.

там̣ сутва̄ бодхисатто дутийам̣ га̄тхама̄ха –

146. ‘‘нева̄бхисаджджа̄ми на ча̄пи куппе, на ча̄пи ме аппийама̄си кин̃чи;

атхопи ме а̄си мановитакко, ета̄дисо нӯна куласса дхаммо’’ти.

таттха нева̄бхисаджджа̄мӣти нева лагга̄ми. ета̄дисоти ‘‘имасса куласса ета̄дисо нӯна сабха̄во, ада̄йакавам̣со еса бхависсатӣ’’ти евам̣ ме мановитакко уппанно.

там̣ сутва̄ сет̣т̣хи итара̄ две га̄тха̄ абха̄си –

147. ‘‘есасма̄кам̣ куле дхаммо, питупита̄махо сада̄;

а̄санам̣ удакам̣ паджджам̣, саббетам̣ нипада̄масе.

148. ‘‘есасма̄кам̣ куле дхаммо, питупита̄махо сада̄;

саккаччам̣ упатит̣т̣ха̄ма, уттамам̣ вийа н̃а̄така’’нти.

таттха дхаммоти сабха̄во. питупита̄махоти питӯнан̃ча пита̄маха̄нан̃ча сантако. удаканти па̄дадхованаудакам̣. паджджанти па̄дамаккханателам̣. саббетанти саббам̣ етам̣. нипада̄масети ника̄рапака̄ра̄ упасагга̄, да̄масети аттхо, дада̄ма̄ти вуттам̣ хоти. имина̄ йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄ да̄йакавам̣со амха̄кам̣ вам̣соти дассети. уттамам̣ вийа н̃а̄таканти ма̄тарам̣ вийа питарам̣ вийа ча майам̣ дхаммикам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ дисва̄ саккаччам̣ сахаттхена упат̣т̣хаха̄ма̄ти аттхо.

бодхисатто пана катипа̄хам̣ ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хино дхаммам̣ десенто таттха васитва̄ пуна химавантамева гантва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ брахмалокапара̄йан̣о ахоси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не со бхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. тада̄ ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи а̄нандо ахоси, та̄пасо пана ахамева ахосинти.

пӣт̣хаджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.

[338] 8. тхусаджа̄такаван̣н̣ана̄

видитам̣ тхусанти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто аджа̄тасаттум̣ а̄раббха катхеси. тасмим̣ кира ма̄тукуччхигате тасса ма̄ту косалара̄джадхӣта̄йа бимбиса̄раран̃н̃о даккхин̣аджа̄н̣улохитапиванадохал̣о уппаджджитва̄ пан̣д̣у ахоси. са̄ парича̄рика̄хи пуччхита̄ та̄сам̣ таматтхам̣ а̄рочеси. ра̄джа̄пи сутва̄ немиттаке паккоса̄петва̄ ‘‘девийа̄ кира еварӯпо дохал̣о уппанно, тасса ка̄ ниппхаттӣ’’ти пуччхи. немиттака̄ ‘‘девийа̄ куччхимхи ниббаттакасатто тумхе ма̄ретва̄ раджджам̣ ган̣хиссатӣ’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ ‘‘саче мама путто мам̣ ма̄ретва̄ раджджам̣ ган̣хиссати, ко еттха досо’’ти даккхин̣аджа̄н̣ум̣ саттхена пха̄ла̄петва̄ лохитам̣ суван̣н̣атат̣т̣акена га̄ха̄петва̄ девийа̄ па̄йеси. са̄ чинтеси ‘‘саче мама куччхийам̣ ниббатто путто питарам̣ ма̄рессати, ким̣ ме тена̄’’ти. са̄ габбхапа̄танаттхам̣ куччхим̣ мадда̄песи.

ра̄джа̄ н̃атва̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘бхадде майхам̣ кира путто мам̣ ма̄ретва̄ раджджам̣ ган̣хиссати, на кхо пана̄хам̣ аджаро амаро, путтамукхам̣ пасситум̣ ме дехи, ма̄ ито пабхути еварӯпам̣ каммам̣ ака̄сӣ’’ти а̄ха. са̄ тато пат̣т̣ха̄йа уййа̄нам̣ гантва̄ куччхим̣ мадда̄песи. ра̄джа̄ н̃атва̄ тато пат̣т̣ха̄йа уййа̄нагаманам̣ нива̄реси. са̄ парипун̣н̣агаббха̄ путтам̣ виджа̄йи. на̄маггахан̣адивасе часса аджа̄тассева питу саттубха̄вато ‘‘аджа̄тасатту’’твева на̄мамакам̣су. тасмим̣ кума̄рапариха̄рена вад̣д̣ханте саттха̄ екадивасам̣ пан̃часатабхиккхупаривуто ран̃н̃о нивесанам̣ гантва̄ нисӣди. ра̄джа̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйабходжанӣйена паривиситва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ дхаммам̣ сун̣анто нисӣди. тасмим̣ кхан̣е кума̄рам̣ ман̣д̣етва̄ ран̃н̃о адам̣су. ра̄джа̄ балавасинехена путтам̣ гахетва̄ ӯрумхи нисӣда̄петва̄ путтагатена пемена путтамева мама̄йанто на дхаммам̣ сун̣а̄ти. саттха̄ тасса пама̄дабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, пуббе ра̄джа̄но путте а̄сан̇кама̄на̄ пат̣иччханне ка̄ретва̄ ‘амха̄кам̣ аччайена нӣхаритва̄ радждже патит̣т̣ха̄пеййа̄тха̄’ти а̄н̣а̄песу’’нти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто таккасила̄йам̣ диса̄па̄моккхаа̄чарийо хутва̄ бахӯ ра̄джакума̄ре ча бра̄хман̣акума̄ре ча сиппам̣ ва̄чеси. ба̄ра̄н̣асиран̃н̃опи путто сол̣асавассака̄ле тасса сантикам̣ гантва̄ тайо веде ча саббасиппа̄ни ча угган̣хитва̄ парипун̣н̣асиппо а̄чарийам̣ а̄пуччхи. а̄чарийо ан̇гавиджджа̄васена там̣ олокенто ‘‘имасса путтам̣ нисса̄йа антара̄йо пан̃н̃а̄йати, тамахам̣ аттано а̄нубха̄вена харисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ чатассо га̄тха̄ бандхитва̄ ра̄джакума̄расса ада̄си, еван̃ча пана там̣ вадеси ‘‘та̄та, пат̣хамам̣ га̄тхам̣ радждже патит̣т̣ха̄йа тава путтасса сол̣асавассака̄ле бхаттам̣ бхун̃джанто вадеййа̄си, дутийам̣ маха̄упат̣т̣ха̄нака̄ле, татийам̣ па̄са̄дам̣ абхирухама̄но сопа̄насӣсе т̣хатва̄, чатуттхам̣ сайанасиригаббхам̣ пависанто умма̄ре т̣хатва̄’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ а̄чарийам̣ вандитва̄ гато опарадждже патит̣т̣ха̄йа питу аччайена радждже патит̣т̣ха̄си. тасса путто сол̣асавассака̄ле ран̃н̃о уййа̄накӣл̣а̄дӣнам̣ аттха̄йа никкхамантасса сиривибхавам̣ дисва̄ питарам̣ ма̄ретва̄ раджджам̣ гахетука̄мо хутва̄ аттано упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ катхеси. те ‘‘са̄дху дева, махаллакака̄ле ладдхена иссарийена ко аттхо, йена кеначи упа̄йена ра̄джа̄нам̣ ма̄ретва̄ раджджам̣ ган̣хитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вадим̣су. кума̄ро ‘‘висам̣ кха̄да̄петва̄ ма̄ресса̄мӣ’’ти питара̄ саддхим̣ са̄йама̄сам̣ бхун̃джанто висам̣ гахетва̄ нисӣди. ра̄джа̄ бхаттапа̄тийам̣ бхатте аччхупантейева пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

149. ‘‘видитам̣ тхусам̣ ундура̄нам̣, видитам̣ пана тан̣д̣улам̣;

тхусам̣ тхусам̣ виваджджетва̄, тан̣д̣улам̣ пана кха̄даре’’ти.

таттха видитанти ка̄л̣аваддалепи андхака̄ре ундура̄нам̣ тхусо тхусабха̄вена тан̣д̣уло ча тан̣д̣улабха̄вена видито па̄кат̣ойева. идха пана лин̇гавипалла̄савасена ‘‘тхусам̣ тан̣д̣ула’’нти вуттам̣. кха̄дарети тхусам̣ тхусам̣ ваджджетва̄ тан̣д̣уламева кха̄данти. идам̣ вуттам̣ хоти – та̄та кума̄ра, йатха̄ ундура̄нам̣ андхака̄репи тхусо тхусабха̄вена тан̣д̣уло ча тан̣д̣улабха̄вена па̄кат̣о, те тхусам̣ ваджджетва̄ тан̣д̣уламева кха̄данти, евамева мамапи тава висам̣ гахетва̄ нисиннабха̄во па̄кат̣оти.

кума̄ро ‘‘н̃а̄томхӣ’’ти бхӣто бхаттапа̄тийам̣ висам̣ па̄тетум̣ ависахитва̄ ут̣т̣ха̄йа ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ гато. со таматтхам̣ аттано упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ а̄рочетва̄ ‘‘аджджа та̄вамхи н̃а̄то, ида̄ни катхам̣ ма̄ресса̄мӣ’’ти пуччхи. те тато пат̣т̣ха̄йа уййа̄не пат̣иччханна̄ хутва̄ никан̣н̣икавасена мантайама̄на̄ ‘‘аттхеко упа̄йо, кхаггам̣ саннайхитва̄ маха̄упат̣т̣ха̄нам̣ гатака̄ле амачча̄нам̣ антаре т̣хатва̄ ран̃н̃о паматтабха̄вам̣ н̃атва̄ кхаггена пахаритва̄ ма̄ретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваваттхапесум̣. кума̄ро ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ маха̄упат̣т̣ха̄нака̄ле саннаддхакхагго хутва̄ гантва̄ ито чито ча ран̃н̃о пахаран̣ока̄сам̣ упадха̄рети. тасмим̣ кхан̣е ра̄джа̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

150. ‘‘йа̄ мантана̄ аран̃н̃асмим̣, йа̄ ча га̄ме никан̣н̣ика̄;

йан̃четам̣ ити чӣти ча, етампи видитам̣ майа̄’’ти.

таттха аран̃н̃асминти уййа̄не. никан̣н̣ика̄ти кан̣н̣амӯле мантана̄. йан̃четам̣ ити чӣти ча̄ти йан̃ча етам̣ ида̄ни мама пахаран̣ока̄сапарийесанам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – та̄та кума̄ра, йа̄ еса̄ тава аттано упат̣т̣ха̄кехи саддхим̣ уййа̄не ча га̄ме ча никан̣н̣ика̄ мантана̄, йан̃четам̣ ида̄ни мама ма̄ран̣аттха̄йа ити чӣти ча каран̣ам̣, етампи саббам̣ майа̄ н̃а̄танти.

кума̄ро ‘‘джа̄на̄ти ме верибха̄вам̣ пита̄’’ти тато пала̄йитва̄ упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ а̄рочеси. те саттат̣т̣ха дивасе атиккамитва̄ ‘‘кума̄ра, на те пита̄, верибха̄вам̣ джа̄на̄ти, таккаматтена твам̣ евам̣сан̃н̃ӣ ахоси, ма̄рехи на’’нти вадим̣су. со екадивасам̣ кхаггам̣ гахетва̄ сопа̄наматтхаке габбхадва̄ре ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ сопа̄наматтхаке т̣хито татийам̣ га̄тхама̄ха –

151. ‘‘дхаммена кира джа̄тасса, пита̄ путтасса маккат̣о;