5. кумбхавагго

[291] 1. сура̄гхат̣аджа̄такаван̣н̣ана̄

саббака̄мададам̣ кумбханти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ана̄тхапин̣д̣икасса бха̄гинеййам̣ а̄раббха катхеси. со кира ма̄та̄питӯнам̣ сантака̄ чатта̄лӣса хиран̃н̃акот̣ийо па̄набйасанена на̄сетва̄ сет̣т̣хино сантикам̣ агама̄си. сописса ‘‘воха̄рам̣ карохӣ’’ти сахассам̣ ада̄си, тампи на̄сетва̄ пуна агама̄си. пунасса пан̃ча сата̄ни да̄песи, та̄нипи на̄сетва̄ пуна а̄гатасса две тхӯласа̄т̣аке да̄песи. тепи на̄сетва̄ пуна а̄гатам̣ гӣва̄йам̣ га̄ха̄петва̄ нӣхара̄песи. со ана̄тхо хутва̄ паракут̣т̣ам̣ нисса̄йа ка̄ламака̄си, таменам̣ кад̣д̣хитва̄ бахи чхад̣д̣есум̣. ана̄тхапин̣д̣ико виха̄рам̣ гантва̄ саббам̣ там̣ бха̄гинеййасса паваттим̣ татха̄гатасса а̄рочеси. саттха̄ ‘‘твам̣ етам̣ катхам̣ сантаппессаси, йамахам̣ пуббе саббака̄мададам̣ кумбхам̣ датва̄пи сантаппетум̣ на̄саккхи’’нти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сет̣т̣хикуле ниббаттитва̄ питу аччайена сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ лабхи. тасса гехе бхӯмигатамева чатта̄лӣсакот̣идханам̣ ахоси, путто панасса екойева. бодхисатто да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ ка̄лакато сакко девара̄джа̄ хутва̄ ниббатти. атхасса путто вӣтхим̣ а̄варитва̄ ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ маха̄джанапаривуто нисӣдитва̄ сурам̣ па̄тум̣ а̄рабхи. со лан̇гханадха̄вананаччагӣта̄дӣни каронта̄нам̣ сахассам̣ сахассам̣ дадама̄но иттхисон̣д̣асура̄сон̣д̣амам̣сасон̣д̣а̄дибха̄вам̣ а̄паджджитва̄ ‘‘ква гӣтам̣, ква наччам̣, ква ва̄дита’’нти самаджджаттхико паматто хутва̄ а̄хин̣д̣анто начирассева чатта̄лӣсакот̣идханам̣ упабхогапарибхогӯпакаран̣а̄ни ча вина̄сетва̄ дуггато капан̣о пилотикам̣ нива̄сетва̄ вичари. сакко а̄вадждженто тасса дуггатабха̄вам̣ н̃атва̄ путтапемена а̄гантва̄ саббака̄мададам̣ кумбхам̣ датва̄ ‘‘та̄та, йатха̄ айам̣ кумбхо на бхиджджати, татха̄ нам̣ раккха, имасмим̣ те сати дханасса париччхедо на̄ма на бхависсати, аппаматто хохӣ’’ти овадитва̄ девалокамева гато. тато пат̣т̣ха̄йа сурам̣ пиванто вичари. атхекадивасам̣ матто там̣ кумбхам̣ а̄ка̄се кхипитва̄ сампат̣иччханто екава̄рам̣ вираджджхи, кумбхо бхӯмийам̣ патитва̄ бхиджджи. тато пат̣т̣ха̄йа пуна далиддо хутва̄ пилотикам̣ нива̄сетва̄ капа̄лахаттхо бхиккхам̣ чаранто паракут̣т̣ам̣ нисса̄йа ка̄ламака̄си.

саттха̄ имам̣ атӣтам̣ а̄харитва̄ –

121. ‘‘саббака̄мададам̣ кумбхам̣, кут̣ам̣ ладдха̄на дхуттако;

йа̄ва нам̣ анупа̄лети, та̄ва со сукхамедхати.

122. ‘‘йада̄ матто ча дитто ча, пама̄да̄ кумбхамаббхида̄;

тада̄ нагго ча поттхо ча, паччха̄ ба̄ло вихан̃н̃ати.

123. ‘‘евамева йо дханам̣ ладдха̄, паматто парибхун̃джати;

паччха̄ таппати думмедхо, кут̣ам̣ бхитва̄ва дхуттако’’ти. –

има̄ абхисамбуддхага̄тха̄ ватва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси.

таттха саббака̄мададанти саббе ваттхука̄ме да̄тум̣ саматтхам̣ кумбхам̣. кут̣анти кумбхавевачанам̣. йа̄ва̄ти йаттакам̣ ка̄лам̣. анупа̄летӣти йо кочи еварӯпам̣ лабхитва̄ йа̄ва раккхати, та̄ва со сукхамедхатӣти аттхо. матто ча дитто ча̄ти сура̄мадена матто даппена дитто. пама̄да̄ кумбхамаббхида̄ти пама̄дена кумбхам̣ бхинди. нагго ча поттхо ча̄ти када̄чи нагго, када̄чи поттхакапилотика̄йа ниваттхатта̄ поттхо. евамева̄ти евам̣ ева. паматтоти пама̄дена. таппатӣти сочати.

‘‘тада̄ сура̄гхат̣абхедако дхутто сет̣т̣хибха̄гинеййо ахоси, сакко пана ахамева ахоси’’нти.

сура̄гхат̣аджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

[292] 2. супаттаджа̄такаван̣н̣ана̄

ба̄ра̄н̣асйам̣, маха̄ра̄джа̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто бимба̄девийа̄ са̄рипуттаттхерена диннам̣ рохитамаччхарасам̣ навасаппимиссакам̣ са̄либхаттам̣ а̄раббха катхеси. ваттху хет̣т̣ха̄ катхитааббхантараджа̄таке (джа̄. 1.3.91-93) ваттхусадисамева. тада̄пи хи тхерийа̄ ударава̄то куппи, ра̄хулабхаддо тхерасса а̄чиккхи. тхеро там̣ а̄санаса̄ла̄йам̣ нисӣда̄петва̄ косаларан̃н̃о нивесанам̣ гантва̄ рохитамаччхарасам̣ навасаппимиссакам̣ са̄либхаттам̣ а̄харитва̄ тасса ада̄си. со а̄харитва̄ ма̄ту тхерийа̄ ада̄си, тасса̄ бхуттаматта̄йа ударава̄то пат̣иппассамбхи. ра̄джа̄ пурисе песетва̄ паригган̣ха̄петва̄ тато пат̣т̣ха̄йа тхерийа̄ татха̄рӯпам̣ бхаттам̣ ада̄си. атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо дхаммасена̄пати, тхерим̣ еварӯпена на̄ма бходжанена сантаппесӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева са̄рипутто ра̄хулама̄та̄йа паттхитам̣ дети, пуббепи ада̄сийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄кайонийам̣ ниббаттитва̄ вайаппатто асӣтийа̄ ка̄касахасса̄нам̣ джет̣т̣хако супатто на̄ма ка̄кара̄джа̄ ахоси, аггамахесӣ панасса супхасса̄ на̄ма ка̄кӣ ахоси, сена̄пати сумукхо на̄ма. со асӣтийа̄ ка̄касахассехи паривуто ба̄ра̄н̣асим̣ упанисса̄йа васи. со екадивасам̣ супхассам̣ а̄да̄йа гочарам̣ парийесанто ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о маха̄насаматтхакена агама̄си. сӯдо ран̃н̃о на̄на̄маччхамам̣савикатипарива̄рам̣ бходжанам̣ сампа̄детва̄ тхокам̣ бха̄джана̄ни виваритва̄ усумам̣ пала̄пенто ат̣т̣ха̄си. супхасса̄ маччхамам̣сагандхам̣ гха̄йитва̄ ра̄джабходжанам̣ бхун̃джитука̄ма̄ хутва̄ там̣ дивасам̣ акатхетва̄ дутийадивасе ‘‘ехи, бхадде, гочара̄йа гамисса̄ма̄’’ти вутта̄ ‘‘тумхе гаччхатха, майхам̣ еко дохал̣о аттхӣ’’ти ватва̄ ‘‘кӣдисо дохал̣о’’ти вутте ‘‘ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о бходжанам̣ бхун̃джитука̄ма̄мхи, на кхо пана сакка̄ майа̄ там̣ ладдхум̣, тасма̄ джӣвитам̣ париччаджисса̄ми, дева̄’’ти а̄ха. бодхисатто чинтайама̄но нисӣди. сумукхо а̄гантва̄ ‘‘ким̣, маха̄ра̄джа, анаттаманосӣ’’ти пуччхи, ра̄джа̄ таматтхам̣ а̄рочеси. сена̄пати ‘‘ма̄ чинтайи, маха̄ра̄джа̄’’ти те убхопи асса̄сетва̄ ‘‘аджджа тумхе идхева хотха, майам̣ бхаттам̣ а̄харисса̄ма̄’’ти ватва̄ пакка̄ми.

со ка̄ке саннипа̄тетва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ катхетва̄ ‘‘етха бхаттам̣ а̄харисса̄ма̄’’ти ка̄кехи саддхим̣ ба̄ра̄н̣асим̣ пависитва̄ маха̄насасса авидӯре ка̄ке вагге вагге катва̄ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не а̄раккхаттха̄йа т̣хапетва̄ сайам̣ ат̣т̣хахи ка̄кайодхехи саддхим̣ маха̄насачхадане нисӣди ран̃н̃о бхаттахаран̣ака̄лам̣ олокайама̄но. те ча ка̄ке а̄ха – ‘‘ахам̣ ран̃н̃о бхатте харийама̄не бха̄джана̄ни па̄тесса̄ми, бха̄джанесу патитесу майхам̣ джӣвитам̣ наттхи, тумхесу чатта̄ро джана̄ мукхапӯрам̣ бхаттам̣, чатта̄ро маччхамам̣сам̣ гахетва̄ нетва̄ супаттам̣ сападжа̄патикам̣ ка̄кара̄джа̄нам̣ бходжетха, ‘кахам̣ сена̄патӣ’ти вутте ‘паччхато ехитӣ’ти вадеййа̄тха̄’’ти. атха сӯдо ран̃н̃о бходжанавикатим̣ сампа̄детва̄ ка̄джена гахетва̄ ра̄джакулам̣ па̄йа̄си. тасса ра̄джан̇ган̣ам̣ гатака̄ле ка̄касена̄пати ка̄ка̄нам̣ сан̃н̃ам̣ датва̄ сайам̣ уппатитва̄ бхаттаха̄ракасса уре нисӣдитва̄ накхапан̃джарена пахаритва̄ кан̣айаггасадисена тун̣д̣ена на̄саггамасса абхихантва̄ ут̣т̣ха̄йа двӣхи паккхехи мукхамасса пидахи. ра̄джа̄ маха̄тале чан̇каманто маха̄ва̄тапа̄нена олокетва̄ там̣ ка̄касса кирийам̣ дисва̄ бхаттаха̄ракасса саддам̣ датва̄ ‘‘бхо бхаттака̄рака, бха̄джана̄ни чхад̣д̣етва̄ ка̄камева ган̣ха̄’’ти а̄ха. со бха̄джана̄ни чхад̣д̣етва̄ ка̄кам̣ дал̣хам̣ ган̣хи. ра̄джа̄пи нам̣ ‘‘ито ехӣ’’ти а̄ха.

тасмим̣ кхан̣е ка̄ка̄ а̄гантва̄ аттано пахонакам̣ бхун̃джитва̄ сесам̣ вуттанийа̄менева гахетва̄ агамим̣су. тато сеса̄ а̄гантва̄ сесам̣ бхун̃джим̣су. тепи ат̣т̣ха джана̄ гантва̄ ра̄джа̄нам̣ сападжа̄патикам̣ бходжесум̣, супхасса̄йа дохал̣о вӯпасами. бхаттаха̄рако ка̄кам̣ ран̃н̃о упанеси. атха нам̣ ра̄джа̄ пуччхи – ‘‘бхо ка̄ка, твам̣ маман̃ча на ладжджи, бхаттаха̄ракасса ча на̄сам̣ кхан̣д̣еси, бхаттабха̄джана̄ни ча бхинди, аттано ча джӣвитам̣ на раккхи, касма̄ еварӯпам̣ каммамака̄сӣ’’ти? ка̄ко ‘‘маха̄ра̄джа, амха̄кам̣ ра̄джа̄ ба̄ра̄н̣асим̣ упанисса̄йа васати, ахамасса сена̄пати, тасса супхасса̄ на̄ма бхарийа̄ дохал̣инӣ тумха̄кам̣ бходжанам̣ бхун̃джитука̄ма̄, ра̄джа̄ тасса̄ дохал̣ам̣ майхам̣ а̄чиккхи. ахам̣ таттхева мама джӣвитам̣ париччаджитва̄ а̄гато, ида̄ни ме тасса̄ бходжанам̣ песитам̣, майхам̣ маноратхо маттхакам̣ патто, имина̄ ка̄ран̣ена майа̄ еварӯпам̣ каммам̣ ката’’нти дӣпенто има̄ га̄тха̄ а̄ха.

124. ‘‘ба̄ра̄н̣асйам̣ маха̄ра̄джа, ка̄кара̄джа̄ нива̄сако;

асӣтийа̄ сахассехи, супатто парива̄рито.

125. ‘‘тасса дохал̣инӣ бхарийа̄, супхасса̄ бхаккхитумиччхати;

ран̃н̃о маха̄насе паккам̣, паччаггхам̣ ра̄джабходжанам̣.

126. ‘‘теса̄хам̣ пахито дӯто, ран̃н̃о чамхи идха̄гато;

бхатту апачитим̣ кумми, на̄са̄йамакарам̣ ван̣а’’нти.

таттха ба̄ра̄н̣асйанти ба̄ра̄н̣асийам̣. нива̄сакоти нибаддхавасанако. пакканти на̄наппака̄рена сампа̄дитам̣. кечи ‘‘сиддха’’нти саджджха̄йанти. паччаггханти аббхун̣хам̣ апа̄рива̄сикам̣, маччхамам̣савикатӣсу ва̄ паччекам̣ махаггхам̣ еттха̄ти паччаггхам̣. теса̄хам̣ пахито дӯто, ран̃н̃о чамхи идха̄гатоти тесам̣ убхиннампи ахам̣ дӯто а̄н̣аттикаро ран̃н̃о ча амхи пахито, тасма̄ идха а̄гатоти аттхо. бхатту апачитим̣ куммӣти сва̄хам̣ евам̣ а̄гато аттано бхатту апачитим̣ сакка̄расамма̄нам̣ кароми. на̄са̄йамакарам̣ ван̣анти, маха̄ра̄джа, имина̄ ка̄ран̣ена тумхе ча аттано ча джӣвитам̣ аган̣етва̄ бхаттабха̄джанам̣ па̄та̄петум̣ бхаттаха̄ракасса на̄са̄йа мукхатун̣д̣акена ван̣ам̣ ака̄сим̣, майа̄ аттано ран̃н̃о апачити ката̄, ида̄ни тумхе йам̣ иччхатха, там̣ дан̣д̣ам̣ каротха̄ти.

ра̄джа̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘майам̣ та̄ва мануссабхӯта̄нам̣ махантам̣ йасам̣ датва̄ амха̄кам̣ сухадждже ка̄тум̣ на саккома, га̄ма̄дӣни дадама̄на̄пи амха̄кам̣ джӣвитада̄йакам̣ на лабха̄ма, айам̣ ка̄ко сама̄но аттано ран̃н̃о джӣвитам̣ париччаджати, ативийа саппурисо мадхурассаро дхаммакатхико’’ти гун̣есу пасӣдитва̄ там̣ сетаччхаттена пӯджеси. со аттана̄ ладдхена сетаччхаттена ра̄джа̄намева пӯджетва̄ бодхисаттасса гун̣е катхеси. ра̄джа̄ нам̣ паккоса̄петва̄ дхаммам̣ сутва̄ убхиннампи тесам̣ аттано бходжананийа̄мена бхаттам̣ пат̣т̣хапеси, сесака̄ка̄нам̣ девасикам̣ екам̣ тан̣д̣уламбан̣ам̣ пача̄песи, сайан̃ча бодхисаттасса ова̄де т̣хатва̄ саббасатта̄нам̣ абхайам̣ датва̄ пан̃ча сӣла̄ни раккхи. супаттака̄кова̄до пана сатта вассасата̄ни паватти.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, сумукхо сена̄пати са̄рипутто, супхасса̄ ра̄хулама̄та̄, супатто пана ахамева ахоси’’нти.

супаттаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.

[293] 3. ка̄йаниббиндаджа̄такаван̣н̣ана̄

пхут̣т̣хасса мети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийам̣ киреко пурисо пан̣д̣урогена ат̣т̣ито веджджехи пат̣иккхитто. путтада̄рописса ‘‘ко имам̣ пат̣иджаггитум̣ саккотӣ’’ти чинтеси. тасса етадахоси – ‘‘сача̄хам̣ имамха̄ рога̄ вут̣т̣хахисса̄ми, паббаджисса̄мӣ’’ти. со катипа̄хенева кин̃чи саппа̄йам̣ лабхитва̄ арого хутва̄ джетаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ паббаджджам̣ йа̄чи. со саттху сантике паббаджджан̃ча упасампадан̃ча лабхитва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, асуко на̄ма пан̣д̣урогӣ ‘имамха̄ рога̄ вут̣т̣хито паббаджисса̄мӣ’ти чинтетва̄ паббаджито чева арахаттан̃ча патто’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти. пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄ни айамева; пуббе пан̣д̣ита̄пи евам̣ ватва̄ рога̄ вут̣т̣ха̄йа паббаджитва̄ аттано вуд̣д̣химакам̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто кут̣умбам̣ сан̣т̣хапетва̄ васанто пан̣д̣урогӣ ахоси. веджджа̄пи пат̣иджаггитум̣ на̄саккхим̣су, путтада̄рописса виппат̣иса̄рӣ ахоси. со ‘‘имамха̄ рога̄ вут̣т̣хито паббаджисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ кин̃чидева саппа̄йам̣ лабхитва̄ арого хутва̄ химавантам̣ пависитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча уппа̄детва̄ джха̄насукхена вихаранто ‘‘еттакам̣ ка̄лам̣ еварӯпам̣ сукхам̣ на̄ма на̄латтха’’нти уда̄нам̣ уда̄ненто има̄ га̄тха̄ а̄ха –

127. ‘‘пхут̣т̣хасса ме ан̃н̃атарена бйа̄дхина̄, рогена ба̄л̣хам̣ дукхитасса руппато;

парисуссати кхиппамидам̣ кал̣еварам̣, пуппхам̣ йатха̄ пам̣суни а̄тапе катам̣.

128. ‘‘аджан̃н̃ам̣ джан̃н̃асан̇кха̄там̣, асучим̣ сучисамматам̣;

на̄на̄кун̣апапарипӯрам̣, джан̃н̃арӯпам̣ апассато.

129. ‘‘дхираттхумам̣ а̄турам̣ пӯтика̄йам̣, джегуччхийам̣ ассучим̣ бйа̄дхидхаммам̣;

йаттхаппаматта̄ адхимуччхита̄ паджа̄, ха̄пенти маггам̣ сугатӯпапаттийа̄’’ти.

таттха ан̃н̃атарена̄ти ат̣т̣ханавутийа̄ рогесу екена пан̣д̣урогабйа̄дхина̄. рогена̄ти руджджанасабха̄ватта̄ евам̣ладдхана̄мена. руппатоти гхат̣т̣ийама̄насса пӣл̣ийама̄насса. пам̣суни а̄тапе катанти йатха̄ а̄тапе таттава̄лика̄йа т̣хапитам̣ сукхумапуппхам̣ парисуссеййа, евам̣ парисуссатӣти аттхо.

аджан̃н̃ам̣ джан̃н̃асан̇кха̄танти пат̣икӯлам̣ амана̄памева ба̄ла̄нам̣ мана̄панти сан̇кхам̣ гатам̣. на̄на̄кун̣апапарипӯранти кеса̄дӣхи дваттим̣са̄йа кун̣апехи парипун̣н̣ам̣. джан̃н̃арӯпам̣ апассатоти апассантасса андхаба̄лапутхуджджанасса мана̄пам̣ са̄дхурӯпам̣ парибхогасабха̄вам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти, ‘‘аккхимха̄ аккхигӯтхако’’тиа̄дина̄ найена пака̄сито асубхасабха̄во ба̄ла̄нам̣ на упат̣т̣ха̄ти.

а̄туранти ниччагила̄нам̣. адхимуччхита̄ти килесамуччха̄йа ативийа муччхита̄. паджа̄ти андхаба̄лапутхуджджана̄. ха̄пенти маггам̣ сугатӯпапаттийа̄ти имасмим̣ пӯтика̄йе лагга̄ лаггита̄ хутва̄ апа̄йамаггам̣ пӯрента̄ девамануссабхеда̄йа сугатиупапаттийа̄ маггам̣ париха̄пенти.

ити маха̄сатто на̄наппака̄рена асучибха̄ван̃ча ничча̄турабха̄ван̃ча паригган̣ханто ка̄йе ниббиндитва̄ йа̄ваджӣвам̣ чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ брахмалокапара̄йан̣о ахоси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не бахуджана̄ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣су. ‘‘тада̄ та̄пасо ахамева ахоси’’нти.

ка̄йаниббиндаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.

[294] 4. джамбукха̄дакаджа̄такаван̣н̣ана̄

койам̣ биндуссаро ваггӯти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто девадаттакока̄лике а̄раббха катхеси. тада̄ хи девадатте парихӣнала̄бхасакка̄ре кока̄лико кула̄ни упасан̇камитва̄ ‘‘девадаттаттхеро на̄ма маха̄самматапавен̣ийа̄ окка̄кара̄джавам̣се джа̄то асамбхиннакхаттийавам̣се вад̣д̣хито типит̣акадхаро джха̄нала̄бхӣ мадхуракатхо дхаммакатхико, детха каротха тхерасса̄’’ти девадаттасса ван̣н̣ам̣ бха̄сати. девадаттопи ‘‘кока̄лико удиччабра̄хман̣акула̄ никкхамитва̄ паббаджито бахуссуто дхаммакатхико, детха каротха кока̄ликасса̄’’ти кока̄ликасса ван̣н̣ам̣ бха̄сати. ити те ан̃н̃аман̃н̃асса ван̣н̣ам̣ бха̄ситва̄ кулагхаресу бхун̃джанта̄ вичаранти. атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо девадаттакока̄лика̄, ан̃н̃аман̃н̃асса абхӯтагун̣акатхам̣ катхетва̄ бхун̃джанта̄ вичарантӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева те ан̃н̃аман̃н̃асса абхӯтагун̣акатхам̣ катхетва̄ бхун̃джанти, пуббепевам̣ бхун̃джим̣суйева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ан̃н̃атарасмим̣ джамбуванасан̣д̣е руккхадевата̄ хутва̄ ниббатти. татреко ка̄ко джамбуса̄кха̄йа нисинно джамбупакка̄ни кха̄дати. атхеко син̇га̄ло а̄гантва̄ уддхам̣ олокенто ка̄кам̣ дисва̄ ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ имасса абхӯтагун̣акатхам̣ катхетва̄ джамбӯни кха̄деййа’’нти тасса ван̣н̣ам̣ катхенто имам̣ га̄тхама̄ха –

130. ‘‘койам̣ биндуссаро ваггу, сараванта̄намуттамо;

аччуто джамбуса̄кха̄йа, мораччха̄пова кӯджатӣ’’ти.

таттха биндуссароти биндуна̄ ависа̄рена пин̣д̣итена сарена саманна̄гато. ваггӯти мадхурасаддо. аччутоти на чуто саннисинно. мораччха̄пова кӯджатӣти тарун̣аморова мана̄пена саддена ‘‘ко на̄месо кӯджатӣ’’ти вадати.

атха нам̣ ка̄ко пат̣ипасам̣санто дутийам̣ га̄тхама̄ха –

131. ‘‘кулапуттова джа̄на̄ти, кулапуттам̣ пасам̣ситум̣;

бйаггхаччха̄пасарӣван̣н̣а, бхун̃джа самма дада̄ми те’’ти.

таттха бйаггхаччха̄пасарӣван̣н̣а̄ти твам̣ амха̄кам̣ бйаггхапотакасама̄наван̣н̣ова кха̄йаси, тена там̣ вада̄ми амбхо бйаггхаччха̄пасарӣван̣н̣а. бхун̃джа, самма, дада̄ми тети вайасса йа̄вадаттхам̣ джамбупакка̄ни кха̄да, ахам̣ те дада̄мӣти.

еван̃ча пана ватва̄ джамбуса̄кхам̣ ча̄летва̄ пхала̄ни па̄теси. атха тасмим̣ джамбуруккхе адхиваттха̄ девата̄ те убхопи абхӯтагун̣акатхам̣ катхетва̄ джамбӯни кха̄данте дисва̄ татийам̣ га̄тхама̄ха –

132. ‘‘чирассам̣ вата пасса̄ми, муса̄ва̄дӣ сама̄гате;

ванта̄дам̣ кун̣апа̄дан̃ча, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пасам̣саке’’ти.

таттха ванта̄данти паресам̣ вантабхаттакха̄дакам̣ ка̄кам̣. кун̣апа̄дан̃ча̄ти кун̣апакха̄дакам̣ син̇га̄лан̃ча.

иман̃ча пана га̄тхам̣ ватва̄ са̄ девата̄ бхераварӯпа̄рамман̣ам̣ дассетва̄ те тато пала̄песи.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ син̇га̄ло девадатто ахоси, ка̄ко кока̄лико, руккхадевата̄ пана ахамева ахоси’’нти.

джамбукха̄дакаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.

[295] 5. антаджа̄такаван̣н̣ана̄

усабхассева те кхандхоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто тейева две джане а̄раббха катхеси. паччуппаннаваттху пуримасадисамева.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ га̄мӯпача̄ре еран̣д̣аруккхадевата̄ хутва̄ ниббатти. тада̄ екасмим̣ га̄маке матам̣ джараггавам̣ никкад̣д̣хитва̄ га̄мадва̄ре еран̣д̣аване чхад̣д̣есум̣. еко син̇га̄ло а̄гантва̄ тасса мам̣сам̣ кха̄ди. еко ка̄ко а̄гантва̄ еран̣д̣е нилӣно там̣ дисва̄ ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ етасса абхӯтагун̣акатхам̣ катхетва̄ мам̣сам̣ кха̄деййа’’нти чинтетва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

133. ‘‘усабхассева те кхандхо, сӣхассева виджамбхитам̣;

мигара̄джа намо тйаттху, апи кин̃чи лабха̄масе’’ти.

таттха намо тйаттхӯти намо те аттху.

там̣ сутва̄ син̇га̄ло дутийам̣ га̄тхама̄ха –

134. ‘‘кулапуттова джа̄на̄ти, кулапуттам̣ пасам̣ситум̣;

майӯрагӣвасан̇ка̄са, ито парийа̄хи ва̄йаса̄’’ти.

таттха ито парийа̄хӣти еран̣д̣ато отаритва̄ ито йена̄хам̣, тена̄гантва̄ мам̣сам̣ кха̄да̄ти вадати.

там̣ тесам̣ кирийам̣ дисва̄ руккхадевата̄ татийам̣ га̄тхама̄ха –

135. ‘‘мига̄нам̣ син̇га̄ло анто, паккхӣнам̣ пана ва̄йасо;

еран̣д̣о анто руккха̄нам̣, тайо анта̄ сама̄гата̄’’ти.

таттха антоти хӣно ла̄мако.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ син̇га̄ло девадатто ахоси, ка̄ко кока̄лико, руккхадевата̄ пана ахамева ахоси’’нти.

антаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.

[296] 6. самуддаджа̄такаван̣н̣ана̄

ко на̄йанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто упанандаттхерам̣ а̄раббха катхеси. со хи махаггхасо маха̄тан̣хо ахоси, сакат̣апӯрехи паччайехипи сантаппетум̣ на сакка̄. вассӯпана̄йикака̄ле двӣсу тӣсу виха̄ресу вассам̣ упагантва̄ екасмим̣ упа̄хане т̣хапети, екасмим̣ каттарайат̣т̣хим̣, екасмим̣ удакатумбам̣. екасмим̣ сайам̣ васати, джанападавиха̄рам̣ гантва̄ пан̣ӣтапариккха̄ре бхиккхӯ дисва̄ арийавам̣сакатхам̣ катхетва̄ тесам̣ пам̣сукӯла̄ни га̄ха̄петва̄ тесам̣ чӣвара̄ни ган̣ха̄ти, маттика̄патте га̄ха̄петва̄ мана̄памана̄пе патте тха̄лака̄ни ча гахетва̄ йа̄накам̣ пӯретва̄ джетаванам̣ а̄гаччхати. атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, упанандо сакйапутто махаггхасо махиччхо ан̃н̃есам̣ пат̣ипаттим̣ катхетва̄ саман̣апариккха̄рена йа̄накам̣ пӯретва̄ а̄гаччхатӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘айуттам̣, бхиккхаве, упанандена катам̣ паресам̣ арийавам̣сакатхам̣ катхентена, пат̣хаматаран̃хи аттана̄ аппиччхена хутва̄ паччха̄ паресам̣ арийавам̣сам̣ катхетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти.

‘‘атта̄намева пат̣хамам̣, патирӯпе нивесайе;

атхан̃н̃амануса̄сеййа, на килиссеййа пан̣д̣ито’’ти. (дха. па. 158) –

имам̣ дхаммападе га̄тхам̣ десетва̄ упанандам̣ гарахитва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева упанандо махиччхо, пуббе маха̄самуддепи удакам̣ раккхитаббам̣ ман̃н̃ӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто самуддадевата̄ хутва̄ ниббатти. атхеко ка̄ко самуддасса упарибха̄ге вичаранто ‘‘самудде удакам̣ пама̄н̣ена пиватха, раккханта̄ пиватха̄’’ти маччхасан̇гхасакун̣асан̇гхе ва̄ренто ва̄ренто чарати. там̣ дисва̄ самуддадевата̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

136. ‘‘ко на̄йам̣ лон̣атойасмим̣, саманта̄ паридха̄вати;

маччхе макаре ча ва̄рети, ӯмӣсу ча вихан̃н̃атӣ’’ти.

таттха ко на̄йанти ко ну айам̣.

там̣ сутва̄ самуддака̄ко дутийам̣ га̄тхама̄ха –

137. ‘‘анантапа̄йӣ сакун̣о, атиттоти диса̄суто;

самуддам̣ па̄тумиччха̄ми, са̄гарам̣ саритам̣пати’’нти.

тассаттхо – ахам̣ анантаса̄гарам̣ па̄тумиччха̄ми, тенамхи анантапа̄йӣ на̄ма сакун̣о махатийа̄пи апӯран̣ийа̄ тан̣ха̄йа саманна̄гататта̄ атиттотипи ахам̣ диса̄су суто виссуто па̄кат̣о, сва̄хам̣ имам̣ сакаласамуддам̣ сундара̄нам̣ ратана̄нам̣ а̄каратта̄ са̄гарена ва̄ кхататта̄ са̄гарам̣ сарита̄нам̣ патибха̄вена саритам̣патим̣ па̄тумиччха̄мӣти.

там̣ сутва̄ самуддадевата̄ татийам̣ га̄тхама̄ха –

138. ‘‘со айам̣ ха̄йати чева, пӯрате ча маходадхи;

на̄сса на̄йати пӣтанто, апеййо кира са̄гаро’’ти.

таттха со айам̣ ха̄йати чева̄ти удакасса осакканавела̄йа ха̄йати, никкхаманавела̄йа пӯрати. на̄сса на̄йатӣти асса маха̄самуддасса сачепи нам̣ сакалалоко пивеййа, татха̄пи ‘‘ито еттакам̣ на̄ма удакам̣ пӣта’’нти парийанто на пан̃н̃а̄йати. апеййо кира̄ти есо кира са̄гаро на сакка̄ кеначи удакам̣ кхепетва̄ па̄тунти.

еван̃ча пана ватва̄ са̄ бхераварӯпа̄рамман̣ам̣ дассетва̄ самуддака̄кам̣ пала̄песи.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ самуддака̄ко упанандо ахоси, девата̄ пана ахамева ахоси’’нти.

самуддаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.

[297] 7. ка̄мавила̄паджа̄такаван̣н̣ана̄

учче сакун̣а д̣ема̄на̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пура̄н̣адутийика̄палобханам̣ а̄раббха катхеси. паччуппаннаваттху пуппхараттаджа̄таке (джа̄. 1.1.147) катхитам̣, атӣтаваттху индрийаджа̄таке (джа̄. 1.8.60 а̄дайо) а̄вибхависсати. там̣ пана пурисам̣ джӣвантам̣ сӯле утта̄сесум̣. со таттха нисинно а̄ка̄сена гаччхантам̣ екам̣ ка̄кам̣ дисва̄ та̄вакхарампи там̣ веданам̣ аган̣етва̄ пийабхарийа̄йа са̄санам̣ песетум̣ ка̄кам̣ а̄мантенто има̄ га̄тха̄ а̄ха –

139. ‘‘учче сакун̣а д̣ема̄на, паттайа̄на вихан̇гама;

ваджджа̄си кхо твам̣ ва̄мӯрум̣, чирам̣ кхо са̄ кариссати.

140. ‘‘идам̣ кхо са̄ на джа̄на̄ти, асим̣ саттин̃ча од̣д̣итам̣;

са̄ чан̣д̣ӣ ка̄хати кодхам̣, там̣ ме тапати но идам̣.

141. ‘‘еса уппаласанна̄хо, никкхан̃чуссӣсакохитам̣;

ка̄сикан̃ча мудум̣ ваттхам̣, таппету дханика̄ пийа̄’’ти.

таттха д̣ема̄на̄ти гаччхама̄на чарама̄на. паттайа̄на̄ти тамева̄лапати, татха̄ вихан̇гама̄ти. со хи паттехи йа̄нам̣ катва̄ гаманато паттайа̄но, а̄ка̄се гаманато вихан̇гамо. ваджджа̄сӣти вадеййа̄си. ва̄мӯрунти кадаликкхандхасама̄наӯрум̣, мама сӯле нисиннабха̄вам̣ вадеййа̄си. чирам̣ кхо са̄ кариссатӣти са̄ имам̣ паваттим̣ аджа̄нама̄на̄ мама а̄гаманам̣ чирам̣ кариссати, ‘‘чирам̣ ме гатасса пийасса на ча а̄гаччхатӣ’’ти евам̣ чинтессатӣти аттхо.

асим̣ саттин̃ча̄ти асисама̄ната̄йа саттисама̄ната̄йа ча сӯламева сандха̄йа вадати. тан̃хи тасса утта̄санаттха̄йа од̣д̣итам̣ т̣хапитам̣. чан̣д̣ӣти кодхана̄. ка̄хати кодханти ‘‘атичира̄йатӣ’’ти майи кодхам̣ кариссати. там̣ ме тапатӣти там̣ тасса̄ куджджханам̣ мам̣ тапати. но иданти идха пана идам̣ сӯлам̣ мам̣ на тапатӣти дӣпети.

‘‘еса уппаласанна̄хо’’тиа̄дӣхи гхаре уссӣсаке т̣хапитам̣ аттано бхан̣д̣ам̣ а̄чиккхати. таттха уппаласанна̄хоти уппало ча санна̄хо ча уппаласанна̄хо, уппаласадисо кан̣айо ча санна̄хако ча̄ти аттхо. никкхан̃ча̄ти пан̃чахи суван̣н̣ехи катам̣ ан̇гулимуддикам̣. ка̄сикан̃ча муду ваттханти мудум̣ ка̄сикаса̄т̣акайугам̣ сандха̄йа̄ха. еттакам̣ кира тена уссӣсаке никкхиттам̣. таппету дханика̄ пийа̄ти етам̣ саббам̣ гахетва̄ са̄ мама пийа̄ дханаттхика̄ имина̄ дханена таппету пӯрету, сантут̣т̣ха̄ хотӯти.

евам̣ со паридевама̄нова ка̄лам̣ катва̄ нирайе ниббатти.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не уккан̣т̣хитабхиккху, сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ бхарийа̄ етарахи бхарийа̄ ахоси, йена пана девапуттена там̣ ка̄ран̣ам̣ дит̣т̣хам̣, со ахамева ахоси’’нти.

ка̄мавила̄паджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.

[298] 8. удумбараджа̄такаван̣н̣ана̄

удумбара̄ чиме пакка̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со кира ан̃н̃атарасмим̣ паччантага̄маке виха̄рам̣ ка̄ретва̄ васати. раман̣ӣйо виха̄ро пит̣т̣хипа̄са̄н̣е нивит̣т̣хо, мандам̣ саммаджджанат̣т̣ха̄нам̣ удакапха̄сукам̣, гочарага̄мо на̄тидӯре на̄чча̄санне, сампийа̄йама̄на̄ манусса̄ бхиккхам̣ денти. атхеко бхиккху ча̄рикам̣ чарама̄но там̣ виха̄рам̣ па̄пун̣и. нева̄сико тасса а̄гантукаваттам̣ катва̄ пунадивасе там̣ а̄да̄йа га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. манусса̄ пан̣ӣтам̣ бхиккхам̣ датва̄ сва̄тана̄йа нимантайим̣су. а̄гантуко катипа̄хам̣ бхун̃джитва̄ чинтеси – ‘‘екенупа̄йена имам̣ бхиккхум̣ ван̃четва̄ никкад̣д̣хитва̄ имам̣ виха̄рам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ тхерӯпат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатам̣ пуччхи – ‘‘ким̣, а̄вусо, буддхӯпат̣т̣ха̄нам̣ на̄ка̄сӣ’’ти? ‘‘бханте, имам̣ виха̄рам̣ пат̣иджагганто наттхи, тенамхи на гатапуббо’’ти. ‘‘йа̄ва твам̣ буддхӯпат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ а̄гаччхаси, та̄ва̄хам̣ пат̣иджаггисса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти нева̄сико ‘‘йа̄ва мама̄гамана̄ тхере ма̄ памаджджиттха̄’’ти манусса̄нам̣ ватва̄ пакка̄ми.

тато пат̣т̣ха̄йа а̄гантуко ‘‘тасса нева̄сикасса айан̃ча айан̃ча досо’’ти те мануссе парибхинди. итаропи саттха̄рам̣ вандитва̄ пуна̄гато, атхасса со сена̄санам̣ на ада̄си. со екасмим̣ т̣ха̄не васитва̄ пунадивасе пин̣д̣а̄йа га̄мам̣ па̄виси, манусса̄ са̄мӣчиматтампи на карим̣су. со виппат̣иса̄рӣ хутва̄ пуна джетаванам̣ гантва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ бхиккхӯнам̣ а̄рочеси. те бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, асуко кира бхиккху асукам̣ бхиккхум̣ виха̄ра̄ никкад̣д̣хитва̄ сайам̣ таттха васӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи со имам̣ васанат̣т̣ха̄на̄ никкад̣д̣хийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто аран̃н̃е руккхадевата̄ хутва̄ ниббатти. таттха васса̄не саттасатта̄хам̣ дево васси. атхеко раттамукхакхуддакамаккат̣о екисса̄ ановассика̄йа па̄са̄н̣адарийа̄ васама̄но екадивасам̣ даридва̄ре атеманат̣т̣ха̄не сукхена нисӣди. таттха еко ка̄л̣амукхамаха̄маккат̣о тинто сӣтена пӣл̣ийама̄но вичаранто там̣ татха̄нисиннам̣ дисва̄ ‘‘упа̄йена нам̣ нӣхаритва̄ еттха васисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ куччхим̣ оламбетва̄ сухита̄ка̄рам̣ дассетва̄ тасса пурато т̣хатва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

142. ‘‘удумбара̄ чиме пакка̄, нигродха̄ ча капиттхана̄;

ехи никкхама бхун̃джассу, ким̣ джигхаччха̄йа миййасӣ’’ти.

таттха капиттхана̄ти пилаккха̄. ехи никкхама̄ти ете удумбара̄дайо пхалабха̄ранамита̄, ахампи кха̄дитва̄ сухито а̄гатосми, твампи гаччха бхун̃джассӯти.

сопи тасса вачанам̣ сутва̄ саддахитва̄ пхала̄ни кха̄дитука̄мо никкхамитва̄ таттха таттха вичаритва̄ кин̃чи алабханто пуна̄гантва̄ там̣ антопа̄са̄н̣адарийам̣ пависитва̄ нисиннам̣ дисва̄ ‘‘ван̃чесса̄ми на’’нти тасса пурато т̣хатва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

143. ‘‘евам̣ со сухито хоти, йо вуд̣д̣хамапача̄йати;

йатха̄хамаджджа сухито, думапакка̄ни ма̄сито’’ти.

таттха думапакка̄ни ма̄ситоти удумбара̄дӣни руккхапхала̄ни кха̄дитва̄ асито дха̄то сухито.

там̣ сутва̄ маха̄маккат̣о татийам̣ га̄тхама̄ха –

144. ‘‘йам̣ ванеджо ванеджасса, ван̃чеййа капино капи;

дахаро капи саддхеййа, на хи джин̣н̣о джара̄капӣ’’ти.

тассаттхо – йам̣ ване джа̄то капи ване джа̄тасса капино ван̃чанам̣ кареййа, там̣ тайа̄ садисо дахаро ва̄наро саддахеййа, ма̄дисо пана джин̣н̣о джара̄капи махаллакамаккат̣о на хи саддахеййа, сатаккхаттумпи бхан̣антасса тумха̄дисасса на саддахати. имасмин̃хи химавантападесе саббам̣ пхала̄пхалам̣ вассена килиннам̣ патитам̣, пуна тава идам̣ т̣ха̄нам̣ наттхи, гаччха̄ти. со татова пакка̄ми.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ кхуддакамаккат̣о нева̄сико ахоси, ка̄л̣амаха̄маккат̣о а̄гантуко, руккхадевата̄ пана ахамева ахоси’’нти.

удумбараджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.

[299] 9. кома̄рапуттаджа̄такаван̣н̣ана̄

пуре туванти идам̣ саттха̄ пубба̄ра̄ме вихаранто кел̣исӣле бхиккхӯ а̄раббха катхеси. те кира бхиккхӯ саттхари упарипа̄са̄де вихаранте хет̣т̣ха̄па̄са̄де дит̣т̣хасута̄дӣни катхента̄ калахан̃ча парибха̄сан̃ча каронта̄ нисӣдим̣су. саттха̄ маха̄моггалла̄нам̣ а̄мантетва̄ ‘‘ете бхиккхӯ сам̣веджехӣ’’ти а̄ха. тхеро а̄ка̄се уппатитва̄ па̄дан̇гут̣т̣хакена па̄са̄датхупикам̣ пахаритва̄ йа̄ва удакапарийанта̄ па̄са̄дам̣ кампеси. те бхиккхӯ маран̣абхайабхӣта̄ никкхамитва̄ бахи ат̣т̣хам̣сӯ. тесам̣ со кел̣исӣлабха̄во бхиккхӯсу па̄кат̣о джа̄то. атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, екачче бхиккхӯ еварӯпе ниййа̄никаса̄сане паббаджитва̄ кел̣исӣла̄ хутва̄ вичаранти, ‘аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄’ти випассана̄йа каммам̣ на каронтӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепете кел̣исӣлака̄йева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ га̄маке бра̄хман̣акуле ниббатти, ‘‘кома̄рапутто’’ти нам̣ сан̃джа̄ним̣су. со апарабха̄ге никкхамитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ химавантападесе васи. атхан̃н̃е кел̣исӣла̄ та̄паса̄ химавантападесе ассамам̣ ма̄петва̄ васим̣су, касин̣апарикаммаматтампи несам̣ наттхи, аран̃н̃ато пхала̄пхала̄ни а̄харитва̄ кха̄дитва̄ хасама̄на̄ на̄наппака̄ра̄йа кел̣ийа̄ вӣтина̄менти. тесам̣ сантике еко маккат̣о аттхи, сопи кел̣исӣлакова мукхавика̄ра̄дӣни каронто та̄паса̄нам̣ на̄на̄видхам̣ кел̣им̣ дассети. та̄паса̄ таттха чирам̣ васитва̄ лон̣амбиласеванаттха̄йа мануссапатхам̣ агамам̣су. тесам̣ гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа бодхисатто там̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ ва̄сам̣ каппеси, маккат̣о тесам̣ вийа тассапи кел̣им̣ дассеси.

бодхисатто аччхарам̣ пахаритва̄ ‘‘сусиккхитапаббаджита̄нам̣ сантике васантена на̄ма а̄ча̄расампаннена ка̄йа̄дӣхи сусан̃н̃атена джха̄несу йуттена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти тасса ова̄дам̣ ада̄си. со тато пат̣т̣ха̄йа сӣлава̄ а̄ча̄расампанно ахоси, бодхисаттопи тато ан̃н̃аттха агама̄си. атха те та̄паса̄ лон̣амбилам̣ севитва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ агамам̣су. маккат̣о пуббе вийа тесам̣ кел̣им̣ на дассеси. атха нам̣ та̄паса̄ ‘‘пуббе, твам̣ а̄вусо, амха̄кам̣ пурато кел̣им̣ ака̄си, ида̄ни на кароси, ким̣ка̄ран̣а̄’’ти пуччханта̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄хам̣су –

145. ‘‘пуре тувам̣ сӣлаватам̣ сака̄се, оккантикам̣ кӣл̣аси ассамамхи;

карохаре маккат̣ийа̄ни маккат̣а, на там̣ майам̣ сӣлаватам̣ рама̄ма̄’’ти.

таттха сӣлаватам̣ сака̄сети кел̣исӣла̄нам̣ амха̄кам̣ сантике. оккантиканти миго вийа оккантитва̄ кӣл̣аси. карохарети еттха арети а̄лапанам̣. маккат̣ийа̄нӣти мукхамаккат̣икакӣл̣а̄сан̇кха̄та̄ни мукхавика̄ра̄ни. на там̣ майам̣ сӣлаватам̣ рама̄ма̄ти йам̣ пуббе тава кел̣исӣлам̣ кел̣иватам̣, там̣ майам̣ етарахи на рама̄ма, твампи но на рама̄песи, ким̣ ну кхо ка̄ран̣анти.

там̣ сутва̄ маккат̣о дутийам̣ га̄тхама̄ха –

146. ‘‘сута̄ хи майхам̣ парама̄ висуддхи, кома̄рапуттасса бахуссутасса;

ма̄ да̄ни мам̣ ман̃н̃и тувам̣ йатха̄ пуре, джха̄на̄нуйутто вихара̄ми а̄вусо’’ти.

таттха майханти каран̣аттхе сампада̄нам̣. висуддхӣти джха̄нависуддхи. бахуссутасса̄ти бахӯнам̣ касин̣апарикамма̄нам̣ ат̣т̣ханнан̃ча сама̄паттӣнам̣ сутатта̄ чева пат̣ивиддхатта̄ ча бахуссутасса. туванти тесу екам̣ та̄пасам̣ а̄лапанто ида̄ни ма̄ мам̣ твам̣ пуре вийа сан̃джа̄ни, на̄хам̣ пуримасадисо, а̄чарийо ме ладдхоти дӣпети.

там̣ сутва̄ та̄паса̄ татийам̣ га̄тхама̄хам̣су –

147. ‘‘сачепи селасми вапеййа бӣджам̣, дево ча вассе на хи там̣ вирӯл̣хе;

сута̄ хи те са̄ парама̄ висуддхи, а̄ра̄ тувам̣ маккат̣а джха̄набхӯмийа̄’’ти.

тассаттхо – сачепи па̄са̄н̣апит̣т̣хе пан̃чавидхам̣ бӣджам̣ вапеййа, дево ча самма̄ вассеййа, акхеттата̄йа там̣ на вирӯл̣хеййа, евамева тайа̄ парама̄ джха̄нависуддхи сута̄, твам̣ пана тираччха̄найоникатта̄ а̄ра̄ джха̄набхӯмийа̄ дӯре т̣хито, на сакка̄ тайа̄ джха̄нам̣ ниббаттетунти маккат̣ам̣ гарахим̣су.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ кел̣исӣла̄ та̄паса̄ име бхиккхӯ ахесум̣, кома̄рапутто пана ахамева ахоси’’нти.

кома̄рапуттаджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.

[300] 10. вакаджа̄такаван̣н̣ана̄

парапа̄н̣ародха̄ джӣвантоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пура̄н̣асантхатам̣ а̄раббха катхеси. ваттху винайе (па̄ра̄. 565 а̄дайо) виттха̄рато а̄гатамева. айам̣ панеттха сан̇кхепо – а̄йасма̄ упасено дувассико екавассикена саддхивиха̄рикена саддхим̣ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ саттха̄ра̄ гарахито вандитва̄ пакканто випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттаппатто аппиччхата̄дигун̣айутто тераса дхутан̇га̄ни сама̄да̄йа парисампи терасадхутан̇гадхарам̣ катва̄ бхагавати тема̄сам̣ пат̣исаллӣне сапарисо саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ парисам̣ нисса̄йа пат̣хамам̣ гарахам̣ лабхитва̄ адхаммика̄йа катика̄йа анануваттане дутийам̣ са̄дхука̄рам̣ лабхитва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа дхутан̇гадхара̄ бхиккхӯ йатха̄сукхам̣ упасан̇камитва̄ мам̣ пассантӯ’’ти саттха̄ра̄ ката̄нуггахо никкхамитва̄ бхиккхӯнам̣ таматтхам̣ а̄рочеси. тато пабхути бхиккхӯ дхутан̇гадхара̄ хутва̄ саттха̄рам̣ дассана̄йа упасан̇камитва̄ саттхари пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хите таттха таттха пам̣сукӯла̄ни чхад̣д̣етва̄ аттано паттачӣвара̄нева ган̣хим̣су. саттха̄ самбахулехи бхиккхӯхи саддхим̣ сена̄санача̄рикам̣ чаранто таттха таттха патита̄ни пам̣сукӯла̄ни дисва̄ пуччхитва̄ таматтхам̣ сутва̄ ‘‘бхиккхаве, имесам̣ на̄ма бхиккхӯнам̣ дхутан̇гасама̄да̄нам̣ на чират̣т̣хитикам̣ вакасса упосатхакаммасадисам̣ ахосӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сакко девара̄джа̄ ахоси. атхеко вако ган̇га̄тӣре па̄са̄н̣апит̣т̣хе васати, атха ган̇га̄йа маходакам̣ а̄гантва̄ там̣ па̄са̄н̣ам̣ париккхипи. вако абхирухитва̄ па̄са̄н̣апит̣т̣хе нипаджджи, невасса гочаро аттхи, на гочара̄йа гаманамагго, удакампи вад̣д̣хатева. со чинтеси – ‘‘майхам̣ нева гочаро аттхи, на гочара̄йа гаманамагго, никкаммасса пана нипаджджанато упосатхакаммам̣ вара’’нти манаса̄ва упосатхам̣ адхит̣т̣ха̄йа сӣла̄ни сама̄дийитва̄ нипаджджи. тада̄ сакко девара̄джа̄ а̄ваджджама̄но тасса там̣ дуббаласама̄да̄нам̣ н̃атва̄ ‘‘етам̣ вакам̣ вихет̣хесса̄мӣ’’ти ел̣акарӯпена а̄гантва̄ тасса авидӯре т̣хатва̄ атта̄нам̣ дассеси. вако там̣ дисва̄ ‘‘ан̃н̃асмим̣ дивасе упосатхакаммам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти ут̣т̣ха̄йа там̣ ган̣хитум̣ паккханди. ел̣акопи ито чито ча паккхандитва̄ атта̄нам̣ гахетум̣ на̄да̄си. вако там̣ гахетум̣ асакконто ниваттитва̄ а̄гамма ‘‘упосатхакаммам̣ та̄ва ме на бхиджджатӣ’’ти таттхева пуна нипаджджи. сакко саккаттабха̄венева а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘‘та̄дисасса дуббаладжджха̄сайасса ким̣ упосатхакаммена, твам̣ мама саккабха̄вам̣ аджа̄нанто ел̣акамам̣сам̣ кха̄дитука̄мо ахосӣ’’ти там̣ вихет̣хетва̄ гарахитва̄ девалокамева гато.

148. ‘‘парапа̄н̣ародха̄ джӣванто, мам̣салохитабходжано;