3. тиканипа̄то

1. сан̇каппавагго

[251] 1. сан̇каппара̄гаджа̄такаван̣н̣ана̄

сан̇каппара̄гадхотена̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто уккан̣т̣хитабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхинагарава̄сӣ киреко кулапутто са̄сане урам̣ датва̄ паббаджитва̄ екадивасам̣ са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаранто екам̣ алан̇катапат̣ийаттам̣ иттхим̣ дисва̄ уппаннака̄мара̄го анабхирато вичари. таменам̣ а̄чарийупаджджха̄йа̄дайо дисва̄ анабхиратика̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ виббхамитука̄мабха̄вамасса н̃атва̄ ‘‘а̄вусо, саттха̄ на̄ма ка̄мара̄га̄дикилесапӣл̣ита̄нам̣ килесе ха̄ретва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ сота̄паттипхала̄дӣни дети, ехи там̣ саттху сантикам̣ несса̄ма̄’’ти а̄да̄йа агамам̣су. саттха̄ра̄ ча ‘‘ким̣ ну кхо, бхиккхаве, аниччхама̄накан̃н̃ева бхиккхум̣ гахетва̄ а̄гататтха̄’’ти вутте таматтхам̣ а̄рочесум̣. саттха̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣, бхиккху, уккан̣т̣хито’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти пуччхи. со таматтхам̣ а̄рочеси. атха нам̣ саттха̄ ‘‘иттхийо на̄мета̄, бхиккху, пуббе джха̄набалена виккхамбхитакилеса̄нам̣ висуддхасатта̄нампи сам̣килесам̣ уппа̄десум̣, та̄дисам̣ туччхапуггалам̣ ким̣ка̄ран̣а̄ на сам̣килесиссанти, висуддха̄пи сатта̄ сам̣килиссанти, уттамайасасаман̇гинопи а̄йасакйам̣ па̄пун̣анти, пагева апарисуддха̄. синерукампанакава̄то пура̄н̣апан̣н̣акасат̣ам̣ ким̣ на кампессати, бодхитале нисӣдитва̄ абхисамбуджджханакасаттам̣ айам̣ килесо а̄лол̣еси, та̄дисам̣ ким̣ на а̄лол̣ессатӣ’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто асӣтикот̣ивибхаве бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ пачча̄гантва̄ катада̄рапариггахо ма̄та̄питӯнам̣ аччайена тесам̣ матакичча̄ни катва̄ хиран̃н̃олоканакаммам̣ каронто ‘‘идам̣ дханам̣ пан̃н̃а̄йати, йехи панетам̣ самбхатам̣, те на пан̃н̃а̄йантӣ’’ти а̄вадждженто сам̣вегаппатто ахоси, сарӣра̄ седа̄ муччим̣су. со гхара̄ва̄се чирам̣ васанто маха̄да̄нам̣ датва̄ ка̄ме паха̄йа ассумукхам̣ н̃а̄тисан̇гхам̣ париччаджитва̄ химавантам̣ пависитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ раман̣ӣйе падесе пан̣н̣аса̄лам̣ ма̄петва̄ ун̃чха̄чарийа̄йа ванамӯлапхала̄дӣхи йа̄пенто начирассева абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча уппа̄детва̄ джха̄накӣл̣ам̣ кӣл̣анто чирам̣ васитва̄ чинтеси – ‘‘мануссапатхам̣ гантва̄ лон̣амбилам̣ упасевисса̄ми, евам̣ ме сарӣран̃чева тхирам̣ бхависсати, джан̇гхавиха̄ро ча като бхависсати, йе ча ма̄дисасса сӣласампаннасса бхиккхам̣ ва̄ дассанти, абхива̄дана̄дӣни ва̄ кариссанти, те саггапурам̣ пӯрессантӣ’’ти.

со химаванта̄ отаритва̄ анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ сӯрийаттхан̇гаманавела̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣ олокенто ра̄джуййа̄нам̣ дисва̄ ‘‘идам̣ пат̣исалла̄наса̄руппам̣, еттха васисса̄ме’’ти уййа̄нам̣ пависитва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисинно джха̄насукхена раттим̣ кхепетва̄ пунадивасе катасарӣрапат̣иджаггано пуббан̣хасамайе джат̣а̄джинаваккала̄ни сан̣т̣хапетва̄ бхиккха̄бха̄джанам̣ а̄да̄йа сантиндрийо сантама̄насо ирийа̄патхасампанно йугаматтадассано хутва̄ сабба̄ка̄расампанна̄йа аттано рӯпасирийа̄ локасса лочана̄ни а̄кад̣д̣хенто нагарам̣ пависитва̄ бхиккха̄йа чаранто ран̃н̃о нивесанадва̄рам̣ па̄пун̣и. ра̄джа̄ маха̄тале чан̇каманто ва̄тапа̄нантарена бодхисаттам̣ дисва̄ ирийа̄патхасмин̃н̃ева пасӣдитва̄ ‘‘саче сантадхаммо на̄ма аттхи, имасса тена аббхантаре бхавитабба’’нти чинтетва̄ ‘‘гаччха, там̣ та̄пасам̣ а̄нехӣ’’ти екам̣ амаччам̣ а̄н̣а̄песи. со гантва̄ вандитва̄ бхиккха̄бха̄джанам̣ гахетва̄ ‘‘ра̄джа̄, бханте, там̣ паккосатӣ’’ти а̄ха. бодхисатто ‘‘маха̄пун̃н̃а, амхе ра̄джа̄ на джа̄на̄тӣ’’ти а̄ха. ‘‘тена хи, бханте, йа̄ва̄хам̣ а̄гаччха̄ми, та̄ва идхева хотха̄’’ти гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ ‘‘амха̄кам̣ кулӯпаката̄пасо наттхи, гаччха, нам̣ а̄нехӣ’’ти сайампи ва̄тапа̄нена хаттхам̣ паса̄ретва̄ ванданто ‘‘ито етха, бханте’’ти а̄ха. бодхисатто амаччасса хаттхе бхиккха̄бха̄джанам̣ датва̄ маха̄талам̣ абхирухи.

атха нам̣ ра̄джа̄ вандитва̄ ра̄джапаллан̇ке нисӣда̄петва̄ аттано сампа̄дитехи йа̄гукхаджджакабхаттехи паривиситва̄ катабхаттакиччам̣ пан̃хам̣ пуччхи. пан̃хабйа̄каран̣ена бхиййосоматта̄йа пасӣдитва̄ вандитва̄ ‘‘бханте, тумхе каттхава̄сика̄, куто а̄гататтха̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘химавантава̄сика̄ майам̣, маха̄ра̄джа, химавантато а̄гата̄’’ти вутте пуна ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘васса̄раттака̄ле, маха̄ра̄джа, нибаддхава̄со на̄ма ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вутте ‘‘тена хи, бханте, ра̄джуййа̄не васатха, тумхе ча чатӯхи паччайехи на киламиссатха, ахан̃ча саггасам̣ваттаникам̣ пун̃н̃ам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ бхуттапа̄тара̄со бодхисаттена саддхим̣ уййа̄нам̣ гантва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ ка̄ретва̄ чан̇камам̣ ма̄петва̄ сеса̄нипи раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄дӣни сампа̄детва̄ паббаджитапариккха̄ре пат̣ийа̄детва̄ ‘‘сукхена васатха, бханте’’ти уййа̄напа̄лам̣ сампат̣иччха̄песи. бодхисатто тато пат̣т̣ха̄йа два̄даса сам̣ваччхара̄ни таттхева васи.

атхекадивасам̣ ран̃н̃о паччанто купито. со тасса вӯпасаманаттха̄йа гантука̄мо девим̣ а̄мантетва̄ ‘‘бхадде, тайа̄ нагаре охӣйитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ нисса̄йа катхетха, дева̄’’ти. ‘‘сӣлавантам̣ та̄пасам̣, бхадде’’ти. ‘‘дева, на̄хам̣ тасмим̣ памаджджисса̄ми, амха̄кам̣ аййасса пат̣иджагганам̣ мама бха̄ро, тумхе нира̄сан̇ка̄ гаччхатха̄’’ти. ра̄джа̄ никкхамитва̄ гато, девӣпи бодхисаттам̣ татхева саккаччам̣ упат̣т̣ха̄ти. бодхисатто пана ран̃н̃о гатака̄ле нибаддхавела̄йам̣ а̄гантва̄ аттано ручита̄йа вела̄йа ра̄джанивесанам̣ гантва̄ бхаттакиччам̣ кароти.

атхекадивасам̣ бодхисатте атичира̄йанте девӣ саббам̣ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ пат̣ийа̄детва̄ нхатва̄ алан̇каритва̄ нӣчаман̃чакам̣ пан̃н̃а̄петва̄ бодхисаттасса а̄гаманам̣ олокайама̄на̄ мат̣т̣хаса̄т̣акам̣ ситхилам̣ катва̄ нива̄сетва̄ нипаджджи. бодхисаттопи велам̣ саллаккхетва̄ бхиккха̄бха̄джанам̣ а̄да̄йа а̄ка̄сена̄гантва̄ маха̄ва̄тапа̄надва̄рам̣ па̄пун̣и. тасса ваккаласаддам̣ сутва̄ сахаса̄ ут̣т̣хахама̄на̄йа девийа̄ сарӣра̄ мат̣т̣хаса̄т̣ако бхасситтха, бодхисатто висабха̄га̄рамман̣ам̣ дисва̄ индрийа̄ни бхиндитва̄ субхавасена олокеси. атхасса джха̄набалена саннисиннопи килесо каран̣д̣аке паккхиттаа̄сӣвисо вийа пхан̣ам̣ катва̄ ут̣т̣хахи, кхӣраруккхасса ва̄сийа̄ а̄кот̣итака̄ло вийа ахоси. килесуппа̄данена сахева джха̄нан̇га̄ни париха̄йим̣су, индрийа̄ни апарипун̣н̣а̄ни ахесум̣, сайам̣ паккхаччхиннака̄ко вийа ахоси. со пуббе вийа нисӣдитва̄ бхаттакиччам̣ ка̄тум̣ на̄саккхи, нисӣда̄пийама̄нопи на нисӣди. атхасса девӣ саббам̣ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ бхиккха̄бха̄джанейева паккхипи. йатха̄ ча пуббе бхаттакиччам̣ катва̄ сӣхапан̃джарена никкхамитва̄ а̄ка̄сенева гаччхати, евам̣ там̣ дивасам̣ гантум̣ на̄саккхи. бхаттам̣ пана гахетва̄ маха̄ниссен̣ийа̄ отаритва̄ уййа̄нам̣ агама̄си. девӣпи асса аттани пат̣ибаддхачиттатам̣ ан̃н̃а̄си. со уййа̄нам̣ гантва̄ бхаттам̣ абхун̃джитва̄ва хет̣т̣ха̄ман̃чаке никкхипитва̄ ‘‘девийа̄ еварӯпа̄ хаттхасобха̄ па̄дасобха̄, еварӯпам̣ кат̣ипарийоса̄нам̣, еварӯпам̣ ӯрулаккхан̣а’’нтиа̄дӣни виппалапанто сатта̄хам̣ нипаджджи, бхаттам̣ пӯтикам̣ ахоси нӣламаккхика̄парипун̣н̣ам̣.

атха ра̄джа̄ паччантам̣ вӯпасаметва̄ пачча̄гато алан̇катапат̣ийаттам̣ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ ра̄джанивесанам̣ агантва̄ва ‘‘бодхисаттам̣ пассисса̄мӣ’’ти уййа̄нам̣ гантва̄ укла̄пам̣ ассамападам̣ дисва̄ ‘‘пакканто бхависсатӣ’’ти пан̣н̣аса̄ла̄йа два̄рам̣ виваритва̄ антопавит̣т̣хо там̣ нипаннакам̣ дисва̄ ‘‘кеначи апха̄сукена бхавитабба’’нти пӯтибхаттам̣ чхад̣д̣а̄петва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ пат̣иджагга̄петва̄ ‘‘бханте, ким̣ те апха̄сука’’нти пуччхи. ‘‘виддхосми, маха̄ра̄джа̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘мама пачча̄миттехи майи ока̄сам̣ алабхантехи ‘мама̄йанат̣т̣ха̄намасса дуббалам̣ карисса̄ма̄’ти а̄гантва̄ еса виддхо бхависсати ман̃н̃е’’ти сарӣрам̣ париваттетва̄ виддхат̣т̣ха̄нам̣ олокенто виддхат̣т̣ха̄нам̣ адисва̄ ‘‘каттха виддхоси, бханте’’ти пуччхи. бодхисатто ‘‘на̄хам̣, маха̄ра̄джа, ан̃н̃ена виддхо, ахам̣ пана аттана̄ва атта̄нам̣ хадайе виджджхи’’нти ватва̄ ут̣т̣ха̄йа нисӣдитва̄ има̄ га̄тха̄ авоча –

1. ‘‘сан̇каппара̄гадхотена, витакканиситена ча;

на̄лан̇катена бхадрена, усука̄ра̄катена ча.

2. ‘‘на кан̣н̣а̄йатамуттена, на̄пи морӯпасевина̄;

тенамхи хадайе виддхо, саббан̇гапарида̄хина̄.

3. ‘‘а̄ведхан̃ча на пасса̄ми, йато рухирамассаве;

йа̄ва айонисо читтам̣, сайам̣ ме дуккхама̄бхата’’нти.

таттха сан̇каппара̄гадхотена̄ти ка̄мавитаккасампайуттара̄гадхотена. витакканиситена ча̄ти тенева ра̄годакена витаккапа̄са̄н̣е ниситена. на̄лан̇катена бхадрена̄ти нева алан̇катена бхадрена, аналан̇катена бӣбхаччхена̄ти аттхо. усука̄ра̄катена ча̄ти усука̄рехипи акатена. на кан̣н̣а̄йатамуттена̄ти йа̄ва даккхин̣акан̣н̣ачӯл̣акам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ амуттакена. на̄пи морӯпасевина̄ти морапаттагиджджхапатта̄дӣхи акатӯпасеванена. тенамхи хадайе виддхоти тена килесакан̣д̣ена̄хам̣ хадайе виддхо амхи. саббан̇гапарида̄хина̄ти сабба̄ни ан̇га̄ни паридаханасаматтхена. маха̄ра̄джа, тена хи килесакан̣д̣ена хадайе виддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа мама агги падитта̄нива сабба̄ни ан̇га̄ни д̣айхантӣти дассети.

а̄ведхан̃ча на пасса̄мӣти виддхат̣т̣ха̄не ван̣ан̃ча на пасса̄ми. йато рухирамассавети йато ме а̄ведхато лохитам̣ паггхареййа, там̣ на пасса̄мӣти аттхо. йа̄ва айонисо читтанти еттха йа̄ва̄ти дал̣хаттхе нипа̄то, ативийа дал̣хам̣ катва̄ айонисо читтам̣ вад̣д̣хитанти аттхо. сайам̣ ме дуккхама̄бхатанти аттана̄ва майа̄ аттано дуккхам̣ а̄нӣтанти.

евам̣ бодхисатто има̄хи тӣхи га̄тха̄хи ран̃н̃о дхаммам̣ десетва̄ ра̄джа̄нам̣ пан̣н̣аса̄лато бахи катва̄ касин̣апарикаммам̣ катва̄ нат̣т̣хам̣ джха̄нам̣ уппа̄детва̄ пан̣н̣аса̄ла̄йа никкхамитва̄ а̄ка̄се нисинно ра̄джа̄нам̣ овадитва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, ахам̣ химавантамева гамисса̄мӣ’’ти ватва̄ ‘‘на сакка̄, бханте, ганту’’нти вуччама̄нопи ‘‘маха̄ра̄джа, майа̄ идха васантена еварӯпо виппака̄ро патто, ида̄ни на сакка̄ идха васиту’’нти ран̃н̃о йа̄чантассева а̄ка̄се уппатитва̄ химавантам̣ гантва̄ таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ брахмалокӯпаго ахоси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не уккан̣т̣хитабхиккху арахатте патит̣т̣хахи. кечи сота̄панна̄, кечи сакада̄га̄мино, кечи ана̄га̄мино, кечи араханто ахесум̣. ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, та̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.

сан̇каппара̄гаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

[252] 2. тиламут̣т̣хиджа̄такаван̣н̣ана̄

аджджа̄пи ме там̣ манасӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ кодханам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. ан̃н̃атаро кира, бхиккху, кодхано ахоси упа̄йа̄сабахуло, аппампи вутто сама̄но куппи абхисаджджи, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тва̄ка̄си. атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, асуко на̄ма бхиккху кодхано упа̄йа̄сабахуло уддхане паккхитталон̣ам̣ вийа тат̣атат̣а̄йанто вичарати, еварӯпе никкодхане буддхаса̄сане паббаджито сама̄но кодхаматтампи нигган̣хитум̣ на саккотӣ’’ти. саттха̄ тесам̣ катхам̣ сутва̄ екам̣ бхиккхум̣ песетва̄ там̣ бхиккхум̣ паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣, бхиккху, кодхано’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи айам̣ кодхано ахосӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте тасса путто брахмадаттакума̄ро на̄ма ахоси. пора̄н̣акара̄джа̄но ча аттано путте ‘‘евам̣ ете нихатама̄надаппа̄ сӣтун̣хаккхама̄ локача̄риттан̃н̃ӯ ча бхависсантӣ’’ти аттано нагаре диса̄па̄моккхаа̄чарийе виджджама̄непи сиппуггахан̣аттха̄йа дӯре тирорат̣т̣хам̣ песенти, тасма̄ сопи ра̄джа̄ сол̣асавассуддесикам̣ путтам̣ паккоса̄петва̄ екапат̣аликаупа̄хана̄ ча пан̣н̣аччхаттан̃ча каха̄пан̣асахассан̃ча датва̄ ‘‘та̄та, таккасилам̣ гантва̄ сиппам̣ угган̣ха̄’’ти песеси. со ‘‘са̄дхӯ’’ти ма̄та̄питаро вандитва̄ никкхамитва̄ анупуббена таккасилам̣ патва̄ а̄чарийасса гехам̣ пуччхитва̄ а̄чарийе ма̄н̣авака̄нам̣ сиппам̣ ва̄четва̄ ут̣т̣ха̄йа гхарадва̄ре чан̇каманте гехам̣ гантва̄ йасмим̣ т̣ха̄не т̣хито а̄чарийам̣ аддаса, таттхева упа̄хана̄ омун̃читва̄ чхаттан̃ча апанетва̄ а̄чарийам̣ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. со тасса килантабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄гантукасан̇гахам̣ ка̄реси. кума̄ро бхуттабходжано тхокам̣ виссамитва̄ а̄чарийам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си, ‘‘куто а̄гатоси, та̄та̄’’ти ча вутте ‘‘ба̄ра̄н̣асито’’ти а̄ха. ‘‘касса путтосӣ’’ти? ‘‘ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о’’ти. ‘‘кенаттхена̄гатосӣ’’ти? ‘‘сиппам̣ угган̣хаттха̄йа̄’’ти. ‘‘ким̣ те а̄чарийабха̄го а̄бхато, уда̄ху дхаммантева̄сико хотука̄мосӣ’’ти? со ‘‘а̄чарийабха̄го ме а̄бхато’’ти ватва̄ а̄чарийасса па̄дамӯле сахассаттхавикам̣ т̣хапетва̄ ванди.

дхаммантева̄сика̄ дива̄ а̄чарийасса каммам̣ катва̄ раттим̣ сиппам̣ угган̣ханти, а̄чарийабха̄гада̄йака̄ гехе джет̣т̣хапутта̄ вийа хутва̄ сиппамева угган̣ханти. тасма̄ сопи а̄чарийо саллахукена субханаккхаттена кума̄расса сиппам̣ пат̣т̣хапеси. кума̄ропи сиппам̣ угган̣ханто екадивасам̣ а̄чарийена саддхим̣ нха̄йитум̣ агама̄си. атхека̄ махаллика̄ иттхӣ тила̄ни сете катва̄ паттхаритва̄ раккхама̄на̄ нисӣди. кума̄ро сетатиле дисва̄ кха̄дитука̄мо хутва̄ екам̣ тиламут̣т̣хим̣ гахетва̄ кха̄ди, махаллика̄ ‘‘тан̣ха̄луко есо’’ти кин̃чи аватва̄ тун̣хӣ ахоси. со пунадивасепи та̄йа вела̄йа татхева ака̄си, са̄пи нам̣ на кин̃чи а̄ха. итаро татийадивасепи татхева̄ка̄си, тада̄ махаллика̄ ‘‘диса̄па̄моккхо а̄чарийо аттано антева̄сикехи мам̣ вилумпа̄петӣ’’ти ба̄ха̄ паггайха канди. а̄чарийо ниваттитва̄ ‘‘ким̣ етам̣, амма̄’’ти пуччхи. ‘‘са̄ми, антева̄сико те майа̄ ката̄нам̣ сетатила̄нам̣ аджджекам̣ мут̣т̣хим̣ кха̄ди, хиййо екам̣, паре екам̣, нану евам̣ кха̄данто мама сантакам̣ саббам̣ на̄сессатӣ’’ти. ‘‘амма, ма̄ роди, мӯлам̣ те да̄песса̄мӣ’’ти. ‘‘на ме, са̄ми, мӯленаттхо, йатха̄ панеса кума̄ро пуна евам̣ на кароти, татха̄ там̣ сиккха̄пехӣ’’ти. а̄чарийо ‘‘тена хи пасса, амма̄’’ти двӣхи ма̄н̣авехи там̣ кума̄рам̣ двӣсу хаттхесу га̄ха̄петва̄ вел̣упесикам̣ гахетва̄ ‘‘пуна еварӯпам̣ ма̄ ака̄сӣ’’ти тиккхаттум̣ пит̣т̣хийам̣ пахари. кума̄ро а̄чарийасса куджджхитва̄ ратта̄ни аккхӣни катва̄ па̄дапит̣т̣хито йа̄ва кесаматтхака̄ олокеси. сописса куджджхитва̄ олокитабха̄вам̣ ан̃н̃а̄си. кума̄ро сиппам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘ануйогам̣ датва̄ ма̄ра̄петаббо еса майа̄’’ти тена катадосам̣ хадайе т̣хапетва̄ гаманака̄ле а̄чарийам̣ вандитва̄ ‘‘йада̄хам̣, а̄чарийа, ба̄ра̄н̣асираджджам̣ патва̄ тумха̄кам̣ сантикам̣ песесса̄ми, тада̄ тумхе а̄гаччхеййа̄тха̄’’ти сасинехо вийа пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ пакка̄ми.

со ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ ма̄та̄питаро вандитва̄ сиппам̣ дассеси. ра̄джа̄ ‘‘джӣвама̄нена ме путто дит̣т̣хо, джӣвама̄новасса раджджасирим̣ пасса̄мӣ’’ти путтам̣ радждже патит̣т̣ха̄песи. со раджджасирим̣ анубхавама̄но а̄чарийена катадосам̣ саритва̄ уппаннакодхо ‘‘ма̄ра̄песса̄ми на’’нти паккосанаттха̄йа а̄чарийасса дӯтам̣ па̄хеси. а̄чарийо ‘‘тарун̣ака̄ле нам̣ сан̃н̃а̄петум̣ на саккхисса̄мӣ’’ти агантва̄ тасса ран̃н̃о маджджхимавайака̄ле ‘‘ида̄ни нам̣ сан̃н̃а̄петум̣ саккхисса̄мӣ’’ти гантва̄ ра̄джадва̄ре т̣хатва̄ ‘‘таккасила̄чарийо а̄гато’’ти а̄роча̄песи. ра̄джа̄ тут̣т̣хо бра̄хман̣ам̣ паккоса̄петва̄ там̣ аттано сантикам̣ а̄гатам̣ дисва̄ва кодхам̣ уппа̄детва̄ ратта̄ни аккхӣни катва̄ амачче а̄мантетва̄ ‘‘бхо, аджджа̄пи ме а̄чарийена пахат̣ат̣т̣ха̄нам̣ руджджати, а̄чарийо нала̄т̣ена маччум̣ а̄да̄йа ‘марисса̄мӣ’ти а̄гато, аджджасса джӣвитам̣ наттхӣ’’ти ватва̄ пурима̄ две га̄тха̄ авоча –

4. ‘‘аджджа̄пи ме там̣ манаси, йам̣ мам̣ твам̣ тиламут̣т̣хийа̄;

ба̄ха̄йа мам̣ гахетва̄на, лат̣т̣хийа̄ анута̄л̣айи.

5. ‘‘нану джӣвите на рамаси, йена̄си бра̄хман̣а̄гато;

йам̣ мам̣ ба̄ха̄ гахетва̄на, тиккхаттум̣ анута̄л̣айӣ’’ти.

таттха йам̣ мам̣ ба̄ха̄йа манти двӣсу падесу упайогавачанам̣ анута̄л̣анагахан̣а̄пеккхам̣. йам̣ мам̣ твам̣ тиламут̣т̣хийа̄ ка̄ран̣а̄ анута̄л̣айи, анута̄л̣енто ча мам̣ ба̄ха̄йа гахетва̄ анута̄л̣айи, там̣ анута̄л̣анам̣ аджджа̄пи ме манасӣти айан̃хеттха аттхо. нану джӣвите на рамасӣти ман̃н̃е твам̣ аттано джӣвитамхи на̄бхирамаси. йена̄си бра̄хман̣а̄гатоти йасма̄ бра̄хман̣а идха мама сантикам̣ а̄гатоси. йам̣ мам̣ ба̄ха̄ гахетва̄на̄ти йам̣ мама ба̄ха̄ гахетва̄, йам̣ мам̣ ба̄ха̄йа гахетва̄типи аттхо. тиккхаттум̣ анута̄л̣айӣти тайо ва̄ре вел̣улат̣т̣хийа̄ та̄л̣еси, аджджа да̄ни тасса пхалам̣ винда̄хӣти нам̣ маран̣ена сантадждженто евама̄ха.

там̣ сутва̄ а̄чарийо татийам̣ га̄тхама̄ха –

6. ‘‘арийо анарийам̣ куббантам̣, йо дан̣д̣ена ниседхати;

са̄санам̣ там̣ на там̣ верам̣, ити нам̣ пан̣д̣ита̄ видӯ’’ти.

таттха арийоти сундара̄дхивачанаметам̣. со пана арийо чатуббидхо хоти а̄ча̄раарийо дассанаарийо лин̇гаарийо пат̣иведхаарийоти. таттха мануссо ва̄ хоту тираччха̄но ва̄, арийа̄ча̄ре т̣хито а̄ча̄раарийо на̄ма. вуттампи четам̣ –

‘‘арийаваттаси ваккан̇га, йо пин̣д̣амапача̄йати;

чаджа̄ми те там̣ бхатта̄рам̣, гаччхатхӯбхо йатха̄сукха’’нти. (джа̄. 2.21.106);

рӯпена пана ирийа̄патхена ча па̄са̄дикена дассанӣйена саманна̄гато дассанаарийо на̄ма. вуттампи четам̣ –

‘‘арийа̄вака̄соси пасаннанетто, ман̃н̃е бхавам̣ паббаджито куламха̄;

катхам̣ ну читта̄ни паха̄йа бхоге, паббаджи никкхамма гхара̄ сапан̃н̃а̄’’ти. (джа̄. 2.17.143);

нива̄санапа̄рупаналин̇гаггахан̣ена пана саман̣асадисо хутва̄ вичаранто дуссӣлопи лин̇гаарийо на̄ма. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –

‘‘чхаданам̣ катва̄на суббата̄нам̣, паккхандӣ куладӯсако пагаббхо;

ма̄йа̄вӣ асан̃н̃ато пала̄по, патирӯпена чарам̣ са маггадӯсӣ’’ти.

буддха̄дайо пана пат̣иведхаарийа̄ на̄ма. тена вуттам̣ – ‘‘арийа̄ вуччанти буддха̄ ча паччекабуддха̄ ча буддхаса̄вака̄ ча̄’’ти. тесу идха а̄ча̄раарийова адхиппето.

анарийанти дуссӣлам̣ па̄падхаммам̣. куббантанти па̄н̣а̄типа̄та̄дикам̣ пан̃чавидхадуссӣлйакаммам̣ каронтам̣, екамева ва̄ етам̣ аттхападам̣, анарийам̣ хӣнам̣ ла̄макам̣ пан̃чаверабхайакаммам̣ каронтам̣ пуггалам̣. йоти кхаттийа̄дӣсу йо кочи. дан̣д̣ена̄ти йена кеначи пахаран̣акена. ниседхатӣти ‘‘ма̄ пуна еварӯпам̣ карӣ’’ти пахаранто нива̄рети. са̄санам̣ там̣ на там̣ веранти там̣, маха̄ра̄джа, акаттаббам̣ каронте путтадхӣтаро ва̄ антева̄сике ва̄ евам̣ пахаритва̄ ниседханам̣ на̄ма имасмим̣ локе са̄санам̣ анусит̣т̣хи ова̄до, на верам̣. ити нам̣ пан̣д̣ита̄ видӯти еваметам̣ пан̣д̣ита̄ джа̄нанти. тасма̄, маха̄ра̄джа, твампи евам̣ джа̄на, на еварӯпе т̣ха̄не верам̣ ка̄тум̣ арахаси. саче хи твам̣, маха̄ра̄джа, майа̄ евам̣ сиккха̄пито на̄бхависса, атха гаччханте ка̄ле пӯвасаккхалиа̄дӣни чева пхала̄пхала̄дӣни ча харанто чоракаммесу палуддхо анупуббена сандхиччхеданапантхадӯханага̄магха̄така̄дӣни катва̄ ‘‘ра̄джа̄пара̄дхико чоро’’ти саход̣д̣хам̣ гахетва̄ ран̃н̃о дассито ‘‘гаччхатхасса доса̄нурӯпам̣ дан̣д̣ам̣ упанетха̄’’ти дан̣д̣абхайам̣ па̄пун̣исса, куто те еварӯпа̄ сампатти абхависса, нану мам̣ нисса̄йа идам̣ иссарийам̣ тайа̄ ладдханти евам̣ а̄чарийо ра̄джа̄нам̣ сан̃н̃а̄песи. парива̄ретва̄ т̣хита̄ амачча̄писса катхам̣ сутва̄ ‘‘саччам̣, дева, идам̣ иссарийам̣ тумха̄кам̣ а̄чарийассева сантака’’нти а̄хам̣су.

тасмим̣ кхан̣е ра̄джа̄ а̄чарийасса гун̣ам̣ саллаккхетва̄ ‘‘саббиссарийам̣ те, а̄чарийа, дамми, раджджам̣ пат̣иччха̄’’ти а̄ха. а̄чарийо ‘‘на ме, маха̄ра̄джа, радждженаттхо’’ти пат̣иккхипи. ра̄джа̄ таккасилам̣ песетва̄ а̄чарийасса путтада̄рам̣ а̄хара̄петва̄ махантам̣ иссарийам̣ датва̄ тамева пурохитам̣ катва̄ питут̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ тассова̄де т̣хито да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ саггапара̄йан̣о ахоси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не кодхано бхиккху ана̄га̄мипхале патит̣т̣хахи, бахӯ джана̄ сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мино ахесум̣. ‘‘тада̄ ра̄джа̄ кодхано бхиккху ахоси, а̄чарийо пана ахамева ахоси’’нти.

тиламут̣т̣хиджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.

[253] 3. ман̣икан̣т̣хаджа̄такаван̣н̣ана̄

маманнапа̄нанти идам̣ саттха̄ а̄л̣авим̣ нисса̄йа агга̄л̣аве четийе вихаранто кут̣ика̄расиккха̄падам̣ (па̄ра̄. 342) а̄раббха катхеси. а̄л̣авака̄ хи бхиккхӯ сан̃н̃а̄чика̄йа кут̣ийо ка̄райама̄на̄ йа̄чанабахула̄ вин̃н̃аттибахула̄ вихарим̣су ‘‘пурисам̣ детха, пурисаттхакарам̣ детха̄’’тиа̄дӣни ваданта̄. манусса̄ упаддута̄ йа̄чана̄йа упаддута̄ вин̃н̃аттийа̄ бхиккхӯ дисва̄ уббиджджим̣супи уттасим̣супи пала̄йим̣супи. атха̄йасма̄ маха̄кассапо а̄л̣авим̣ упасан̇камитва̄ пин̣д̣а̄йа па̄виси, манусса̄ тхерампи дисва̄ татхева пат̣ипаджджим̣су. со паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто бхиккхӯ а̄мантетва̄ ‘‘пубба̄йам̣, а̄вусо, а̄л̣авӣ сулабхапин̣д̣а̄, ида̄ни касма̄ дуллабхапин̣д̣а̄ джа̄та̄’’ти пуччхитва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ сутва̄ бхагавати а̄л̣авим̣ а̄гантва̄ агга̄л̣авачетийе вихаранте бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ а̄рочеси. саттха̄ етасмим̣ ка̄ран̣е бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄та̄петва̄ а̄л̣аваке бхиккхӯ пат̣ипуччхи – ‘‘саччам̣ кира тумхе, бхиккхаве, сан̃н̃а̄чика̄йа кут̣ийо ка̄ретха̄’’ти. ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте те бхиккхӯ гарахитва̄ ‘‘бхиккхаве, йа̄чана̄ на̄меса̄ саттаратанапарипун̣н̣е на̄габхаване васанта̄нам̣ на̄га̄нампи амана̄па̄, пагева манусса̄нам̣, йесам̣ екам̣ каха̄пан̣акам̣ уппа̄дента̄нам̣ па̄са̄н̣ато мам̣сам̣ уппа̄т̣анака̄ло вийа хотӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто маха̄вибхаве бра̄хман̣акуле ниббатти. тасса а̄дха̄витва̄ паридха̄витва̄ вичаран̣ака̄ле ан̃н̃опи пун̃н̃ава̄ сатто тасса ма̄ту куччхисмим̣ ниббатти. те убхопи бха̄таро вайаппатта̄ ма̄та̄питӯнам̣ ка̄лакирийа̄йа сам̣виггахадайа̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ ган̇га̄тӣре пан̣н̣аса̄лам̣ ма̄петва̄ васим̣су. тесу джет̣т̣хасса упариган̇га̄йа пан̣н̣аса̄ла̄ ахоси, канит̣т̣хасса адхоган̇га̄йа. атхекадивасам̣ ман̣икан̣т̣хо на̄ма на̄гара̄джа̄ на̄габхавана̄ никкхамитва̄ ган̇га̄тӣре ма̄н̣авакавесена вичаранто канит̣т̣хасса ассамам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди, те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ саммоданӣйакатхам̣ катхетва̄ висса̄сика̄ ахесум̣, вина̄ ваттитум̣ на̄саккхим̣су. ман̣икан̣т̣хо абхин̣хам̣ канит̣т̣хата̄пасасса сантикам̣ а̄гантва̄ катха̄салла̄пена нисӣдитва̄ гаманака̄ле та̄пасе синехена аттабха̄вам̣ виджахитва̄ бхогехи та̄пасам̣ париккхипанто париссаджитва̄ упаримуддхани махантам̣ пхан̣ам̣ дха̄ретва̄ тхокам̣ васитва̄ там̣ синехам̣ винодетва̄ сарӣрам̣ винивет̣хетва̄ та̄пасам̣ вандитва̄ сакат̣т̣ха̄намева гаччхати. та̄пасо тасса бхайена кисо ахоси лӯкхо дуббан̣н̣о уппан̣д̣уппан̣д̣укаджа̄то дхаманисантхатагатто.

со екадивасам̣ бха̄ту сантикам̣ агама̄си. атха нам̣ со пуччхи – ‘‘кисса, твам̣ бхо, кисо лӯкхо дуббан̣н̣о уппан̣д̣уппан̣д̣укаджа̄то дхаманисантхатагатто’’ти. со тасса там̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ ‘‘ким̣ пана, твам̣ бхо, тасса на̄гара̄джасса а̄гаманам̣ иччхаси, на иччхасӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘на иччха̄мӣ’’ти ватва̄ ‘‘со пана на̄гара̄джа̄ тава сантикам̣ а̄гаччханто ким̣ пил̣андханам̣ пил̣андхитва̄ а̄гаччхатӣ’’ти вутте ‘‘ман̣иратана’’нти а̄ха. тена хи твам̣ тасмим̣ на̄гара̄дже тава сантикам̣ а̄гантва̄ анисиннейева ‘‘ман̣им̣ ме дехӣ’’ти йа̄ча, евам̣ со на̄го там̣ бхогехи апариккхипитва̄ва гамиссати. пунадивасе ассамапададва̄ре т̣хатва̄ а̄гаччхантамева нам̣ йа̄чеййа̄си, татийадивасе ган̇га̄тӣре т̣хатва̄ удака̄ уммуджджантамева нам̣ йа̄чеййа̄си, евам̣ со тава сантикам̣ пуна на а̄гамиссатӣти.

та̄пасо ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ аттано пан̣н̣аса̄лам̣ гантва̄ пунадивасе на̄гара̄джа̄нам̣ а̄гантва̄ т̣хитаматтамева ‘‘етам̣ аттано пил̣андханаман̣им̣ ме дехӣ’’ти йа̄чи, со анисӣдитва̄ва пала̄йи. атха нам̣ дутийадивасе ассамапададва̄ре т̣хатва̄ а̄гаччхантамева ‘‘хиййо ме ман̣иратанам̣ на̄да̄си, аджджа да̄нам̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. на̄го ассамападам̣ апависитва̄ва пала̄йи. татийадивасе удакато уммуджджантамева нам̣ ‘‘аджджа ме татийо дивасо йа̄чантасса, дехи да̄ни ме етам̣ ман̣иратана’’нти а̄ха. на̄гара̄джа̄ удаке т̣хатва̄ва та̄пасам̣ пат̣иккхипанто две га̄тха̄ а̄ха –

7. ‘‘маманнапа̄нам̣ випулам̣ ул̣а̄рам̣, уппаджджатӣмасса ман̣исса хету;

там̣ те на дассам̣ атийа̄чакоси, на ча̄пи те ассамама̄гамиссам̣.

8. ‘‘сусӯ йатха̄ саккхарадхотапа̄н̣ӣ, та̄сесимам̣ селам̣ йа̄чама̄но;

там̣ те на дассам̣ атийа̄чакоси, на ча̄пи те ассамама̄гамисса’’нти.

таттха маманнапа̄нанти мама йа̄губхатта̄дидиббабходжанам̣ ат̣т̣хапа̄накабхедан̃ча диббапа̄нам̣. випуланти баху. ул̣а̄ранти сет̣т̣хам̣ пан̣ӣтам̣. там̣ тети там̣ ман̣им̣ туйхам̣. атийа̄чакосӣти ка̄лан̃ча пама̄н̣ан̃ча атиккамитва̄ аджджа тӣн̣и диваса̄ни майхам̣ пийам̣ мана̄пам̣ ман̣иратанам̣ йа̄чама̄но атиккамма йа̄чакоси. на ча̄пи тети на кевалам̣ на дассам̣, ассамампи те на̄гамиссам̣. сусӯ йатха̄ти йатха̄ на̄ма йува̄ тарун̣амануссо. саккхарадхотапа̄н̣ӣти саккхара̄йа дхотапа̄н̣и, телена па̄са̄н̣е дхотаасихаттхо. та̄сесимам̣ селам̣ йа̄чама̄ноти имам̣ ман̣им̣ йа̄чанто твам̣ кан̃чанатхарукхаггам̣ абба̄хитва̄ ‘‘сӣсам̣ те чхинда̄мӣ’’ти ваданто тарун̣апурисо вийа мам̣ та̄сеси.

евам̣ ватва̄ со на̄гара̄джа̄ удаке нимуджджитва̄ аттано на̄габхаванамева гантва̄ на пачча̄ган̃чхи. атха со та̄пасо тасса дассанӣйасса на̄гара̄джасса адассанена бхиййосоматта̄йа кисо ахоси лӯкхо дуббан̣н̣о уппан̣д̣уппан̣д̣укаджа̄то дхаманисантхатагатто. атха джет̣т̣хата̄пасо ‘‘канит̣т̣хасса паваттим̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти тасса сантикам̣ а̄гантва̄ там̣ бхиййосоматта̄йа пан̣д̣урогинам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо, бхо, твам̣ бхиййосоматта̄йа пан̣д̣урогӣ джа̄то’’ти ватва̄ ‘‘тасса дассанӣйасса на̄гара̄джасса адассанена̄’’ти сутва̄ ‘‘айам̣ та̄пасо на̄гара̄джа̄нам̣ вина̄ ваттитум̣ на саккотӣ’’ти саллаккхетва̄ татийам̣ га̄тхама̄ха –

9. ‘‘на там̣ йа̄че йасса пийам̣ джигӣсе, дессо хоти атийа̄чана̄йа;

на̄го ман̣им̣ йа̄чито бра̄хман̣ена, адассанам̣йева тададжджхагама̄’’ти.

таттха на там̣ йа̄чети там̣ бхан̣д̣ам̣ на йа̄чеййа. йасса пийам̣ джигӣсети йам̣ бхан̣д̣ам̣ асса пуггаласса пийанти джа̄неййа. дессо хотӣти аппийо хоти. атийа̄чана̄йа̄ти пама̄н̣ам̣ атиккамитва̄ варабхан̣д̣ам̣ йа̄чанто та̄йа атийа̄чана̄йа. адассанам̣йева тададжджхагама̄ти тато пат̣т̣ха̄йа адассанамева гатоти.

евам̣ пана там̣ ватва̄ ‘‘ито да̄ни пат̣т̣ха̄йа ма̄ сочӣ’’ти самасса̄сетва̄ джет̣т̣хабха̄та̄ аттано ассамамева гато. атха̄парабха̄ге те двепи бха̄таро абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ брахмалокапара̄йан̣а̄ ахесум̣.

саттха̄ ‘‘евам̣, бхиккхаве, саттаратанапарипун̣н̣е на̄габхаване васанта̄нам̣ на̄га̄нампи йа̄чана̄ на̄ма амана̄па̄, киман̇гам̣ пана манусса̄на’’нти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ канит̣т̣хо а̄нандо ахоси, джет̣т̣хо пана ахамева ахоси’’нти.

ман̣икан̣т̣хаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.

[254] 4. кун̣д̣акакуччхисиндхаваджа̄такаван̣н̣ана̄

бхутва̄ тин̣апаригха̄санти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто са̄рипуттаттхерам̣ а̄раббха катхеси. екасмин̃хи самайе самма̄самбуддхе са̄ваттхийам̣ вассам̣ васитва̄ ча̄рикам̣ чаритва̄ пуна пачча̄гате манусса̄ ‘‘а̄гантукасакка̄рам̣ карисса̄ма̄’’ти буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ даданти. виха̄ре екам̣ дхаммагхосакабхиккхум̣ т̣хапесум̣, со йе йе а̄гантва̄ йаттаке бхиккхӯ иччханти, тесам̣ тесам̣ бхиккхӯ вича̄ретва̄ дети.

атхека̄ дуггатамахаллика̄ иттхӣ екамева пат̣ивӣсам̣ саджджетва̄ тесам̣ тесам̣ манусса̄нам̣ бхиккхӯсу вича̄ретва̄ диннесу уссӯре дхаммагхосакасса сантикам̣ а̄гантва̄ ‘‘майхам̣ екам̣ бхиккхум̣ детха̄’’ти а̄ха. со ‘‘майа̄ саббе бхиккхӯ вича̄ретва̄ динна̄, са̄рипуттаттхеро пана виха̄рейева, твам̣ тасса бхиккхам̣ дехӣ’’ти а̄ха. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти тут̣т̣хачитта̄ джетаванадва̄ракот̣т̣хаке т̣хатва̄ тхерасса а̄гатака̄ле вандитва̄ хаттхато паттам̣ гахетва̄ гхарам̣ нетва̄ нисӣда̄песи. ‘‘ека̄йа кира махаллика̄йа дхаммасена̄пати аттано гхаре нисӣда̄пито’’ти бахӯни саддха̄ни кула̄ни ассосум̣. тесу ра̄джа̄ пассенадӣ косало там̣ паваттим̣ сутва̄ тасса̄ са̄т̣акена чева сахассаттхавика̄йа ча саддхим̣ бхаттабха̄джана̄ни пахин̣и ‘‘майхам̣ аййам̣ паривисама̄на̄ имам̣ са̄т̣акам̣ нива̄сетва̄ име каха̄пан̣е вал̣ан̃джетва̄ тхерам̣ паривисатӯ’’ти. йатха̄ ча ра̄джа̄, евам̣ ана̄тхапин̣д̣ико чӯл̣аана̄тхапин̣д̣ико виса̄кха̄ ча маха̄упа̄сика̄ пахин̣и. ан̃н̃а̄нипи пана кула̄ни екасатадвисата̄дивасена аттано аттано бала̄нурӯпена каха̄пан̣е пахин̣им̣су. евам̣ ека̄хенева са̄ махаллика̄ сатасахассаматтам̣ лабхи. тхеро пана та̄йа диннайа̄гумева пивитва̄ та̄йа катакхаджджакамева паккабхаттамева ча парибхун̃джитва̄ анумоданам̣ катва̄ там̣ махалликам̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄петва̄ виха̄рамева агама̄си.

дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ тхерасса гун̣акатхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, дхаммасена̄пати махалликагахапата̄ним̣ дуггатабха̄вато мочеси, патит̣т̣ха̄ ахоси. та̄йа диннама̄ха̄рам̣ аджигуччханто парибхун̃джӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, са̄рипутто ида̄нева етисса̄ махаллика̄йа авассайо джа̄то, на ча ида̄нева та̄йа диннам̣ а̄ха̄рам̣ аджигуччханто парибхун̃джати, пуббепи парибхун̃джийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто уттара̄патхе ассава̄н̣иджакуле ниббатти. уттара̄патхаджанападато пан̃часата̄ ассава̄н̣иджа̄ ассе ба̄ра̄н̣асим̣ а̄нетва̄ виккин̣анти. ан̃н̃атаропи ассава̄н̣иджо пан̃чаассасата̄ни а̄да̄йа ба̄ра̄н̣асимаггам̣ пат̣ипаджджи. антара̄магге ча ба̄ра̄н̣асито авидӯре еко нигамага̄мо аттхи, таттха пуббе маха̄вибхаво сет̣т̣хи ахоси. тасса махантам̣ нивесанам̣, там̣ пана кулам̣ ануккамена париккхайам̣ гатам̣, ека̄ва махаллика̄ авасит̣т̣ха̄, са̄ тасмим̣ нивесане васати. атха со ассава̄н̣иджо там̣ нигамага̄мам̣ патва̄ ‘‘ветанам̣ дасса̄мӣ’’ти тасса̄ нивесане нива̄сам̣ ган̣хитва̄ ассе екаманте т̣хапеси. там̣дивасамевасса екисса̄ а̄джа̄нӣйа̄вал̣ава̄йа габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси. со две тайо дивасе васитва̄ ассе балам̣ га̄ха̄петва̄ ‘‘ра̄джа̄нам̣ пассисса̄мӣ’’ти ассе а̄да̄йа па̄йа̄си. атха нам̣ махаллика̄ ‘‘гехаветанам̣ дехӣ’’ти ватва̄ ‘‘са̄дху, амма, демӣ’’ти вутте ‘‘та̄та, ветанам̣ ме дадама̄но имампи ассапотакам̣ ветанато кхан̣д̣етва̄ дехӣ’’ти а̄ха. ва̄н̣иджо татха̄ катва̄ пакка̄ми. са̄ тасмим̣ ассапотаке путтасинехам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ авасса̄ванаджха̄макабхаттавигха̄сатин̣а̄ни датва̄ там̣ пат̣иджагги.

атха̄парабха̄ге бодхисатто пан̃ча ассасата̄ни а̄да̄йа а̄гаччханто тасмим̣ гехе нива̄сам̣ ган̣хи. кун̣д̣акакха̄дакасса синдхавапотакасса т̣хитат̣т̣ха̄нато гандхам̣ гха̄йитва̄ екаассопи гехам̣ пависитум̣ на̄саккхи. бодхисатто махалликам̣ пуччхи – ‘‘амма, каччи имасмим̣ гехе ассо аттхӣ’’ти. ‘‘та̄та, ан̃н̃о ассо на̄ма наттхи, ахам̣ пана путтам̣ катва̄ екам̣ ассапотакам̣ пат̣иджагга̄ми, со еттха аттхӣ’’ти. ‘‘кахам̣ со, амма̄’’ти? ‘‘чаритум̣ гато, та̄та̄’’ти. ‘‘ка̄йа вела̄йа а̄гамиссати, амма̄’’ти? ‘‘са̄йанхе, та̄та̄’’ти. бодхисатто тасса а̄гаманам̣ пат̣има̄ненто ассе бахи т̣хапетва̄ва нисӣди. синдхавапотакопи вичаритва̄ ка̄лейева а̄гами. бодхисатто кун̣д̣акакуччхисиндхавапотакам̣ дисва̄ лаккхан̣а̄ни сама̄нетва̄ ‘‘айам̣ синдхаво анаггхо, махаллика̄йа мӯлам̣ датва̄ гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтеси. синдхавапотакопи гехам̣ пависитва̄ аттано васанат̣т̣ха̄нейева т̣хито. тасмим̣ кхан̣е те асса̄ гехам̣ пависитум̣ саккхим̣су.

бодхисатто двӣхатӣхам̣ васитва̄ ассе сантаппетва̄ гаччханто ‘‘амма, имам̣ ассапотакам̣ мӯлам̣ гахетва̄ майхам̣ дехӣ’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ вадеси, та̄та, путтам̣ виккин̣анта̄ на̄ма аттхӣ’’ти. ‘‘амма, твам̣ етам̣ ким̣ кха̄да̄петва̄ пат̣иджаггасӣ’’ти? ‘‘оданакан̃джикан̃ча джха̄макабхаттан̃ча вигха̄сатин̣ан̃ча кха̄да̄петва̄ кун̣д̣акайа̄гун̃ча па̄йетва̄ пат̣иджагга̄ми, та̄та̄’’ти. ‘‘амма, ахам̣ етам̣ лабхитва̄ пин̣д̣арасабходжанам̣ бходжесса̄ми, т̣хитат̣т̣ха̄не челавита̄нам̣ паса̄ретва̄ аттхаран̣апит̣т̣хе т̣хапесса̄мӣ’’ти. ‘‘та̄та, евам̣ санте мама путто ча сукхам̣ анубхавату, там̣ гахетва̄ гаччха̄’’ти. атха бодхисатто тасса чатуннам̣ па̄да̄нам̣ нан̇гут̣т̣хасса мукхасса ча мӯлам̣ екекам̣ катва̄ чха сахассаттхавика̄йо т̣хапетва̄ махалликам̣ нававаттхам̣ нива̄са̄петва̄ синдхавапотакасса пурато т̣хапеси. со аккхӣни уммӣлетва̄ ма̄тарам̣ олокетва̄ ассӯни паваттеси. са̄пи тасса пит̣т̣хим̣ паримаджджитва̄ а̄ха – ‘‘майа̄ путтапоса̄ваникам̣ ладдхам̣, твам̣, та̄та, гаччха̄хӣ’’ти, тада̄ со агама̄си.

бодхисатто пунадивасе ассапотакасса пин̣д̣арасабходжанам̣ саджджетва̄ ‘‘вӣмам̣сисса̄ми та̄ва нам̣, джа̄на̄ти ну кхо аттано балам̣, уда̄ху на джа̄на̄тӣ’’ти дон̣ийам̣ кун̣д̣акайа̄гум̣ а̄кира̄петва̄ да̄песи. со ‘‘на̄хам̣ имам̣ бходжанам̣ бхун̃джисса̄мӣ’’ти там̣ йа̄гум̣ па̄йитум̣ на иччхи. бодхисатто тасса вӣмам̣санавасена пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

10. ‘‘бхутва̄ тин̣апаригха̄сам̣, бхутва̄ а̄ча̄макун̣д̣акам̣;

етам̣ те бходжанам̣ а̄си, касма̄ да̄ни на бхун̃джасӣ’’ти.

таттха бхутва̄ тин̣апаригха̄санти твам̣ пуббе махаллика̄йа диннам̣ тесам̣ тесам̣ кха̄дита̄васесам̣ вигха̄сатин̣асан̇кха̄там̣ паригха̄сам̣ бхун̃джитва̄ вад̣д̣хито. бхутва̄ а̄ча̄макун̣д̣аканти еттха а̄ча̄мо вуччати одана̄васесам̣. кун̣д̣аканти кун̣д̣акамева. етан̃ча бхун̃джитва̄ вад̣д̣хитосӣти дӣпети. етам̣ тети етам̣ тава пуббе бходжанам̣ а̄си. касма̄ да̄ни на бхун̃джасӣти майа̄пи те тамева диннам̣, твам̣ там̣ касма̄ ида̄ни на бхун̃джасӣти.

там̣ сутва̄ синдхавапотако итара̄ две га̄тха̄ авоча –

11. ‘‘йаттха посам̣ на джа̄нанти, джа̄тийа̄ винайена ва̄;

баху таттха маха̄брахме, апи а̄ча̄макун̣д̣акам̣.

12. ‘‘тван̃ча кхомам̣ паджа̄на̄си, йа̄диса̄йам̣ хайуттамо;

джа̄нанто джа̄нама̄гамма, на те бхаккха̄ми кун̣д̣ака’’нти.

таттха йаттха̄ти йасмим̣ т̣ха̄не. посанти саттам̣. джа̄тийа̄ винайена ва̄ти ‘‘джа̄тисампанно ва̄ есо, на ва̄, а̄ча̄райутто ва̄, на ва̄’’ти евам̣ на джа̄нанти. маха̄брахмети гарука̄лапанена а̄лапанто а̄ха. йа̄диса̄йанти йа̄дисо айам̣, атта̄нам̣ сандха̄йа вадати. джа̄нанто джа̄нама̄гамма̄ти ахам̣ аттано балам̣ джа̄нанто джа̄нантамева там̣ а̄гамма пат̣ичча тава сантике кун̣д̣акам̣ ким̣ бхун̃джисса̄ми. на хи твам̣ кун̣д̣акам̣ бходжа̄петука̄мата̄йа чха сахасса̄ни датва̄ мам̣ ган̣хӣти.

там̣ сутва̄ бодхисатто ‘‘там̣ вӣмам̣санаттха̄йа там̣ майа̄ катам̣, ма̄ куджджхӣ’’ти там̣ самасса̄сетва̄ субходжанам̣ бходжетва̄ а̄да̄йа ра̄джан̇ган̣ам̣ гантва̄ екасмим̣ пассе пан̃ча ассасата̄ни т̣хапетва̄ екасмим̣ пассе вичиттаса̄н̣им̣ париккхипитва̄ хет̣т̣ха̄ аттхаран̣ам̣ паттхаритва̄ упари челавита̄нам̣ бандхитва̄ синдхавапотакам̣ т̣хапеси.

ра̄джа̄ а̄гантва̄ ассе олокенто ‘‘айам̣ ассо касма̄ висум̣ т̣хапито’’ти пуччхитва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, айам̣ синдхаво име ассе висум̣ акато мочессатӣ’’ти сутва̄ ‘‘собхано, бхо, синдхаво’’ти пуччхи. бодхисатто ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти ватва̄ ‘‘тена хисса джавам̣ пассисса̄мӣ’’ти вутте там̣ ассам̣ каппетва̄ абхирухитва̄ ‘‘пасса, маха̄ра̄джа̄’’ти мануссе усса̄ретва̄ ра̄джан̇ган̣е ассам̣ па̄хеси. саббам̣ ра̄джан̇ган̣ам̣ нирантарам̣ ассапантӣхи париккхиттамива̄хоси. пуна бодхисатто ‘‘пасса, маха̄ра̄джа, синдхавапотакасса вега’’нти виссаджджеси, екапурисопи нам̣ на аддаса. пуна раттхапат̣ам̣ ударе париккхипитва̄ виссаджджеси, раттапат̣амева пассим̣су. атха нам̣ антонагаре екисса̄ уййа̄напоккхаран̣ийа̄ удакапит̣т̣хе виссаджджеси, таттхасса удакапит̣т̣хе дха̄вато кхурагга̄нипи на темим̣су. пунава̄рам̣ падуминипатта̄нам̣ упари дха̄ванто екапан̣н̣ампи на удаке осӣда̄песи. евамасса джавасампаннам̣ дассетва̄ оруйха па̄н̣им̣ пахаритва̄ хаттхаталам̣ упана̄меси, ассо упагантва̄ чатта̄ро па̄де екато катва̄ хаттхатале ат̣т̣ха̄си. атха маха̄сатто ра̄джа̄нам̣ а̄ха – ‘‘маха̄ра̄джа, имасса ассапотакасса сабба̄ка̄рена веге дассийама̄не самуддапарийанто наппахотӣ’’ти. ра̄джа̄ тусситва̄ маха̄саттасса упад̣д̣хараджджам̣ ада̄си. синдхавапотакампи абхисин̃читва̄ ман̇галаассам̣ ака̄си.

со ран̃н̃о пийо ахоси мана̄по, сакка̄рописса маха̄ ахоси. тасса хи васанат̣т̣ха̄нам̣ ран̃н̃о алан̇катапат̣ийатто ва̄сагхарагаббхо вийа ахоси, чатуджа̄тигандхехи бхӯмилепанам̣ акам̣су, гандхада̄мама̄ла̄да̄ма̄ни оса̄райим̣су, упари суван̣н̣ата̄ракакхачитам̣ челавита̄нам̣ ахоси, самантато читраса̄н̣и париккхитта̄ ахоси, ниччам̣ гандхателападӣпа̄ джха̄йим̣су, учча̄рапасса̄ват̣т̣ха̄неписса суван̣н̣акат̣а̄хам̣ т̣хапайим̣су, ниччам̣ ра̄джа̄рахабходжанамева бхун̃джи. тасса пана а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа ран̃н̃о сакаладжамбудӣпе раджджам̣ хаттхагатамева ахоси. ра̄джа̄ бодхисаттасса ова̄де т̣хатва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ саггапара̄йан̣о ахоси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не бахӯ сота̄панна̄ сакада̄га̄мино ана̄га̄мино араханто ча ахесум̣. ‘‘тада̄ махаллика̄ айамева махаллика̄ ахоси, синдхаво са̄рипутто, ра̄джа̄ а̄нандо, ассава̄н̣иджджо пана ахамева ахоси’’нти.

кун̣д̣акакуччхисиндхаваджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.

[255] 5. сукаджа̄такаван̣н̣ана̄

йа̄ва со маттаман̃н̃а̄сӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ атибахум̣ бхун̃джитва̄ аджӣран̣ена ка̄лакатам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. тасмим̣ кира евам̣ ка̄лакате дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ тасса агун̣акатхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, асуко на̄ма бхиккху аттано куччхиппама̄н̣ам̣ аджа̄нитва̄ атибахум̣ бхун̃джитва̄ джӣра̄петум̣ асакконто ка̄лакато’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса атибходжанапаччайенева мато’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто химавантападесе сукайонийам̣ ниббаттитва̄ анека̄нам̣ сукасахасса̄нам̣ самудда̄нугате химавантападесе васанта̄нам̣ ра̄джа̄ ахоси. тассеко путто ахоси, тасмим̣ балаппатте бодхисатто дуббалачаккхуко ахоси. сука̄нам̣ кира сӣгхо вего хоти, тена тесам̣ махаллакака̄ле пат̣хамам̣ чаккхумева дуббалам̣ хоти. бодхисаттасса путто ма̄та̄питаро кула̄ваке т̣хапетва̄ гочарам̣ а̄харитва̄ посеси. со екадивасам̣ гочарабхӯмим̣ гантва̄ паббатаматтхаке т̣хито самуддам̣ олокенто екам̣ дӣпакам̣ пасси. тасмим̣ пана суван̣н̣аван̣н̣ам̣ мадхурапхалам̣ амбаванам̣ аттхи. со пунадивасе гочаравела̄йа уппатитва̄ тасмим̣ амбаване отаритва̄ амбарасам̣ пивитва̄ амбапаккам̣ а̄да̄йа а̄гантва̄ ма̄та̄питӯнам̣ ада̄си. бодхисатто там̣ кха̄данто расам̣ сан̃джа̄нитва̄ ‘‘та̄та, нану имам̣ асукадӣпаке амбапакка’’нти ватва̄ ‘‘а̄ма, та̄та̄’’ти вутте ‘‘та̄та, етам̣ дӣпакам̣ гаччханта̄ на̄ма сука̄ дӣгхама̄йум̣ па̄лента̄ на̄ма наттхи, ма̄ кхо твам̣ пуна там̣ дӣпакам̣ агама̄сӣ’’ти а̄ха. со тасса вачанам̣ аггахетва̄ агама̄сийева.

атхекадивасам̣ бахум̣ амбарасам̣ пивитва̄ ма̄та̄питӯнам̣ аттха̄йа амбапаккам̣ а̄да̄йа самуддаматтхакена̄гаччханто атидха̄тата̄йа килантака̄йо нидда̄йа̄бхибхӯто, со нидда̄йантопи а̄гаччхатева, тун̣д̣ена панасса гахитам̣ амбапаккам̣ пати. со ануккамена а̄гаманавӣтхим̣ джахитва̄ осӣданто удакапит̣т̣хенева а̄гаччханто удаке пати. атха нам̣ еко маччхо гахетва̄ кха̄ди. бодхисатто тасмим̣ а̄гаманавела̄йа ана̄гаччхантейева ‘‘самудде патитва̄ мато бхависсатӣ’’ти ан̃н̃а̄си. атхасса ма̄та̄питаропи а̄ха̄рам̣ алабхама̄на̄ сусситва̄ марим̣су.

саттха̄ имам̣ атӣтам̣ а̄харитва̄ абхисамбуддхо хутва̄ има̄ га̄тха̄ авоча –

13. ‘‘йа̄ва со маттаман̃н̃а̄си, бходжанасмим̣ вихан̇гамо;

та̄ва аддха̄нама̄па̄ди, ма̄таран̃ча апосайи.

14. ‘‘йато ча кхо бахутарам̣, бходжанам̣ аджджхава̄хари;

тато таттхева сам̣сӣди, аматтан̃н̃ӯ хи со аху.

15. ‘‘тасма̄ маттан̃н̃ута̄ са̄дху, бходжанасмим̣ агиддхата̄;

аматтан̃н̃ӯ хи сӣданти, маттан̃н̃ӯ ча на сӣдаре’’ти.

таттха йа̄ва соти йа̄ва со вихан̇гамо бходжане маттаман̃н̃а̄си. та̄ва аддха̄нама̄па̄дӣти таттхакам̣ ка̄лам̣ джӣвитааддха̄нам̣ а̄па̄ди, а̄йум̣ винди. ма̄таран̃ча̄ти десана̄сӣсаметам̣, ма̄та̄питаро ча апосайӣти аттхо. йато ча кхоти йасмин̃ча кхо ка̄ле. бходжанам̣ аджджхава̄харӣти амбарасам̣ аджджхохари. татоти тасмим̣ ка̄ле. таттхева сам̣сӣдӣти тасмим̣ самуддейева осӣди нимуджджи, маччхабходжанатам̣ а̄паджджи.

тасма̄ маттан̃н̃ута̄ са̄дхӯти йасма̄ бходжане аматтан̃н̃ӯ суко самудде осӣдитва̄ мато, тасма̄ бходжанасмим̣ агиддхита̄сан̇кха̄то маттан̃н̃убха̄во са̄дху, пама̄н̣аджа̄нанам̣ сундаранти аттхо. атха ва̄ ‘‘пат̣исан̇кха̄ йонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети, нева дава̄йа на мада̄йа…пе… пха̄сувиха̄ро ча̄’’ти.

‘‘аллам̣ суккхан̃ча бхун̃джанто, на ба̄л̣хам̣ сухито сийа̄;

ӯнударо мита̄ха̄ро, сато бхиккху париббадже.

‘‘чатта̄ро пан̃ча а̄лопе, абхутва̄ удакам̣ пиве;

алам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, пахитаттасса бхиккхуно. (тхерага̄. 982-983);

‘‘мануджасса сада̄ сатӣмато, маттам̣ джа̄нато ладдхабходжане;

танӯ тасса бхаванти ведана̄, сан̣икам̣ джӣрати а̄йум̣ па̄лайа’’нти. (сам̣. ни. 1.124) –

евам̣ ван̣н̣ита̄ маттан̃н̃ута̄пи са̄дху.

‘‘канта̄ре путтамам̣сам̣ва, аккхассаббхан̃джанам̣ йатха̄;

евам̣ а̄хари а̄харам̣, йа̄панаттхамамуччхито’’ти. (висуддхи. 1.19) –

евам̣ ван̣н̣ита̄ агиддхита̄пи са̄дху. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘агиддхима̄’’ти ликхитам̣, тато айам̣ ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хова сундаратаро. аматтан̃н̃ӯ хи сӣдантӣти бходжане пама̄н̣ам̣ аджа̄нанта̄ хи расатан̣ха̄васена па̄пакаммам̣ катва̄ чатӯсу апа̄йесу сӣданти. маттан̃н̃ӯ ча на сӣдарети йе пана бходжане пама̄н̣ам̣ джа̄нанти, те дит̣т̣хадхаммепи сампара̄йепи на сӣдантӣти.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не бахӯ сота̄панна̄пи сакада̄га̄минопи ана̄га̄минопи арахантопи ахесум̣. ‘‘тада̄ сукара̄джапутто бходжане аматтан̃н̃ӯ бхиккху ахоси, сукара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.

сукаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.

[256] 6. джарӯдапа̄наджа̄такаван̣н̣ана̄

джарӯдапа̄нам̣ кхан̣ама̄на̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто са̄ваттхива̄сино ва̄н̣идже а̄раббха катхеси. те кира са̄ваттхийам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ сакат̣а̄ни пӯретва̄ воха̄раттха̄йа гаманака̄ле татха̄гатам̣ нимантетва̄ саран̣а̄ни гахетва̄ сӣлесу патит̣т̣ха̄йа саттха̄рам̣ вандитва̄ ‘‘майам̣, бханте, воха̄раттха̄йа дӣгхамаггам̣ гамисса̄ма, бхан̣д̣ам̣ виссаджджетва̄ сиддхиппатта̄ соттхина̄ пачча̄гантва̄ пана тумхе вандисса̄ма̄’’ти ватва̄ маггам̣ пат̣ипаджджим̣су. те канта̄рамагге пура̄н̣аудапа̄нам̣ дисва̄ ‘‘имасмим̣ удапа̄не па̄нӣйам̣ наттхи, майан̃ча пипа̄сита̄, кхан̣исса̄ма на’’нти кхан̣анта̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ бахум̣ айам̣…пе… вел̣урийам̣ лабхим̣су. те тенева сантут̣т̣ха̄ хутва̄ тесам̣ ратана̄нам̣ сакат̣а̄ни пӯретва̄ соттхина̄ са̄ваттхим̣ пачча̄гамим̣су. те а̄бхатам̣ дханам̣ пат̣иса̄метва̄ майам̣ ‘‘сиддхиппатта̄ бхаттам̣ дасса̄ма̄’’ти татха̄гатам̣ нимантетва̄ да̄нам̣ датва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинна̄ аттано дханасса ладдха̄ка̄рам̣ саттху а̄рочесум̣. саттха̄ ‘‘тумхе кхо упа̄сака̄ тена дханена сантут̣т̣ха̄ хутва̄ пама̄н̣ан̃н̃ута̄йа дханан̃ча джӣвитан̃ча алабхиттха, пора̄н̣ака̄ пана асантут̣т̣ха̄ аматтан̃н̃уно пан̣д̣ита̄нам̣ вачанам̣ акатва̄ джӣвиккхайам̣ патта̄’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ба̄ра̄н̣асийам̣ ва̄н̣иджакуле ниббаттитва̄ вайаппатто саттхава̄хаджет̣т̣хако ахоси. со ба̄ра̄н̣асийам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ сакат̣а̄ни пӯретва̄ бахӯ ва̄н̣идже а̄да̄йа тамева канта̄рам̣ пат̣ипанно тамева удапа̄нам̣ аддаса. таттха те ва̄н̣иджа̄ ‘‘па̄нӣйам̣ пивисса̄ма̄’’ти там̣ удапа̄нам̣ кхан̣анта̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ бахӯни айа̄дӣни лабхим̣су. те бахумпи ратанам̣ лабхитва̄ тена асантут̣т̣ха̄ ‘‘ан̃н̃ампи еттха ито сундаратарам̣ бхависсатӣ’’ти бхиййосоматта̄йа там̣ кхан̣им̣суйева. атха бодхисатто те а̄ха – ‘‘бхо ва̄н̣иджа̄, лобхо на̄меса вина̄самӯлам̣, амхехи баху дханам̣ ладдхам̣, еттакенева сантут̣т̣ха̄ хотха, ма̄ атикхан̣атха̄’’ти. те тена нива̄рийама̄на̄пи кхан̣им̣суйева. со ча удапа̄но на̄гапариггахито, атхасса хет̣т̣ха̄ васанакана̄гара̄джа̄ аттано вима̄не бхиджджанте лед̣д̣ӯсӯ ча пам̣сӯсу ча патама̄несу куддхо т̣хапетва̄ бодхисаттам̣ авасесе саббепи на̄сикава̄тена пахаритва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ на̄габхавана̄ никкхамма сакат̣а̄ни йоджетва̄ саббаратана̄нам̣ пӯретва̄ бодхисаттам̣ сукхайа̄наке нисӣда̄петва̄ на̄гама̄н̣авакехи саддхим̣ сакат̣а̄ни йоджа̄пенто бодхисаттам̣ ба̄ра̄н̣асим̣ нетва̄ гхарам̣ павесетва̄ там̣ пат̣иса̄метва̄ аттано на̄габхаванамева гато. бодхисатто там̣ дханам̣ виссаджджетва̄ сакаладжамбудӣпам̣ уннан̇галам̣ катва̄ да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣ сама̄дийитва̄ упосатхакаммам̣ катва̄ джӣвитапарийоса̄не саггапурам̣ пӯреси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ абхисамбуддхо хутва̄ има̄ га̄тха̄ авоча –

16. ‘‘джарӯдапа̄нам̣ кхан̣ама̄на̄, ва̄н̣иджа̄ удакаттхика̄;

аджджхагамум̣ айасам̣ лохам̣, типусӣсан̃ча ва̄н̣иджа̄;

раджатам̣ джа̄тарӯпан̃ча, мутта̄ вел̣урийа̄ бахӯ.

17. ‘‘те ча тена асантут̣т̣ха̄, бхиййо бхиййо акха̄н̣исум̣;

те таттха̄сӣвисо гхоро, теджассӣ теджаса̄ хани.

18. ‘‘тасма̄ кхан̣е на̄тикхан̣е, атикха̄тан̃хи па̄пакам̣;

кха̄тена ча дханам̣ ладдхам̣, атикха̄тена на̄сита’’нти.

таттха айасанти ка̄л̣алохам̣. лоханти тамбалохам̣. мутта̄ти мутта̄йо. те ча тена асантут̣т̣ха̄ти те ча ва̄н̣иджа̄ тена дханена асантут̣т̣ха̄. те таттха̄ти те ва̄н̣иджа̄ тасмим̣ удапа̄не. теджассӣти висатеджена саманна̄гато. теджаса̄ ханӣти висатеджена гха̄теси. атикха̄тена на̄ситанти атикхан̣ена тан̃ча дханам̣ джӣвитан̃ча на̄ситам̣.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ на̄гара̄джа̄ са̄рипутто ахоси, саттхава̄хаджет̣т̣хако пана ахамева ахоси’’нти.

джарӯдапа̄наджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.

[257] 7. га̄ман̣ичандаджа̄такаван̣н̣ана̄

на̄йам̣ гхара̄нам̣ кусалоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̃н̃а̄пасам̣санам̣ а̄раббха катхеси. дхаммасабха̄йан̃хи бхиккхӯ дасабаласса пан̃н̃ам̣ пасам̣санта̄ нисӣдим̣су – ‘‘а̄вусо, татха̄гато маха̄пан̃н̃о путхупан̃н̃о ха̄сапан̃н̃о джаванапан̃н̃о тиккхапан̃н̃о ниббедхикапан̃н̃о садевакам̣ локам̣ пан̃н̃а̄йа атиккаматӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи татха̄гато пан̃н̃ава̄йева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ джанасандхо на̄ма ра̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. бодхисатто тасса аггамахесийа̄ куччхимхи ниббатти. тасса мукхам̣ супаримаджджитакан̃чана̄да̄саталам̣ вийа парисуддхам̣ ахоси атисобхаггаппаттам̣, тенасса на̄маггахан̣адивасе ‘‘а̄да̄самукхама̄ро’’ти на̄мам̣ акам̣су. там̣ саттавассаббхантарейева пана пита̄ тайо веде ча саббан̃ча локе каттабба̄каттаббам̣ сиккха̄петва̄ тасса саттавассикака̄ле ка̄ламака̄си. амачча̄ махантена сакка̄рена ран̃н̃о сарӣракиччам̣ катва̄ матакада̄нам̣ датва̄ саттаме дивасе ра̄джан̇ган̣е саннипатитва̄ ‘‘кума̄ро атидахаро, на сакка̄ радждже абхисин̃читум̣, вӣмам̣ситва̄ нам̣ абхисин̃чисса̄ма̄’’ти екадивасам̣ нагарам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ виниччхайат̣т̣ха̄нам̣ саджджетва̄ паллан̇кам̣ пан̃н̃апетва̄ кума̄расса сантикам̣ гантва̄ ‘‘виниччхайат̣т̣ха̄нам̣, дева, гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄хам̣су. кума̄ро ‘‘са̄дхӯ’’ти махантена парива̄рена гантва̄ паллан̇ке нисӣди.

тасса нисиннака̄ле амачча̄ екам̣ двӣхи па̄дехи вичаран̣амаккат̣ам̣ ваттхувиджджа̄чарийавесам̣ га̄ха̄петва̄ виниччхайат̣т̣ха̄нам̣ нетва̄ ‘‘дева, айам̣ пурисо питу маха̄ра̄джасса ка̄ле ваттхувиджджа̄чарийо пагун̣авиджджо антобхӯмийам̣ саттаратанат̣т̣ха̄не гун̣адосам̣ пассати, етенева гахитам̣ ра̄джакула̄нам̣ гехат̣т̣ха̄нам̣ хоти, имам̣ дево сан̇ган̣хитва̄ т̣ха̄нантаре т̣хапетӯ’’ти а̄хам̣су. кума̄ро там̣ хет̣т̣ха̄ ча упарича олокетва̄ ‘‘на̄йам̣ мануссо, маккат̣о есо’’ти н̃атва̄ ‘‘маккат̣а̄ на̄ма катам̣ катам̣ виддхам̣сетум̣ джа̄нанти, акатам̣ пана ка̄тум̣ ва̄ вича̄ретум̣ ва̄ на джа̄нантӣ’’ти чинтетва̄ амачча̄нам̣ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

19. ‘‘на̄йам̣ гхара̄нам̣ кусало, лоло айам̣ валӣмукхо;

катам̣ катам̣ кхо дӯсеййа, евам̣ дхаммамидам̣ кула’’нти.

таттха на̄йам̣ гхара̄нам̣ кусалоти айам̣ сатто на гхара̄нам̣ кусало, гхара̄ни вича̄ретум̣ ва̄ ка̄тум̣ ва̄ чхеко на хоти. лолоти лоладжа̄тико. валӣмукхоти валийо мукхе асса̄ти валӣмукхо. евам̣ дхаммамидам̣куланти идам̣ маккат̣акулам̣ на̄ма катам̣ катам̣ дӯсетаббам̣ вина̄сетаббанти евам̣ сабха̄ванти.

атха̄мачча̄ ‘‘евам̣ бхависсати, дева̄’’ти там̣ апанетва̄ ека̄хадвӣхаччайена пуна тамева алан̇каритва̄ виниччхайат̣т̣ха̄нам̣ а̄нетва̄ ‘‘айам̣, дева, питу маха̄ра̄джасса ка̄ле виниччхайа̄маччо, виниччхайасуттамасса супаваттитам̣, имам̣ сан̇ган̣хитва̄ виниччхайакаммам̣ ка̄ретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄хам̣су. кума̄ро там̣ олокетва̄ ‘‘читтавато мануссасса ломам̣ на̄ма еварӯпам̣ на хоти, айам̣ ничиттако ва̄наро виниччхайакаммам̣ ка̄тум̣ на саккхиссатӣ’’ти н̃атва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

20. ‘‘найидам̣ читтавато ломам̣, на̄йам̣ асса̄сико миго;

сит̣т̣хам̣ ме джанасандхена, на̄йам̣ кин̃чи виджа̄натӣ’’ти.

таттха найидам̣ читтавато ломанти йам̣ идам̣ етасса сарӣре пхарусаломам̣, идам̣ вича̄ран̣апан̃н̃а̄йа сампайуттачиттавато на хоти. па̄катикачиттена пана ачиттако на̄ма тираччха̄нагато наттхи. на̄йам̣ асса̄сикоти айам̣ авассайо ва̄ хутва̄ ануса̄саним̣ ва̄ датва̄ ан̃н̃ам̣ асса̄сетум̣ асаматтхата̄йа на асса̄сико. миготи маккат̣ам̣ а̄ха. сит̣т̣хам̣ ме джанасандхена̄ти майхам̣ питара̄ джанасандхена етам̣ сит̣т̣хам̣ катхитам̣, ‘‘маккат̣о на̄ма ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ на джа̄на̄тӣ’’ти евам̣ ануса̄санӣ динна̄ти дӣпети. на̄йам̣ кин̃чи виджа̄натӣти тасма̄ айам̣ ва̄наро на кин̃чи джа̄на̄тӣти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘на̄йам̣ кин̃чи на дӯсайе’’ти ликхитам̣, там̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ наттхи.

амачча̄ имампи га̄тхам̣ сутва̄ ‘‘евам̣ бхависсати, дева̄’’ти там̣ апанетва̄ пунапи екадивасам̣ тамева алан̇каритва̄ виниччхайат̣т̣ха̄нам̣ а̄нетва̄ ‘‘айам̣, дева, пурисо питу маха̄ра̄джасса ка̄ле ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄нака̄рако, куледжет̣т̣ха̄пача̄йикакаммака̄рако, имам̣ сан̇ган̣хитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄хам̣су. кума̄ро там̣ олокетва̄ ‘‘маккат̣а̄ на̄ма чалачитта̄, еварӯпам̣ каммам̣ ка̄тум̣ на саматтха̄’’ти чинтетва̄ татийам̣ га̄тхама̄ха –

21. ‘‘на ма̄тарам̣ питарам̣ ва̄, бха̄тарам̣ бхагиним̣ сакам̣;

бхареййа та̄дисо посо, сит̣т̣хам̣ дасаратхена ме’’ти.

таттха бха̄тарам̣ бхагиним̣ саканти аттано бха̄тарам̣ ва̄ бхагиним̣ ва̄. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘сакха’’нти ликхитам̣, там̣ пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘саканти вутте сакабха̄тикабхагинийо лаббханти, сакханти вутте саха̄йако лаббхатӣ’’ти вича̄ритамева. бхареййа̄ти посеййа. та̄дисо посоти йа̄дисо еса диссати, та̄дисо маккат̣аджа̄тико сатто на бхареййа. сит̣т̣хам̣ дасаратхена мети евам̣ ме питара̄ анусит̣т̣хам̣. пита̄ хисса джанам̣ чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи сандаханато ‘‘джанасандхо’’ти вуччати, дасахи ратхехи каттабба̄каттаббам̣ аттано екенева ратхена каран̣ато ‘‘дасаратхо’’ти. тасса сантика̄ еварӯпасса ова̄дасса сутатта̄ евама̄ха.

амачча̄ ‘‘евам̣ бхависсати, дева̄’’ти маккат̣ам̣ апанетва̄ ‘‘пан̣д̣ито кума̄ро, саккхиссати раджджам̣ ка̄рету’’нти бодхисаттам̣ радждже абхисин̃читва̄ ‘‘а̄да̄самукхаран̃н̃о а̄н̣а̄’’ти нагаре бхерим̣ чара̄песум̣. тато пат̣т̣ха̄йа бодхисатто дхаммена раджджам̣ ка̄реси, пан̣д̣итабха̄вописса сакаладжамбудӣпам̣ паттхаритва̄ гато.

пан̣д̣итабха̄вадӣпанаттхам̣ панасса има̄ни чуддаса ваттхӯни а̄бхата̄ни –

‘‘гон̣о путто хайо чева, нал̣ака̄ро га̄мабходжако;

ган̣ика̄ тарун̣ӣ саппо, миго титтирадевата̄;

на̄го тапассино чева, атхо бра̄хман̣ама̄н̣аво’’ти.

татра̄йам̣ анупуббӣкатха̄ – бодхисаттасмин̃хи радждже абхисин̃чите еко джанасандхаран̃н̃о па̄дамӯлико на̄мена га̄ман̣ичандо на̄ма евам̣ чинтеси – ‘‘идам̣ раджджам̣ на̄ма сама̄навайехи саддхим̣ собхати, ахан̃ча махаллако, дахарам̣ кума̄рам̣ упат̣т̣ха̄тум̣ на саккхисса̄ми, джанападе касикаммам̣ катва̄ джӣвисса̄мӣ’’ти, со нагарато тийоджанаматтам̣ гантва̄ екасмим̣ га̄маке ва̄сам̣ каппеси. касикамматтха̄йа панасса гон̣а̄пи наттхи, со деве вут̣т̣хе екам̣ саха̄йакам̣ две гон̣е йа̄читва̄ саббадивасам̣ каситва̄ тин̣ам̣ кха̄да̄петва̄ гон̣е са̄микасса ниййа̄детум̣ гехам̣ агама̄си. со тасмим̣ кхан̣е бхарийа̄йа саддхим̣ гехамаджджхе нисӣдитва̄ бхаттам̣ бхун̃джати. гон̣а̄пи паричайена гехам̣ пависим̣су, тесу пависантесу са̄мико тха̄лакам̣ уккхипи, бхарийа̄ тха̄лакам̣ апанеси. га̄ман̣ичандо ‘‘бхаттена мам̣ нимантеййу’’нти олокенто гон̣е аниййа̄детва̄ва гато. чора̄ раттим̣ ваджам̣ бхиндитва̄ тейева гон̣е харим̣су. гон̣аса̄мико па̄това ваджам̣ павит̣т̣хо те гон̣е адисва̄ чорехи хат̣абха̄вам̣ джа̄нантопи ‘‘га̄ман̣ичандасса гӣвам̣ карисса̄мӣ’’ти там̣ упасан̇камитва̄ ‘‘бхо гон̣е, ме дехӣ’’ти а̄ха. ‘‘нану гон̣а̄ гехам̣ павит̣т̣ха̄’’ти. ‘‘ким̣ пана те майхам̣ ниййа̄дита̄’’ти? ‘‘на ниййа̄дита̄’’ти. ‘‘тена хи айам̣ те ра̄джадӯто, ехӣ’’ти а̄ха. тесу хи джанападесу йам̣кин̃чи саккхарам̣ ва̄ капа̄лакхан̣д̣ам̣ ва̄ уккхипитва̄ ‘‘айам̣ те ра̄джадӯто, ехӣ’’ти вутте йо на гаччхати, тасса ра̄джа̄н̣ам̣ кароти, тасма̄ со ‘‘ра̄джадӯто’’ти сутва̄ва никкхами.

со тена саддхим̣ ра̄джакулам̣ гаччханто екам̣ саха̄йакасса васанага̄мам̣ патва̄ ‘‘бхо, атичха̄томхи, йа̄ва га̄мам̣ пависитва̄ а̄ха̄ракиччам̣ катва̄ а̄гаччха̄ми, та̄ва идхева хохӣ’’ти ватва̄ саха̄йагехам̣ па̄виси. саха̄йо панасса гехе наттхи, саха̄йика̄ дисва̄ ‘‘са̄ми, пакка̄ха̄ро наттхи, мухуттам̣ адхива̄сехи, ида̄нева пачитва̄ дасса̄мӣ’’ти ниссен̣ийа̄ вегена тан̣д̣улакот̣т̣хакам̣ абхирухантӣ бхӯмийам̣ пати, тан̇кхан̣ан̃н̃ева тасса̄ саттама̄сико габбхо патито. тасмим̣ кхан̣е тасса̄ са̄мико а̄гантва̄ там̣ дисва̄ ‘‘твам̣ ме бхарийам̣ пахаритва̄ габбхам̣ па̄теси, айам̣ те ра̄джадӯто, ехӣ’’ти там̣ гахетва̄ никкхами. тато пат̣т̣ха̄йа две джана̄ га̄ман̣им̣ маджджхе катва̄ гаччханти.

атхекасмим̣ га̄мадва̄ре еко ассагопако ассам̣ ниваттетум̣ на саккоти, ассопи тесам̣ сантикена гаччхати. ассагопако га̄ман̣ичандам̣ дисва̄ ‘‘ма̄тула га̄ман̣ичанда, етам̣ та̄ва ассам̣ кеначидева пахаритва̄ ниваттехӣ’’ти а̄ха. со екам̣ па̄са̄н̣ам̣ гахетва̄ кхипи, па̄са̄н̣о ассасса па̄де пахаритва̄ еран̣д̣адан̣д̣акам̣ вийа бхинди. атха нам̣ ассагопако ‘‘тайа̄ ме ассасса па̄до бхинно, айам̣ те ра̄джадӯто’’ти ватва̄ ган̣хи.

со тӣхи джанехи нӣйама̄но чинтеси – ‘‘име мам̣ ран̃н̃о дассессанти, ахам̣ гон̣амӯлампи да̄тум̣ на саккоми, пагева габбхапа̄танадан̣д̣ам̣, ассамӯлам̣ пана куто лабхисса̄ми, матам̣ ме сеййо’’ти. со гаччханто антара̄магге ат̣авийам̣ маггасамӣпейева екам̣ екато папа̄там̣ паббатам̣ аддаса, тасса чха̄йа̄йа две пита̄путта̄ нал̣ака̄ра̄ екато килан̃джам̣ чинанти. га̄ман̣ичандо ‘‘бхо, сарӣракиччам̣ ка̄тука̄момхи, тхокам̣ идхева хотха, йа̄ва а̄гаччха̄мӣ’’ти ватва̄ паббатам̣ абхирухитва̄ папа̄тапассе патама̄но питунал̣ака̄расса пит̣т̣хийам̣ пати, нал̣ака̄ро екаппаха̄ренева джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣и. га̄ман̣и ут̣т̣ха̄йа ат̣т̣ха̄си. нал̣ака̄рапутто ‘‘твам̣ ме питугха̄такачоро, айам̣ те ра̄джадӯто’’ти ватва̄ там̣ хаттхе гахетва̄ гумбато никкхами, ‘‘ким̣ ета’’нти ча вутте ‘‘питугха̄такачоро ме’’ти а̄ха. тато пат̣т̣ха̄йа га̄ман̣им̣ маджджхе катва̄ чатта̄ро джана̄ парива̄ретва̄ найим̣су.