4. аббхантаравагго
[281] 1. аббхантараджа̄такаван̣н̣ана̄
аббхантаро на̄ма думоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто са̄рипуттаттхерасса бимба̄девӣтхерийа̄ амбарасада̄нам̣ а̄раббха катхеси. самма̄самбуддхе хи паваттитаварадхаммачакке веса̄лийам̣ кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣ вихаранте маха̄паджа̄патӣ готамӣ пан̃ча са̄кийасата̄ни а̄да̄йа гантва̄ паббаджджам̣ йа̄читва̄ паббаджджан̃чева упасампадан̃ча лабхи. апарабха̄ге та̄ пан̃часата̄ бхиккхунийо нандакова̄дам̣ (ма. ни. 3.398 а̄дайо) сутва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. саттхари пана са̄ваттхим̣ упанисса̄йа вихаранте ра̄хулама̄та̄ бимба̄девӣ ‘‘са̄мико ме паббаджитва̄ саббан̃н̃утам̣ патто, путтопи ме паббаджитва̄ тассева сантике васати, ахам̣ ага̄рамаджджхе ким̣карисса̄ми, ахампи паббаджитва̄ са̄ваттхим̣ гантва̄ самма̄самбуддхан̃ча путтан̃ча нибаддхам̣ пассама̄на̄ вихарисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ бхиккхунупассайам̣ гантва̄ паббаджитва̄ а̄чарийупаджджха̄йа̄хи саддхим̣ са̄ваттхим̣ гантва̄ саттха̄ран̃ча пийапуттан̃ча пассама̄на̄ екасмим̣ бхиккхунупассайе ва̄сам̣ каппеси. ра̄хуласа̄ман̣еро а̄гантва̄ ма̄тарам̣ пассати.
атхекадивасам̣ тхерийа̄ ударава̄то куппи. са̄ путте дат̣т̣хум̣ а̄гате тасса дассанаттха̄йа никкхамитум̣ на̄саккхи, ан̃н̃а̄ва а̄гантва̄ апха̄сукабха̄вам̣ катхайим̣су. со ма̄ту сантикам̣ гантва̄ ‘‘ким̣ те ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пуччхи. ‘‘та̄та, ага̄рамаджджхе ме саккхарайоджите амбарасе пӣте ударава̄то вӯпасаммати, ида̄ни пин̣д̣а̄йа чаритва̄ джӣвикам̣ каппема, куто там̣ лабхисса̄ма̄’’ти. са̄ман̣еро ‘‘лабханто а̄харисса̄мӣ’’ти ватва̄ никкхами. тасса пана̄йасмато упаджджха̄йо дхаммасена̄пати, а̄чарийо маха̄моггалла̄но, чӯл̣апита̄ а̄нандаттхеро, пита̄ самма̄самбуддхоти маха̄сампатти. евам̣ сантепи ан̃н̃асса сантикам̣ агантва̄ упаджджха̄йасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ думмукха̄ка̄ро хутва̄ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ тхеро ‘‘ким̣ ну кхо, ра̄хула, думмукхо вийа̄сӣ’’ти а̄ха. ‘‘ма̄ту ме, бханте, тхерийа̄ ударава̄то купито’’ти. ‘‘ким̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘саккхарайоджитена кира амбарасена пха̄су хотӣ’’ти. ‘‘хоту лабхисса̄ми, ма̄ чинтайӣ’’ти.
со пунадивасе там̣ а̄да̄йа са̄ваттхим̣ пависитва̄ са̄ман̣ерам̣ а̄санаса̄ла̄йам̣ нисӣда̄петва̄ ра̄джадва̄рам̣ агама̄си. косалара̄джа̄ тхерам̣ дисва̄ нисӣда̄песи, тан̇кхан̣ан̃н̃ева уййа̄напа̄ло пин̣д̣ипакка̄нам̣ мадхураамба̄нам̣ екам̣ пут̣ам̣ а̄хари. ра̄джа̄ амба̄нам̣ тачам̣ апанетва̄ саккхарам̣ паккхипитва̄ сайамева маддитва̄ тхерасса паттам̣ пӯретва̄ ада̄си. тхеро ра̄джанивесана̄ никкхамитва̄ а̄санаса̄лам̣ гантва̄ са̄ман̣ерасса ада̄си ‘‘харитва̄ ма̄ту те дехӣ’’ти. со харитва̄ ада̄си, тхерийа̄ парибхуттаматтева ударава̄то вӯпасами. ра̄джа̄пи мануссам̣ песеси – ‘‘тхеро идха нисӣдитва̄ амбарасам̣ на парибхун̃джи, гаччха кассачи диннабха̄вам̣ джа̄на̄хӣ’’ти. со тхерена саддхим̣йева гантва̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ а̄гантва̄ ран̃н̃о катхеси. ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘саче саттха̄ ага̄рам̣ аджджха̄васисса, чаккаваттира̄джа̄ абхависса, ра̄хуласа̄ман̣еро парин̣а̄йакаратанам̣, тхерӣ иттхиратанам̣, сакалачаккава̄л̣араджджам̣ етесан̃н̃ева абхависса. амхехи ете упат̣т̣хахантехи чаритаббам̣ асса, ида̄ни паббаджитва̄ амхе упанисса̄йа васантесу етесу на йуттам̣ амха̄кам̣ памаджджиту’’нти. со тато пат̣т̣ха̄йа тхерийа̄ нибаддхам̣ амбарасам̣ да̄песи. тхерена бимба̄девӣтхерийа̄ амбарасасса диннабха̄во бхиккхусан̇гхе па̄кат̣о джа̄то. атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, са̄рипуттаттхеро кира бимба̄девӣтхерим̣ амбарасена сантаппесӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева ра̄хулама̄та̄ са̄рипуттена амбарасена сантаппита̄, пуббепеса етам̣ сантаппесийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сига̄маке бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ сан̣т̣хапитагхара̄ва̄со ма̄та̄питӯнам̣ аччайена исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ химавантападесе абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ исиган̣апаривуто ган̣асаттха̄ хутва̄ дӣгхасса аддхуно аччайена лон̣амбиласеванаттха̄йа паббатапа̄да̄ отаритва̄ ча̄рикам̣ чарама̄но ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ уййа̄не ва̄сам̣ каппеси. атхасса исиган̣асса сӣлатеджена саккасса бхаванам̣ кампи. сакко а̄ваджджама̄но там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘имесам̣ та̄паса̄нам̣ ава̄са̄йа парисаккисса̄ми, атха те бхинна̄ва̄са̄ упаддута̄ чарама̄на̄ читтекаггатам̣ на лабхиссанти, евам̣ ме пха̄сукам̣ бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘ко ну кхо упа̄йо’’ти вӣмам̣санто имам̣ упа̄йам̣ аддаса – маджджхимайа̄масаманантаре ран̃н̃о аггамахесийа̄ сиригаббхам̣ пависитва̄ а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘‘бхадде, саче твам̣ аббхантараамбапаккам̣ кха̄деййа̄си, путтам̣ лабхиссаси, со чаккаваттира̄джа̄ бхависсатӣ’’ти а̄чиккхисса̄ми. ра̄джа̄ девийа̄ катхам̣ сутва̄ амбапаккаттха̄йа уййа̄нам̣ песессати, атха̄хам̣ амба̄ни антарадха̄песса̄ми, ран̃н̃о уййа̄не амба̄нам̣ абха̄вам̣ а̄рочессанти, ‘‘ке те кха̄дантӣ’’ти вутте ‘‘та̄паса̄ кха̄дантӣ’’ти ваккханти, там̣ сутва̄ ра̄джа̄ та̄пасе потхетва̄ нӣхара̄пессати, евам̣ те упаддута̄ бхависсантӣти.
со маджджхимайа̄масаманантаре сиригаббхам̣ пависитва̄ а̄ка̄се т̣хито аттано девара̄джабха̄вам̣ джа̄на̄петва̄ та̄йа саддхим̣ саллапанто пурима̄ две га̄тха̄ авоча –
91. ‘‘аббхантаро на̄ма думо, йасса дибйамидам̣ пхалам̣;
бхутва̄ дохал̣инӣ на̄рӣ, чаккаваттим̣ виджа̄йати.
92. ‘‘твампи бхадде махесӣси, са̄ ча̄пи патино пийа̄;
а̄хариссати те ра̄джа̄, идам̣ аббхантарам̣ пхала’’нти.
таттха аббхантаро на̄ма думоти имина̄ та̄ва га̄манигамаджанападапаббата̄дӣнам̣ асукасса аббхантароти аватва̄ кевалам̣ екам̣ аббхантарам̣ амбаруккхам̣ катхеси. йасса дибйамидам̣ пхаланти йасса амбаруккхасса девата̄нам̣ парибхога̄рахам̣ дибйам̣ пхалам̣. иданти пана нипа̄таматтамева. дохал̣инӣти сан̃джа̄тадохал̣а̄. твампи, бхадде, махесӣсӣти твам̣, собхане махесӣ, аси. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘махесӣ ча̄’’типи па̄т̣хо. са̄ ча̄пи патино пийа̄ти сол̣асаннам̣ девӣсахасса̄нам̣ аббхантаре аггамахесӣ ча̄пи патино ча̄пи пийа̄ти аттхо. а̄хариссати те ра̄джа̄, идам̣ аббхантарам̣ пхаланти тасса̄ те пийа̄йа аггамахесийа̄ идам̣ майа̄ вуттаппака̄рам̣ пхалам̣ ра̄джа̄ а̄хара̄пессати, са̄ твам̣ там̣ парибхун̃джитва̄ чаккаваттигаббхам̣ лабхиссасӣти.
евам̣ сакко девийа̄ има̄ две га̄тха̄ ватва̄ ‘‘твам̣ аппаматта̄ хохи, ма̄ папан̃чам̣ ака̄си, све ран̃н̃о а̄рочеййа̄сӣ’’ти там̣ ануса̄ситва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева гато. са̄ пунадивасе гила̄на̄лайам̣ дассетва̄ парича̄рика̄нам̣ сан̃н̃ам̣ датва̄ нипаджджи. ра̄джа̄ самусситасетаччхатте сӣха̄сане нисинно на̄т̣ака̄ни пассанто девим̣ адисва̄ ‘‘кахам̣, девӣ’’ти парича̄рике пуччхи. ‘‘гила̄на̄, дева̄’’ти. со тасса̄ сантикам̣ гантва̄ сайанапассе нисӣдитва̄ пит̣т̣хим̣ паримаджджанто ‘‘ким̣ те, бхадде, апха̄сука’’нти пуччхи. ‘‘маха̄ра̄джа ан̃н̃ам̣ апха̄сукам̣ на̄ма наттхи, дохал̣о ме уппанно’’ти. ‘‘ким̣ иччхаси, бхадде’’ти? ‘‘аббхантараамбапхалам̣ дева̄’’ти. ‘‘аббхантараамбо на̄ма кахам̣ аттхӣ’’ти? ‘‘на̄хам̣, дева, аббхантараамбам̣ джа̄на̄ми, тасса пана ме пхалам̣ лабхама̄на̄йа джӣвитам̣ аттхи, алабхама̄на̄йа наттхӣ’’ти. ‘‘тена хи а̄хара̄песса̄ми, ма̄ чинтайӣ’’ти ра̄джа̄ девим̣ асса̄сетва̄ ут̣т̣ха̄йа гантва̄ ра̄джапаллан̇ке нисинно амачче паккоса̄петва̄ ‘‘девийа̄ аббхантараамбе на̄ма дохал̣о уппанно, ким̣ ка̄табба’’нти пуччхи. ‘‘дева двиннам̣ амба̄нам̣ антаре т̣хито амбо аббхантараамбо на̄ма, уййа̄нам̣ песетва̄ аббхантаре т̣хитаамбато пхалам̣ а̄хара̄петва̄ девийа̄ да̄петха̄’’ти.
ра̄джа̄ ‘‘са̄дху, еварӯпам̣ амбам̣ а̄харатха̄’’ти уййа̄нам̣ песеси. сакко аттано а̄нубха̄вена уййа̄не амба̄ни кха̄дитасадиса̄ни катва̄ антарадха̄песи. амбаттха̄йа гата̄ манусса̄ сакалауййа̄нам̣ вичаранта̄ екам̣ амбампи алабхитва̄ гантва̄ уййа̄не амба̄нам̣ абха̄вам̣ ран̃н̃о катхайим̣су. ‘‘ке амба̄ни кха̄дантӣ’’ти? ‘‘та̄паса̄, дева̄’’ти. ‘‘та̄пасе уййа̄нато потхетва̄ нӣхаратха̄’’ти. манусса̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ нӣхарим̣су. саккасса маноратхо маттхакам̣ па̄пун̣и. девӣ амбапхалаттха̄йа нибаддхам̣ катва̄ нипаджджийева. ра̄джа̄ каттаббакиччам̣ апассанто амачче ча бра̄хман̣е ча саннипа̄та̄петва̄ ‘‘аббхантараамбасса аттхибха̄вам̣ джа̄на̄тха̄’’ти пуччхи. бра̄хман̣а̄ а̄хам̣су – ‘‘дева, аббхантараамбо на̄ма девата̄нам̣ парибхого, ‘химаванте кан̃чанагуха̄йа анто аттхӣ’ти айам̣ но парампара̄гато ануссаво’’ти. ‘‘ко пана тато амбам̣ а̄харитум̣ саккхиссатӣ’’ти? ‘‘на сакка̄ таттха мануссабхӯтена гантум̣, екам̣ сувапотакам̣ песетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти.
тена ча самайена ра̄джакуле еко сувапотако маха̄сарӣро кума̄рака̄нам̣ йа̄накачаккана̄бхиматто тха̄масампанно пан̃н̃ава̄ упа̄йакусало. ра̄джа̄ там̣ а̄хара̄петва̄ ‘‘та̄та сувапотака, ахам̣ тава бахӯпака̄ро, кан̃чанапан̃джаре васаси, суван̣н̣атат̣т̣аке мадхула̄дже кха̄даси, саккхарапа̄накам̣ пиваси, тайа̄пи амха̄кам̣ екам̣ киччам̣ ниттхаритум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. ‘‘ким̣, дева̄’’ти. ‘‘та̄та девийа̄ аббхантараамбе дохал̣о уппанно, со ча амбо химаванте кан̃чанапаббатантаре аттхи девата̄нам̣ парибхого, на сакка̄ мануссабхӯтена таттха гантум̣, тайа̄ тато амбапхалам̣ а̄харитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘са̄дху, дева, а̄харисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ ра̄джа̄ суван̣н̣атат̣т̣аке мадхула̄дже кха̄да̄петва̄ саккхарапа̄накам̣ па̄йетва̄ сатапа̄кателена тасса паккхантара̄ни маккхетва̄ убхохи хаттхехи гахетва̄ сӣхапан̃джаре т̣хатва̄ а̄ка̄се виссаджджеси. сопи ран̃н̃о нипаччака̄рам̣ дассетва̄ а̄ка̄се паккханданто мануссапатхам̣ атиккамма химаванте пат̣хаме паббатантаре васанта̄нам̣ сука̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ аббхантараамбо на̄ма каттха аттхи, катхетха ме там̣ т̣ха̄на’’нти пуччхи. ‘‘майам̣ на джа̄на̄ма, дутийе паббатантаре сука̄ джа̄ниссантӣ’’ти.
со тесам̣ вачанам̣ сутва̄ тато уппатитва̄ дутийам̣ паббатантарам̣ агама̄си, татха̄ татийам̣, чатуттхам̣, пан̃чамам̣, чхат̣т̣хам̣ агама̄си. таттхапи нам̣ сука̄ ‘‘на майам̣ джа̄на̄ма, саттамапаббатантаре сука̄ джа̄ниссантӣ’’ти а̄хам̣су. со таттхапи гантва̄ ‘‘аббхантараамбо на̄ма каттха аттхӣ’’ти пуччхи. ‘‘асукат̣т̣ха̄не на̄ма кан̃чанапаббатантаре’’ти а̄хам̣су. ‘‘ахам̣ тасса пхалаттха̄йа а̄гато, мам̣ таттха нетва̄ тато ме пхалам̣ да̄петха̄’’ти. сукаган̣а̄ а̄хам̣су – ‘‘самма, со вессаван̣амаха̄ра̄джасса парибхого, на сакка̄ упасан̇камитум̣, сакаларуккхо мӯлато пат̣т̣ха̄йа саттахи лохаджа̄лехи париккхитто, сахассакумбхан̣д̣араккхаса̄ раккханти, техи дит̣т̣хасса джӣвитам̣ на̄ма наттхи, каппут̣т̣ха̄наггиавӣчимаха̄нирайасадисат̣т̣ха̄нам̣, ма̄ таттха паттханам̣ карӣ’’ти. ‘‘саче тумхе на гаччхатха, майхам̣ т̣ха̄нам̣ а̄чиккхатха̄’’ти. ‘‘тена хи асукена ча асукена ча т̣ха̄нена йа̄хӣ’’ти. со техи а̄чиккхитавасенева сут̣т̣ху маггам̣ упадха̄ретва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ дива̄ атта̄нам̣ адассетва̄ маджджхимайа̄масаманантаре раккхаса̄нам̣ ниддоккаманасамайе аббхантараамбасса сантикам̣ гантва̄ екена мӯлантарена сан̣икам̣ абхирухитум̣ а̄рабхи. лохаджа̄лам̣ ‘‘кирӣ’’ти саддамака̄си.
раккхаса̄ пабуджджхитва̄ сукапотакам̣ дисва̄ ‘‘амбачоройа’’нти гахетва̄ каммакаран̣ам̣ сам̣видахим̣су. еко ‘‘мукхе паккхипитва̄ гилисса̄ми на’’нти а̄ха, апаро ‘‘хаттхехи маддитва̄ пун̃джитва̄ виппакирисса̄ми на’’нти, апаро ‘‘дведха̄ пха̄летва̄ ан̇га̄ресу пачитва̄ кха̄дисса̄мӣ’’ти. со тесам̣ каммакаран̣асам̣видха̄нам̣ сутва̄пи асантаситва̄ва те раккхасе а̄мантетва̄ ‘‘амбхо раккхаса̄, тумхе касса манусса̄’’ти а̄ха. ‘‘вессаван̣амаха̄ра̄джасса̄’’ти. ‘‘амбхо, тумхепи екасса ран̃н̃ова манусса̄, ахампи ран̃н̃ова мануссо, ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ мам̣ аббхантараамбапхалаттха̄йа песеси, сва̄хам̣ таттхева аттано ран̃н̃о джӣвитам̣ датва̄ а̄гато. йо хи аттано ма̄та̄питӯнан̃чева са̄микасса ча аттха̄йа джӣвитам̣ париччаджати, со девалокейева ниббаттати, тасма̄ ахампи имамха̄ тираччха̄найонийа̄ чавитва̄ девалоке ниббаттисса̄мӣ’’ти ватва̄ татийам̣ га̄тхама̄ха –
93. ‘‘бхаттураттхе паракканто, йам̣ т̣ха̄намадхигаччхати;
сӯро аттапаричча̄гӣ, лабхама̄но бхава̄маха’’нти.
таттха бхаттураттхети бхатта̄ вуччанти бхатта̄дӣхи бхаран̣апосака̄ пита̄ ма̄та̄ са̄мико ча, ити тивидхассапетасса бхатту аттха̄йа. параккантоти параккамам̣ каронто ва̄йаманто. йам̣ т̣ха̄намадхигаччхатӣти йам̣ сукхака̄ран̣ам̣ йасам̣ ва̄ ла̄бхам̣ ва̄ саггам̣ ва̄ адхигаччхати. сӯроти абхӣру виккамасампанно. аттапаричча̄гӣти ка̄йе ча джӣвите ча нирапеккхо хутва̄ тасса тивидхассапи бхатту аттха̄йа атта̄нам̣ париччаджанто. лабхама̄но бхава̄маханти йам̣ со еварӯпо сӯро девасампаттим̣ ва̄ мануссасампаттим̣ ва̄ лабхати, ахампи там̣ лабхама̄но бхава̄ми, тасма̄ ха̄сова ме еттха, на та̄со, ким̣ мам̣ тумхе та̄сетха̄ти.
евам̣ со има̄йа га̄тха̄йа тесам̣ дхаммам̣ десеси. те тасса дхаммакатхам̣ сутва̄ пасанначитта̄ ‘‘дхаммико еса, на сакка̄ ма̄ретум̣, виссаджджема на’’нти ватва̄ сукапотакам̣ виссаджджетва̄ ‘амбхо сукапотака, муттоси, амха̄кам̣ хаттхато соттхина̄ гаччха̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘майхам̣ а̄гаманам̣ ма̄ туччхам̣ каротха, детха ме екам̣ амбапхала’’нти. ‘‘сукапотака, туйхам̣ екам̣ амбапхалам̣ да̄тум̣ на̄ма на бха̄ро, имасмим̣ пана руккхе амба̄ни ан̇кетва̄ гахита̄ни, екасмим̣ пхале асаменте амха̄кам̣ джӣвитам̣ наттхи. вессаван̣ена хи куджджхитва̄ саким̣ олоките таттакапа̄ле паккхиттатила̄ вийа кумбхан̣д̣асахассам̣ бхиджджитва̄ виппакирӣйати, тена те да̄тум̣ на саккома, лабханат̣т̣ха̄нам̣ пана а̄чиккхисса̄ма̄’’ти. ‘‘йо кочи дету, пхаленева ме аттхо, лабханат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхатха̄’’ти. ‘‘етасса кан̃чанапаббатасса антаре джотирасо на̄ма та̄пасо аггим̣ джухама̄но кан̃чанапаттийа̄ на̄ма пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ васати вессаван̣асса кулӯпако, вессаван̣о тасса нибаддхам̣ чатта̄ри амбапхала̄ни песети, тасса сантикам̣ гаччха̄’’ти.
со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ та̄пасасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. атха нам̣ та̄пасо ‘‘куто а̄гатосӣ’’ти пуччхи. ‘‘ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о сантика̄’’ти. ‘‘киматтха̄йа а̄гатосӣ’’ти? ‘‘са̄ми, амха̄кам̣ ран̃н̃о девийа̄ аббхантараамбапакке дохал̣о уппанно, тадаттхам̣ а̄гатомхи, раккхаса̄ пана ме сайам̣ амбапаккам̣ адатва̄ тумха̄кам̣ сантикам̣ песесу’’нти. ‘‘тена хи нисӣда, лабхиссасӣ’’ти. атхасса вессаван̣о чатта̄ри пхала̄ни песеси. та̄пасо тато две парибхун̃джи, екам̣ сувапотакасса кха̄данаттха̄йа ада̄си. тена тасмим̣ кха̄дите екам̣ пхалам̣ сикка̄йа паккхипитва̄ сувапотакасса гӣва̄йа пат̣имун̃читва̄ ‘‘ида̄ни гаччха̄’’ти сукапотакам̣ виссаджджеси. со там̣ а̄харитва̄ девийа̄ ада̄си. са̄ там̣ кха̄дитва̄ дохал̣ам̣ пат̣иппассамбхеси, татонида̄нам̣ панасса̄ путто на̄хоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ девӣ ра̄хулама̄та̄ ахоси, суко а̄нандо, амбапаккада̄йако та̄пасо са̄рипутто, уййа̄не нивуттхата̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.
аббхантараджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[282] 2. сеййаджа̄такаван̣н̣ана̄
сеййам̣со сеййасо хотӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ косаларан̃н̃о амаччам̣ а̄раббха катхеси. со кира ран̃н̃о бахӯпака̄ро саббакиччаниппха̄дако ахоси. ра̄джа̄ ‘‘бахӯпака̄ро ме айа’’нти тасса махантам̣ йасам̣ ада̄си. там̣ асахама̄на̄ ан̃н̃е ран̃н̃о песун̃н̃ам̣ упасам̣харитва̄ там̣ парибхиндим̣су. ра̄джа̄ тесам̣ вачанам̣ саддахитва̄ досам̣ анупапариккхитва̄ва там̣ сӣлавантам̣ ниддосам̣ сан̇кхаликабандханена бандха̄петва̄ бандхана̄га̄ре паккхипа̄песи. со таттха екако васанто сӣласампаттим̣ нисса̄йа читтекаггатам̣ лабхитва̄ екаггачитто сан̇кха̄ре саммаситва̄ сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣и. атхасса ра̄джа̄ апарабха̄ге ниддосабха̄вам̣ н̃атва̄ сан̇кхаликабандханам̣ бхинда̄петва̄ пуримайасато махантатарам̣ йасам̣ ада̄си. со ‘‘саттха̄рам̣ вандисса̄мӣ’’ти бахӯни ма̄ла̄гандха̄дӣни а̄да̄йа виха̄рам̣ гантва̄ татха̄гатам̣ пӯджетва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. саттха̄ тена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ каронто ‘‘анаттхо кира те уппанноти ассумха̄’’ти а̄ха. ‘‘а̄ма, бханте, уппанно, ахам̣ пана тена анаттхена аттхам̣ ака̄сим̣, бандхана̄га̄ре нисӣдитва̄ сота̄паттипхалам̣ ниббаттеси’’нти. саттха̄ ‘‘на кхо, упа̄сака, тван̃н̃ева анаттхена аттхам̣ а̄хари, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄пи аттано анаттхена аттхам̣ а̄харим̣ суйева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса аггамахесийа̄ куччхимхи ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ питу аччайена радждже патит̣т̣ха̄йа даса ра̄джадхамме акопетва̄ да̄нам̣ дети, пан̃ча сӣла̄ни раккхати, упосатхакаммам̣ кароти. атхассеко амаччо антепуре падусси. па̄дамӯлика̄дайо н̃атва̄ ‘‘асукаамаччо антепуре падут̣т̣хо’’ти ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ паригган̣ханто йатха̄сабха̄вато н̃атва̄ паккоса̄петва̄ ‘‘ма̄ мам̣ ито пат̣т̣ха̄йа упат̣т̣ха̄хӣ’’ти ниббисайам̣ ака̄си. со гантва̄ ан̃н̃атарам̣ са̄мантара̄джа̄нам̣ упат̣т̣хахӣти саббам̣ ваттху хет̣т̣ха̄ маха̄сӣлаваджа̄таке (джа̄. 1.1.51) катхитасадисамева. идха̄пи со ра̄джа̄ тиккхаттум̣ вӣмам̣ситва̄ тасса амаччасса вачанам̣ саддахитва̄ ‘‘ба̄ра̄н̣асираджджам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти махантена парива̄рена раджджасӣмам̣ па̄пун̣и. ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о саттасатаматта̄ маха̄йодха̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘дева, асуко на̄ма кира ра̄джа̄ ба̄ра̄н̣асираджджам̣ ган̣хисса̄мӣ’ти джанападам̣ бхинданто а̄гаччхати, еттхева нам̣ гантва̄ ган̣хисса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘майхам̣ паравихим̣са̄йа ладдхена раджджена киччам̣ наттхи, ма̄ кин̃чи кариттха̄’’ти?
чорара̄джа̄ а̄гантва̄ нагарам̣ париккхипи, пуна амачча̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘дева, ма̄ евам̣ кариттха, ган̣хисса̄ма на’’нти а̄хам̣су. ра̄джа̄ ‘‘на лаббха̄ кин̃чи ка̄тум̣, нагарадва̄ра̄ни виваратха̄’’ти ватва̄ сайам̣ амаччаган̣апаривуто маха̄тале ра̄джапаллан̇ке нисӣди. чорара̄джа̄ чатӯсу два̄ресу мануссе потхенто нагарам̣ пависитва̄ па̄са̄дам̣ абхируйха амаччапаривутам̣ ра̄джа̄нам̣ га̄ха̄петва̄ сан̇кхалика̄хи бандха̄петва̄ бандхана̄га̄ре паккхипа̄песи. ра̄джа̄ бандхана̄га̄ре нисиннова чорара̄джа̄нам̣ метта̄йанто меттаджджха̄нам̣ уппа̄деси. тасса метта̄нубха̄вена чораран̃н̃о ка̄йе д̣а̄хо уппаджджи, сакаласарӣрам̣ йамакаукка̄хи джха̄пийама̄нам̣ вийа джа̄там̣. со маха̄дуккха̄бхитунно ‘‘ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти пуччхи. ‘‘тумхе сӣлавантам̣ ра̄джа̄нам̣ бандхана̄га̄ре паккхипетха, тена во идам̣ дуккхам̣ уппаннам̣ бхависсатӣ’’ти. со гантва̄ бодхисаттам̣ кхама̄петва̄ ‘‘тумха̄кам̣ раджджам̣ тумха̄камева хотӯ’’ти раджджам̣ тассева ниййа̄детва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа тумха̄кам̣ паччаттхико ме бха̄ро хотӯ’’ти ватва̄ падут̣т̣ха̄маччасса ра̄джа̄н̣ам̣ ка̄ретва̄ аттано нагарамева гато.
бодхисатто алан̇катамаха̄тале самусситасетаччхатте ра̄джапаллан̇ке нисинно амаччехи саддхим̣ саллапанто пурима̄ двега̄тха̄ авоча –
94. ‘‘сеййам̣со сеййасо хоти, йо сеййамупасевати;
екена сандхим̣ катва̄на, сатам̣ ваджджхе амочайим̣.
95. ‘‘тасма̄ саббена локена, сандхим̣ катва̄на екато;
печча саггам̣ нигаччхеййа, идам̣ сун̣а̄тха ка̄сийа̄’’ти.
таттха сеййам̣со сеййасо хоти, йо сеййамупасеватӣти анаваджджауттамадхаммасан̇кха̄то сеййо ам̣со кот̣т̣ха̄со асса̄ти сеййам̣со, кусаладхамманисситапуггало. йо пунаппунам̣ там̣ сеййам̣ кусаладхаммабха̄ванам̣ кусала̄бхиратам̣ ва̄ уттамапуггаламупасевати, со сеййасо хоти па̄сам̣сатаро чева уттаритаро ча хоти. екена сандхим̣ катва̄на, сатам̣ ваджджхе амочайинти тадамина̄пи четам̣ ведитаббам̣ – ахан̃хи сеййам̣ метта̄бха̄ванам̣ упасеванто та̄йа метта̄бха̄вана̄йа екена чораран̃н̃а̄ сандхим̣ сантхавам̣ катва̄ метта̄бха̄ванам̣ бха̄ветва̄ тумхе сатаджане ваджджхе амочайим̣.
дутийага̄тха̄йа аттхо – йасма̄ ахам̣ екена саддхим̣ екато метта̄бха̄вана̄йа сандхим̣ катва̄ тумхе ваджджхаппатте сатаджане мочайим̣, тасма̄ ведитаббамеветам̣, тасма̄ саббена локена саддхим̣ метта̄бха̄вана̄йа сандхим̣ катва̄ екато пуггало печча паралоке саггам̣ нигаччхеййа. метта̄йа хи упача̄рам̣ ка̄ма̄вачаре пат̣исандхим̣ дети, аппана̄ брахмалоке. идам̣ мама вачанам̣ саббепи тумхе ка̄сират̣т̣хава̄сино сун̣а̄тха̄ти.
евам̣ маха̄сатто маха̄джанасса метта̄бха̄вана̄йа гун̣ам̣ ван̣н̣етва̄ два̄дасайоджанике ба̄ра̄н̣асинагаре сетаччхаттам̣ паха̄йа химавантам̣ пависитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджи. саттха̄ самма̄самбуддхо хутва̄ татийам̣ га̄тхама̄ха –
96. ‘‘идам̣ ватва̄ маха̄ра̄джа̄, кам̣со ба̄ра̄н̣асиггахо;
дханум̣ кан̣д̣ан̃ча никкхиппа, сам̣йамам̣ аджджхупа̄гамӣ’’ти.
таттха маханто ра̄джа̄ти маха̄ра̄джа̄. кам̣соти тасса на̄мам̣. ба̄ра̄н̣асим̣ гахетва̄ аджджха̄васанато ба̄ра̄н̣асиггахо. со ра̄джа̄ идам̣ вачанам̣ ватва̄ дханун̃ча сарасан̇кха̄там̣ кан̣д̣ан̃ча никкхиппа оха̄йа чхад̣д̣етва̄ сӣласам̣йамам̣ упагато паббаджито, паббаджитва̄ ча пана джха̄нам̣ уппа̄детва̄ апарихӣнаджджха̄но брахмалоке уппанноти.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ чорара̄джа̄ а̄нандо ахоси, ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
сеййаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[283] 3. вад̣д̣хакӣсӯкараджа̄такаван̣н̣ана̄
варам̣ варам̣ тванти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто дхануггахатиссаттхерам̣ а̄раббха катхеси. пасенадиран̃н̃о пита̄ маха̄косало бимбиса̄раран̃н̃о дхӣтарам̣ ведехим̣ на̄ма косаладевим̣ дадама̄но тасса̄ нха̄начун̣н̣амӯлам̣ сатасахассут̣т̣ха̄нам̣ ка̄сига̄мам̣ ада̄си. аджа̄тасаттуна̄ пана питари ма̄рите косаладевӣпи сока̄бхибхӯта̄ ка̄ламака̄си. тато пасенади косалара̄джа̄ чинтеси – ‘‘аджа̄тасаттуна̄ пита̄ ма̄рито, бхагинӣпи ме са̄мике ка̄лакате тена сокена ка̄лаката̄, питугха̄такасса чорасса ка̄сига̄мам̣ на дасса̄мӣ’’ти. со там̣ аджа̄тасаттусса на ада̄си. там̣ га̄мам̣ нисса̄йа тесам̣ двиннампи ка̄лена ка̄лам̣ йуддхам̣ хоти, аджа̄тасатту тарун̣о саматтхо, пасенади махаллакойева. со абхиккхан̣ам̣ параджджати, маха̄косаласса̄пи манусса̄ йебхуййена пара̄джита̄. атха ра̄джа̄ ‘‘майам̣ абхин̣хам̣ параджджа̄ма, ким̣ ну кхо ка̄табба’’нти амачче пуччхи. ‘‘дева, аййа̄ на̄ма мантаччхека̄ хонти, джетаванавиха̄ре бхиккхӯнам̣ катхам̣ сотум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘тена хи та̄йам̣ вела̄йам̣ бхиккхӯнам̣ катха̄салла̄пам̣ сун̣а̄тха̄’’ти чарапурисе а̄н̣а̄песи. те тато пат̣т̣ха̄йа татха̄ акам̣су.
тасмим̣ пана ка̄ле две махаллакаттхера̄ виха̄рапаччанте пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ васанти даттаттхеро ча дхануггахатиссаттхеро ча. тесу дхануггахатиссаттхеро пат̣хамайа̄мепи маджджхимайа̄мепи нидда̄йитва̄ паччхимайа̄ме пабуджджхитва̄ уммукка̄ни содхетва̄ аггим̣ джа̄летва̄ нисиннако а̄ха – ‘‘бханте, даттаттхера̄’’ти. ‘‘ким̣, бханте, тиссаттхера̄’’ти? ‘‘ким̣ нидда̄йаси но тва’’нти. ‘‘анидда̄йанта̄ ким̣ карисса̄ма̄’’ти? ‘‘ут̣т̣ха̄йа та̄ва нисӣдатха̄’’ти. со ут̣т̣ха̄йа нисинно там̣ даттаттхерам̣ а̄ха – ‘‘бханте даттаттхера, айам̣ те лоло маходаракосало ча̄т̣иматтам̣ бхаттамева пӯтим̣ кароти, йуддхавича̄ран̣ам̣ пана кин̃чи на джа̄на̄ти, пара̄джито пара̄джитотвева вада̄петӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? тасмим̣ кхан̣е те чарапуриса̄ тесам̣ катхам̣ сун̣анта̄ ат̣т̣хам̣су.
дхануггахатиссаттхеро йуддхам̣ вича̄реси – ‘‘бханте, йуддхо на̄ма тивидхо – падумабйӯхо, чаккабйӯхо, сакат̣абйӯхоти. аджа̄тасаттум̣ ган̣хитука̄мена асуке на̄ма паббатакуччхисмим̣ двӣсу паббатабхиттӣсу мануссе т̣хапетва̄ пурато дуббалабалам̣ дассетва̄ паббатантарам̣ павит̣т̣хабха̄вам̣ джа̄нитва̄ павит̣т̣хамаггам̣ оччхиндитва̄ пурато ча паччхато ча убхосу паббатабхиттӣсу ваггитва̄ уннадитва̄ кхипе патитамаччхам̣ вийа антомут̣т̣хийам̣ ват̣т̣апотакам̣ вийа ча катва̄ сакка̄ асса там̣ гахету’’нти. чарапуриса̄ там̣ са̄санам̣ ран̃н̃о а̄рочесум̣. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ сан̇га̄мабхерим̣ чара̄петва̄ гантва̄ сакат̣абйӯхам̣ катва̄ аджа̄тасаттум̣ джӣвагга̄хам̣ га̄ха̄петва̄ аттано дхӣтарам̣ ваджиракума̄рим̣ бха̄гинеййасса датва̄ ка̄сига̄мам̣ тасса̄ нха̄намӯлам̣ катва̄ датва̄ уййоджеси. са̄ паватти бхиккхусан̇гхе па̄кат̣а̄ джа̄та̄. атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, косалара̄джа̄ кира дхануггахатиссаттхерасса вича̄ран̣а̄йа аджа̄тасаттум̣ джинӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи дхануггахатиссо йуддхавича̄ран̣а̄йа чхекойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто аран̃н̃е руккхадевата̄ хутва̄ ниббатти. тада̄ ба̄ра̄н̣асим̣ нисса̄йа нивуттхавад̣д̣хакига̄мака̄ еко вад̣д̣хакӣ тхамбхаттха̄йа аран̃н̃ам̣ гантва̄ а̄ва̄т̣е патитам̣ сӯкарапотакам̣ дисва̄ там̣ гхарам̣ нетва̄ пат̣иджагги. со вуд̣д̣хиппатто маха̄сарӣро ван̇када̄т̣хо а̄ча̄расампанно ахоси, вад̣д̣хакина̄ поситатта̄ пана ‘‘вад̣д̣хакӣсӯкаро’’твева пан̃н̃а̄йи. вад̣д̣хакисса руккхатаччханака̄ле тун̣д̣ена руккхам̣ париваттети, мукхена д̣ам̣ситва̄ ва̄сипхарасуникха̄данамуггаре а̄харати, ка̄ласуттакот̣ийам̣ ган̣ха̄ти. атха со вад̣д̣хакӣ ‘‘кочидева, нам̣ кха̄деййа̄’’ти бхайена нетва̄ аран̃н̃е виссаджджеси. сопи аран̃н̃ам̣ пависитва̄ кхемам̣ пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ олокенто екам̣ паббатантаре махантам̣ гирикандарам̣ аддаса сампаннакандамӯлапхалам̣ пха̄сукам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ анекасатасӯкарасама̄кин̣н̣ам̣. те сӯкара̄ там̣ дисва̄ тасса сантикам̣ а̄гамам̣су. сопи те а̄ха – ‘‘ахам̣ тумхева олокенто вичара̄ми, апича во майа̄ дит̣т̣ха̄, идан̃ча т̣ха̄нам̣ раман̣ӣйам̣, ахампи ида̄ни идхева васисса̄мӣ’’ти. ‘‘саччам̣ идам̣ т̣ха̄нам̣ раман̣ӣйам̣, париссайо панеттха аттхӣ’’ти. ‘‘ахампи тумхе дисва̄ етам̣ ан̃н̃а̄сим̣, евам̣ гочарасампанне т̣ха̄не васанта̄нам̣ во сарӣресу мам̣салохитам̣ наттхи, ким̣ пана во еттха бхайа’’нти? ‘‘еко бйаггхо па̄това а̄гантва̄ дит̣т̣хадит̣т̣хам̣йева гахетва̄ гаччхатӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана со нибаддхам̣ ган̣ха̄ти, уда̄ху антарантара̄’’ти? ‘‘нибаддхам̣ ган̣ха̄тӣ’’ти. ‘‘кати пана те бйаггха̄’’ти? ‘‘екойева̄’’ти. ‘‘еттака̄ тумхе екасса йуджджхитум̣ на саккотха̄’’ти? ‘‘а̄ма, на саккома̄’’ти. ‘‘ахам̣ там̣ ган̣хисса̄ми, кевалам̣ тумхе мама вачанам̣ каротха, со бйаггхо кахам̣ васатӣ’’ти? ‘‘етасмим̣ паббате’’ти.
со раттин̃н̃ева сӯкаре чара̄петва̄ йуддхам̣ вича̄ренто ‘‘йуддхам̣ на̄ма падумабйӯхачаккабйӯхасакат̣абйӯхавасена тивидхам̣ хотӣ’’ти ватва̄ падумабйӯхавасена вича̄реси. со хи бхӯмисӣсам̣ джа̄на̄ти. тасма̄ ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не йуддхам̣ вича̄ретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти сӯкарапиллаке ма̄таро ча тесам̣ маджджхат̣т̣ха̄не т̣хапеси. со та̄ а̄виджджхитва̄ маджджхимасӯкарийо, та̄ а̄виджджхитва̄ потакасӯкаре, те а̄виджджхитва̄ джарасӯкаре, те а̄виджджхитва̄ дӣгхада̄т̣хасӯкаре, те а̄виджджхитва̄ йуддхасаматтхе балаватарасӯкаре даса вӣса тим̣са джане тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не балагумбам̣ катва̄ т̣хапеси. аттано т̣хитат̣т̣ха̄насса пурато екам̣ париман̣д̣алам̣ а̄ва̄т̣ам̣ кхан̣а̄песи, паччхато екам̣ суппасан̣т̣ха̄нам̣ анупуббаниннам̣ паббха̄расадисам̣. тасса сат̣т̣хисаттатиматте йодхасӯкаре а̄да̄йа тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не ‘‘ма̄ бха̄йиттха̄’’ти каммам̣ вича̄рато арун̣ам̣ ут̣т̣хахи.
бйаггхо ут̣т̣ха̄йа ‘‘ка̄ло’’ти н̃атва̄ гантва̄ тесам̣ саммукха̄ т̣хите паббататале т̣хатва̄ аккхӣни уммӣлетва̄ сӯкаре олокеси. вад̣д̣хакӣсӯкаро ‘‘пат̣иолокетха на’’нти сӯкара̄нам̣ сан̃н̃ам̣ ада̄си, те пат̣иолокесум̣. бйаггхо мукхам̣ уггха̄т̣етва̄ ассоси, сӯкара̄пи татха̄ карим̣су. бйаггхо муттам̣ чхад̣д̣еси, сӯкара̄пи чхад̣д̣айим̣су. ити йам̣ йам̣ со кароти, там̣ там̣ те пат̣икарим̣су. со чинтеси – ‘‘пуббе сӯкара̄ майа̄ олокитака̄ле пала̄йанта̄ пала̄йитумпи на сакконти, аджджа апала̄йитва̄ мама пат̣исатту хутва̄ майа̄ катамева пат̣икаронти. етасмим̣ бхӯмисӣсе т̣хито еко тесам̣ сам̣видха̄йакопи аттхи, аджджа майхам̣ гатасса джайо на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти. со ниваттитва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева агама̄си. тена пана гахитамам̣сакха̄дако еко кӯт̣аджат̣ило аттхи, со там̣ туччхахаттхамева а̄гаччхантам̣ дисва̄ тена саддхим̣ саллапанто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
97. ‘‘варам̣ варам̣ твам̣ ниханам̣ пуре чари,
асмим̣ падесе абхибхуййа сӯкаре;
сода̄ни еко бйапагамма джха̄йаси,
балам̣ ну те бйаггха на чаджджа виджджатӣ’’ти.
таттха варам̣ варам̣ твам̣ ниханам̣ пуре чари, асмим̣ падесе абхибхуййа сӯкарети амбхо бйаггха, твам̣ пуббе имасмим̣ падесе саббасӯкаре абхибхавитва̄ имесу сӯкаресу варам̣ варам̣ твам̣ уттамуттамам̣ сӯкарам̣ нихананто вичари. сода̄ни еко бйапагамма джха̄йасӣти со твам̣ ида̄ни ан̃н̃атарам̣ сӯкарам̣ аггахетва̄ екакова апагантва̄ джха̄йаси паджджха̄йаси. балам̣ ну те бйаггха на чаджджа виджджатӣти ким̣ ну те, амбхо бйаггха, аджджа ка̄йабалам̣ наттхӣти.
там̣ сутва̄ бйаггхо дутийам̣ га̄тхама̄ха –
98. ‘‘име судам̣ йанти дисодисам̣ пуре, бхайат̣т̣ита̄ лен̣агавесино путхӯ;
те да̄ни сан̇гамма васанти екато, йаттхат̣т̣хита̄ дуппасахаджджаме майа̄’’ти.
таттха суданти нипа̄то. айам̣ пана сан̇кхепаттхо – име сӯкара̄ пуббе мам̣ дисва̄ бхайена ат̣т̣ита̄ пӣл̣ита̄ аттано лен̣агавесино путхӯ висум̣ висум̣ хутва̄ дисодисам̣ йанти, там̣ там̣ дисам̣ абхимукха̄ пала̄йанти, те да̄ни саббепи сама̄гантва̄ екато васанти тит̣т̣ханти, тан̃ча бхӯмисӣсам̣ упагата̄, йаттха т̣хита̄ дуппасаха̄ думмаддайа̄ аджджа име майа̄ти.
атхасса усса̄хам̣ джаненто кӯт̣аджат̣ило ‘‘ма̄ бха̄йи, гаччха тайи надитва̄ паккханданте саббепи бхӣта̄ бхиджджитва̄ пала̄йиссантӣ’’ти а̄ха. бйаггхо тасмим̣ усса̄хам̣ джаненте сӯро хутва̄ пуна гантва̄ паббататале ат̣т̣ха̄си. вад̣д̣хакӣсӯкаро двиннам̣ а̄ва̄т̣а̄нам̣ антаре ат̣т̣ха̄си. сӯкара̄ ‘‘са̄ми, маха̄чоро пуна̄гато’’ти а̄хам̣су. ‘‘ма̄ бха̄йиттха, ида̄ни там̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти. бйаггхо надитва̄ вад̣д̣хакӣсӯкарасса упари патати, сӯкаро тасса аттано упари патанака̄ле париваттитва̄ вегена уджукам̣ кхатаа̄ва̄т̣е пати. бйаггхо вегам̣ сандха̄ретум̣ асакконто упарибха̄гена гантва̄ суппамукхасса тирийам̣ кхатаа̄ва̄т̣асса атисамба̄дхе мукхат̣т̣ха̄не патитва̄ пун̃джакато вийа ахоси. сӯкаро а̄ва̄т̣а̄ уттаритва̄ асанивегена гантва̄ бйаггхам̣ антарасаттхимхи да̄т̣ха̄йа пахаритва̄ йа̄ва ваккападеса̄ пха̄летва̄ пан̃чамадхурамам̣сам̣ да̄т̣ха̄йа паливет̣хетва̄ бйаггхасса маттхаке а̄виджджхитва̄ ‘‘ган̣хатха тумха̄кам̣ пачча̄митта’’нти уккхипитва̄ бахиа̄ва̄т̣е чхад̣д̣еси. пат̣хамам̣ а̄гата̄ бйаггхамам̣сам̣ лабхим̣су, паччха̄ а̄гата̄ ‘‘бйаггхамам̣сам̣ кӣдисам̣ хотӣ’’ти тесам̣ мукхам̣ упасин̇гханта̄ вичарим̣су.
сӯкара̄ на та̄ва туссанти. вад̣д̣хакӣсӯкаро тесам̣ ин̇гхитам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо тумхе на туссатха̄’’ти а̄ха. ‘‘са̄ми, ким̣ етена бйаггхена гха̄титена, ан̃н̃о пана бйаггхаа̄н̣а̄панасаматтхо кӯт̣аджат̣ило аттхийева̄’’ти. ‘‘ко на̄месо’’ти? ‘‘еко дуссӣлата̄пасо’’ти. ‘‘бйаггхопи майа̄ гха̄тито, со ме ким̣ пахоти, етха ган̣хисса̄ма на’’нти сӯкарагхат̣а̄йа саддхим̣ па̄йа̄си. кӯт̣ата̄пасопи бйаггхе чира̄йанте ‘‘ким̣ ну кхо сӯкара̄ бйаггхам̣ ган̣хим̣сӯ’’ти пат̣ипатхам̣ гаччханто те сӯкаре а̄гаччханте дисва̄ аттано париккха̄рам̣ а̄да̄йа пала̄йанто техи анубандхито париккха̄рам̣ чхад̣д̣етва̄ вегена удумбараруккхам̣ абхирухи. сӯкара̄ ‘‘ида̄нимха, са̄ми, нат̣т̣ха̄, та̄пасо пала̄йитва̄ руккхам̣ абхирухӣ’’ти а̄хам̣су. ‘‘ким̣ руккхам̣ на̄ма̄’’ти? ‘‘удумбараруккха’’нти. со ‘‘сӯкарийо удакам̣ а̄харанту, сӯкарапотака̄ патхавим̣ кхан̣анту, дӣгхада̄т̣ха̄ сӯкара̄ мӯла̄ни чхинданту, сеса̄ парива̄ретва̄ а̄раккхантӯ’’ти сам̣видахитва̄ тесу татха̄ каронтесу сайам̣ удумбарасса уджукам̣ тхӯламӯлам̣ пхарасуна̄ пахаранто вийа екаппаха̄рамева катва̄ удумбараруккхам̣ па̄теси. парива̄ретва̄ т̣хитасӯкара̄ кӯт̣аджат̣илам̣ бхӯмийам̣ па̄тетва̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ катва̄ йа̄ва ат̣т̣хито кха̄дитва̄ вад̣д̣хакӣсӯкарам̣ удумбаракхандхейева нисӣда̄петва̄ кӯт̣аджат̣иласса парибхогасан̇кхена удакам̣ а̄харитва̄ абхисин̃читва̄ ра̄джа̄нам̣ карим̣су, екан̃ча тарун̣асӯкарим̣ тасса аггамахесим̣ акам̣су. тато пат̣т̣ха̄йа кира йа̄ваджджатана̄ ра̄джа̄но удумбарабхаддапӣт̣хе нисӣда̄петва̄ тӣхи сан̇кхехи абхисин̃чанти.
тасмим̣ ванасан̣д̣е адхиваттха̄ девата̄ там̣ аччхарийам̣ дисва̄ екасмим̣ вит̣апантаре сӯкара̄нам̣ абхимукха̄ хутва̄ татийам̣ га̄тхама̄ха –
99. ‘‘наматтху сан̇гха̄на сама̄гата̄нам̣, дисва̄ сайам̣ сакхйа вада̄ми аббхутам̣;
бйаггхам̣ мига̄ йаттха джиним̣су да̄т̣хино, са̄маггийа̄ да̄т̣хабалесу муччаре’’ти.
таттха наматтху сан̇гха̄нанти айам̣ мама намакка̄ро сама̄гата̄нам̣ сӯкарасан̇гха̄нам̣ аттху. дисва̄ сайам̣ сакхйа вада̄ми аббхутанти идам̣ пуббе абхӯтапуббам̣ аббхутам̣ сакхйам̣ миттабха̄вам̣ сайам̣ дисва̄ вада̄ми. бйаггхам̣ мига̄ йаттха джиним̣су да̄т̣хиноти йатра хи на̄ма да̄т̣хино сӯкарамига̄ бйаггхам̣ джиним̣су, айамева ва̄ па̄т̣хо. са̄маггийа̄ да̄т̣хабалесу муччарети йа̄ са̄ да̄т̣хабалесу сӯкаресу са̄маггӣ екаджджха̄сайата̄, та̄йа тесу са̄маггийа̄ те да̄т̣хабала̄ пачча̄миттам̣ гахетва̄ аджджа маран̣абхайа̄ мутта̄ти аттхо.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ дхануггахатиссо вад̣д̣хакӣсӯкаро ахоси, руккхадевата̄ пана ахамева ахоси’’нти.
вад̣д̣хакӣсӯкараджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[284] 4. сириджа̄такаван̣н̣ана̄
йам̣ уссука̄ сан̇гхарантӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ сиричорабра̄хман̣ам̣ а̄раббха катхеси. имасмим̣ джа̄таке паччуппаннаваттху хет̣т̣ха̄ кхадиран̇га̄раджа̄таке (джа̄. 1.1.40) виттха̄ритамева. идха̄пи пана са̄ ана̄тхапин̣д̣икасса гхаре чатуттхе два̄ракот̣т̣хаке васанака̄ миччха̄дит̣т̣хидевата̄ дан̣д̣акаммам̣ каронтӣ чатупан̃н̃а̄сахиран̃н̃акот̣ийо а̄харитва̄ кот̣т̣хе пӯретва̄ сет̣т̣хина̄ саддхим̣ саха̄йика̄ ахоси. атха нам̣ со а̄да̄йа саттху сантикам̣ неси. саттха̄ тасса̄ дхаммам̣ десеси, са̄ дхаммам̣ сутва̄ сота̄панна̄ ахоси. тато пат̣т̣ха̄йа сет̣т̣хино йасо йатха̄пора̄н̣ова джа̄то. атхеко са̄ваттхива̄сӣ сирилаккхан̣ан̃н̃ӯ бра̄хман̣о чинтеси – ‘‘ана̄тхапин̣д̣ико дуггато хутва̄ пуна иссаро джа̄то, йам̣нӯна̄хам̣ там̣ дат̣т̣хука̄мо вийа гатва̄ тасса гхарато сирим̣ тхенетва̄ а̄гаччхеййа’’нти. со тасса гхарам̣ гантва̄ тена катасакка̄расамма̄но са̄ран̣ӣйакатха̄йа ваттама̄на̄йа ‘‘киматтхам̣ а̄гатосӣ’’ти вутте ‘‘каттха ну кхо сирӣ патит̣т̣хита̄’’ти олокеси. сет̣т̣хино ча саббасето дхотасан̇кхапат̣ибха̄го куккут̣о суван̣н̣апан̃джаре паккхипитва̄ т̣хапито аттхи, тасса чӯл̣а̄йа сирӣ патит̣т̣ха̄си. бра̄хман̣о олокайама̄но сирийа̄ таттха патит̣т̣хитабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄ха – ‘‘ахам̣, маха̄сет̣т̣хи, пан̃часате ма̄н̣аве манте ва̄чеми, ака̄ларавим̣ екам̣ куккут̣ам̣ нисса̄йа те ча майан̃ча килама̄ма, айан̃ча кира куккут̣о ка̄ларавӣ, имассаттха̄йа а̄гатомхи, дехи ме етам̣ куккут̣а’’нти. ‘‘ган̣ха, бра̄хман̣а, деми те куккут̣а’’нти. ‘‘демӣ’’ти ча вуттаккхан̣ейева сирӣ тасса чӯл̣ато апагантва̄ уссӣсаке т̣хапите ман̣иккхандхе патит̣т̣ха̄си.
бра̄хман̣о сирийа̄ ман̣имхи патит̣т̣хитабха̄вам̣ н̃атва̄ ман̣импи йа̄чи. ‘‘ман̣импи демӣ’’ти вуттаккхан̣ейева сирӣ ман̣ито апагантва̄ уссӣсаке т̣хапитаа̄раккхайат̣т̣хийам̣ патит̣т̣ха̄си. бра̄хман̣о сирийа̄ таттха патит̣т̣хитабха̄вам̣ н̃атва̄ тампи йа̄чи. ‘‘гахетва̄ гаччха̄хӣ’’ти вуттаккхан̣ейева сирӣ йат̣т̣хито апагантва̄ пун̃н̃алаккхан̣адевийа̄ на̄ма сет̣т̣хино аггамахесийа̄ сӣсе патит̣т̣ха̄си. сиричорабра̄хман̣о таттха патит̣т̣хитабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ависсаджджийабхан̣д̣ам̣ етам̣, йа̄читумпи на сакка̄’’ти чинтетва̄ сет̣т̣хим̣ етадавоча – ‘‘маха̄сет̣т̣хи, ахам̣ тумха̄кам̣ гехе ‘сирим̣ тхенетва̄ гамисса̄мӣ’ти а̄гаччхим̣, сирӣ пана те куккут̣асса чӯл̣а̄йам̣ патит̣т̣хита̄ ахоси, тасмим̣ мама динне тато апагантва̄ ман̣имхи патит̣т̣хахи, ман̣имхи динне а̄раккхайат̣т̣хийам̣ патит̣т̣хахи, а̄раккхайат̣т̣хийа̄ динна̄йа тато апагантва̄ пун̃н̃алаккхан̣адевийа̄ сӣсе патит̣т̣хахи, ‘идам̣ кхо пана ависсаджджийабхан̣д̣а’нти имампи ме на гахитам̣, на сакка̄ тава сирим̣ тхенетум̣, тава сантакам̣ тавева хотӯ’’ти ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. ана̄тхапин̣д̣ико ‘‘имам̣ ка̄ран̣ам̣ саттху катхесса̄мӣ’’ти виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ пӯджетва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинно саббам̣ татха̄гатасса а̄рочеси. саттха̄ там̣ сутва̄ ‘‘на кхо, гахапати, ида̄нева ан̃н̃есам̣ сирӣ ан̃н̃аттха гаччхати, пуббепи аппапун̃н̃ехи уппа̄дитасирӣ пана пун̃н̃аванта̄нам̣йева па̄дамӯлам̣ гата̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сират̣т̣хе бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ сиппам̣ угган̣хитва̄ ага̄рам̣ аджджха̄васанто ма̄та̄питӯнам̣ ка̄лакирийа̄йа сам̣вигго никкхамитва̄ химавантападесе исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча уппа̄детва̄ дӣгхасса аддхуно аччайена лон̣амбиласеванаттха̄йа джанападам̣ гантва̄ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о уййа̄не васитва̄ пунадивасе бхиккхам̣ чарама̄но хаттха̄чарийасса гхарадва̄рам̣ агама̄си. со тасса а̄ча̄равиха̄ре пасанно бхиккхам̣ датва̄ уййа̄не васа̄петва̄ ниччам̣ пат̣иджагги. тасмим̣ ка̄ле еко кат̣т̣хаха̄рако аран̃н̃ато да̄рӯни а̄харанто вела̄йа нагарадва̄рам̣ па̄пун̣итум̣ на̄саккхи. са̄йам̣ екасмим̣ девакуле да̄рукала̄пам̣ уссӣсаке катва̄ нипаджджи, девакуле виссат̣т̣ха̄ бахӯ куккут̣а̄ тасса авидӯре екасмим̣ руккхе сайим̣су. тесу упарисайитакуккут̣о паччӯсака̄ле ваччам̣ па̄тенто хет̣т̣ха̄сайитакуккут̣асса сарӣре па̄теси. ‘‘кена ме сарӣре ваччам̣ па̄тита’’нти ча вутте ‘‘майа̄’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти ча вутте ‘‘анупадха̄ретва̄’’ти ватва̄ пунапи па̄теси. тато убхопи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ куддха̄ ‘‘ким̣ те балам̣, ким̣ те бала’’нти калахам̣ карим̣су. атха хет̣т̣ха̄сайитакуккут̣о а̄ха – ‘‘мам̣ ма̄ретва̄ ан̇га̄ре паккамам̣сам̣ кха̄данто па̄това каха̄пан̣асахассам̣ лабхатӣ’’ти. упарисайитакуккут̣о а̄ха – ‘‘амбхо, ма̄ твам̣ еттакена гаджджи, мама тхӯламам̣сам̣ кха̄данто ра̄джа̄ хоти, бахимам̣сам̣ кха̄данто пурисо че, сена̄патит̣т̣ха̄нам̣, иттхӣ че, аггамахесит̣т̣ха̄нам̣ лабхати. ат̣т̣химам̣сам̣ пана ме кха̄данто гихӣ че, бхан̣д̣а̄га̄рикат̣т̣ха̄нам̣, паббаджито че, ра̄джакулӯпакабха̄вам̣ лабхатӣ’’ти.
кат̣т̣хаха̄рако тесам̣ вачанам̣ сутва̄ ‘‘радждже патте сахассена киччам̣ наттхӣ’’ти сан̣икам̣ абхирухитва̄ упарисайитакуккут̣ам̣ гахетва̄ ма̄ретва̄ уччхан̇ге катва̄ ‘‘ра̄джа̄ бхависса̄мӣ’’ти гантва̄ виват̣адва̄ренева нагарам̣ пависитва̄ куккут̣ам̣ ниттачам̣ катва̄ ударам̣ содхетва̄ ‘‘идам̣ куккут̣амам̣сам̣ са̄дхукам̣ сампа̄дехӣ’’ти паджа̄патийа̄ ада̄си. са̄ куккут̣амам̣сан̃ча бхаттан̃ча сампа̄детва̄ ‘‘бхун̃джа, са̄мӣ’’ти тасса упана̄меси. ‘‘бхадде, етам̣ мам̣сам̣ маха̄нубха̄вам̣, етам̣ кха̄дитва̄ ахам̣ ра̄джа̄ бхависса̄ми, твам̣ аггамахесӣ бхависсаси, там̣ бхаттан̃ча мам̣сан̃ча а̄да̄йа ган̇га̄тӣрам̣ гантва̄ нха̄йитва̄ бхун̃джисса̄ма̄’’ти бхаттабха̄джанам̣ тӣре т̣хапетва̄ нха̄наттха̄йа отарим̣су. тасмим̣ кхан̣е ва̄тена кхубхитам̣ удакам̣ а̄гантва̄ бхаттабха̄джанам̣ а̄да̄йа агама̄си. там̣ надӣсотена вуйхама̄нам̣ хет̣т̣ха̄надийам̣ хаттхим̣ нха̄пенто еко хаттха̄чарийо маха̄матто дисва̄ уккхипа̄петва̄ вивара̄петва̄ ‘‘киметтха̄’’ти пуччхи. ‘‘бхаттан̃чева куккут̣амам̣сан̃ча са̄мӣ’’ти. со там̣ пидаха̄петва̄ лан̃чха̄петва̄ ‘‘йа̄ва майам̣ а̄гаччха̄ма, та̄вимам̣ бхаттам̣ ма̄ вивара̄’’ти бхарийа̄йа песеси. сопи кхо кат̣т̣хаха̄рако мукхато павит̣т̣хена ва̄лукодакена уддхума̄таударо пала̄йи.
атхеко тасса хаттха̄чарийасса кулӯпако диббачаккхуката̄пасо ‘‘майхам̣ упат̣т̣ха̄ко хаттхит̣т̣ха̄нам̣ на виджахати, када̄ ну кхо сампаттим̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти диббачаккхуна̄ упадха̄ренто там̣ пурисам̣ дисва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ пуретарам̣ гантва̄ хаттха̄чарийасса нивесане нисӣди. хаттха̄чарийо а̄гантва̄ там̣ вандитва̄ екамантам̣ нисинно там̣ бхаттабха̄джанам̣ а̄хара̄петва̄ ‘‘та̄пасам̣ мам̣соданена паривисатха̄’’ти а̄ха. та̄пасо бхаттам̣ гахетва̄ мам̣се дӣйама̄не аггахетва̄ ‘‘имам̣ мам̣сам̣ ахам̣ вича̄ремӣ’’ти ватва̄ ‘‘вича̄ретха, бханте’’ти вутте тхӯламам̣са̄дӣни екекам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ ка̄ретва̄ тхӯламам̣сам̣ хаттха̄чарийасса да̄песи, бахимам̣сам̣ тасса бхарийа̄йа, ат̣т̣химам̣сам̣ аттана̄ парибхун̃джи. со бхаттакичча̄васа̄не гаччханто ‘‘твам̣ ито татийадивасе ра̄джа̄ бхависсаси, аппаматто хохӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми. татийадивасе еко са̄мантара̄джа̄ а̄гантва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ парива̄реси. ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ хаттха̄чарийам̣ ра̄джавесам̣ га̄ха̄петва̄ ‘‘хаттхим̣ абхирухитва̄ йуджджха̄’’ти а̄н̣а̄петва̄ сайам̣ ан̃н̃а̄такавесена сена̄йа вича̄ренто екена маха̄вегена сарена виддхо тан̇кхан̣ан̃н̃ева мари. тасса матабха̄вам̣ н̃атва̄ хаттха̄чарийо бахӯ каха̄пан̣е нӣхара̄петва̄ ‘‘дханаттхика̄ пурато хутва̄ йуджджхантӯ’’ти бхерим̣ чара̄песи. балака̄йо мухуттенева са̄мантара̄джа̄нам̣ джӣвитаккхайам̣ па̄песи. амачча̄ ран̃н̃о сарӣракиччам̣ катва̄ ‘‘кам̣ ра̄джа̄нам̣ карома̄’’ти мантайама̄на̄ ‘‘амха̄кам̣ ра̄джа̄ джӣвама̄но аттано весам̣ хаттха̄чарийасса ада̄си, айамева йуддхам̣ катва̄ раджджам̣ ган̣хи, етассева раджджам̣ дасса̄ма̄’’ти там̣ раджджена абхисин̃чим̣су, бхарийамписса аггамахесим̣ акам̣су. бодхисатто ра̄джакулӯпако ахоси.
саттха̄ атӣтам̣ а̄харитва̄ абхисамбуддхо хутва̄ има̄ две га̄тха̄ абха̄си –
100. ‘‘йам̣ уссука̄ сан̇гхаранти, алаккхика̄ бахум̣ дханам̣;
сиппаванто асиппа̄ ча, лаккхива̄ та̄ни бхун̃джати.
101. ‘‘саббаттха катапун̃н̃асса, атиччан̃н̃ева па̄н̣ино;
уппаджджанти бахӯ бхога̄, аппана̄йатанесупӣ’’ти.
таттха йам̣ уссука̄ти йам̣ дханасан̇гхаран̣е уссуккама̄панна̄ чхандаджа̄та̄ киччхена бахум̣ дханам̣ сан̇гхаранти.‘‘йе уссука̄’’типи па̄т̣хо, йе пуриса̄ дханасам̣харан̣е уссука̄ хаттхисиппа̄дивасена сиппаванто асиппа̄ ча антамасо ветанена каммам̣ катва̄ бахум̣ дханам̣ сан̇гхарантӣти аттхо. лаккхива̄ та̄ни бхун̃джатӣти та̄ни ‘‘бахум̣ дхана’’нти вутта̄ни дхана̄ни пун̃н̃ава̄ пурисо аттано пун̃н̃апхалам̣ парибхун̃джанто кин̃чи каммам̣ акатва̄пи парибхун̃джати.
атиччан̃н̃ева па̄н̣иноти атичча ан̃н̃е ева па̄н̣ино. ева-ка̄ро пуримападена йоджетаббо, саббаттхева катапун̃н̃асса ан̃н̃е акатапун̃н̃е сатте атиккамитва̄ти аттхо. аппана̄йатанесупӣти апи ана̄йатанесупи аратана̄каресу ратана̄ни асуван̣н̣а̄йатана̄дӣсу суван̣н̣а̄дӣни ахаттха̄йатана̄дӣсу хаттхиа̄дайоти савин̃н̃а̄н̣акаавин̃н̃а̄н̣ака̄ бахӯ бхога̄ уппаджджанти. таттха мутта̄ман̣иа̄дӣнам̣ ана̄каре уппаттийам̣ дут̣т̣хага̄ман̣иабхайамаха̄ра̄джасса ваттху катхетаббам̣.
саттха̄ пана има̄ га̄тха̄ ватва̄ ‘‘гахапати, имесам̣ сатта̄нам̣ пун̃н̃асадисам̣ ан̃н̃ам̣ а̄йатанам̣ на̄ма наттхи, пун̃н̃аванта̄нан̃хи ана̄каресу ратана̄ни уппаджджантийева̄’’ти ватва̄ имам̣ дхаммам̣ десеси –
‘‘еса деваманусса̄нам̣, саббака̄мададо нидхи;
йам̣ йадева̄бхипаттхенти, саббаметена лаббхати.
‘‘суван̣н̣ата̄ сусарата̄, сусан̣т̣ха̄на̄ сурӯпата̄;
а̄дхипаччапарива̄ро, саббаметена лаббхати.
‘‘падесараджджам̣ иссарийам̣, чаккаваттисукхам̣ пийам̣;
девараджджампи диббесу, саббаметена лаббхати.
‘‘ма̄нуссика̄ ча сампатти, девалоке ча йа̄ рати;
йа̄ ча нибба̄насампатти, саббаметена лаббхати.
‘‘миттасампадама̄гамма, йонисова пайун̃джато;
виджджа̄вимуттивасӣбха̄во, саббаметена лаббхати.
‘‘пат̣исамбхида̄ вимоккха̄ ча, йа̄ ча са̄вакапа̄рамӣ;
паччекабодхи буддхабхӯми, саббаметена лаббхати.
‘‘евам̣ махаттхика̄ еса̄, йадидам̣ пун̃н̃асампада̄;
тасма̄ дхӣра̄ пасам̣санти, пан̣д̣ита̄ катапун̃н̃ата’’нти. (кху. па̄. 8.10-16);
ида̄ни йесу ана̄тхапин̣д̣икасса сирӣ патит̣т̣хита̄, та̄ни ратана̄ни дассетум̣ ‘‘куккут̣о’’тиа̄дима̄ха.
102. ‘‘куккут̣о ман̣айо дан̣д̣о, тхийо ча пун̃н̃алаккхан̣а̄;
уппаджджанти апа̄пасса, катапун̃н̃асса джантуно’’ти.
таттха дан̣д̣оти а̄раккхайат̣т̣хим̣ сандха̄йа вуттам̣, тхийоти сет̣т̣хибхарийам̣ пун̃н̃алаккхан̣адевим̣. сесаметтха утта̄намева. га̄тхам̣ ватва̄ ча пана джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, кулӯпаката̄пасо пана ахамева самма̄самбуддхо ахоси’’нти.
сириджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[285] 5. ман̣исӯкараджа̄такаван̣н̣ана̄
дарийа̄ сатта васса̄нӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто сундарӣма̄ран̣ам̣ а̄раббха катхеси. тена кхо пана самайена бхагава̄ саккато хоти гарукатоти ваттху уда̄не (уда̄. 38) а̄гатамева. айам̣ панеттха сан̇кхепо – бхагавато кира бхиккхусан̇гхасса ча пан̃чаннам̣ маха̄надӣнам̣ махогхасадисе ла̄бхасакка̄ре уппанне хатала̄бхасакка̄ра̄ ан̃н̃атиттхийа̄ сӯрийуггаманака̄ле кхаджджопанака̄ вийа ниппабха̄ хутва̄ екато саннипатитва̄ мантайим̣су – ‘‘майам̣ саман̣асса готамасса уппаннака̄лато пат̣т̣ха̄йа хатала̄бхасакка̄ра̄, на кочи амха̄кам̣ аттхибха̄вампи джа̄на̄ти, кена ну кхо саддхим̣ екато хутва̄ саман̣асса готамасса аван̣н̣ам̣ уппа̄детва̄ ла̄бхасакка̄рамасса антарадха̄пеййа̄ма̄’’ти. атха несам̣ етадахоси – ‘‘сундарийа̄ саддхим̣ екато хутва̄ саккун̣исса̄ма̄’’ти.
те екадивасам̣ сундарим̣ титтхийа̄ра̄мам̣ пависитва̄ вандитва̄ т̣хитам̣ на̄лапим̣су. са̄ пунаппунам̣ саллапантӣпи пат̣ивачанам̣ алабхитва̄ ‘‘апи ну, аййа̄, тумхе кеначи вихет̣хита̄ттха̄’’ти пуччхи. ‘‘ким̣, бхагини, саман̣ам̣ готамам̣ амхе вихет̣хетва̄ хатала̄бхасакка̄ре катва̄ вичарантам̣ на пассасӣ’’ти. са̄ евама̄ха – ‘‘майа̄ еттха ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? твам̣ кхоси, бхагини, абхирӯпа̄ собхаггаппатта̄, саман̣асса готамасса айасам̣ а̄ропетва̄ маха̄джанам̣ тава катхам̣ га̄ха̄петва̄ хатала̄бхасакка̄рам̣ карохӣ’’ти? са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ вандитва̄ пакканта̄. тато пат̣т̣ха̄йа ма̄ла̄гандхавилепанакаппӯракат̣укапхала̄дӣни гахетва̄ са̄йам̣ маха̄джанасса саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ нагарам̣ пависанака̄ле джетавана̄бхимукхӣ гаччхати. ‘‘кахам̣ гаччхасӣ’’ти ча пут̣т̣ха̄ ‘‘саман̣асса готамасса сантикам̣, ахан̃хи тена саддхим̣ екагандхакут̣ийам̣ васа̄мӣ’’ти ватва̄ ан̃н̃атарасмим̣ титтхийа̄ра̄ме васитва̄ па̄това джетаванамаггам̣ отаритва̄ нагара̄бхимукхӣ гаччхати. ‘‘ким̣, сундари, кахам̣ гата̄сӣ’’ти ча пут̣т̣ха̄ ‘‘саман̣ена готамена саддхим̣ екагандхакут̣ийам̣ васитва̄ там̣ килесаратийа̄ рама̄петва̄ а̄гата̄мхӣ’’ти вадати.
атха нам̣ катипа̄хаччайена дхутта̄нам̣ каха̄пан̣е датва̄ ‘‘гаччхатха сундарим̣ ма̄ретва̄ саман̣асса готамасса гандхакут̣ийа̄ самӣпе ма̄ла̄качаварантаре никкхипитва̄ етха̄’’ти вадим̣су, те татха̄ акам̣су. тато титтхийа̄ ‘‘сундарим̣ на пасса̄ма̄’’ти кола̄халам̣ катва̄ ран̃н̃о а̄рочетва̄ ‘‘кахам̣ во а̄сан̇ка̄’’ти вутта̄ ‘‘имесу дивасесу джетаване васати, татрасса̄ паваттим̣ на джа̄на̄ма̄’’ти ватва̄ ‘‘тена хи гаччхатха, нам̣ вичинатха̄’’ти ран̃н̃а̄ анун̃н̃а̄та̄ аттано упат̣т̣ха̄ке гахетва̄ джетаванам̣ гантва̄ вичинанта̄ ма̄ла̄качаварантаре дисва̄ ман̃чакам̣ а̄ропетва̄ нагарам̣ павесетва̄ ‘‘саман̣асса готамасса са̄вака̄ ‘саттха̄ра̄ катапа̄пакаммам̣ пат̣иччха̄десса̄ма̄’ти сундарим̣ ма̄ретва̄ ма̄ла̄качаварантаре никкхипим̣сӯ’’ти ран̃н̃о а̄рочесум̣, ра̄джа̄ ‘‘тена хи гаччхатха, нагарам̣ а̄хин̣д̣атха̄’’ти а̄ха. те нагаравӣтхӣсу ‘‘пассатха саман̣а̄нам̣ сакйапуттийа̄нам̣ камма’’нтиа̄дӣни виравитва̄ пуна ран̃н̃о нивесанадва̄рам̣ агамам̣су.
ра̄джа̄ сундарийа̄ сарӣрам̣ а̄макасуса̄не ат̣т̣акам̣ а̄ропетва̄ раккха̄песи. са̄ваттхива̄сино т̣хапетва̄ арийаса̄ваке сеса̄ йебхуййена ‘‘пассатха саман̣а̄нам̣ сакйапуттийа̄нам̣ камма’’нтиа̄дӣни ватва̄ антонагаре ча бахинагаре ча бхиккхӯ аккосанта̄ парибха̄санта̄ вичаранти. бхиккхӯ там̣ паваттим̣ татха̄гатасса а̄рочесум̣. саттха̄ ‘‘тена хи тумхепи те мануссе евам̣ пат̣ичодетха̄’’ти –
‘‘абхӯтава̄дӣ нирайам̣ упети, йо ва̄пи катва̄ на кароми ча̄ха;
убхопи те печча сама̄ бхаванти, нихӣнакамма̄ мануджа̄ параттха̄’’ти. (уда̄. 38) –
имам̣ га̄тхама̄ха.
ра̄джа̄ ‘‘сундарийа̄ ан̃н̃ехи ма̄ритабха̄вам̣ джа̄на̄тха̄’’ти пурисе песеси. тепи кхо дхутта̄ техи каха̄пан̣ехи сурам̣ пиванта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ калахам̣ каронти. таттхеко евама̄ха – ‘‘твам̣ сундарим̣ екаппаха̄ренева ма̄ретва̄ ма̄ла̄качаварантаре никкхипитва̄ тато ладдхакаха̄пан̣ехи сурам̣ пиваси, хоту хотӯ’’ти. ра̄джапуриса̄ те дхутте гахетва̄ ран̃н̃о дассесум̣. атха те ра̄джа̄ ‘‘тумхехи ма̄рита̄’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘кехи ма̄ра̄пита̄’’ти? ‘‘ан̃н̃атиттхийехи, дева̄’’ти. ра̄джа̄ титтхийе паккоса̄петва̄ сундарим̣ уккхипа̄петва̄ ‘‘гаччхатха тумхе, евам̣ ваданта̄ нагарам̣ а̄хин̣д̣атха ‘айам̣ сундарӣ саман̣асса готамасса аван̣н̣ам̣ а̄ропетука̄мехи амхехи ма̄ра̄пита̄, нева саман̣асса готамасса, на готамаса̄вака̄нам̣ досо аттхи, амха̄кам̣йева досо’’’ти а̄н̣а̄песи. те татха̄ акам̣су. ба̄ламаха̄джано тада̄ саддахи, титтхийа̄пи пурисавадхадан̣д̣ена палибуддха̄. тато пат̣т̣ха̄йа буддха̄нам̣ махантатаро ла̄бхасакка̄ро ахоси.
атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, титтхийа̄ ‘буддха̄нам̣ ка̄л̣акабха̄вам̣ уппа̄десса̄ма̄’ти сайам̣ ка̄л̣ака̄ джа̄та̄, буддха̄нам̣ пана махантатаро ла̄бхасакка̄ро удапа̄дӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, сакка̄ буддха̄нам̣ сам̣килесам̣ уппа̄детум̣, буддха̄нам̣ сам̣килит̣т̣хабха̄вакаран̣ам̣ на̄ма джа̄тиман̣ино килит̣т̣хабха̄вакаран̣асадисам̣, пуббе джа̄тиман̣им̣ ‘килит̣т̣хам̣ карисса̄ма̄’ти ва̄йаманта̄пи на̄саккхим̣су килит̣т̣хам̣ ка̄ту’’нти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ га̄маке бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто ка̄месу а̄дӣнавам̣ дисва̄ никкхамитва̄ химавантападесе тиссо паббатара̄джийо атиккамитва̄ та̄пасо хутва̄ пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ васи. тасса̄ авидӯре ман̣игуха̄ ахоси, таттха тим̣саматта̄ сӯкара̄ васанти, гуха̄йа авидӯре еко сӣхо чарати, тасса ман̣имхи чха̄йа̄ пан̃н̃а̄йати. сӯкара̄ сӣхаччха̄йам̣ дисва̄ бхӣта̄ утраста̄ аппамам̣салохита̄ ахесум̣. те ‘‘имасса ман̣ино виппасаннатта̄ айам̣ чха̄йа̄ пан̃н̃а̄йати, имам̣ ман̣им̣ сам̣килит̣т̣хам̣ виван̣н̣ам̣ карома̄’’ти чинтетва̄ авидӯре екам̣ сарам̣ гантва̄ калале пават̣т̣етва̄ а̄гантва̄ там̣ ман̣им̣ гхам̣санти. со сӯкараломехи гхам̣сийама̄но виппасаннатаро ахоси. сӯкара̄ упа̄йам̣ апассанта̄ ‘‘имасса ман̣ино виван̣н̣акаран̣ӯпа̄йам̣ та̄пасам̣ пуччхисса̄ма̄’’ти бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ т̣хита̄ пурима̄ две га̄тха̄ уда̄харим̣су –
103. ‘‘дарийа̄ сатта васса̄ни, тим̣саматта̄ васа̄масе;
хан̃н̃а̄ма ман̣ино а̄бхам̣, ити но мантарам̣ аху.
104. ‘‘йа̄вата̄ ман̣им̣ гхам̣са̄ма, бхиййо вода̄йате ман̣и;
идан̃чада̄ни пуччха̄ма, ким̣ киччам̣ идха ман̃н̃асӣ’’ти.
таттха дарийа̄ти ман̣игуха̄йам̣. васа̄масети васа̄ма. хан̃н̃а̄ма̄ти ханисса̄ма, майампи виван̣н̣ам̣ карисса̄ма. идан̃чада̄ни пуччха̄ма̄ти ида̄ни майам̣ ‘‘кена ка̄ран̣ена айам̣ ман̣и килиссама̄но вода̄йате’’ти идам̣ там̣ пуччха̄ма. ‘‘ким̣ киччам̣ ‘идха ман̃н̃асӣ’ти имасмим̣ аттхе твам̣ имам̣ киччам̣ кинти ман̃н̃асӣ’’ти.
атха несам̣ а̄чиккханто бодхисатто татийам̣ га̄тхама̄ха –
105. ‘‘айам̣ ман̣и вел̣урийо, ака̄чо вимало субхо;
на̄сса сакка̄ сирим̣ хантум̣, апаккаматха сӯкара̄’’ти.
таттха ака̄чоти акаккасо. субхоти собхано. сиринти пабхам̣. апаккаматха̄ти имасса ман̣исса пабха̄ на̄сетум̣ на сакка̄, тумхе пана имам̣ ман̣игухам̣ паха̄йа ан̃н̃аттха гаччхатха̄ти.
те тасса катхам̣ сутва̄ татха̄ акам̣су. бодхисатто джха̄нам̣ уппа̄детва̄ брахмалокапара̄йан̣о ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ та̄пасо ахамева ахоси’’нти.
ман̣исӯкараджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.
[286] 6. са̄лӯкаджа̄такаван̣н̣ана̄
ма̄ са̄лӯкасса пихайӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто тхуллакума̄рика̄палобханам̣ а̄раббха катхеси. там̣ чӯл̣ана̄радакассападжа̄таке (джа̄. 1.13.40 а̄дайо) а̄вибхависсати. там̣ пана бхиккхум̣ саттха̄ паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣, бхиккху, уккан̣т̣хитосӣ’’ти пуччхи. ‘‘евам̣, бханте’’ти. ‘‘ко там̣ уккан̣т̣ха̄петӣ’’ти? ‘‘тхуллакума̄рика̄, бханте’’ти. саттха̄ ‘‘еса̄ те бхиккху анаттхака̄рика̄, пуббепи твам̣ етисса̄ вива̄хаттха̄йа а̄гатапариса̄йа уттарибхан̇го ахосӣ’’ти ватва̄ бхиккхӯхи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто маха̄лохитагон̣о на̄ма ахоси, канит̣т̣хабха̄та̄ панасса чӯл̣алохито на̄ма. убхопи гон̣а̄ га̄маке екасмим̣ куле каммам̣ каронти. тасса куласса ека̄ вайаппатта̄ кума̄рика̄ аттхи, там̣ ан̃н̃акулам̣ ва̄реси. атха нам̣ кулам̣ ‘‘вива̄хака̄ле уттарибхан̇го бхависсатӣ’’ти са̄лӯкам̣ на̄ма сӯкарам̣ йа̄губхаттена пат̣иджагги, со хет̣т̣ха̄ман̃че сайати. атхекадивасам̣ чӯл̣алохито бха̄тарам̣ а̄ха – ‘‘бха̄тика, майам̣ имасмим̣ куле каммам̣ карома, амхе нисса̄йа имам̣ кулам̣ джӣвати, атха ча паниме манусса̄ амха̄кам̣ тин̣апала̄ламаттам̣ денти, имам̣ сӯкарам̣ йа̄губхаттена посенти, хет̣т̣ха̄ман̃че сайа̄пенти, ким̣ на̄меса етесам̣ кариссатӣ’’ти. маха̄лохито ‘‘та̄та, ма̄ твам̣ етасса йа̄губхаттам̣ паттхайа, етисса̄ кума̄рика̄йа вива̄хадивасе етам̣ уттарибхан̇гам̣ ка̄тука̄ма̄ ете мам̣сасса тхӯлабха̄вакаран̣аттхам̣ посенти, катипа̄хаччайена там̣ пассиссаси хет̣т̣ха̄ман̃чато никкха̄метва̄ вадхитва̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхиндитва̄ а̄гантукабхаттам̣ карийама̄на’’нти ватва̄ пурима̄ две га̄тха̄ самут̣т̣ха̄песи –
106. ‘‘ма̄ са̄лӯкасса пихайи, а̄туранна̄ни бхун̃джати;
аппоссукко бхусам̣ кха̄да, етам̣ дӣгха̄йулаккхан̣ам̣.
107. ‘‘ида̄ни со идха̄гантва̄, атитхӣ йуттасевако;
атха даккхаси са̄лӯкам̣, сайантам̣ мусалуттара’’нти.
таттха̄йам̣ сан̇кхепаттхо – та̄та, твам̣ ма̄ са̄лӯкасӯкарабха̄вам̣ паттхайи, айан̃хи а̄туранна̄ни маран̣абходжана̄ни бхун̃джати, йа̄ни бхун̃джитва̄ начирассева маран̣ам̣ па̄пун̣иссати, твам̣ пана аппоссукко нира̄лайо хутва̄ аттана̄ ладдхам̣ имам̣ пала̄ламиссакам̣ бхусам̣ кха̄да, етам̣ дӣгха̄йубха̄васса лаккхан̣ам̣ сан̃джа̄нананимиттам̣. ида̄ни катипа̄хассева со вева̄хикапурисо махатийа̄ париса̄йа йутто йуттасевако идха атитхи хутва̄ а̄гато бхависсати, атхетам̣ са̄лӯкам̣ мусаласадисена уттарот̣т̣хена саманна̄гататта̄ мусалуттарам̣ ма̄ритам̣ сайантам̣ даккхасӣти.
тато катипа̄хассева вева̄хикесу а̄гатесу са̄лӯкам̣ ма̄ретва̄ уттарибхан̇гамакам̣су. убхо гон̣а̄ там̣ тасса випаттим̣ дисва̄ ‘‘амха̄кам̣ бхусамева вара’’нти чинтайим̣су. саттха̄ абхисамбуддхо хутва̄ тадаттхаджотикам̣ татийам̣ га̄тхама̄ха –
108. ‘‘викантам̣ сӯкарам̣ дисва̄, сайантам̣ мусалуттарам̣;
джараггава̄ вичинтесум̣, варамха̄кам̣ бхуса̄мива̄’’ти.
таттха бхуса̄мива̄ти бхусамева амха̄кам̣ варам̣ уттаманти аттхо.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не со бхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ кума̄рика̄ етарахи тхуллакума̄рика̄ ахоси, са̄лӯко уккан̣т̣хитабхиккху, чӯл̣алохито а̄нандо, маха̄лохито пана ахамева ахоси’’нти.
са̄лӯкаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.
[287] 7. ла̄бхагарахаджа̄такаван̣н̣ана̄
на̄нумматтоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто са̄рипуттаттхерасса саддхивиха̄рикам̣ а̄раббха катхеси. тхерасса кира саддхивиха̄рико тхерам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинно ‘‘ла̄бхуппаттипат̣ипадам̣ ме, бханте, катхетха, ким̣ каронто чӣвара̄дӣнам̣ ла̄бхӣ хотӣ’’ти пуччхи. атхасса тхеро ‘‘а̄вусо, чатӯхан̇гехи саманна̄гатасса ла̄бхасакка̄ро уппаджджати, аттано аббхантаре хироттаппам̣ бхиндитва̄ са̄ман̃н̃ам̣ паха̄йа анумматтенева умматтена вийа бхавитаббам̣, писун̣ава̄ча̄ ваттабба̄, нат̣асадисена бхавитаббам̣, викин̣н̣ава̄чена кутӯхалена бхавитабба’’нти имам̣ ла̄бхуппаттипат̣ипадам̣ катхеси. со там̣ пат̣ипадам̣ гарахитва̄ ут̣т̣ха̄йа пакканто. тхеро саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ там̣ паваттим̣ а̄чиккхи. саттха̄ ‘‘несо, са̄рипутта, бхиккху ида̄нева ла̄бхам̣ гарахати, пуббепеса гарахийева̄’’ти ватва̄ тхерена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто сол̣асавассикака̄лейева тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ ат̣т̣ха̄расаннан̃ча сиппа̄нам̣ парийоса̄нам̣ патва̄ диса̄па̄моккхо а̄чарийо хутва̄ пан̃ча ма̄н̣авакасата̄ни сиппам̣ ва̄чеси. татреко ма̄н̣аво сӣла̄ча̄расампанно екадивасам̣ а̄чарийам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘катхам̣ имесам̣ сатта̄нам̣ ла̄бхо уппаджджатӣ’’ти ла̄бхуппаттипат̣ипадам̣ пуччхи. а̄чарийо ‘‘та̄та, имесам̣ сатта̄нам̣ чатӯхи ка̄ран̣ехи ла̄бхо уппаджджатӣ’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
109. ‘‘на̄нумматто на̄писун̣о, на̄нат̣о на̄кутӯхало;
мӯл̣хесу лабхате ла̄бхам̣, еса̄ те ануса̄санӣ’’ти.
таттха на̄нумматтоти на анумматто. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ умматтако на̄ма иттхипурисада̄рикада̄раке дисва̄ тесам̣ ваттха̄лан̇ка̄ра̄дӣни вилумпати, тато тато маччхамам̣сапӯва̄дӣни балакка̄рена гахетва̄ кха̄дати, евамева йо гихибхӯто аджджхаттабахиддхасамут̣т̣ха̄нам̣ хироттаппам̣ паха̄йа кусала̄кусалам̣ аган̣етва̄ нирайабхайам̣ абха̄йанто лобха̄бхибхӯто парийа̄дин̣н̣ачитто ка̄месу паматто сандхиччхеда̄дӣни са̄хасикакамма̄ни кароти, паббаджитопи хироттаппам̣ паха̄йа кусала̄кусалам̣ аган̣етва̄ нирайабхайам̣ абха̄йанто саттха̄ра̄ пан̃н̃аттам̣ сиккха̄падам̣ мадданто лобхена абхибхӯто парийа̄дин̣н̣ачитто чӣвара̄диматтам̣ нисса̄йа аттано са̄ман̃н̃ам̣ виджахитва̄ паматто веджджакаммадӯтакамма̄дӣни кароти, вел̣уда̄на̄дӣни нисса̄йа джӣвикам̣ каппети, айам̣ анумматтопи умматтасадисатта̄ умматто на̄ма, еварӯпасса кхиппам̣ ла̄бхо уппаджджати. йо пана евам̣ анумматто ладжджӣ куккуччако, еса мӯл̣хесу апан̣д̣итесу пурисесу ла̄бхам̣ на лабхати, тасма̄ ла̄бхаттхикена умматтакена вийа бхавитаббанти.
на̄писун̣оти еттха̄пи йо писун̣о хоти, ‘‘асукена идам̣ на̄ма ката’’нти ра̄джакуле песун̃н̃ам̣ упасам̣харати, со ан̃н̃есам̣ йасам̣ аччхиндитва̄ аттано ган̣ха̄ти. ра̄джа̄нопи нам̣ ‘‘айам̣ амхесу сасаснехо’’ти учче т̣ха̄не т̣хапенти, амачча̄дайописса ‘‘айам̣ но ра̄джакуле парибхиндеййа̄’’ти бхайена да̄таббам̣ ман̃н̃анти, евам̣ етарахи писун̣асса ла̄бхо уппаджджати. йо пана аписун̣о, со мӯл̣хесу ла̄бхам̣ на лабхатӣти еваматтхо ведитаббо.
на̄нат̣оти ла̄бхам̣ уппа̄дентена нат̣ена вийа бхавитаббам̣. йатха̄ нат̣о хироттаппам̣ паха̄йа наччагӣтава̄дитехи кӣл̣ам̣ катва̄ дханам̣ сам̣харати, евамева ла̄бхаттхикена хироттаппам̣ бхиндитва̄ иттхипурисада̄рикада̄рака̄нам̣ сон̣д̣асаха̄йена вийа на̄наппака̄рам̣ кел̣им̣ каронтена вичаритаббам̣. йо евам̣ анат̣о, со мӯл̣хесу ла̄бхам̣ на лабхати.
на̄кутӯхалоти кутӯхало на̄ма виппакин̣н̣ава̄чо. ра̄джа̄но хи амачче пуччханти – ‘‘асукат̣т̣ха̄не кира ‘мануссо ма̄рито, гхарам̣ вилуттам̣, паресам̣ да̄ра̄ падхам̣сита̄’ти суййати, кесам̣ ну кхо идам̣ камма’’нти. таттха сесесу акатхентесуйева йо ут̣т̣хахитва̄ ‘‘асуко ча асуко ча на̄ма̄’’ти вадати, айам̣ кутӯхало на̄ма. ра̄джа̄но тасса вачанена те пурисе парийеситва̄ ниседхетва̄ ‘‘имам̣ нисса̄йа но нагарам̣ ниччорам̣ джа̄та’’нти тасса махантам̣ йасам̣ денти, сеса̄пи джана̄ ‘‘айам̣ но ра̄джапурисехи пут̣т̣хо суйуттадуйуттам̣ катхеййа̄’’ти бхайена тассева дханам̣ денти, евам̣ кутӯхаласса ла̄бхо уппаджджати. йо пана акутӯхало, еса на мӯл̣хесу лабхати ла̄бхам̣. еса̄ те ануса̄санӣти еса̄ амха̄кам̣ сантика̄ туйхам̣ ла̄бха̄нусит̣т̣хӣти.
антева̄сико а̄чарийасса катхам̣ сутва̄ ла̄бхам̣ гараханто –
110. ‘‘дхираттху там̣ йасала̄бхам̣, дханала̄бхан̃ча бра̄хман̣а;
йа̄ вутти винипа̄тена, адхаммачаран̣ена ва̄.
111. ‘‘апи че паттама̄да̄йа, анага̄ро париббадже;
еса̄ва джӣвика̄ сеййо, йа̄ ча̄дхаммена есана̄’’ти. – га̄тха̄двайама̄ха;
таттха йа̄ вуттӣти йа̄ джӣвитавутти. винипа̄тена̄ти аттано винипа̄тена. адхаммачаран̣ена̄ти адхаммакирийа̄йа висамакирийа̄йа вадхабандханагараха̄дӣхи атта̄нам̣ винипа̄тетва̄ адхаммам̣ чаритва̄ йа̄ вутти, тан̃ча йасадханала̄бхан̃ча саббам̣ дхираттху нинда̄ми гараха̄ми, на ме етенаттхоти адхиппа̄йо. паттама̄да̄йа̄ти бхиккха̄бха̄джанам̣ гахетва̄. анага̄ро париббаджети агехо паббаджито хутва̄ чареййа, на ча саппурисо ка̄йадуччарита̄дивасена адхаммачарийам̣ чареййа. ким̣ка̄ран̣а̄? еса̄ва джӣвика̄ сеййо. йа̄ ча̄дхаммена есана̄ти, йа̄ еса̄ адхаммена джӣвикапарийесана̄, тато еса̄ паттахаттхасса паракулесу бхиккха̄чарийа̄ва сеййо, сатагун̣ена сахассагун̣ена сундаратароти дассети.