3. удапа̄навагго
[271] 1. удапа̄надӯсакаджа̄такаван̣н̣ана̄
а̄ран̃н̃икасса исиноти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ удапа̄надӯсакасин̇га̄лам̣ а̄раббха катхеси. еко кира син̇га̄ло бхиккхусан̇гхасса па̄нӣйаудапа̄нам̣ учча̄рапасса̄вакаран̣ена дӯсетва̄ пакка̄ми. атха нам̣ екадивасам̣ удапа̄насамӣпам̣ а̄гатам̣ са̄ман̣ера̄ лед̣д̣ӯхи пахаритва̄ киламесум̣, со тато пат̣т̣ха̄йа там̣ т̣ха̄нам̣ пуна ниваттитва̄пи на олокеси. бхиккхӯ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, удапа̄надӯсакасин̇га̄ло кира са̄ман̣ерехи киламитака̄лато пат̣т̣ха̄йа пуна ниваттитва̄пи на олокесӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса син̇га̄ло удапа̄надӯсакойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ идамева исипатанам̣ айамева удапа̄но ахоси. тада̄ бодхисатто ба̄ра̄н̣асийам̣ кулагхаре ниббаттитва̄ вайаппатто исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ исиган̣апаривуто исипатане ва̄сам̣ каппеси. тада̄ еко син̇га̄ло идамева удапа̄нам̣ дӯсетва̄ паккамати. атха нам̣ екадивасам̣ та̄паса̄ парива̄ретва̄ т̣хита̄ екенупа̄йена гахетва̄ бодхисаттасса сантикам̣ а̄найим̣су. бодхисатто син̇га̄лена саддхим̣ саллапанто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
61. ‘‘а̄ран̃н̃икасса исино, чирараттатапассино;
киччха̄катам̣ удапа̄нам̣, катхам̣ самма ава̄хайӣ’’ти.
тассаттхо – аран̃н̃е васаната̄йа а̄ран̃н̃икасса, еситагун̣атта̄ исино, чирараттам̣ тапам̣ нисса̄йа вуттхатта̄ чирараттатапассино киччха̄катам̣ киччхена дуккхена ниппха̄дитам̣ удапа̄нам̣ катхам̣ киматтха̄йа самма син̇га̄ла, твам̣ ава̄хайи муттакарӣсена аджджхоттхари дӯсеси, там̣ ва̄ муттакарӣсам̣ еттха ава̄хайи па̄тесӣти.
там̣ сутва̄ син̇га̄ло дутийам̣ га̄тхама̄ха –
62. ‘‘еса дхаммо син̇га̄ла̄нам̣, йам̣ питва̄ охада̄масе;
питупита̄махам̣ дхаммо, на там̣ уджджха̄тумарахасӣ’’ти.
таттха еса дхаммоти еса сабха̄во. йам̣ питва̄ охада̄масети, самма, йам̣ майам̣ йаттха па̄нӣйам̣ пива̄ма, тамева ӯхада̄мапи омуттемапи, еса амха̄кам̣ син̇га̄ла̄нам̣ дхаммоти дассети. питупита̄маханти питӯнан̃ча пита̄маха̄нан̃ча но еса дхаммо. на там̣ уджджха̄тумарахасӣти там̣ амха̄кам̣ павен̣иа̄гатам̣ дхаммам̣ сабха̄вам̣ твам̣ уджджха̄тум̣ на арахаси, на йуттам̣ те еттха куджджхитунти.
атхасса бодхисатто татийам̣ га̄тхама̄ха –
63. ‘‘йесам̣ во едисо дхаммо, адхаммо пана кӣдисо;
ма̄ во дхаммам̣ адхаммам̣ ва̄, аддаса̄ма куда̄чана’’нти.
таттха ма̄ воти тумха̄кам̣ дхаммам̣ ва̄ адхаммам̣ ва̄ на майам̣ када̄чи аддаса̄ма̄ти.
евам̣ бодхисатто тасса ова̄дам̣ датва̄ ‘‘ма̄ пуна а̄гаччха̄’’ти а̄ха. со тато пат̣т̣ха̄йа пуна ниваттитва̄пи на олокеси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ удапа̄надӯсако айамева син̇га̄ло ахоси, ган̣асаттха̄ пана ахамева ахоси’’нти.
удапа̄надӯсакаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[272] 2. бйаггхаджа̄такаван̣н̣ана̄
йена миттена сам̣сагга̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто кока̄ликам̣ а̄раббха катхеси. кока̄ликаваттху терасаканипа̄те такка̄рийаджа̄таке (джа̄. 1.13.104 а̄дайо) а̄вибхависсати. кока̄лико пана ‘‘са̄рипуттамоггалла̄не гахетва̄ а̄гамисса̄мӣ’’ти кока̄ликарат̣т̣хато джетаванам̣ а̄гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ тхере упасан̇камитва̄ ‘‘а̄вусо, кока̄ликарат̣т̣хава̄сино манусса̄ тумхе паккосанти, етха гаччха̄ма̄’’ти а̄ха. ‘‘гаччха твам̣, а̄вусо, на майам̣ а̄гаччха̄ма̄’’ти. со тхерехи пат̣иккхитто сайамева агама̄си. атха бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, кока̄лико са̄рипуттамоггалла̄нехи саха̄пи вина̄пи ваттитум̣ на саккоти, сам̣йогампи на сахати, вийогампи на сахатӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи кока̄лико са̄рипуттамоггалла̄нехи нева саха, на вина̄ ваттитум̣ саккотӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ан̃н̃атарасмим̣ аран̃н̃а̄йатане руккхадевата̄ хутва̄ ниббатти. тасса вима̄нато авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ ванаппатиджет̣т̣хаке ан̃н̃а̄ руккхадевата̄ васати. тасмим̣ ванасан̣д̣е сӣхо ча бйаггхо ча васанти. тесам̣ бхайена кочи таттха на кхеттам̣ кароти, на руккхам̣ чхиндати, ниваттитва̄ олокетум̣ саматтхо на̄ма наттхи. те пана сӣхабйаггха̄ на̄наппака̄ре миге вадхитва̄ кха̄данти, кха̄дита̄васесам̣ таттхева паха̄йа гаччханти. тена со ванасан̣д̣о асучикун̣апагандхо хоти. атха итара̄ руккхадевата̄ андхаба̄ла̄ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ аджа̄нама̄на̄ екадивасам̣ бодхисаттам̣ а̄ха – ‘‘самма, ете но сӣхабйаггхе нисса̄йа ванасан̣д̣о асучикун̣апагандхо джа̄то, ахам̣ ете пала̄пемӣ’’ти. бодхисатто ‘‘самма, име две нисса̄йа амха̄кам̣ вима̄на̄ни раккхийанти, етесу пала̄йантесу вима̄на̄ни но винассиссанти, сӣхабйаггха̄нам̣ падам̣ апассанта̄ манусса̄ саббам̣ ванам̣ чхиндитва̄ екан̇ган̣ам̣ катва̄ кхетта̄ни кариссанти, ма̄ те евам̣ руччӣ’’ти ватва̄ пурима̄ две га̄тха̄ авоча –
64. ‘‘йена миттена сам̣сагга̄, йогаккхемо вихиййати;
пуббеваджджха̄бхавам̣ тасса, раккхе аккхӣва пан̣д̣ито.
65. ‘‘йена миттена сам̣сагга̄, йогаккхемо павад̣д̣хати;
кареййаттасамам̣ вуттим̣, саббакиччесу пан̣д̣ито’’ти.
таттха йена миттена сам̣сагга̄ти йена па̄памиттена саддхим̣ сам̣саггахету сам̣саггака̄ран̣а̄, йена саддхим̣ дассанасам̣сагго саванасам̣сагго ка̄йасам̣сагго самуллапанасам̣сагго парибхогасам̣сагготи имасса пан̃чавидхасса сам̣саггасса кататта̄ти аттхо. йогаккхемоти ка̄йачиттасукхам̣. тан̃хи дуккхайогато кхематта̄ идха йогаккхемоти адхиппетам̣. вихиййатӣти париха̄йати. пуббеваджджха̄бхавам̣ тасса, раккхе аккхӣва пан̣д̣итоти тасса па̄памиттасса аджджха̄бхавам̣ тена абхибхавитаббам̣ аттано ла̄бхайасаджӣвитам̣, йатха̄ нам̣ со на аджджха̄бхавати, татха̄ пат̣хаматарамева аттано аккхӣ вийа пан̣д̣ито пурисо раккхеййа.
дутийага̄тха̄йа йена̄ти йена калйа̄н̣амиттена саха сам̣саггака̄ран̣а̄. йогаккхемо павад̣д̣хатӣти ка̄йачиттасукхам̣ вад̣д̣хати. кареййаттасамам̣ вуттинти тасса калйа̄н̣амиттасса саббакиччесу пан̣д̣ито пурисо йатха̄ аттано джӣвитавуттин̃ча упабхогапарибхогавуттин̃ча кароти, еваметам̣ саббам̣ кареййа, адхикампи кареййа, хӣнам̣ пана на кареййа̄ти.
евам̣ бодхисаттена ка̄ран̣е катхитепи са̄ ба̄ладевата̄ анупадха̄ретва̄ екадивасам̣ бхераварӯпа̄рамман̣ам̣ дассетва̄ те сӣхабйаггхе пала̄песи. манусса̄ тесам̣ падавалан̃джам̣ адисва̄ ‘‘сӣхабйаггха̄ ан̃н̃ам̣ ванасан̣д̣ам̣ гата̄’’ти н̃атва̄ ванасан̣д̣асса екапассам̣ чхиндим̣су. девата̄ бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘ахам̣, самма, тава вачанам̣ акатва̄ те пала̄песим̣, ида̄ни тесам̣ гатабха̄вам̣ н̃атва̄ манусса̄ ванасан̣д̣ам̣ чхинданти, ким̣ ну кхо ка̄табба’’нти ватва̄ ‘‘ида̄ни те асукаванасан̣д̣е на̄ма васанти, гантва̄ те а̄нехӣ’’ти вутта̄ таттха гантва̄ тесам̣ пурато т̣хатва̄ ан̃джалим̣ паггайха татийам̣ га̄тхама̄ха –
66. ‘‘етха бйаггха̄ ниваттавхо, паччупетха маха̄ванам̣;
ма̄ ванам̣ чхинди нибйаггхам̣, бйаггха̄ ма̄хесу ниббана̄’’ти.
таттха бйаггха̄ти убхопи те бйаггхана̄менева̄лапантӣ а̄ха. ниваттавхоти ниваттатха. паччупетха маха̄вананти там̣ маха̄ванам̣ паччупетха пуна упагаччхатха, айамева ва̄ па̄т̣хо. ма̄ ванам̣ чхинди нибйаггханти амха̄кам̣ васанакаванасан̣д̣ам̣ ида̄ни тумха̄кам̣ абха̄вена нибйаггхам̣ манусса̄ ма̄ чхиндим̣су. бйаггха̄ ма̄хесу ниббана̄ти тумха̄диса̄ ча бйаггхара̄джа̄но аттано васанат̣т̣ха̄на̄ пала̄йитатта̄ ниббана̄ васанат̣т̣ха̄набхӯтена ванена вирахита̄ ма̄ ахесум̣. те евам̣ та̄йа девата̄йа йа̄чийама̄на̄пи ‘‘гаччха твам̣, на майам̣ а̄гамисса̄ма̄’’ти пат̣иккхипим̣суйева. девата̄ екика̄ва ванасан̣д̣ам̣ пачча̄ган̃чхи. манусса̄пи катипа̄хенева саббам̣ ванам̣ чхиндитва̄ кхетта̄ни каритва̄ касикаммам̣ карим̣су.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ апан̣д̣ита̄ девата̄ кока̄лико ахоси, сӣхо са̄рипутто, бйаггхо моггалла̄но, пан̣д̣итадевата̄ пана ахамева ахоси’’нти.
бйаггхаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[273] 3. каччхападжа̄такаван̣н̣ана̄
ко ну уддхитабхаттова̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто косалара̄джасса двиннам̣ маха̄матта̄нам̣ калахавӯпасаманам̣ а̄раббха катхеси. паччуппаннаваттху дуканипа̄те катхитамева.
атӣте пана ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сират̣т̣хе бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ ка̄ме паха̄йа исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ химавантападесе ган̇га̄тӣре ассамападам̣ ма̄петва̄ таттха абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ джха̄накӣл̣ам̣ кӣл̣анто ва̄сам̣ каппеси. имасмим̣ кира джа̄таке бодхисатто парамамаджджхатто ахоси, упеккха̄па̄рамим̣ пӯреси. тасса пан̣н̣аса̄ладва̄ре нисиннасса еко пагаббхо дуссӣло маккат̣о а̄гантва̄ кан̣н̣асотесу ан̇гаджа̄тена сала̄капавесанакаммам̣ кароти, бодхисатто ава̄ретва̄ маджджхатто хутва̄ нисӣдатийева. атхекадивасам̣ еко каччхапо удака̄ уттаритва̄ ган̇га̄тӣре мукхам̣ виваритва̄ а̄тапам̣ таппанто нидда̄йати. там̣ дисва̄ со лолава̄наро тасса мукхе сала̄капавесанакаммам̣ ака̄си. атхасса каччхапо пабуджджхитва̄ ан̇гаджа̄там̣ самугге паккхипанто вийа д̣ам̣си, балававедана̄ уппаджджи. веданам̣ адхива̄сетум̣ асакконто ‘‘ко ну кхо мам̣ имамха̄ дуккха̄ мочеййа, касса сантикам̣ гаччха̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘ан̃н̃о мам̣ имамха̄ дуккха̄ мочетум̣ саматтхо наттхи ан̃н̃атра та̄пасена, тассева сантикам̣ майа̄ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти каччхапам̣ двӣхи хаттхехи уккхипитва̄ бодхисаттасса сантикам̣ агама̄си. бодхисатто тена дуссӣламаккат̣ена саддхим̣ давам̣ каронто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
67. ‘‘ко ну уддхитабхаттова, пӯрахаттхова бра̄хман̣о;
кахам̣ ну бхиккхам̣ ачари, кам̣ саддхам̣ упасан̇камӣ’’ти.
таттха ко ну уддхитабхаттова̄ти ко ну еса вад̣д̣хитабхатто вийа, екам̣ вад̣д̣хитабхаттам̣ бхаттапӯрапа̄тим̣ хаттхехи гахетва̄ вийа ко ну есо а̄гаччхатӣти аттхо. пӯрахаттхова бра̄хман̣оти каттикама̄се ва̄чанакам̣ лабхитва̄ пӯрахаттхо бра̄хман̣о вийа ча ко ну кхо есоти ва̄нарам̣ сандха̄йа вадати. кахам̣ ну бхиккхам̣ ачарӣти, бхо ва̄нара, касмим̣ падесе аджджа твам̣ бхиккхам̣ ачари. кам̣ саддхам̣ упасан̇камӣти катарам̣ на̄ма пуббапете уддисса катам̣ саддхабхаттам̣, катарам̣ ва̄ саддхам̣ пуггалам̣ твам̣ упасан̇ками, куто те айам̣ деййадхаммо ладдхоти дӣпети.
там̣ сутва̄ дуссӣлава̄наро дутийам̣ га̄тхама̄ха –
68. ‘‘ахам̣ каписми думмедхо, ана̄ма̄са̄ни а̄масим̣;
твам̣ мам̣ мочайа бхаддам̣ те, мутто гаччхеййа паббата’’нти.
таттха ахам̣ каписми думмедхоти бхаддам̣ те ахам̣ асми думмедхо чапалачитто маккат̣о. ана̄ма̄са̄ни а̄масинти ана̄маситаббат̣т̣ха̄на̄ни а̄масим̣. твам̣ мам̣ мочайа бхаддам̣ тети твам̣ дайа̄лу анукампако мам̣ имамха̄ дуккха̄ мочехи, бхаддам̣ те хоту. мутто гаччхеййа паббатанти сохам̣ тава̄нубха̄вена имамха̄ бйасана̄ мутто паббатамева гаччхеййам̣, на те пуна чаккхупатхе атта̄нам̣ дассеййанти.
бодхисатто тасмим̣ ка̄рун̃н̃ена каччхапена саддхим̣ саллапанто татийам̣ га̄тхама̄ха –
69. ‘‘каччхапа̄ кассапа̄ хонти, кон̣д̣ан̃н̃а̄ хонти маккат̣а̄;
мун̃ча кассапа кон̣д̣ан̃н̃ам̣, катам̣ метхунакам̣ тайа̄’’ти.
тассаттхо – каччхапа̄ на̄ма кассапаготта̄ хонти, маккат̣а̄ кон̣д̣ан̃н̃аготта̄, кассапакон̣д̣ан̃н̃а̄нан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄ва̄хавива̄хасамбандхо аттхи. аддха̄ тайидам̣ лолена дуссӣламаккат̣ена тайа̄ саддхим̣, тайа̄ ча дуссӣлена имина̄ маккат̣ена саддхим̣ готтасадисата̄сан̇кха̄тасса метхунадхаммасса ануччхавикам̣ дуссӣлйакаммасан̇кха̄тампи метхунакам̣ катам̣, тасма̄ мун̃ча, кассапа, кон̣д̣ан̃н̃анти.
каччхапо бодхисаттасса вачанам̣ сутва̄ ка̄ран̣ена пасанно ва̄нарасса ан̇гаджа̄там̣ мун̃чи. маккат̣о муттаматтова бодхисаттам̣ вандитва̄ пала̄то, пуна там̣ т̣ха̄нам̣ ниваттитва̄пи на олокеси. каччхапопи бодхисаттам̣ вандитва̄ сакат̣т̣ха̄намева гато. бодхисаттопи апарихӣнаджджха̄но брахмалокапара̄йан̣о ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ каччхапава̄нара̄ две маха̄матта̄ ахесум̣, та̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.
каччхападжа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[274] 4. лоладжа̄такаван̣н̣ана̄
ка̄йам̣ бала̄ка̄ сикхинӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ лолабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. тан̃хи дхаммасабхам̣ а̄нӣтам̣ саттха̄ ‘‘на твам̣ бхиккху ида̄нева лоло, пуббепи лолойева, лолата̄йева ча джӣвитаккхайам̣ патто, там̣ нисса̄йа пора̄н̣акапан̣д̣ита̄пи аттано васанат̣т̣ха̄на̄ париба̄хира̄ ахесу’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хино маха̄насе бхаттака̄рако пун̃н̃аттха̄йа нӣл̣апаччхим̣ т̣хапеси. тада̄ бодхисатто па̄ра̄ватайонийам̣ ниббаттитва̄ таттха ва̄сам̣ каппеси. атхеко лолака̄ко маха̄насаматтхакена гаччханто на̄наппака̄рам̣ маччхамам̣савикатим̣ дисва̄ пипа̄са̄бхибхӯто ‘‘кам̣ ну кхо нисса̄йа сакка̄ бхавеййам̣ ока̄сам̣ ладдху’’нти чинтетва̄ бодхисаттам̣ дисва̄ ‘‘имам̣ нисса̄йа сакка̄’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ тасса гочара̄йа аран̃н̃агаманака̄ле пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхи. атха нам̣ бодхисатто ‘‘майам̣ кхо, ка̄ка, ан̃н̃агочара̄, твампи ан̃н̃агочаро, ким̣ ну кхо мам̣ анубандхасӣ’’ти а̄ха. ‘‘тумха̄кам̣, са̄ми, кирийа̄ майхам̣ руччати, ахампи тумхехи сама̄нагочаро хутва̄ тумхе упат̣т̣ха̄тум̣ иччха̄мӣ’’ти. бодхисатто сампат̣иччхи. со тена саддхим̣ гочарабхӯмийам̣ екагочарам̣ чаранто вийа осаккитва̄ гомайара̄сим̣ виддхам̣сетва̄ па̄н̣аке кха̄дитва̄ куччхипӯрам̣ катва̄ бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘тумхе еттакам̣ ка̄лам̣ чаратхева, нану бходжане на̄ма пама̄н̣ам̣ н̃а̄тум̣ ват̣т̣ати, етха на̄тиса̄йамева гаччха̄ма̄’’ти а̄ха. бодхисатто там̣ а̄да̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. бхаттака̄рако ‘‘амха̄кам̣ па̄ра̄вато саха̄йам̣ гахетва̄ а̄гато’’ти ка̄касса̄пи екам̣ тхусапаччхим̣ т̣хапеси. ка̄копи чатӯхапан̃ча̄хам̣ тенева нӣха̄рена васи.
атхекадивасам̣ сет̣т̣хино бахумаччхамам̣сам̣ а̄харийиттха, ка̄ко там̣ дисва̄ лобха̄бхибхӯто паччӯсака̄лато пат̣т̣ха̄йа ниттхунанто нипаджджи. атха нам̣ пунадивасе бодхисатто ‘‘ехи, самма, гочара̄йа паккамисса̄ма̄’’ти а̄ха. ‘‘тумхе гаччхатха, майхам̣ аджин̣н̣а̄сан̇ка̄ аттхӣ’’ти. ‘‘самма, ка̄ка̄нам̣ аджӣрако на̄ма наттхи, дӣпават̣т̣иматтамева хи тумха̄кам̣ куччхийам̣ тхокам̣ тит̣т̣хати, сесам̣ аджджхохат̣аматтамева джӣрати, мама вачанам̣ карохи, ма̄ етам̣ маччхамам̣сам̣ дисва̄ евамака̄сӣ’’ти. ‘‘са̄ми, ким̣ на̄метам̣ катхетха, аджин̣н̣а̄сан̇ка̄ва майха’’нти. ‘‘тена хи аппаматто хохӣ’’ти там̣ овадитва̄ бодхисатто пакка̄ми.
бхаттака̄ракопи на̄на̄маччхамам̣савикатийо сампа̄детва̄ сарӣрато седам̣ апаненто маха̄насадва̄ре ат̣т̣ха̄си. ка̄ко ‘‘айам̣ ида̄ни ка̄ло мам̣сам̣ кха̄диту’’нти гантва̄ расакарот̣иматтхаке нисӣди. бхаттака̄рако ‘‘кирӣ’’ти саддам̣ сутва̄ ниваттитва̄ олокенто ка̄кам̣ дисва̄ пависитва̄ там̣ гахетва̄ сакаласарӣраломам̣ лун̃читва̄ маттхаке чӯл̣ам̣ т̣хапетва̄ син̇гӣверамарича̄дӣни писитва̄ таккена а̄лол̣етва̄ ‘‘твам̣ амха̄кам̣ сет̣т̣хино маччхамам̣сам̣ уччхит̣т̣хакам̣ каросӣ’’ти сакаласарӣрамасса маккхетва̄ кхипитва̄ нӣл̣апаччхийам̣ па̄теси, балававедана̄ уппаджджи. бодхисатто гочарабхӯмито а̄гантва̄ там̣ ниттхунантам̣ дисва̄ давам̣ каронто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
70. ‘‘ка̄йам̣ бала̄ка̄ сикхинӣ, чорӣ лан̇гхипита̄маха̄;
орам̣ бала̄ке а̄гаччха, чан̣д̣о ме ва̄йасо сакха̄’’ти.
таттха ка̄йам̣ бала̄ка̄ сикхинӣти там̣ ка̄кам̣ тасса бахалатаккена маккхитасарӣрасетаван̣н̣атта̄ маттхаке ча сикха̄йа т̣хапитатта̄ ‘‘ка̄ еса̄ бала̄ка̄ сикхинӣ’’ти пуччханто а̄лапати. чорӣти куласса ананун̃н̃а̄йа кулагхарам̣, ка̄касса ва̄ аручийа̄ паччхим̣ павит̣т̣хатта̄ ‘‘чорӣ’’ти вадати. лан̇гхипита̄маха̄ти лан̇гхӣ вуччати а̄ка̄се лан̇гханато мегхо, бала̄ка̄ ча на̄ма мегхасаддена габбхам̣ ган̣хантӣти мегхасаддо бала̄ка̄нам̣ пита̄, мегхо пита̄махо хоти. тена̄ха ‘‘лан̇гхипита̄маха̄’’ти. орам̣ бала̄ке а̄гаччха̄ти, амбхо бала̄ке, ито ехи. чан̣д̣о ме ва̄ йасо сакха̄ти майхам̣ сакха̄ паччхиса̄мико ва̄йасо чан̣д̣о пхарусо, со а̄гато там̣ дисва̄ кан̣айасадисена тун̣д̣ена кот̣т̣етва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пеййа, тасма̄ йа̄ва ва̄йасо на̄гаччхати, та̄ва паччхито отаритва̄ ито ехи, сӣгхам̣ пала̄йассӯти вадати.
там̣ сутва̄ ка̄ко дутийам̣ га̄тхама̄ха –
71. ‘‘на̄хам̣ бала̄ка̄ сикхинӣ, ахам̣ лолосми ва̄йасо;
акатва̄ вачанам̣ туйхам̣, пасса лӯносми а̄гато’’ти.
таттха а̄гатоти твам̣ ида̄ни гочарабхӯмито а̄гато, мам̣ лӯнам̣ пасса̄ти аттхо.
там̣ сутва̄ бодхисатто татийам̣ га̄тхама̄ха –
72. ‘‘пунапа̄паджджасӣ самма, сӣлан̃хи тава та̄дисам̣;
на хи ма̄нусака̄ бхога̄, субхун̃джа̄ хонти паккхина̄’’ти.
таттха пунапа̄паджджасӣ самма̄ти самма ва̄йаса, пунапи твам̣ еварӯпам̣ дуккхам̣ пат̣илабхиссасева, наттхи те еттакена моккхо. ким̣ка̄ран̣а̄? сӣлан̃хи тава та̄дисам̣ па̄пакам̣, йасма̄ тава а̄ча̄расӣлам̣ та̄дисам̣ дуккха̄дхигамассева анурӯпам̣. на хи ма̄нусака̄ти манусса̄ на̄ма маха̄пун̃н̃а̄, тираччха̄нагата̄нам̣ татха̄рӯпам̣ пун̃н̃ам̣ наттхи, тасма̄ ма̄нусака̄ бхога̄ тираччха̄нагатена паккхина̄ на бхун̃джӣйантӣти.
еван̃ча пана ватва̄ бодхисатто ‘‘ито да̄ни пат̣т̣ха̄йа майа̄ еттха васитум̣ на сакка̄’’ти уппатитва̄ ан̃н̃аттха агама̄си. ка̄копи ниттхунанто таттхева ка̄ламака̄си.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не лолабхиккху ана̄га̄мипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ лолака̄ко лолабхиккху ахоси, па̄ра̄вато пана ахамева ахоси’’нти.
лоладжа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[275] 5. ручираджа̄такаван̣н̣ана̄
ка̄йам̣ бала̄ка̄ ручира̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ лолабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. двепи ваттхӯни пуримасадиса̄нева га̄тха̄пи.
73. ‘‘ка̄йам̣ бала̄ка̄ ручира̄, ка̄канӣл̣асмимаччхати;
чан̣д̣о ка̄ко сакха̄ майхам̣, йасса четам̣ кула̄вакам̣.
74. ‘‘нану мам̣ самма джа̄на̄си, диджа са̄ма̄кабходжана;
акатва̄ вачанам̣ туйхам̣, пасса лӯносми а̄гато.
75. ‘‘пунапа̄паджджасӣ самма, сӣлан̃хи тава та̄дисам̣;
на хи ма̄нусака̄ бхога̄, субхун̃джа̄ хонти паккхина̄’’ти. –
га̄тха̄ хи екантарика̄йева.
таттха ‘‘ручира̄’’ти таккамаккхитасарӣрата̄йа сетаван̣н̣атам̣ сандха̄йа вадати. ручира̄ пийадассана̄, пан̣д̣ара̄ти аттхо. ка̄канӣл̣асминти ка̄какула̄ваке. ‘‘ка̄канид̣д̣хасми’’нтипи па̄т̣хо. диджа̄ти ка̄ко па̄реватам̣ а̄лапати. са̄ма̄кабходжана̄ти тин̣абӣджабходжана. са̄ма̄каггахан̣ена хеттха саббампи тин̣абӣджам̣ гахитам̣. идха̄пи бодхисатто ‘‘на ида̄ни сакка̄ ито пат̣т̣ха̄йа майа̄ еттха васиту’’нти уппатитва̄ ан̃н̃аттха гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не лолабхиккху ана̄га̄мипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ лолака̄ко лолабхиккху ахоси, па̄ра̄вато пана ахамева ахоси’’нти.
ручираджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.
[276] 6. курудхаммаджа̄такаван̣н̣ана̄
тава саддхан̃ча сӣлан̃ча̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ хам̣сагха̄такабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхива̄сино две саха̄йака̄ бхиккхӯ паббаджитва̄ ладдхӯпасампада̄ йебхуййена екато вичаранти. те екадивасам̣ ачираватим̣ гантва̄ нхатва̄ ва̄лукапулине а̄тапам̣ таппама̄на̄ са̄ран̣ӣйакатхам̣ катхента̄ ат̣т̣хам̣су, тасмим̣ кхан̣е две хам̣са̄ а̄ка̄сена гаччханти. атхеко дахарабхиккху саккхарам̣ гахетва̄ ‘‘екасса хам̣сапотакасса аккхим̣ пахарисса̄мӣ’’ти а̄ха, итаро ‘‘на саккхиссасӣ’’ти а̄ха. ‘‘тит̣т̣хату имасмим̣ пассе аккхи, парапассе аккхим̣ пахарисса̄мӣ’’ти. ‘‘идампи на саккхиссасийева̄’’ти. ‘‘тена хи упадха̄рехӣ’’ти тийам̣сам̣ саккхарам̣ гахетва̄ хам̣сасса паччха̄бха̄ге кхипи. хам̣со саккхарасаддам̣ сутва̄ ниваттитва̄ олокеси, атха нам̣ итаро ват̣т̣асаккхарам̣ гахетва̄ парапассе аккхимхи пахаритва̄ оримаккхина̄ никкхама̄песи. хам̣со вираванто париваттитва̄ тесам̣ па̄дамӯлейева пати. таттха таттха т̣хита̄ бхиккхӯ дисва̄ а̄гантва̄ ‘‘а̄вусо, еварӯпе ниййа̄никаса̄сане паббаджитва̄ анануччхавикам̣ во катам̣ па̄н̣а̄типа̄там̣ каронтехӣ’’ти ватва̄ те а̄да̄йа татха̄гатасса дассесум̣. саттха̄ ‘‘саччам̣, кира тайа̄ бхиккху па̄н̣а̄типа̄то като’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте ‘‘бхиккху, касма̄ еварӯпе ниййа̄никаса̄сане паббаджитва̄ евамака̄си, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ ануппанне буддхе ага̄рамаджджхе сам̣килит̣т̣хава̄сам̣ васама̄на̄ аппаматтакесупи т̣ха̄несу куккуччам̣ карим̣су, твам̣ пана еварӯпе ниййа̄никаса̄сане паббаджитва̄ куккуччаматтампи на ака̄си, нану на̄ма бхиккхуна̄ ка̄йава̄ча̄читтехи сан̃н̃атена бхавитабба’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте курурат̣т̣хе индапаттханагаре дханан̃чайе корабйе раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса аггамахесийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ гахетва̄ анупуббена вин̃н̃утам̣ патто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ питара̄ опарадждже патит̣т̣ха̄пито апарабха̄ге питу аччайена раджджам̣ патва̄ даса ра̄джадхамме акопенто курудхамме ваттиттха. курудхаммо на̄ма пан̃ча сӣла̄ни, та̄ни бодхисатто парисуддха̄ни катва̄ раккхи. йатха̄ ча бодхисатто, евамасса ма̄та̄ аггамахесӣ канит̣т̣хабха̄та̄ упара̄джа̄ пурохито бра̄хман̣о раджджуга̄хако амаччо са̄ратхи сет̣т̣хи дон̣ама̄пако маха̄матто дова̄рико нагарасобхинӣ ван̣н̣ада̄сӣти евамете.
‘‘ра̄джа̄ ма̄та̄ махесӣ ча, упара̄джа̄ пурохито;
раджджуко са̄ратхи сет̣т̣хи, дон̣о дова̄рико татха̄;
ган̣икека̄даса джана̄, курудхамме патит̣т̣хита̄’’ти.
ити име саббепи парисуддха̄ни катва̄ пан̃ча сӣла̄ни раккхим̣су. ра̄джа̄ чатӯсу нагарадва̄ресу ча нагарамаджджхе ча нивесанадва̄ре ча̄ти чха да̄наса̄ла̄йо ка̄ретва̄ девасикам̣ чхасатасахассам̣ дханам̣ виссадждженто сакаладжамбудӣпам̣ уннан̇галам̣ катва̄ да̄нам̣ ада̄си, тасса пана да̄наджджха̄сайата̄ да̄на̄бхиратата̄ сакаладжамбудӣпам̣ аджджхоттхари. тасмим̣ ка̄ле ка̄лин̇гарат̣т̣хе дантапуранагаре ка̄лин̇гара̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. тасса рат̣т̣хе дево на васси, тасмим̣ авассанте сакаларат̣т̣хе чха̄такам̣ джа̄там̣, а̄ха̄равипаттийа̄ ча манусса̄нам̣ рого удапа̄ди, дуббут̣т̣хибхайам̣ чха̄такабхайам̣ рогабхайанти тӣн̣и бхайа̄ни уппаджджим̣су. манусса̄ ниггахан̣а̄ да̄раке хаттхесу гахетва̄ таттха таттха вичаранти.
сакаларат̣т̣хава̄сино екато хутва̄ дантапурам̣ гантва̄ ра̄джадва̄ре уккут̣т̣химакам̣су. ра̄джа̄ ва̄тапа̄нам̣ нисса̄йа т̣хито там̣ саддам̣ сутва̄ ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄ ете виравантӣ’’ти пуччхи. ‘‘маха̄ра̄джа, сакаларат̣т̣хе тӣн̣и бхайа̄ни уппанна̄ни, дево на вассати, сасса̄ни на випанна̄ни, чха̄такам̣ джа̄там̣. манусса̄ дуббходжана̄ рога̄бхибхӯта̄ ниггахан̣а̄ путте хаттхесу гахетва̄ вичаранти, девам̣ васса̄пехи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘пора̄н̣акара̄джа̄но деве авассанте ким̣ каронтӣ’’ти? ‘‘пора̄н̣акара̄джа̄но, маха̄ра̄джа, деве авассанте да̄нам̣ датва̄ упосатхам̣ адхит̣т̣ха̄йа сама̄диннасӣла̄ сиригаббхам̣ пависитва̄ даббасантхаре сатта̄хам̣ нипаджджанти, тада̄ дево вассатӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ татха̄ ака̄си. евам̣ сантепи дево на васси.
ра̄джа̄ амачче пуччхи – ‘‘ахам̣ каттаббакиччам̣ ака̄сим̣, дево на вассати, кинти карома̄’’ти? ‘‘маха̄ра̄джа, индапаттханагаре дханан̃чайасса корабйаран̃н̃о ан̃джанаван̣н̣о на̄ма ман̇галахаттхӣ аттхи, там̣ а̄несса̄ма, евам̣ санте дево вассатӣ’’ти. ‘‘со ра̄джа̄ балава̄ханасампанно дуппасахо, катхамасса хаттхим̣ а̄несса̄ма̄’’ти? ‘‘маха̄ра̄джа, тена саддхим̣ йуддхакиччам̣ наттхи, да̄наджджха̄сайо ра̄джа̄ да̄на̄бхирато йа̄чито сама̄но алан̇катасӣсампи чхиндитва̄ паса̄дасампанна̄ни аккхӣнипи уппа̄т̣етва̄ сакалараджджампи ниййа̄детва̄ дадеййа, хаттхимхи ваттаббамева наттхи, авассам̣ йа̄чито дассатӣ’’ти. ‘‘ке пана там̣ йа̄читум̣ саматтха̄’’ти? ‘‘бра̄хман̣а̄, маха̄ра̄джа̄’’ти. ра̄джа̄ бра̄хман̣ага̄мато ат̣т̣ха бра̄хман̣е паккоса̄петва̄ сакка̄расамма̄нам̣ катва̄ хаттхим̣ йа̄чанаттха̄йа песеси. те париббайам̣ а̄да̄йа аддхикавесам̣ гахетва̄ саббаттха екараттива̄сена туритагаманам̣ гантва̄ катипа̄хам̣ нагарадва̄ре да̄наса̄ла̄су бхун̃джитва̄ сарӣрам̣ сантаппетва̄ ‘‘када̄ ра̄джа̄ да̄наггам̣ а̄гаччхиссатӣ’’ти пуччхим̣су. манусса̄ ‘‘паккхасса тайо дивасе ча̄туддасе паннарасе ат̣т̣хамийан̃ча а̄гаччхати, све пана пун̣н̣амӣ, тасма̄ све а̄гаччхиссатӣ’’ти вадим̣су.
бра̄хман̣а̄ пунадивасе па̄това гантва̄ па̄чӣнадва̄ре ат̣т̣хам̣су. бодхисатто па̄това нхатва̄ гатта̄нулитто сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ито алан̇катахаттхиккхандхаварагато махантена парива̄рена па̄чӣнадва̄рена да̄наса̄лам̣ гантва̄ отаритва̄ саттат̣т̣хаджана̄нам̣ сахаттха̄ бхаттам̣ датва̄ ‘‘имина̄ва нӣха̄рена детха̄’’ти ватва̄ хаттхим̣ абхирухитва̄ даккхин̣адва̄рам̣ агама̄си. бра̄хман̣а̄ па̄чӣнадва̄ре а̄раккхасса балавата̄йа ока̄сам̣ алабхитва̄ даккхин̣адва̄рамева гантва̄ ра̄джа̄нам̣ а̄гаччхантам̣ олокайама̄на̄ два̄рато на̄тидӯре уннатат̣т̣ха̄не т̣хита̄ сампаттам̣ ра̄джа̄нам̣ хаттхе уккхипитва̄ ‘‘джайату бхавам̣, маха̄ра̄джа̄’’ти джайа̄песум̣. ра̄джа̄ ваджиран̇кусена ва̄ран̣ам̣ ниваттетва̄ тесам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘бхо бра̄хман̣а̄, ким̣ иччхатха̄’’ти пуччхи. бра̄хман̣а̄ бодхисаттасса гун̣ам̣ ван̣н̣ента̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄хам̣су –
76. ‘‘тава саддхан̃ча сӣлан̃ча, видитва̄на джана̄дхипа;
ван̣н̣ам̣ ан̃джанаван̣н̣ена, ка̄лин̇гасмим̣ нимимхасе’’ти.
таттха саддханти каммапхала̄нам̣ саддаханавасена окаппанийасаддхам̣. сӣланти сам̣варасӣлам̣ авӣтиккамасӣлам̣. ван̣н̣анти тада̄ тасмим̣ десе суван̣н̣ам̣ вуччати, десана̄сӣсамева четам̣. имина̄ пана падена саббампи хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дидханадхан̃н̃ам̣ сан̇гахитам̣. ан̃джанаван̣н̣ена̄ти ан̃джанапун̃джасама̄наван̣н̣ена имина̄ тава на̄гена, ка̄лин̇гасминти ка̄лин̇гаран̃н̃о сантике. нимимхасети винимайавасена ган̣химха, парибхогавасена ва̄ ударе паккхипимха̄ти аттхо. сети нипа̄таматтам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – майан̃хи, джана̄дхипа, тава саддхан̃ча сӣлан̃ча видитва̄на ‘‘аддха̄ но евам̣ саддха̄сӣласампанно ра̄джа̄ йа̄чито ан̃джанаван̣н̣ам̣ на̄гам̣ дассатӣ’’ти имина̄ аттано сантакена вийа ан̃джанаван̣н̣ена ка̄лин̇гаран̃н̃о сантике на̄гам̣ во а̄харисса̄ма̄ти ватва̄ бахудханадхан̃н̃ам̣ нимимхасе париваттайимха чева ударе ча паккхипимха. евам̣ там̣ майам̣ дха̄райама̄на̄ идха̄гата̄. таттха каттаббам̣ дево джа̄на̄тӯти.
апаро найо – тава саддхан̃ча сӣлагун̣асан̇кха̄там̣ ван̣н̣ан̃ча сутва̄ ‘‘ул̣а̄рагун̣о ра̄джа̄ джӣвитампи йа̄чито дадеййа, пагева тираччха̄нагатам̣ на̄га’’нти евам̣ ка̄лин̇гасса сантике имина̄ ан̃джанаван̣н̣ена тава ван̣н̣ам̣ нимимхасе нимимха тулайимха, тенамха̄ идха̄гата̄ти.
там̣ сутва̄ бодхисатто ‘‘саче, во бра̄хман̣а̄, имам̣ на̄гам̣ париваттетва̄ дханам̣ кха̄дитам̣ сукха̄дитам̣ ма̄ чинтайиттха, йатха̄лан̇катамева во на̄гам̣ дасса̄мӣ’’ти самасса̄сетва̄ итара̄ две га̄тха̄ авоча –
77. ‘‘аннабхачча̄ чабхачча̄ ча, йодха уддисса гаччхати;
саббе те аппат̣иккхиппа̄, пубба̄чарийавачо идам̣.
78. ‘‘дада̄ми во бра̄хман̣а̄ на̄гаметам̣, ра̄джа̄рахам̣ ра̄джабхоггам̣ йасассинам̣;
алан̇катам̣ хемаджа̄ла̄бхичханнам̣, саса̄ратхим̣ гаччхатха йенака̄ма’’нти.
таттха аннабхачча̄ чабхачча̄ ча̄ти пурисам̣ упанисса̄йа джӣвама̄на̄ йа̄губхатта̄дина̄ аннена бхаритабба̄ти аннабхачча̄, итаре татха̄ абхаритаббатта̄ абхачча̄. сандхивасена панеттха ака̄ралопо ведитаббо. етта̄вата̄ атта̄нам̣ упанисса̄йа ча анупанисса̄йа ча джӣвама̄навасена саббепи сатта̄ две кот̣т̣ха̄се катва̄ дассита̄ хонти. йодха уддисса гаччхатӣти тесу саттесу идха джӣвалоке йо сатто йам̣ пурисам̣ ка̄йачидева пачча̄сӣсана̄йа уддисса гаччхати. саббе те аппат̣иккхиппа̄ти татха̄ уддисса гаччханта̄ сачепи бахӯ хонти, татха̄пи тена пурисена саббе те аппат̣иккхиппа̄, ‘‘апетха, на во дасса̄мӣ’’ти евам̣ на пат̣иккхипитабба̄ти аттхо. пубба̄чарийавачо иданти пубба̄чарийа̄ вуччанти ма̄та̄питаро, идам̣ тесам̣ вачанам̣. евамахам̣ ма̄та̄питӯхи сиккха̄питоти дӣпети.
дада̄ми во бра̄хман̣а̄ на̄гаметанти йасма̄ идам̣ амха̄кам̣ пубба̄чарийавачо, тасма̄хам̣ бра̄хман̣а̄ тумха̄кам̣ имам̣ на̄гам̣ дада̄ми. ра̄джа̄раханти ран̃н̃о ануччхавикам̣. ра̄джабхогганти ра̄джапарибхогам̣. йасассинанти парива̄расампаннам̣, там̣ кира хаттхим̣ нисса̄йа хаттхигопакахаттхиведжджа̄дӣни пан̃ча куласата̄ни джӣванти, техи саддхин̃н̃ева во дада̄мӣти аттхо. алан̇катанти на̄на̄видхехи хаттхиалан̇ка̄рехи алан̇катам̣. хемаджа̄ла̄бхичханнанти суван̣н̣аджа̄лена абхиччханнам̣. саса̄ратхинти йо панасса са̄ратхи хаттхигопако а̄чарийо, тена саддхим̣йева дада̄ми, тасма̄ саса̄ратхи хутва̄ тумхе сапарива̄рам̣ имам̣ на̄гам̣ гахетва̄ йенака̄мам̣ гаччхатха̄ти.
евам̣ хаттхиккхандхаварагатова маха̄сатто ва̄ча̄йа датва̄ пуна хаттхиккхандха̄ оруйха ‘‘саче аналан̇катат̣т̣ха̄нам̣ аттхи, алан̇каритва̄ дасса̄мӣ’’ти ватва̄ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ каронто упадха̄ретва̄ аналан̇катат̣т̣ха̄нам̣ адисва̄ тасса сон̣д̣ам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ хаттхесу т̣хапетва̄ суван̣н̣абхин̇ка̄рена пуппхагандхава̄ситам̣ удакам̣ па̄тетва̄ ада̄си. бра̄хман̣а̄ сапарива̄рам̣ на̄гам̣ сампат̣иччхитва̄ хаттхипит̣т̣хе нисинна̄ дантапурам̣ гантва̄ хаттхим̣ ран̃н̃о адам̣су, хаттхимхи а̄гатепи дево на вассатева. ра̄джа̄ ‘‘ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти уттарим̣ пуччханто ‘‘дханан̃чайакорабйара̄джа̄ курудхаммам̣ раккхати, тенасса рат̣т̣хе анвад̣д̣хама̄сам̣ анудаса̄хам̣ дево вассати, ран̃н̃о гун̣а̄нубха̄во чеса, имасса пана тираччха̄нагатасса гун̣а̄ хонта̄пи киттака̄ бхавеййу’’нти сутва̄ ‘‘тена хи йатха̄лан̇катамева сапарива̄рам̣ хаттхим̣ патинетва̄ ран̃н̃о датва̄ йам̣ со курудхаммам̣ раккхати, там̣ суван̣н̣апат̣т̣е ликхитва̄ а̄нетха̄’’ти бра̄хман̣е ча амачче ча песеси. те гантва̄ ран̃н̃о хаттхим̣ ниййа̄детва̄ ‘‘дева, имасмим̣ хаттхимхи гатепи амха̄кам̣ рат̣т̣хе дево на вассати, тумхе кира курудхаммам̣ на̄ма раккхатха, амха̄кампи ра̄джа̄ там̣ раккхитука̄мо имасмим̣ суван̣н̣апат̣т̣е ликхитва̄ а̄нетха̄’’ти песеси. ‘‘детха но курудхамма’’нти. ‘‘та̄та̄, сачча̄хам̣ етам̣ курудхаммам̣ раккха̄ми, ида̄ни пана ме таттха куккуччам̣ аттхи, на ме со курудхаммо читтам̣ а̄ра̄дхети, тасма̄ тумха̄кам̣ да̄тум̣ на сакка̄’’ти.
касма̄ пана там̣ сӣлам̣ ра̄джа̄нам̣ на а̄ра̄дхетӣти? тада̄ кира ра̄джӯнам̣ татийе татийе сам̣ваччхаре каттикама̄се паватто чхан̣о на̄ма хоти, там̣ чхан̣ам̣ кӣл̣анта̄ ра̄джа̄но сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ита̄ девавесам̣ гахетва̄ читтара̄джасса на̄ма йаккхасса сантике т̣хатва̄ чатуддиса̄ пуппхапат̣иман̣д̣ите читтасаре кхипанти. айампи ра̄джа̄ там̣ кхан̣ам̣ кӣл̣анто екисса̄ тал̣а̄капа̄л̣ийа̄ читтара̄джасса йаккхасса сантике т̣хатва̄ чатуддиса̄ читтасаре кхипитва̄ тесу сесадиса̄гате тайо саре дисва̄ удакапит̣т̣хе кхиттасарам̣ на аддаса. ран̃н̃о ‘‘каччи ну кхо майа̄ кхитто саро маччхасарӣре патито’’ти куккуччам̣ ахоси па̄н̣а̄типа̄такаммена сӣлабхедам̣ а̄раббха, тасма̄ сӣлам̣ на а̄ра̄дхети. со евама̄ха – ‘‘та̄та̄, майхам̣ курудхамме куккуччам̣ аттхи, ма̄та̄ пана ме сураккхитам̣ раккхати, тасса̄ сантике ган̣хатха̄’’ти. ‘‘маха̄ра̄джа, тумха̄кам̣ ‘па̄н̣ам̣ вадхисса̄мӣ’ти четана̄ наттхи, там̣ вина̄ па̄н̣а̄типа̄то на̄ма на хоти, детха но аттана̄ раккхитам̣ курудхамма’’нти. ‘‘тена хи ликхатха̄’’ти суван̣н̣апат̣т̣е ликха̄песи – ‘‘па̄н̣о на хантаббо, адиннам̣ на̄да̄таббам̣, ка̄месу миччха̄ на чаритаббам̣, муса̄ на бхан̣итаббам̣, маджджам̣ на па̄табба’’нти ликха̄петва̄ ча пана ‘‘евам̣ сантепи нева мам̣ а̄ра̄дхети, ма̄ту ме сантике ган̣хатха̄’’ти а̄ха.
дӯта̄ ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ тасса̄ сантикам̣ гантва̄ ‘‘деви, тумхе кира курудхаммам̣ раккхатха, там̣ но детха̄’’ти вадим̣су. ‘‘та̄та̄, сачча̄хам̣ курудхаммам̣ раккха̄ми, ида̄ни пана ме таттха куккуччам̣ уппаннам̣, на ме со курудхаммо а̄ра̄дхети тена во да̄тум̣ на сакка̄’’ти. тасса̄ кира две путта̄ джет̣т̣хо ра̄джа̄, канит̣т̣хо упара̄джа̄. атхеко ра̄джа̄ бодхисаттасса сатасахассаггханакам̣ чанданаса̄рам̣ сахассаггханакам̣ кан̃чанама̄лам̣ песеси. со ‘‘ма̄тарам̣ пӯджесса̄мӣ’’ти там̣ саббам̣ ма̄ту песеси. са̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ нева чанданам̣ вилимпа̄ми, на ма̄лам̣ дха̄реми, сун̣иса̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти. атхасса̄ етадахоси – ‘‘джет̣т̣хасун̣иса̄ ме иссара̄, аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хита̄, тасса̄ суван̣н̣ама̄лам̣ дасса̄ми. канит̣т̣хасун̣иса̄ пана дуггата̄, тасса̄ чанданаса̄рам̣ дасса̄мӣ’’ти. са̄ ран̃н̃о девийа̄ суван̣н̣ама̄лам̣ датва̄ упара̄джабхарийа̄йа чанданаса̄рам̣ ада̄си, датва̄ ча панасса̄ ‘‘ахам̣ курудхаммам̣ раккха̄ми, ета̄сам̣ дуггата̄дуггатабха̄во майхам̣ аппама̄н̣ам̣, джет̣т̣ха̄пача̄йикакаммамева пана ка̄тум̣ майхам̣ анурӯпам̣, каччи ну кхо ме тасса акататта̄ сӣлам̣ бхинна’’нти куккуччам̣ ахоси, тасма̄ евама̄ха. атха нам̣ дӯта̄ ‘‘аттано сантакам̣ на̄ма йатха̄ручийа̄ дӣйати, тумхе еттакенапи куккуччам̣ курума̄на̄ ким̣ ан̃н̃ам̣ па̄пам̣ кариссатха, сӣлам̣ на̄ма еварӯпена на бхиджджати, детха но курудхамма’’нти ватва̄ тасса̄пи сантике гахетва̄ суван̣н̣апат̣т̣е ликхим̣су.
‘‘та̄та̄, евам̣ сантепи нева мам̣ а̄ра̄дхети, сун̣иса̄ пана ме сут̣т̣ху раккхати, тасса̄ сантике ган̣хатха̄’’ти вутта̄ ча пана аггамахесим̣ упасан̇камитва̄ пуриманайенева курудхаммам̣ йа̄чим̣су. са̄пи пуриманайенева ватва̄ ‘‘ида̄ни мам̣ сӣлам̣ на̄ра̄дхети, тена во да̄тум̣ на сакка̄’’ти а̄ха. са̄ кира екадивасам̣ сӣхапан̃джаре т̣хита̄ ран̃н̃о нагарам̣ падаккхин̣ам̣ каронтасса паччхато хаттхипит̣т̣хе нисиннам̣ упара̄джам̣ дисва̄ лобхам̣ уппа̄детва̄ ‘‘сача̄хам̣ имина̄ саддхим̣ сантхавам̣ кареййам̣, бха̄ту аччайена радждже патит̣т̣хито мам̣ еса сан̇ган̣хеййа̄’’ти чинтеси. атхасса̄ ‘‘ахам̣ курудхаммам̣ раккхама̄на̄ саса̄мика̄ хутва̄ килесавасена ан̃н̃ам̣ пурисам̣ олокесим̣, сӣлена ме бхиннена бхавитабба’’нти куккуччам̣ ахоси, тасма̄ евама̄ха. атха нам̣ дӯта̄ ‘‘атича̄ро на̄ма аййе читтуппа̄даматтена на хоти, тумхе еттакенапи куккуччам̣ курума̄на̄ вӣтиккамам̣ ким̣кариссатха, на еттакена сӣлам̣ бхиджджати, детха но курудхамма’’нти ватва̄ тасса̄пи сантике гахетва̄ суван̣н̣апат̣т̣е ликхим̣су.
‘‘та̄та̄, евам̣ сантепи нева мам̣ а̄ра̄дхети, упара̄джа̄ пана сут̣т̣ху раккхати, тасса сантике ган̣хатха̄’’ти вутта̄ ча пана упара̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ пуриманайенева курудхаммам̣ йа̄чим̣су. со пана са̄йам̣ ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ гаччханто ратхенева ра̄джан̇ган̣ам̣ патва̄ саче ран̃н̃о сантике бхун̃джитва̄ таттхева сайитука̄мо хоти, расмийо ча патодан̃ча антодхуре чхад̣д̣ети. та̄йа сан̃н̃а̄йа джано паккамитва̄ пунадивасе па̄това гантва̄ тасса никкхаманам̣ олокентова тит̣т̣хати. са̄ратхипи ратхам̣ гопайитва̄ пунадивасе па̄това там̣ а̄да̄йа ра̄джадва̄ре тит̣т̣хати. саче тан̇кхан̣ан̃н̃ева никкхантука̄мо хоти, расмийо ча патодан̃ча анторатхейева т̣хапетва̄ ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати. маха̄джано та̄йа сан̃н̃а̄йа ‘‘ида̄нева никкхамиссатӣ’’ти ра̄джадва̄рейева тит̣т̣хати. со екадивасам̣ евам̣ катва̄ ра̄джанивесанам̣ па̄виси, павит̣т̣хаматтассайевасса дево па̄васси. ра̄джа̄ ‘‘дево вассатӣ’’ти тасса никкхантум̣ на̄да̄си, со таттхева бхун̃джитва̄ сайи. маха̄джано ‘‘ида̄ни никкхамиссатӣ’’ти саббараттим̣ тементо ат̣т̣ха̄си. упара̄джа̄ дутийадивасе никкхамитва̄ теметва̄ т̣хитам̣ маха̄джанам̣ дисва̄ ‘‘ахам̣ курудхаммам̣ раккханто еттакам̣ джанам̣ киламесим̣, сӣлена ме бхиннена бхавитабба’’нти куккуччам̣ ахоси, тена тесам̣ дӯта̄нам̣ ‘‘сачча̄хам̣ курудхаммам̣ раккха̄ми, ида̄ни пана ме куккуччам̣ аттхи, тена во на сакка̄ да̄ту’’нти ватва̄ таматтхам̣ а̄рочеси. атха нам̣ дӯта̄ ‘‘тумха̄кам̣, дева, ‘ете киламантӯ’ти читтам̣ наттхи, ачетанакам̣ каммам̣ на хоти, еттакенапи куккуччам̣ каронта̄нам̣ катхам̣ тумха̄кам̣ вӣтиккамо бхависсатӣ’’ти ватва̄ тассапи сантике сӣлам̣ гахетва̄ суван̣н̣апат̣т̣е ликхим̣су.
‘‘евам̣ сантепи нева мам̣ а̄ра̄дхети, пурохито пана сут̣т̣ху раккхати, тасса сантике ган̣хатха̄’’ти вутта̄ ча пана пурохитам̣ упасан̇камитва̄ йа̄чим̣су. сопи екадивасам̣ ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ гаччханто екена ран̃н̃а̄ тасса ран̃н̃о песитам̣ тарун̣аравиван̣н̣ам̣ ратхам̣ антара̄магге дисва̄ ‘‘касса̄йам̣ ратхо’’ти пуччхитва̄ ‘‘ран̃н̃о а̄бхато’’ти сутва̄ ‘‘ахам̣ махаллако, саче ме ра̄джа̄ имам̣ ратхам̣ дадеййа, сукхам̣ имам̣ а̄руйха вичареййа’’нти чинтетва̄ ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ гато. тасса джайа̄петва̄ т̣хитака̄ле ран̃н̃о ратхам̣ дассесум̣. ра̄джа̄ дисва̄ ‘‘ати вийа сундаро айам̣ ратхо, а̄чарийасса нам̣ детха̄’’ти а̄ха. пурохито на иччхи, пунаппунам̣ вуччама̄нопи на иччхийева. ким̣ка̄ран̣а̄? евам̣ кирасса ахоси – ‘‘ахам̣ курудхаммам̣ раккхантова парасантаке лобхам̣ ака̄сим̣, бхиннена ме сӣлена бхавитабба’’нти. со етаматтхам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘та̄та̄, курудхамме ме куккуччам̣ аттхи, на мам̣ со дхаммо а̄ра̄дхети, тасма̄ на сакка̄ да̄ту’’нти а̄ха. атха нам̣ дӯта̄ ‘‘аййа, лобхуппа̄даматтена на сӣлам̣ бхиджджати, тумхе еттакенапи куккуччам̣ каронта̄ ким̣ вӣтиккамам̣ кариссатха̄’’ти ватва̄ тассапи сантике сӣлам̣ гахетва̄ суван̣н̣апат̣т̣е ликхим̣су.
‘‘евам̣ сантепи нева мам̣ а̄ра̄дхети, раджджуга̄хако амаччо пана сут̣т̣ху раккхати, тасса сантике ган̣хатха̄’’ти вутта̄ ча пана тампи упасан̇камитва̄ йа̄чим̣су. сопи екадивасам̣ джанападе кхеттам̣ минанто раджджум̣ дан̣д̣аке бандхитва̄ екам̣ кот̣им̣ кхеттаса̄микена ган̣ха̄петва̄ екам̣ аттана̄ аггахеси, тена гахитараджджукот̣ийа̄ баддхадан̣д̣ако екасса каккат̣акасса биламаджджхам̣ па̄пун̣и. со чинтеси – ‘‘саче дан̣д̣акам̣ биле ота̄ресса̄ми, антобиле каккат̣ако нассиссати. саче пана парато карисса̄ми, ран̃н̃о сантакам̣ нассиссати. саче орато карисса̄ми, кут̣умбикасса сантакам̣ нассиссати, ким̣ ну кхо ка̄табба’’нти? атхасса етадахоси – ‘‘биле каккат̣акена бхавитаббам̣, саче бхавеййа, пан̃н̃а̄йеййа, еттхева нам̣ ота̄ресса̄мӣ’’ти биле дан̣д̣акам̣ ота̄реси, каккат̣ако ‘‘кирӣ’’ти саддамака̄си. атхасса етадахоси – ‘‘дан̣д̣ако каккат̣акапит̣т̣хе отин̣н̣о бхависсати, каккат̣ако мато бхависсати, ахан̃ча курудхаммам̣ раккха̄ми, тена ме сӣлена бхиннена бхавитабба’’нти. со етаматтхам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘имина̄ ме ка̄ран̣ена курудхамме куккуччам̣ аттхи, тена во на сакка̄ да̄ту’’нти а̄ха. атха нам̣ дӯта̄ ‘‘тумха̄кам̣ ‘каккат̣ако маратӯ’ти читтам̣ наттхи, ачетанакам̣ каммам̣ на̄ма на хоти. тумхе еттакенапи куккуччам̣ каронта̄ ким̣ вӣтиккамам̣ кариссатха̄’’ти ватва̄ тассапи сантике сӣлам̣ гахетва̄ суван̣н̣апат̣т̣е ликхим̣су.
‘‘евам̣ сантепи нева мам̣ а̄ра̄дхети, са̄ратхи пана сут̣т̣ху раккхати, тасса сантике ган̣хатха̄’’ти вутта̄ ча пана тампи упасан̇камитва̄ йа̄чим̣су. со екадивасам̣ ра̄джа̄нам̣ ратхена уййа̄нам̣ неси. ра̄джа̄ таттха дива̄ кӣл̣итва̄ са̄йам̣ никкхамитва̄ ратхам̣ абхирухи, тасса нагарам̣ асампаттассева сӯрийаттхан̇гаманавела̄йа мегхо ут̣т̣хахи. са̄ратхи ран̃н̃о теманабхайена синдхава̄нам̣ патодасан̃н̃амада̄си. синдхава̄ джавена паккхандим̣су. тато пат̣т̣ха̄йа ча пана те уййа̄нам̣ гаччханта̄пи тато а̄гаччханта̄пи там̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ джавена гаччханти а̄гаччханти. ким̣ ка̄ран̣а̄? тесам̣ кира етадахоси – ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не париссайена бхавитаббам̣, тена но са̄ратхи тада̄ патодасан̃н̃ам̣ ада̄сӣ’’ти. са̄ратхиссапи етадахоси – ‘‘ран̃н̃о темане ва̄ атемане ва̄ майхам̣ досо наттхи, ахам̣ пана ат̣т̣ха̄не сусиккхитасиндхава̄нам̣ патодасан̃н̃ам̣ ада̄сим̣, тена име ида̄ни апара̄парам̣ джаванта̄ киламанти, ахан̃ча курудхаммам̣ раккха̄ми, тена ме бхиннена сӣлена бхавитабба’’нти. со етаматтхам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘имина̄ ка̄ран̣ена курудхамме куккуччам̣ аттхи, тена во на сакка̄ да̄ту’’нти а̄ха. атха нам̣ дӯта̄ ‘‘тумха̄кам̣ ‘синдхава̄ киламантӯ’ти читтам̣ наттхи, ачетанакам̣ каммам̣ на̄ма на хоти, еттакенапи ча тумхе куккуччам̣ каронта̄ ким̣ вӣтиккамам̣ кариссатха̄’’ти ватва̄ тасса сантике сӣлам̣ гахетва̄ суван̣н̣апат̣т̣е ликхим̣су.
‘‘евам̣ сантепи нева мам̣ а̄ра̄дхети, сет̣т̣хи пана сут̣т̣ху раккхати, тасса сантике ган̣хатха̄’’ти вутта̄ ча пана тампи упасан̇камитва̄ йа̄чим̣су. сопи екадивасам̣ габбхато никкхантаса̄лисӣсам̣ аттано са̄ликхеттам̣ гантва̄ паччавеккхитва̄ ниваттама̄но ‘‘вӣхима̄лам̣ бандха̄песса̄мӣ’’ти екам̣ са̄лисӣсамут̣т̣хим̣ га̄ха̄петва̄ тхӯн̣а̄йа бандха̄песи. атхасса етадахоси – ‘‘имамха̄ кеда̄ра̄ майа̄ ран̃н̃о бха̄го да̄таббо, адиннабха̄гатойева ме кеда̄рато са̄лисӣсамут̣т̣хи га̄ха̄пито, ахан̃ча курудхаммам̣ раккха̄ми, тена ме бхиннена сӣлена бхавитабба’’нти. со етаматтхам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘имина̄ ме ка̄ран̣ена курудхамме куккуччам̣ аттхи, тена во на сакка̄ да̄ту’’нти а̄ха. атха нам̣ дӯта̄ ‘‘тумха̄кам̣ тхеййачиттам̣ наттхи, тена вина̄ адинна̄да̄нам̣ на̄ма пан̃н̃а̄петум̣ на сакка̄, еттакенапи куккуччам̣ каронта̄ тумхе парасантакам̣ на̄ма ким̣ ган̣хиссатха̄’’ти ватва̄ тассапи сантике сӣлам̣ гахетва̄ суван̣н̣апат̣т̣е ликхим̣су.
‘‘евам̣ сантепи нева мам̣ а̄ра̄дхети, дон̣ама̄пако пана маха̄матто сут̣т̣ху раккхати, тасса сантике ган̣хатха̄’’ти вутта̄ ча пана тампи упасан̇камитва̄ йа̄чим̣су. со кира екадивасам̣ кот̣т̣ха̄га̄радва̄ре нисӣдитва̄ ра̄джабха̄ге вӣхим̣ мина̄пенто амитавӣхира̄сито вӣхим̣ гахетва̄ лаккхам̣ т̣хапеси, тасмим̣ кхан̣е дево па̄васси. маха̄матто лаккха̄ни ган̣етва̄ ‘‘митавӣхӣ еттака̄ на̄ма хонтӣ’’ти ватва̄ лаккхавӣхим̣ сам̣кад̣д̣хитва̄ митара̄симхи паккхипитва̄ вегена гантва̄ два̄ракот̣т̣хаке т̣хатва̄ чинтеси – ‘‘ким̣ ну кхо майа̄ лаккхавӣхӣ митавӣхира̄симхи паккхитта̄, уда̄ху амитара̄симхӣ’’ти. атхасса етадахоси – ‘‘саче ме митавӣхира̄симхи паккхитта̄ ака̄ран̣енева ран̃н̃о сантакам̣ вад̣д̣хитам̣, гахапатика̄нам̣ сантакам̣ на̄ситам̣, ахан̃ча курудхаммам̣ раккха̄ми, тена ме бхиннена сӣлена бхавитабба’’нти. со етаматтхам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘имина̄ ме ка̄ран̣ена курудхамме куккуччам̣ аттхи, тена во на сакка̄ да̄ту’’нти а̄ха. атха нам̣ дӯта̄ ‘‘тумха̄кам̣ тхеййачиттам̣ наттхи, тена вина̄ адинна̄да̄нам̣ на̄ма пан̃н̃а̄петум̣ на сакка̄, еттакенапи куккуччам̣ каронта̄ ким̣ тумхе парасса сантакам̣ ган̣хиссатха̄’’ти ватва̄ тассапи сантике сӣлам̣ гахетва̄ суван̣н̣апат̣т̣е ликхим̣су.
‘‘евам̣ сантепи нева мам̣ а̄ра̄дхети, дова̄рико пана сут̣т̣ху раккхати, тасса сантике ган̣хатха̄’’ти вутта̄ ча пана тампи упасан̇камитва̄ йа̄чим̣су. сопи екадивасам̣ нагарадва̄рам̣ пидха̄навела̄йа тиккхаттум̣ саддаманусса̄веси. атхеко далиддамануссо аттано канит̣т̣хабхагинийа̄ саддхим̣ да̄рупан̣н̣аттха̄йа аран̃н̃ам̣ гантва̄ ниваттанто тасса саддам̣ сутва̄ бхагиним̣ а̄да̄йа вегена два̄рам̣ сампа̄пун̣и. атха нам̣ дова̄рико ‘‘твам̣ нагаре ран̃н̃о аттхибха̄вам̣ ким̣ на джа̄на̄си, ‘сакалассева имасса нагарасса два̄рам̣ пидхӣйатӣ’ти на джа̄на̄си, аттано ма̄туга̄мам̣ гахетва̄ аран̃н̃е ка̄маратикӣл̣ам̣ кӣл̣анто дивасам̣ вичарасӣ’’ти а̄ха. атхасса итарена ‘‘на ме, са̄ми, бхарийа̄, бхагинӣ ме еса̄’’ти вутте етадахоси – ‘‘ака̄ран̣ам̣ вата ме катам̣ бхагиним̣ бхарийа̄ти катхентена, ахан̃ча курудхаммам̣ раккха̄ми, тена ме бхиннена сӣлена бхавитабба’’нти. со етаматтхам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘имина̄ ме ка̄ран̣ена курудхамме куккуччам̣ аттхи, тена во на сакка̄ да̄ту’’нти а̄ха. атха нам̣ дӯта̄ ‘‘етам̣ тумхехи татха̄сан̃н̃а̄йа катхитам̣, еттха во сӣлабхедо наттхи, еттакенапи ча тумхе куккучча̄йанта̄ курудхамме сампаджа̄намуса̄ва̄дам̣ на̄ма ким̣ кариссатха̄’’ти ватва̄ тассапи сантике сӣлам̣ гахетва̄ суван̣н̣апат̣т̣е ликхим̣су.
‘‘евам̣ сантепи нева мам̣ а̄ра̄дхети, ван̣н̣ада̄сӣ пана сут̣т̣ху раккхати, тасса сантике ган̣хатха̄’’ти вутта̄ ча пана тампи упасан̇камитва̄ йа̄чим̣су. са̄ пуриманайенева пат̣иккхипи. ким̣ка̄ран̣а̄? сакко кира дева̄наминдо ‘‘тасса̄ сӣлам̣ вӣмам̣сисса̄мӣ’’ти ма̄н̣авакаван̣н̣ена а̄гантва̄ ‘‘ахам̣ а̄гамисса̄мӣ’’ти ватва̄ сахассам̣ датва̄ девалокамева гантва̄ тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни на̄гаччхи. са̄ аттано сӣлабхедабхайена тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни ан̃н̃асса пурисасса хаттхато тамбӯламаттампи на ган̣хи, са̄ ануккамена дуггата̄ хутва̄ чинтеси – ‘‘майхам̣ сахассам̣ датва̄ гатапурисасса тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни ана̄гаччхантасса дуггата̄ джа̄та̄, джӣвитавуттим̣ гхат̣етум̣ на саккоми, ито да̄ни пат̣т̣ха̄йа майа̄ виниччхайамаха̄матта̄нам̣ а̄рочетва̄ париббайам̣ гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. са̄ виниччхайам̣ гантва̄ ‘‘са̄ми, париббайам̣ датва̄ гатапурисасса ме тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни, матабха̄вамписса на джа̄на̄ми, джӣвитам̣ гхат̣етум̣ на саккоми, ким̣ кароми, са̄мӣ’’ти а̄ха. тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни ана̄гаччханте ким̣ кариссаси, ито пат̣т̣ха̄йа париббайам̣ ган̣ха̄ти. тасса̄ ладдхавиниччхайа̄йа виниччхайато никкхамама̄на̄йа ева еко пурисо сахассабхан̣д̣икам̣ упана̄меси.
тасса гахан̣аттха̄йа хаттхам̣ паса̄ран̣ака̄ле сакко атта̄нам̣ дассеси. са̄ дисва̄ва ‘‘майхам̣ сам̣ваччхараттайаматтхаке сахассада̄йако пурисо а̄гато, та̄та, наттхи ме тава каха̄пан̣ехи аттхо’’ти хаттхам̣ самин̃джеси. сакко аттано сарӣран̃н̃ева абхинимминитва̄ тарун̣асӯрийо вийа джаланто а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си, сакаланагарам̣ саннипати. сакко маха̄джанамаджджхе ‘‘ахам̣ етисса̄ вӣмам̣санавасена сам̣ваччхараттайаматтхаке сахассам̣ ада̄сим̣, сӣлам̣ раккханта̄ на̄ма еварӯпа̄ хутва̄ раккхатха̄’’ти ова̄дам̣ датва̄ тасса̄ нивесанам̣ саттаратанехи пӯретва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа аппаматта̄ хохӣ’’ти там̣ ануса̄ситва̄ девалокамева агама̄си. имина̄ ка̄ран̣ена са̄ ‘‘ахам̣ гахитабхатим̣ аджӣра̄петва̄ва ан̃н̃ена дӣйама̄на̄йа бхатийа̄ хаттхам̣ паса̄ресим̣, имина̄ ка̄ран̣ена мам̣ сӣлам̣ на̄ра̄дхети, тена во да̄тум̣ на сакка̄’’ти пат̣иккхипи. атха нам̣ дӯта̄ ‘‘хаттхаппаса̄ран̣аматтена сӣлабхедо наттхи, сӣлам̣ на̄ма етам̣ парамависуддхи хотӣ’’ти ватва̄ тасса̄пи сантике сӣлам̣ гахетва̄ суван̣н̣апат̣т̣е ликхим̣су.
ити имесам̣ ека̄дасаннам̣ джана̄нам̣ раккхан̣асӣлам̣ суван̣н̣апат̣т̣е ликхитва̄ дантапурам̣ гантва̄ ка̄лин̇гаран̃н̃о суван̣н̣апат̣т̣ам̣ датва̄ там̣ паваттим̣ а̄рочесум̣. ра̄джа̄ тасмим̣ курудхамме ваттама̄но пан̃ча сӣла̄ни пӯреси. тасмим̣ кхан̣е сакалака̄лин̇гарат̣т̣хе дево васси, тӣн̣и бхайа̄ни вӯпасанта̄ни, рат̣т̣хам̣ кхемам̣ субхиккхам̣ ахоси. бодхисатто йа̄ваджӣвам̣ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ сапарива̄ро саггапурам̣ пӯреси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси. ‘‘саччапарийоса̄не кечи сота̄панна̄ ахесум̣, кечи сакада̄га̄мино, кечи ана̄га̄мино, кечи араханто’’ти. джа̄такасамодха̄не пана –
‘‘ган̣ика̄ уппалаван̣н̣а̄, пун̣н̣о дова̄рико тада̄;
раджджуга̄хо качча̄йано, моггалла̄но дон̣ама̄пако.
‘‘са̄рипутто тада̄ сет̣т̣хи, ануруддхо ча са̄ратхи;
бра̄хман̣о кассапо тхеро, упара̄джа̄ нандапан̣д̣ито.
‘‘махесӣ ра̄хулама̄та̄, ма̄йа̄девӣ джанеттийа̄;
курура̄джа̄ бодхисатто, евам̣ дха̄ретха джа̄така’’нти.
курудхаммаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.
[277] 7. ромакаджа̄такаван̣н̣ана̄
васса̄ни пан̃н̃а̄са сама̄дхика̄нӣти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто бхагавато вадха̄йа парисакканам̣ а̄раббха катхеси. паччуппаннаваттху утта̄намева.
атӣте пана ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто па̄ра̄вато хутва̄ бахупа̄ра̄ватапаривуто аран̃н̃е паббатагуха̄йам̣ ва̄сам̣ каппеси. ан̃н̃атаропи кхо та̄пасо сӣласампанно тесам̣ па̄ра̄вата̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нато авидӯре екам̣ паччантага̄мам̣ упанисса̄йа ассамападам̣ ма̄петва̄ паббатагуха̄йам̣ ва̄сам̣ каппеси. бодхисатто антарантара̄ тасса сантикам̣ а̄гантва̄ сотаббайуттакам̣ сун̣а̄ти. та̄пасо таттха чирам̣ васитва̄ пакка̄ми, атхан̃н̃о кӯт̣аджат̣ило а̄гантва̄ таттха ва̄сам̣ каппеси. бодхисатто па̄ра̄ватапаривуто там̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ ассамападе вичаритва̄ гирикандарасамӣпе гочарам̣ гахетва̄ са̄йам̣ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати. кӯт̣ата̄пасо таттха атирекапан̣н̣а̄савасса̄ни васи.
атхасса екадивасам̣ паччантага̄мава̄сино манусса̄ па̄ра̄ватамам̣сам̣ абхисан̇кхаритва̄ адам̣су. со таттха расатан̣ха̄йа баджджхитва̄ ‘‘ким̣ мам̣сам̣ на̄мета’’нти пуччхитва̄ ‘‘па̄ра̄ватамам̣са’’нти сутва̄ чинтеси – ‘‘майхам̣ ассамападам̣ бахӯ па̄ра̄вата̄ а̄гаччханти, те ма̄ретва̄ мам̣сам̣ кха̄дитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со тан̣д̣уласаппидадхикхӣрамарича̄дӣни а̄харитва̄ екаманте т̣хапетва̄ муггарам̣ чӣваракан̣н̣ена пат̣иччха̄детва̄ па̄ра̄вата̄нам̣ а̄гаманам̣ олокенто пан̣н̣аса̄ладва̄ре нисӣди. бодхисатто па̄ра̄ватапаривуто а̄гантва̄ тасса кӯт̣аджат̣иласса дут̣т̣хакирийам̣ олокетва̄ ‘‘айам̣ дут̣т̣хата̄пасо ан̃н̃ена̄ка̄рена нисинно, каччи ну кхо амха̄кам̣ сама̄наджа̄тӣнам̣ мам̣сам̣ кха̄ди, париган̣хисса̄ми на’’нти анува̄те т̣хатва̄ тасса сарӣрагандхам̣ гха̄йитва̄ ‘‘айам̣ амхе ма̄ретва̄ мам̣сам̣ кха̄дитука̄мо, на тасса сантикам̣ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти па̄ра̄вате а̄да̄йа пат̣иккамитва̄ чари. та̄пасо там̣ ана̄гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘мадхуракатхам̣ техи саддхим̣ катхетва̄ висса̄сена упагате ма̄ретва̄ мам̣сам̣ кха̄дитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ пурима̄ две га̄тха̄ авоча –
79. ‘‘васса̄ни пан̃н̃а̄са сама̄дхика̄ни, васимха селасса гуха̄йа ромака;
асан̇кама̄на̄ абхиниббутатта̄, хаттхаттама̄йанти маман̣д̣аджа̄ пуре.
80. ‘‘теда̄ни ваккан̇га киматтхамуссука̄, бхаджанти ан̃н̃ам̣ гирикандарам̣ диджа̄;
на нӯна ман̃н̃анти мамам̣ йатха̄ пуре, чираппавуттха̄ атха ва̄ на те име’’ти.
таттха сама̄дхика̄нӣти самаадхика̄ни. ромака̄ти рума̄йа уппанна, судхотапава̄л̣ена сама̄наван̣н̣анеттапа̄дата̄йа бодхисаттам̣ па̄ра̄ватам̣ а̄лапати. асан̇кама̄на̄ти евам̣ атирекапан̃н̃а̄савасса̄ни имисса̄ паббатагуха̄йа васантесу амхесу ете ан̣д̣аджа̄ екадивасампи майи а̄сан̇кам̣ акатва̄ абхиниббутачитта̄ва хутва̄ пуббе мама хаттхаттам̣ хаттхаппаса̄ран̣ока̄сам̣ а̄гаччхантӣти аттхо.
теда̄нӣти те ида̄ни. ваккан̇га̄ти бодхисаттам̣ а̄лапати, саббепи пана паккхино уппатанака̄ле гӣвам̣ ваккам̣ катва̄ уппатанато ‘‘ваккан̇га̄’’ти вуччанти. киматтханти ким̣ка̄ран̣ам̣ сампассама̄на̄? уссука̄ти уккан̣т̣хитарӯпа̄ хутва̄. гирикандаранти гирито ан̃н̃ам̣ паббатакандарам̣. йатха̄ пурети йатха̄ пуббе ете паккхино мам̣ гарум̣ катва̄ пийам̣ катва̄ ман̃н̃анти, татха̄ ида̄ни на нӯна ман̃н̃анти, пуббе идха нивуттхата̄пасо ан̃н̃о, айам̣ ан̃н̃о, евам̣ ман̃н̃е ете мам̣ ман̃н̃антӣти дӣпети. чираппавуттха̄ атха ва̄ на те имети ким̣ ну кхо име чирам̣ виппаваситва̄ дӣгхасса аддхуно аччайена а̄гататта̄ мам̣ ‘‘сойева айа’’нти на сан̃джа̄нанти, уда̄ху йе амхесу абхиниббутачитта̄, на те име, ан̃н̃ева а̄гантукапаккхино, име кена мам̣ на упасан̇камантӣти пуччхати.
там̣ сутва̄ бодхисатто паккамитва̄ т̣хитова татийам̣ га̄тхама̄ха –
81. ‘‘джа̄на̄ма там̣ на майам̣ сампамӯл̣ха̄, сойева твам̣ те майамасма на̄н̃н̃е;
читтан̃ча те асмим̣ джане падут̣т̣хам̣, а̄джӣвика̄ тена тамуттаса̄ма̄’’ти.
таттха на майам̣ сампамӯл̣ха̄ти майам̣ мӯл̣ха̄ паматта̄ на хома. читтан̃ча те асмим̣ джане падут̣т̣ханти твам̣, сойева майампи тейева, на там̣ сан̃джа̄на̄ма, апича кхо пана тава читтам̣ асмим̣ джане падут̣т̣хам̣ амхе ма̄ретум̣ уппаннам̣. а̄джӣвика̄ти а̄джӣвахету паббаджита падут̣т̣хата̄паса. тена тамуттаса̄ма̄ти тена ка̄ран̣ена там̣ уттаса̄ма бха̄йа̄ма на упасан̇кама̄ма.
кӯт̣ата̄пасо ‘‘н̃а̄то ахам̣ имехӣ’’ти муггарам̣ кхипитва̄ вираджджхитва̄ ‘‘гаччха та̄ва твам̣ вираддхомхӣ’’ти а̄ха. атха нам̣ бодхисатто ‘‘мам̣ та̄ва вираддхоси, чатта̄ро пана апа̄йе на вираджджхаси. саче идха васиссаси, га̄мава̄сӣнам̣ ‘чоро айа’нти а̄чиккхитва̄ там̣ га̄ха̄песса̄ми сӣгхам̣ пала̄йассӯ’’ти там̣ таджджетва̄ пакка̄ми. кӯт̣аджат̣ило таттха васитум̣ на̄саккхи, ан̃н̃аттха агама̄си.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ кӯт̣ата̄пасо девадатто ахоси, пуримо сӣлавантата̄пасо са̄рипутто, па̄ра̄ватаджет̣т̣хако пана ахамева ахоси’’нти.
ромакаджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.
[278] 8. махим̣сара̄джаджа̄такаван̣н̣ана̄
киматтхамабхисандха̄йа̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ лоламаккат̣ам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийам̣ кира екасмим̣ куле еко поса̄ванийалоламаккат̣о хаттхиса̄лам̣ гантва̄ екасса сӣлавантасса хаттхисса пит̣т̣хийам̣ нисӣдитва̄ учча̄рапасса̄вам̣ кароти, пит̣т̣хийам̣ чан̇камати. хаттхӣ аттано сӣлавантата̄йа кхантисампада̄йа на кин̃чи кароти. атхекадивасам̣ тасса хаттхисса т̣ха̄не ан̃н̃о дут̣т̣хахаттхипото ат̣т̣ха̄си. маккат̣о ‘‘сойева айа’’нти сан̃н̃а̄йа дут̣т̣хахаттхисса пит̣т̣хим̣ абхирухи. атха нам̣ со сон̣д̣а̄йа гахетва̄ бхӯмийам̣ т̣хапетва̄ па̄дена аккамитва̄ сан̃чун̣н̣еси. са̄ паватти бхиккхусан̇гхе па̄кат̣а̄ джа̄та̄. атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, лоламаккат̣о кира сӣлавантахаттхисан̃н̃а̄йа дут̣т̣хахаттхипит̣т̣хим̣ абхирухи, атха нам̣ со джӣвитаккхайам̣ па̄песӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄невеса, лоламаккат̣о евам̣сӣло, пора̄н̣ато пат̣т̣ха̄йа евам̣сӣлойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто химавантападесе махим̣сайонийам̣ ниббаттитва̄ вайаппатто тха̄масампанно маха̄сарӣро паббатапа̄дапаббха̄рагиридуггаванагхат̣есу вичаранто екам̣ пха̄сукам̣ руккхамӯлам̣ дисва̄ гочарам̣ гахетва̄ дива̄ тасмим̣ руккхамӯле ат̣т̣ха̄си. атхеко лоламаккат̣о руккха̄ отаритва̄ тасса пит̣т̣хим̣ абхирухитва̄ учча̄рапасса̄вам̣ катва̄ син̇ге ган̣хитва̄ оламбанто нан̇гут̣т̣хе гахетва̄ дола̄йантова кӣл̣и. бодхисатто кхантиметта̄нуддайасампада̄йа там̣ тасса ана̄ча̄рам̣ на манаса̄ка̄си, маккат̣о пунаппунам̣ татхева кари. атхекадивасам̣ тасмим̣ руккхе адхиваттха̄ девата̄ руккхаккхандхе т̣хатва̄ нам̣ ‘‘махим̣сара̄джа касма̄ имасса дут̣т̣хамаккат̣асса авама̄нам̣ сахаси, ниседхехи на’’нти ватва̄ етаматтхам̣ пака̄сентӣ пурима̄ две га̄тха̄ авоча –
82. ‘‘киматтхамабхисандха̄йа, лахучиттасса дуббхино;
саббака̄мададассева, имам̣ дуккхам̣ титиккхаси.
83. ‘‘син̇гена нихана̄хетам̣, падаса̄ ча адхит̣т̣хаха;
бхиййо ба̄ла̄ пакуджджхеййум̣, но часса пат̣иседхако’’ти.
таттха киматтхамабхисандха̄йа̄ти ким̣ ну кхо ка̄ран̣ам̣ пат̣ичча ким̣ сампассама̄но. дуббхиноти миттадуббхисса. саббака̄мададассева̄ти саббака̄мададасса са̄микасса ива. титиккхасӣти адхива̄сеси. падаса̄ ча адхит̣т̣хаха̄ти па̄дена ча нам̣ тин̣хакхураггена йатха̄ еттхева марати, евам̣ аккама. бхиййо ба̄ла̄ти саче хи пат̣иседхако на бхавеййа, ба̄ла̄ ан̃н̃а̄н̣асатта̄ пунаппунам̣ куджджхеййум̣ гхат̣т̣еййум̣ вихет̣хеййум̣ ева̄ти дӣпети.
там̣ сутва̄ бодхисатто ‘‘руккхадевате, сача̄хам̣ имина̄ джа̄тиготтабала̄дӣхи адхико сама̄но имасса досам̣ на сахисса̄ми, катхам̣ ме маноратхо ниппхаттим̣ гамиссати. айам̣ пана мам̣ вийа ан̃н̃ампи ман̃н̃ама̄но евам̣ ана̄ча̄рам̣ кариссати, тато йесам̣ чан̣д̣амахим̣са̄нам̣ еса евам̣ кариссати, етейева етам̣ вадхиссанти. са̄ тасса ан̃н̃ехи ма̄ран̣а̄ майхам̣ дуккхато ча па̄н̣а̄типа̄тато ча вимутти бхависсатӣ’’ти ватва̄ татийам̣ га̄тхама̄ха –