9. упа̄ханавагго

[231] 1. упа̄ханаджа̄такаван̣н̣ана̄

йатха̄пи кӣта̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто девадаттам̣ а̄раббха катхеси. дхаммасабха̄йан̃хи бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, девадатто а̄чарийам̣ паччаккха̄йа татха̄гатасса пат̣ипаккхо пат̣исатту хутва̄ маха̄вина̄сам̣ па̄пун̣ӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, девадатто ида̄нева а̄чарийам̣ паччаккха̄йа мама пат̣ипаккхо хутва̄ маха̄вина̄сам̣ патто, пуббепи паттойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто хаттха̄чарийакуле ниббаттитва̄ вайаппатто хаттхисиппе ниппхаттим̣ па̄пун̣и. атхеко ка̄сига̄мако ма̄н̣авако а̄гантва̄ тасса сантике сиппам̣ угган̣хи. бодхисатта̄ на̄ма сиппам̣ ва̄чента̄ а̄чарийамут̣т̣хим̣ на каронти, аттано джа̄нананийа̄мена ниравасесам̣ сиккха̄пенти. тасма̄ со ма̄н̣аво бодхисаттасса джа̄нанасиппам̣ ниравасесамугган̣хитва̄ бодхисаттам̣ а̄ха – ‘‘а̄чарийа, ахам̣ ра̄джа̄нам̣ упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти. бодхисатто ‘‘са̄дху, та̄та̄’’ти гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси – ‘‘маха̄ра̄джа, мама антева̄сико тумхе упат̣т̣ха̄тум̣ иччхатӣ’’ти. ‘‘са̄дху, упат̣т̣ха̄тӯ’’ти. ‘‘тена хисса париббайам̣ джа̄на̄тха̄’’ти? ‘‘тумха̄кам̣ антева̄сико тумхехи самакам̣ на лаччхати, тумхесу сатам̣ лабхантесу пан̣н̣а̄сам̣ лаччхати, две лабхантесу екам̣ лаччхатӣ’’ти. со гехам̣ гантва̄ там̣ паваттим̣ антева̄сикасса а̄рочеси. антева̄сико ‘‘ахам̣, а̄чарийа, тумхехи самам̣ сиппам̣ джа̄на̄ми. саче самакан̃н̃ева париббайам̣ лабхисса̄ми, упат̣т̣хахисса̄ми. но че, на упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти а̄ха. бодхисатто там̣ паваттим̣ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ ‘‘саче со тумхехи самаппака̄ро, тумхехи самакан̃н̃ева сиппам̣ дассетум̣ сакконто самакам̣ лабхиссатӣ’’ти а̄ха. бодхисатто там̣ паваттим̣ тасса а̄рочетва̄ тена ‘‘са̄дху дассесса̄мӣ’’ти вутте ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ ‘‘тена хи све сиппам̣ дассетха̄’’ти. ‘‘са̄дху, дассесса̄ма, нагаре бхерим̣ чара̄петха̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘све кира а̄чарийо ча антева̄сико ча убхо хаттхисиппам̣ дассессанти, ра̄джан̇ган̣е саннипатитва̄ дат̣т̣хука̄ма̄ пассантӯ’’ти бхерим̣ чара̄песи.

а̄чарийо ‘‘на ме антева̄сико упа̄йакосаллам̣ джа̄на̄тӣ’’ти екам̣ хаттхим̣ гахетва̄ екараттенева виломам̣ сиккха̄песи. со там̣ ‘‘гаччха̄’’ти вутте осаккитум̣, ‘‘осакка̄’’ти вутте гантум̣, ‘‘тит̣т̣ха̄’’ти вутте нипаджджитум̣, ‘‘нипаджджа̄’’ти вутте т̣ха̄тум̣, ‘‘ган̣ха̄’’ти вутте т̣хапетум̣, ‘‘т̣хапехӣ’’ти вутте ган̣хитум̣ сиккха̄петва̄ пунадивасе там̣ хаттхим̣ абхирухитва̄ ра̄джан̇ган̣ам̣ агама̄си. антева̄сикопи екам̣ мана̄пам̣ хаттхим̣ абхирухи. маха̄джано саннипати. убхопи самакам̣ сиппам̣ дассесум̣. пуна бодхисатто аттано хаттхим̣ виломам̣ ка̄реси, со ‘‘гаччха̄’’ти вутте осакки, ‘‘осакка̄’’ти вутте пурато дха̄ви, ‘‘тит̣т̣ха̄’’ти вутте нипаджджи, ‘‘нипаджджа̄’’ти вутте ат̣т̣ха̄си, ‘‘ган̣ха̄’’ти вутте никкхипи, ‘‘никкхипа̄’’ти вутте ган̣хи. маха̄джано ‘‘аре дут̣т̣хаантева̄сика, твам̣ а̄чарийена саддхим̣ са̄рамбхам̣ кароси, аттано пама̄н̣ам̣ на джа̄на̄си, ‘а̄чарийена самакам̣ джа̄на̄мӣ’ти евам̣сан̃н̃ӣ хосӣ’’ти лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи пахаритва̄ таттхева джӣвитаккхайам̣ па̄песи.

бодхисатто хаттхимха̄ оруйха ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, сиппам̣ на̄ма аттано сукхаттха̄йа ган̣ханти, екаччасса пана гахитасиппам̣ дуккат̣аупа̄хана̄ вийа вина̄самева а̄вахатӣ’’ти ватва̄ идам̣ га̄тха̄двайама̄ха –

161. ‘‘йатха̄пи кӣта̄ пурисассупа̄хана̄, сукхасса аттха̄йа дукхам̣ удаббахе;

гхамма̄бхитатта̄ таласа̄ папӣл̣ита̄, тассева па̄де пурисасса кха̄даре.

162. ‘‘евамева йо дуккулӣно анарийо, тамма̄ка виджджан̃ча сутан̃ча а̄дийа;

тамева со таттха сутена кха̄дати, анарийо вуччати па̄надӯпамо’’ти.

таттха удаббахети удаббахеййа. гхамма̄бхитатта̄ таласа̄ папӣл̣ита̄ти гхаммена абхитатта̄ па̄даталена ча пӣл̣ита̄. тассева̄ти йена та̄ сукхаттха̄йа кин̣итва̄ па̄десу пат̣имукка̄ дуккат̣ӯпа̄хана̄, тассева. кха̄дарети ван̣ам̣ каронта̄ па̄де кха̄данти.

дуккулӣноти дуджджа̄тико акулапутто. анарийоти хироттаппаваджджито асаппурисо. тамма̄ка виджджан̃ча сутан̃ча а̄дийа̄ти еттха там̣ там̣ манатӣти ‘‘таммо’’ти ваттаббе тамма̄ко, там̣ там̣ сиппам̣ а̄севати париваттетӣти аттхо, а̄чарийассетам̣ на̄мам̣. тасма̄ тамма̄ка̄, га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ панасса рассабха̄во като. виджджанти ат̣т̣ха̄расасу виджджа̄т̣т̣ха̄несу йам̣кин̃чи. сутанти йам̣кин̃чи сутапарийатти. а̄дийа̄тиа̄дийитва̄. тамева со таттха сутена кха̄датӣти тамева̄ти атта̄намева. соти йо дуккулӣно анарийо а̄чарийамха̄ виджджан̃ча сутан̃ча а̄дийати, со. таттха сутена кха̄датӣти тасса сантике сутена со атта̄намева кха̄датӣти аттхо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘тенева со таттха сутена кха̄датӣ’’типи па̄т̣хо. тасса̄пи со тена таттха сутена атта̄намева кха̄датӣти айамева аттхо. анарийо вуччати па̄надӯпамоти ити анарийо дупа̄ханӯпамо дуккат̣ӯпа̄ханӯпамо вуччати. йатха̄ хи дуккат̣ӯпа̄хана̄ пурисам̣ кха̄данти, евамеса сутена кха̄данто аттана̄ва атта̄нам̣ кха̄дати. атха ва̄ па̄на̄йа дутоти па̄наду, упа̄ханӯпата̄питасса упа̄хана̄йа кха̄дитапа̄дассетам̣ на̄мам̣. тасма̄ йо со атта̄нам̣ сутена кха̄дати, со тена сутена кха̄дитатта̄ ‘‘анарийо’’ти вуччати па̄надӯпамо, упа̄ханӯпата̄питапа̄дасадисоти вуччатӣти айаметтха аттхо. ра̄джа̄ тут̣т̣хо бодхисаттасса махантам̣ йасам̣ ада̄си.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ антева̄сико девадатто ахоси, а̄чарийо пана ахамева ахоси’’нти.

упа̄ханаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

[232] 2. вӣн̣а̄тхӯн̣аджа̄такаван̣н̣ана̄

екачинтитойаматтхоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ кума̄рикам̣ а̄раббха катхеси. са̄ кирека̄ са̄ваттхийам̣ сет̣т̣хидхӣта̄ аттано гехе усабхара̄джасса сакка̄рам̣ кайирама̄нам̣ дисва̄ дха̄тим̣ пуччхи – ‘‘амма, ко на̄меса евам̣ сакка̄рам̣ лабхатӣ’’ти. ‘‘усабхара̄джа̄ на̄ма, амма̄’’ти. пуна са̄ екадивасам̣ па̄са̄де т̣хатва̄ антаравӣтхим̣ олокентӣ екам̣ кхуджджам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘гуннам̣ антаре джет̣т̣хакасса пит̣т̣хийам̣ какудхам̣ хоти, мануссаджет̣т̣хакассапи тена бхавитаббам̣, айам̣ мануссесу пурисӯсабхо бхависсати, етасса майа̄ па̄дапарича̄рика̄йа бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. са̄ да̄сим̣ песетва̄ ‘‘сет̣т̣хидхӣта̄ тайа̄ саддхим̣ гантука̄ма̄, асукат̣т̣ха̄нам̣ кира гантва̄ тит̣т̣ха̄’’ти тасса а̄рочетва̄ са̄рабхан̣д̣акам̣ а̄да̄йа ан̃н̃а̄такавесена па̄са̄да̄ отаритва̄ тена саддхим̣ пала̄йи. апарабха̄ге там̣ каммам̣ нагаре ча бхиккхусан̇гхе ча па̄кат̣ам̣ джа̄там̣. дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, асука̄ кира сет̣т̣хидхӣта̄ кхуджджена саддхим̣ пала̄та̄’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄невеса̄ кхуджджам̣ ка̄мети, пуббепи ка̄месийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ нигамага̄ме сет̣т̣хикуле ниббаттитва̄ вайаппатто гхара̄ва̄сам̣ васанто путтадхӣта̄хи вад̣д̣хама̄но аттано путтасса ба̄ра̄н̣асӣсет̣т̣хисса дхӣтарам̣ ва̄ретва̄ дивасам̣ т̣хапеси. сет̣т̣хидхӣта̄ аттано гехе усабхасса сакка̄расамма̄нам̣ дисва̄ ‘‘ко на̄месо’’ти дха̄тим̣ пуччхитва̄ ‘‘усабхо’’ти сутва̄ антаравӣтхийа̄ гаччхантам̣ екам̣ кхуджджам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ пурисӯсабхо бхависсатӣ’’ти са̄рабхан̣д̣акам̣ гахетва̄ тена саддхим̣ пала̄йи. бодхисаттопи кхо ‘‘сет̣т̣хидхӣтарам̣ гехам̣ а̄несса̄мӣ’’ти махантена парива̄рена ба̄ра̄н̣асим̣ гаччханто тамева маггам̣ пат̣ипаджджи. те убхопи саббараттим̣ маггам̣ агамам̣су. атха кхуджджасса саббараттим̣ сӣта̄сихатасса арун̣одайе сарӣре ва̄то куппи, маханта̄ ведана̄ ваттанти. со магга̄ оккамма ведана̄ппатто хутва̄ вӣн̣а̄дан̣д̣ако вийа сам̣кут̣ито нипаджджи, сет̣т̣хидхӣта̄писса па̄дамӯле нисӣди. бодхисатто сет̣т̣хидхӣтарам̣ кхуджджасса па̄дамӯле нисиннам̣ дисва̄ сан̃джа̄нитва̄ упасан̇камитва̄ сет̣т̣хидхӣта̄йа саддхим̣ саллапанто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

163. ‘‘екачинтитойаматтхо, ба̄ло апарин̣а̄йако;

на хи кхуджджена ва̄мена, бхоти сан̇гантумарахасӣ’’ти.

таттха екачинтитойаматтхоти амма, йам̣ твам̣ аттхам̣ чинтетва̄ имина̄ кхуджджена саддхим̣ пала̄та̄, айам̣ тайа̄ екика̄йа ева чинтито бхависсати. ба̄ло апарин̣а̄йакоти айам̣ кхуджджо ба̄ло, дуппан̃н̃абха̄вена махаллакопи ба̄лова, ан̃н̃асмим̣ гахетва̄ гаччханте асати гантум̣ асаматтхата̄йа апарин̣а̄йако. на хи кхуджджена ва̄мена, бхоти сан̇гантумарахасӣти имина̄ хи кхуджджена ва̄манатта̄ ва̄мена бхоти твам̣ маха̄куле джа̄та̄ абхирӯпа̄ дассанӣйа̄ сан̇гантум̣ саха гантум̣ на̄рахасӣти.

атхасса там̣ вачанам̣ сутва̄ сет̣т̣хидхӣта̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

164. ‘‘пурисӯсабхам̣ ман̃н̃ама̄на̄, ахам̣ кхуджджамака̄майим̣;

сойам̣ сам̣кут̣ито сети, чхиннатанти йатха̄ тхун̣а̄’’ти.

тассаттхо – ахам̣, аййа, екам̣ усабхам̣ дисва̄ ‘‘гуннам̣ джет̣т̣хакасса пит̣т̣хийам̣ какудхам̣ хоти, имассапи там̣ аттхи, имина̄пи пурисӯсабхена бхавитабба’’нти евамахам̣ кхуджджам̣ пурисӯсабхам̣ ман̃н̃ама̄на̄ ака̄майим̣. сойам̣ йатха̄ на̄ма чхиннатанти садон̣ико вӣн̣а̄дан̣д̣ако, евам̣ сам̣кут̣ито сетӣти.

бодхисатто тасса̄ ан̃н̃а̄такавесена никкхантабха̄вамева н̃атва̄ там̣ нха̄петва̄ алан̇каритва̄ ратхам̣ а̄ропетва̄ гехамева агама̄си.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ айамева сет̣т̣хидхӣта̄ ахоси, ба̄ра̄н̣асӣсет̣т̣хи пана ахамева ахоси’’нти.

вӣн̣а̄тхӯн̣аджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.

[233] 3. викан̣н̣акаджа̄такаван̣н̣ана̄

ка̄мам̣ йахим̣ иччхаси тена гаччха̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ уккан̣т̣хитабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со хи дхаммасабхам̣ а̄нӣто ‘‘саччам̣ кира, твам̣ бхиккху, уккан̣т̣хито’’ти саттха̄ра̄ пут̣т̣хо ‘‘сачча’’нти ватва̄ ‘‘касма̄ уккан̣т̣хитосӣ’’ти вутте ‘‘ка̄магун̣ака̄ран̣а̄’’ти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘ка̄магун̣а̄ на̄мете бхиккху викан̣н̣акасалласадиса̄, саким̣ хадайе патит̣т̣хам̣ лабхама̄на̄ викан̣н̣акам̣ вийа виддхам̣ сум̣сума̄рам̣ маран̣амева па̄пентӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте бодхисатто ба̄ра̄н̣асийам̣ дхаммена раджджам̣ ка̄ренто екадивасам̣ уййа̄нам̣ гантва̄ поккхаран̣ӣтӣрам̣ сампа̄пун̣и. наччагӣта̄су кусала̄ наччагӣта̄ни пайоджесум̣, поккхаран̣ийам̣ маччхакаччхапа̄ гӣтасаддалолата̄йа саннипатитва̄ ран̃н̃а̄ва саддхим̣ гаччханти. ра̄джа̄ та̄лаккхандхаппама̄н̣ам̣ маччхагхат̣ам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо име маччха̄ майа̄ саддхим̣йева чарантӣ’’ти амачче пуччхи. амачча̄ ‘‘ете, дева, упат̣т̣хахантӣ’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ ‘‘ете кира мам̣ упат̣т̣хахантӣ’’ти тусситва̄ тесам̣ ниччабхаттам̣ пат̣т̣хапеси. девасикам̣ тан̣д̣уламбан̣ам̣ па̄чеси. маччха̄ бхаттавела̄йа екачче а̄гаччханти, екачче на̄гаччханти, бхаттам̣ нассати. ран̃н̃о таматтхам̣ а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа саттавела̄йа бхерим̣ пахаритва̄ бхерисан̃н̃а̄йа маччхесу саннипатитесу бхаттам̣ детха̄’’ти а̄ха. тато пат̣т̣ха̄йа бхаттакаммико бхерим̣ пахара̄петва̄ саннипатита̄нам̣ маччха̄нам̣ бхаттам̣ дети. тепи бхерисан̃н̃а̄йа саннипатитва̄ бхун̃джанти.

тесу евам̣ саннипатитва̄ бхун̃джантесу еко сум̣сума̄ро а̄гантва̄ маччхе кха̄ди. бхаттакаммико ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ там̣ сутва̄ ‘‘сум̣сума̄рам̣ маччха̄нам̣ кха̄данака̄ле викан̣н̣акена виджджхитва̄ ган̣ха̄’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти гантва̄ на̄ва̄йа т̣хатва̄ маччхе кха̄дитум̣ а̄гатам̣ сум̣сума̄рам̣ викан̣н̣акена пахари, там̣ тасса антопит̣т̣хим̣ па̄виси. со ведана̄ппатто хутва̄ там̣ гахетва̄ва пала̄йи. бхаттакаммико тасса виддхабха̄вам̣ н̃атва̄ там̣ а̄лапанто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

165. ‘‘ка̄мам̣ йахим̣ иччхаси тена гаччха, виддхоси маммамхи викан̣н̣акена;

хатоси бхаттена сува̄дитена, лоло ча маччхе анубандхама̄но’’ти.

таттха ка̄манти екам̣сена. йахим̣ иччхаси тена гаччха̄ти йасмим̣ иччхаси, тасмим̣ гаччха. маммамхӣти маммат̣т̣ха̄не. викан̣н̣акена̄ти викан̣н̣акасаллена. хатоси бхаттена сува̄дитена, лоло ча маччхе анубандхама̄ноти твам̣ бхерива̄дитасан̃н̃а̄йа бхатте дӣйама̄не лоло хутва̄ кха̄данаттха̄йа маччхе анубандхама̄но тена сава̄дитена бхаттена хато, гатат̣т̣ха̄непи те джӣвитам̣ наттхӣти аттхо. со аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ джӣвитаккхайам̣ патто.

саттха̄ имам̣ ка̄ран̣ам̣ дассетва̄ абхисамбуддхо хутва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

166. ‘‘евампи лока̄мисам̣ опатанто, вихан̃н̃атӣ читтаваса̄нуваттӣ;

со хан̃н̃атӣ н̃а̄тисакха̄на маджджхе, маччха̄нуго сорива сум̣сума̄ро’’ти.

таттха лока̄мисанти пан̃ча ка̄магун̣а̄. те хи локо ит̣т̣хато кантато мана̄пато ган̣ха̄ти, тасма̄ ‘‘лока̄миса’’нти вуччати. опатантоти там̣ лока̄мисам̣ анупатанто килесавасена читтаваса̄нуваттӣ пуггало вихан̃н̃ати киламати, со хан̃н̃атӣти со еварӯпо пуггало н̃а̄тӣнан̃ча сакха̄нан̃ча маджджхе со викан̣н̣акена виддхо маччха̄нуго сум̣сума̄ро вийа пан̃ча ка̄магун̣е мана̄па̄ти гахетва̄ хан̃н̃ати киламати маха̄вина̄сам̣ па̄пун̣а̄тийева̄ти.

евам̣ саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не уккан̣т̣хитабхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ сум̣сума̄ро девадатто, маччха̄ буддхапариса̄, ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.

викан̣н̣акаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.

[234] 4. асита̄бхӯджа̄такаван̣н̣ана̄

твамева да̄нимакара̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ кума̄рикам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийам̣ кирекасмим̣ двиннам̣ аггаса̄вака̄нам̣ упат̣т̣ха̄какуле ека̄ кума̄рика̄ абхирӯпа̄ собхаггаппатта̄, са̄ вайаппатта̄ сама̄наджа̄тикам̣ кулам̣ агама̄си. са̄мико там̣ кисмин̃чи аман̃н̃ама̄но ан̃н̃аттха читтавасена чарати. са̄ тасса там̣ аттани ана̄даратам̣ аган̣етва̄ две аггаса̄ваке нимантетва̄ да̄нам̣ датва̄ дхаммам̣ сун̣антӣ сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. са̄ тато пат̣т̣ха̄йа маггапхаласукхена вӣтина̄майама̄на̄ ‘‘са̄микопи мам̣ на иччхати, гхара̄ва̄сена ме каммам̣ наттхи, паббаджисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ма̄та̄питӯнам̣ а̄чиккхитва̄ паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тасса̄ са̄ кирийа̄ бхиккхӯсу па̄кат̣а̄ джа̄та̄. атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, асукакуласса дхӣта̄ аттхагавесика̄ са̄микасса аниччхабха̄вам̣ н̃атва̄ аггаса̄вака̄нам̣ дхаммам̣ сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа пуна ма̄та̄питаро а̄пуччхитва̄ паббаджитва̄ арахаттам̣ патта̄, евам̣ аттхагавесика̄, а̄вусо са̄ кума̄рика̄’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄невеса̄ куладхӣта̄ аттхагавесика̄, пуббепи аттхагавесика̄йева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ химавантападесе ва̄сам̣ каппеси. тада̄ ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ аттано путтасса брахмадаттакума̄расса парива̄расампаттим̣ дисва̄ уппанна̄сан̇ко путтам̣ рат̣т̣ха̄ пабба̄джеси. со асита̄бхум̣ на̄ма аттано девим̣ а̄да̄йа химавантам̣ пависитва̄ маччхамам̣сапхала̄пхала̄ни кха̄данто пан̣н̣аса̄ла̄йа нива̄сам̣ каппеси. со екам̣ киннарим̣ дисва̄ пат̣ибаддхачитто ‘‘имам̣ паджа̄патим̣ карисса̄мӣ’’ти асита̄бхум̣ аган̣етва̄ тасса̄ анупадам̣ агама̄си. са̄ там̣ киннарим̣ анубандхама̄нам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ мам̣ аган̣етва̄ киннарим̣ анубандхати, ким̣ ме имина̄’’ти вираттачитта̄ хутва̄ бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ аттано касин̣апарикаммам̣ катха̄петва̄ касин̣ам̣ олокентӣ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ бодхисаттам̣ вандитва̄ а̄гантва̄ аттано пан̣н̣аса̄ла̄йа два̄ре ат̣т̣ха̄си. брахмадаттопи киннарим̣ анубандханто вичаритва̄ тасса̄ гатамаггампи адисва̄ чхинна̄со хутва̄ пан̣н̣аса̄ла̄бхимукхова а̄гато. асита̄бхӯ там̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ ман̣иван̣н̣е гаганатале т̣хита̄ ‘‘аййапутта, там̣ нисса̄йа майа̄ идам̣ джха̄насукхам̣ ладдха’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

167. ‘‘твамева да̄нимакара, йам̣ ка̄мо бйагама̄ тайи;

сойам̣ аппат̣исандхико, кхарачхиннам̣ва ренука’’нти.

таттха твамева да̄нимакара̄ти, аййапутта, мам̣ паха̄йа киннарим̣ анубандханто тван̃н̃ева ида̄ни идам̣ акара. йам̣ ка̄мо бйагама̄ тайӣти йам̣ мама тайи ка̄мо вигато виккхамбханаппаха̄нена пахӣно, йасса пахӣнатта̄ ахам̣ имам̣ висесам̣ патта̄ти дӣпети. сойам̣ аппат̣исандхикоти со пана ка̄мо ида̄ни аппат̣исандхико джа̄то, на сакка̄ пат̣исандхитум̣. кхарачхиннам̣ва ренуканти кхаро вуччати какачо, ренукам̣ вуччати хаттхиданто. йатха̄ какачена чхинно хаттхиданто аппат̣исандхико хоти, на пуна пуриманайена аллӣйати, евам̣ пуна майхам̣ тайа̄ саддхим̣ читтасса гхат̣анам̣ на̄ма наттхӣти ватва̄ тасса пассантассева уппатитва̄ ан̃н̃аттха агама̄си.

со тасса̄ гатака̄ле паридевама̄но дутийам̣ га̄тхама̄ха –

168. ‘‘атриччхам̣ атилобхена, атилобхамадена ча;

евам̣ ха̄йати аттхамха̄, ахам̣ва асита̄бхуйа̄’’ти.

таттха атриччхам̣ атилобхена̄ти атриччха̄ вуччати атра атра иччха̄сан̇кха̄та̄ апарийантатан̣ха̄, атилобхо вуччати атиккамитва̄ паватталобхо. атилобхамадена ча̄ти пурисамадам̣ уппа̄данато атилобхамадо на̄ма джа̄йати. идам̣ вуттам̣ хоти – атриччха̄васена атриччхама̄но пуггало атилобхена ча атилобхамадена ча йатха̄ ахам̣ асита̄бхуйа̄ ра̄джадхӣта̄йа парихӣно, евам̣ аттха̄ ха̄йатӣти.

ити со има̄йа га̄тха̄йа паридевитва̄ аран̃н̃е екакова васитва̄ питу аччайена гантва̄ раджджам̣ ган̣хи.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джапутто ча ра̄джадхӣта̄ ча име две джана̄ ахесум̣, та̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.

асита̄бхӯджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.

[235] 5. ваччханакхаджа̄такаван̣н̣ана̄

сукха̄ гхара̄ ваччханакха̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто роджамаллам̣ а̄раббха катхеси. со кира̄йасмато а̄нандасса гихисаха̄йо. со екадивасам̣ а̄гаманаттха̄йа тхерасса са̄санам̣ па̄хеси, тхеро саттха̄рам̣ а̄пуччхитва̄ агама̄си. со тхерам̣ на̄наггарасабходжанам̣ бходжетва̄ екамантам̣ нисинно тхерена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ тхерам̣ гихибхогехи пан̃чахи ка̄магун̣ехи нимантенто ‘‘бханте а̄нанда, мама гехе пахӯтам̣ савин̃н̃а̄н̣акаавин̃н̃а̄н̣акаратанам̣, идам̣ маджджхе бхиндитва̄ туйхам̣ дамми, ехи убхо ага̄рам̣ аджджха̄васа̄ма̄’’ти. тхеро тасса ка̄магун̣есу а̄дӣнавам̣ катхетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ гантва̄ ‘‘дит̣т̣хо те, а̄нанда, роджо’’ти саттха̄ра̄ пуччхито ‘‘а̄ма, бханте’’ти ватва̄ ‘‘кимасса катхесӣ’’ти вутте ‘‘бханте, мам̣ роджо гхара̄ва̄сена нимантеси, атхасса̄хам̣ гхара̄ва̄се чева ка̄магун̣есу ча а̄дӣнавам̣ катхеси’’нти. саттха̄ ‘‘на кхо, а̄нанда, роджо малло ида̄нева паббаджите гхара̄ва̄сена нимантеси, пуббепи нимантесийева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ан̃н̃атарасмим̣ нигамага̄ме бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ химавантападесе чирам̣ васитва̄ лон̣амбиласеванаттха̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ ра̄джуййа̄не васитва̄ пунадивасе ба̄ра̄н̣асим̣ па̄виси. атхасса ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи а̄ча̄равиха̄ре пасӣдитва̄ гехам̣ нетва̄ бходжетва̄ уййа̄не васанаттха̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ там̣ пат̣иджагганто уййа̄не васа̄песи. те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ уппаннасинеха̄ ахесум̣.

атхекадивасам̣ ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи бодхисатте пемависса̄савасена евам̣ чинтеси – ‘‘паббаджджа̄ на̄ма дуккха̄, мама саха̄йам̣ ваччханакхапарибба̄джакам̣ уппабба̄джетва̄ саббам̣ вибхавам̣ маджджхе бхиндитва̄ тасса датва̄ двепи самаггава̄сам̣ васисса̄ма̄’’ти. со екадивасам̣ бхаттакиччапарийоса̄не тена саддхим̣ мадхурапат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘бханте ваччханакха, паббаджджа̄ на̄ма дуккха̄, сукхо гхара̄ва̄со, ехи убхо самагга̄ ка̄ме парибхун̃джанта̄ васа̄ма̄’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

169. ‘‘сукха̄ гхара̄ ваччханакха, сахиран̃н̃а̄ сабходжана̄;

йаттха бхутва̄ пивитва̄ ча, сайеййа̄тха ануссуко’’ти.

таттха сахиран̃н̃а̄ти саттаратанасампанна̄. сабходжана̄ти бахукха̄данӣйабходжанӣйа̄. йаттха бхутва̄ пивитва̄ ча̄ти йесу сахиран̃н̃абходжанесу гхаресу на̄наггараса̄ни бходжана̄ни парибхун̃джитва̄ на̄на̄па̄на̄ни ча пивитва̄. сайеййа̄тха ануссукоти йесу алан̇катасирисайанапит̣т̣хе ануссуко хутва̄ сайеййа̄си, те гхара̄ на̄ма ативийа сукха̄ти.

атхасса там̣ сутва̄ бодхисатто ‘‘маха̄сет̣т̣хи, твам̣ ан̃н̃а̄н̣ата̄йа ка̄магиддхо хутва̄ гхара̄ва̄сасса гун̣ам̣, паббаджджа̄йа ча агун̣ам̣ катхеси, гхара̄ва̄сасса те агун̣ам̣ катхесса̄ми, сун̣а̄хи да̄нӣ’’ти ватва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

170. ‘‘гхара̄ на̄нӣхама̄насса, гхара̄ на̄бхан̣ато муса̄;

гхара̄ на̄диннадан̣д̣асса, паресам̣ аникуббато;

евам̣ чхиддам̣ дурабхисамбхавам̣, ко гхарам̣ пат̣ипаджджатӣ’’ти.

таттха гхара̄ на̄нӣхама̄насса̄ти ниччака̄лам̣ касигораккха̄дикаран̣ена анӣхама̄насса ава̄йамантасса гхара̄ на̄ма наттхи, гхара̄ва̄со на патит̣т̣ха̄тӣти аттхо. гхара̄ на̄бхан̣ато муса̄ти кхеттаваттхухиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣнам̣ аттха̄йа амуса̄бхан̣атопи гхара̄ на̄ма наттхи. гхара̄ на̄диннадан̣д̣асса, паресам̣ аникуббатоти на̄диннадан̣д̣асса̄ти аггахитадан̣д̣асса, никкхиттадан̣д̣асса паресам̣ аникуббато гхара̄ на̄ма наттхи. йо пана а̄диннадан̣д̣о хутва̄ паресам̣ да̄сакаммакара̄дӣнам̣ тасмим̣ тасмим̣ апара̄дхе апара̄дха̄нурӯпам̣ вадхабандханачхеданата̄л̣ана̄дивасена кароти, тассева гхара̄ва̄со сан̣т̣хахатӣти аттхо. евам̣ чхиддам̣ дурабхисамбхавам̣, ко гхарам̣ пат̣ипаджджатӣти там̣ да̄ни евам̣ етесам̣ ӣхана̄дӣнам̣ акаран̣е сати та̄йа та̄йа париха̄нийа̄ чхиддам̣ каран̣епи сати ниччамева ка̄таббато дурабхисамбхавам̣ дура̄ра̄дханӣйам̣, ниччам̣ каронтассапи ва̄ дурабхисамбхавамева дуппӯрам̣ гхара̄ва̄сам̣ ‘‘ахам̣ ниппаритассо хутва̄ аджджха̄васисса̄мӣ’’ти ко пат̣ипаджджатӣти.

евам̣ маха̄сатто гхара̄ва̄сасса досам̣ катхетва̄ уййа̄намева агама̄си.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи роджо малло ахоси, ваччханакхапарибба̄джако пана ахамева ахоси’’нти.

ваччханакхаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.

[236] 6. бакаджа̄такаван̣н̣ана̄

бхаддако ватайам̣ паккхӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ кухакабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. тан̃хи саттха̄ а̄нетва̄ дасситам̣ дисва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса кухакойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто химавантападесе екасмим̣ саре маччхо хутва̄ маха̄парива̄ро васи. атхеко бако ‘‘маччхе кха̄дисса̄мӣ’’ти сарасса а̄саннат̣т̣ха̄не сӣсам̣ па̄тетва̄ паккхе паса̄ретва̄ мандамандо маччхе олокенто ат̣т̣ха̄си тесам̣ пама̄дам̣ а̄гамайама̄но. тасмим̣ кхан̣е бодхисатто маччхаган̣апаривуто гочарам̣ ган̣ханто там̣ т̣ха̄нам̣ па̄пун̣и. маччхаган̣о там̣ бакам̣ пасситва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

171. ‘‘бхаддако ватайам̣ паккхӣ, диджо кумудасаннибхо;

вӯпасантехи паккхехи, мандамандова джха̄йатӣ’’ти.

таттха мандамандова джха̄йатӣти абалабало вийа хутва̄ кин̃чи аджа̄нанто вийа екакова джха̄йатӣти.

атха нам̣ бодхисатто олокетва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

172. ‘‘на̄сса сӣлам̣ виджа̄на̄тха, анан̃н̃а̄йа пасам̣сатха;

амхе диджо на па̄лети, тена паккхӣ на пхандатӣ’’ти.

таттха анан̃н̃а̄йа̄ти аджа̄нитва̄. амхе диджо на па̄летӣти еса диджо амхе на раккхати на гопа̄йати, ‘‘катарам̣ ну кхо етесу кабал̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти упадха̄рети. тена паккхӣ на пхандатӣти тена̄йам̣ сакун̣о на пхандати на чалатӣти. евам̣ вутте маччхаган̣о удакам̣ кхобхетва̄ бакам̣ пала̄песи.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ бако кухако бхиккху ахоси, маччхара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.

бакаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.

[237] 7. са̄кетаджа̄такаван̣н̣ана̄

ко ну кхо бхагава̄ хетӯти идам̣ саттха̄ са̄кетам̣ упанисса̄йа вихаранто са̄кетам̣ бра̄хман̣ам̣ а̄раббха катхеси. ваттху панеттха атӣтампи паччуппаннампи хет̣т̣ха̄ екаканипа̄те (джа̄. ат̣т̣ха. 1.1.са̄кетаджа̄такаван̣н̣ана̄) катхитамева. татха̄гатасса пана виха̄рам̣ гатака̄ле бхиккхӯ ‘‘синехо на̄меса, бханте, катхам̣ патит̣т̣ха̄тӣ’’ти пуччханта̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄хам̣су –

173. ‘‘ко ну кхо бхагава̄ хету, екачче идха пуггале;

атӣва хадайам̣ нибба̄ти, читтан̃ча̄пи пасӣдатӣ’’ти.

тассаттхо – ко ну кхо хету, йена идхекачче пуггале дит̣т̣хаматтейева хадайам̣ ативийа нибба̄ти, сува̄ситасса сӣтасса удакасса гхат̣асахассена париситтам̣ вийа сӣталам̣ хоти, екачче на нибба̄ти. екачче дит̣т̣хаматтейева читтам̣ пасӣдати, муду хоти, пемавасена аллӣйати, екачче на аллӣйатӣти.

атха несам̣ саттха̄ пемака̄ран̣ам̣ дассенто дутийам̣ га̄тхама̄ха –

174. ‘‘пуббева саннива̄сена, паччуппаннахитена ва̄;

евам̣ там̣ джа̄йате пемам̣, уппалам̣ва йатходаке’’ти.

тассаттхо – бхиккхаве, пемам̣ на̄метам̣ двӣхи ка̄ран̣ехи джа̄йати, пуримабхаве ма̄та̄ ва̄ пита̄ ва̄ путто ва̄ дхӣта̄ ва̄ бха̄та̄ ва̄ бхагинӣ ва̄ пати ва̄ бхарийа̄ ва̄ саха̄йо ва̄ митто ва̄ хутва̄ йо йена саддхим̣ екат̣т̣ха̄не вуттхапуббо, тасса имина̄ пуббева саннива̄сена бхавантарепи анубандханто со синехо на виджахати. имасмим̣ аттабха̄ве катена паччуппаннахитена ва̄ евам̣ там̣ джа̄йате пемам̣, имехи двӣхи ка̄ран̣ехи пемам̣ на̄ма джа̄йати. йатха̄ ким̣? уппалам̣ва йатходакети. ва̄-ка̄расса рассаттам̣ катам̣. самуччайаттхе чеса вутто, тасма̄ уппалан̃ча сесам̣ джаладжапуппхан̃ча йатха̄ удаке джа̄йама̄нам̣ две ка̄ран̣а̄ни нисса̄йа джа̄йати удакан̃чева калалан̃ча, татха̄ етехи двӣхи ка̄ран̣ехи пемам̣ джа̄йатӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ бра̄хман̣о ча бра̄хман̣ӣ ча име две джана̄ ахесум̣, путто пана ахамева ахоси’’нти.

са̄кетаджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.

[238] 8. екапададжа̄такаван̣н̣ана̄

ин̇гха екападам̣, та̄та̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ кут̣умбикам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхива̄сӣ киреса кут̣умбико, атхасса екадивасам̣ ан̇ке нисинно путто аттхасса два̄рам̣ на̄ма пан̃хам̣ пуччхи. со ‘‘буддхависайо еса пан̃хо, на там̣ ан̃н̃о катхетум̣ саккхиссатӣ’’ти путтам̣ гахетва̄ джетаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ ‘‘бханте, айам̣ ме да̄рако ӯрумхи нисинно аттхасса два̄рам̣ на̄ма пан̃хам̣ пуччхи, ахам̣ там̣ аджа̄нанто идха̄гато, катхетха, бханте, имам̣ пан̃ха’’нти. саттха̄ ‘‘на кхо, упа̄сака, айам̣ да̄рако ида̄нева аттхагавесако, пуббепи аттхагавесакова хутва̄ имам̣ пан̃хам̣ пан̣д̣ите пуччхи, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄писса катхесум̣, бхавасан̇кхепагататта̄ пана на саллаккхесӣ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сет̣т̣хикуле ниббаттитва̄ вайаппатто питу аччайена сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ лабхи. атхасса путто дахаро кума̄ро ӯрумхи нисӣдитва̄ ‘‘та̄та, майхам̣ екападам̣ анекаттханисситам̣ екам̣ ка̄ран̣ам̣ катхетха̄’’ти пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

175. ‘‘ин̇гха екападам̣ та̄та, анекаттхападасситам̣;

кин̃чи сан̇га̄хикам̣ брӯси, йенаттхе са̄дхайемасе’’ти.

таттха ин̇гха̄ти йа̄чанаттхе чоданаттхе ва̄ нипа̄то. екападанти екам̣ ка̄ран̣ападам̣, екам̣ ка̄ран̣ӯпасан̃хитам̣ ва̄ бйан̃джанападам̣. анекаттхападасситанти анека̄ни аттхапада̄ни ка̄ран̣апада̄ни нисситам̣. кин̃чи сан̇га̄хикам̣ брӯсӣти кин̃чи екападам̣ бахӯнам̣ пада̄нам̣ сан̇га̄хикам̣ брӯхи, айамева ва̄ па̄т̣хо. йенаттхе са̄дхайемасети йена екена падена анекаттханисситена майам̣ аттано вуд̣д̣хим̣ са̄дхеййа̄ма, там̣ ме катхехӣти пуччхи.

атхасса пита̄ катхенто дутийам̣ га̄тхама̄ха –

176. ‘‘даккхеййекападам̣ та̄та, анекаттхападасситам̣;

тан̃ча сӣлена сан̃н̃уттам̣, кхантийа̄ упапа̄дитам̣;

алам̣ митте сукха̄петум̣, амитта̄нам̣ дукха̄йа ча̄’’ти.

таттха даккхеййекападанти даккхеййам̣ екападам̣. даккхеййам̣ на̄ма ла̄бхуппа̄дакасса чхекасса кусаласса н̃а̄н̣асампайуттам̣ вӣрийам̣. анекаттхападасситанти евам̣ вуттаппака̄рам̣ вӣрийам̣ анекехи аттхападехи нисситам̣. катарехӣти? сӣла̄дӣхи. тенева ‘‘тан̃ча сӣлена сан̃н̃утта’’нтиа̄дима̄ха. тассаттхо – тан̃ча панетам̣ вӣрийам̣ а̄ча̄расӣласампайуттам̣ адхива̄санакхантийа̄ упетам̣ митте сукха̄петум̣ амитта̄нан̃ча дуккха̄йа алам̣ саматтхам̣. ко хи на̄ма ла̄бхуппа̄дакан̃а̄н̣асампайуттакусалавӣрийасаманна̄гато а̄ча̄ракхантисампанно митте сукха̄петум̣, амитте ва̄ дуккха̄петум̣ на саккотӣти.

евам̣ бодхисатто путтасса пан̃хам̣ катхеси. сопи питу катхитанайенева аттано аттхам̣ са̄дхетва̄ йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не пита̄путта̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хита̄. ‘‘тада̄ путто айамева путто ахоси, ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи пана ахамева ахоси’’нти.

екапададжа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.

[239] 9. харитаман̣д̣ӯкаджа̄такаван̣н̣ана̄

а̄сӣвисампи мам̣ сантанти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто аджа̄тасаттум̣ а̄раббха катхеси. косалара̄джасса хи пита̄ маха̄косало бимбиса̄раран̃н̃о дхӣтарам̣ дадама̄но дхӣту нха̄намӯлам̣ ка̄сига̄макам̣ на̄ма ада̄си. са̄ аджа̄тасаттуна̄ питугха̄такакамме кате ран̃н̃о синехена начирассева ка̄ламака̄си. аджа̄тасатту ма̄тари ка̄лаката̄йапи там̣ га̄мам̣ бхун̃джатева. косалара̄джа̄ ‘‘питугха̄такасса чорасса мама куласантакам̣ га̄мам̣ на дасса̄мӣ’’ти тена саддхим̣ йуджджхати. када̄чи ма̄туласса джайо хоти, када̄чи бха̄гинеййасса. йада̄ пана аджа̄тасатту джина̄ти, тада̄ соманассаппатто ратхе дхаджам̣ усса̄петва̄ махантена йасена нагарам̣ пависати. йада̄ пана пара̄джайати, тада̄ доманассаппатто кан̃чи аджа̄на̄петва̄ва пависати. атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, аджа̄тасатту ма̄тулам̣ джинитва̄ туссати, пара̄джито доманассаппатто хотӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса джинитва̄ туссати, пара̄джито доманассаппатто хотӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто нӣламан̣д̣ӯкайонийам̣ ниббатти. тада̄ манусса̄ надӣкандара̄дӣсу таттха таттха маччхе гахан̣аттха̄йа кумӣна̄ни од̣д̣есум̣. екасмим̣ кумӣне бахӯ маччха̄ пависим̣су. атхеко удака̄сӣвисо маччхе кха̄данто там̣ кумӣнам̣ па̄виси, бахӯ маччха̄ екато хутва̄ там̣ кха̄данта̄ екалохитам̣ акам̣су. со пат̣исаран̣ам̣ апассанто маран̣абхайатаджджито кумӣнамукхена никкхамитва̄ ведана̄ппатто удакапарийанте нипаджджи. нӣламан̣д̣ӯкопи тасмим̣ кхан̣е уппатитва̄ кумӣнасӯламаттхаке нипанно хоти. а̄сӣвисо виниччхайат̣т̣ха̄нам̣ алабханто таттха нипаннам̣ там̣ дисва̄ ‘‘самма нӣламан̣д̣ӯка, имесам̣ маччха̄нам̣ кирийа̄ руччати туйха’’нти пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

177. ‘‘а̄сӣвисампи мам̣ сантам̣, павит̣т̣хам̣ кумина̄мукхам̣;

руччате харита̄ма̄та̄, йам̣ мам̣ кха̄данти маччхака̄’’ти.

таттха а̄сӣвисампи мам̣ сантанти мам̣ а̄гатависам̣ сама̄нам̣. руччате харита̄ма̄та̄, йам̣ мам̣ кха̄данти маччхака̄ти етам̣ тава руччати харитаман̣д̣ӯкапутта̄ти вадати.

атха нам̣ харитаман̣д̣ӯко ‘‘а̄ма, самма, руччатӣ’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘саче твампи тава падесам̣ а̄гате маччхе кха̄даси, маччха̄пи аттано падесам̣ а̄гатам̣ там̣ кха̄данти, аттано висайе падесе гочарабхӯмийам̣ абалава̄ на̄ма наттхӣ’’ти ватва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

178. ‘‘вилумпатева пурисо, йа̄васса упакаппати;

йада̄ чан̃н̃е вилумпанти, со вилутто вилумпатӣ’’ти.

таттха вилумпатева пурисо, йа̄васса упакаппатӣти йа̄ва асса пурисасса иссарийам̣ упакаппати иджджхати паваттати, та̄ва со ан̃н̃ам̣ вилумпатийева. ‘‘йа̄ва со упакаппатӣ’’типи па̄т̣хо, йаттакам̣ ка̄лам̣ со пурисо саккоти вилумпитунти аттхо. йада̄ чан̃н̃е вилумпантӣти йада̄ ча ан̃н̃е иссара̄ хутва̄ вилумпанти. со вилутто вилумпатӣти атха со вилумпако ан̃н̃ехи вилумпати. ‘‘вилумпате’’типи па̄т̣хо, айамеваттхо. ‘‘вилумпана’’нтипи пат̣ханти, тассаттхо на самети. евам̣ ‘‘вилумпако пуна вилумпам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти бодхисаттена ад̣д̣е виниччхите удака̄сӣвисасса дуббалабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘пачча̄миттам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти маччхаган̣а̄ кумӣнамукха̄ никкхамитва̄ таттхева нам̣ джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ паккамум̣.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ удака̄сӣвисо аджа̄тасатту ахоси, нӣламан̣д̣ӯко пана ахамева ахоси’’нти.

харитаман̣д̣ӯкаджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.

[240] 10. маха̄пин̇галаджа̄такаван̣н̣ана̄

саббо джаноти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто девадаттам̣ а̄раббха катхеси. девадатте саттхари а̄гха̄там̣ бандхитва̄ навама̄саччайена джетаванадва̄ракот̣т̣хаке патхавийам̣ нимугге джетаванава̄сино ча сакаларат̣т̣хава̄сино ча ‘‘буддхапат̣икан̣т̣ако девадатто патхавийа̄ гилито, нихатапачча̄митто да̄ни самма̄самбуддхо джа̄то’’ти тут̣т̣хахат̣т̣ха̄ ахесум̣. тесам̣ катхам̣ сутва̄ парампарагхосена сакаладжамбудӣпава̄сино йаккхабхӯтадеваган̣а̄ ча тут̣т̣хахат̣т̣ха̄ ева ахесум̣. атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, девадатте патхавийам̣ нимугге ‘буддхапат̣икан̣т̣ако девадатто патхавийа̄ гилито’ти маха̄джано аттамано джа̄то’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева девадатте мате маха̄джано туссати чева хасати ча, пуббепи тусси чева хаси ча̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ маха̄пин̇гало на̄ма ра̄джа̄ адхаммена висамена раджджам̣ ка̄реси, чханда̄дивасена па̄пакамма̄ни каронто дан̣д̣абалиджан̇гхакаха̄пан̣а̄диггахан̣ена уччхуйанте уччхум̣ вийа маха̄джанам̣ пӣл̣еси каккхал̣о пхарусо са̄хасико, паресу ануддайа̄маттампи на̄масса наттхи, гехе иттхӣнампи путтадхӣта̄нампи амаччабра̄хман̣агахапатика̄дӣнампи аппийо амана̄по, аккхимхи патитараджам̣ вийа, бхаттапин̣д̣е саккхара̄ вийа, пан̣хим̣ виджджхитва̄ павит̣т̣хакан̣т̣ако вийа ча ахоси. тада̄ бодхисатто маха̄пин̇галасса путто хутва̄ ниббатти. маха̄пин̇гало дӣгхараттам̣ раджджам̣ ка̄ретва̄ ка̄ламака̄си. тасмим̣ ка̄лакате сакалаба̄ра̄н̣асива̄сино хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ маха̄хаситам̣ хаситва̄ да̄рӯнам̣ сакат̣асахассена маха̄пин̇галам̣ джха̄петва̄ анекехи гхат̣асахассехи а̄л̣а̄ханам̣ нибба̄петва̄ бодхисаттам̣ радждже абхисин̃читва̄ ‘‘дхаммико но ра̄джа̄ ладдхо’’ти хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ нагаре уссавабхерим̣ чара̄петва̄ самусситадхаджапат̣а̄кам̣ нагарам̣ алан̇каритва̄ два̄ре два̄ре ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ виппакин̣н̣ала̄джакусумаман̣д̣итаталесу алан̇катаман̣д̣апесу нисӣдитва̄ кха̄дим̣су чева пивим̣су ча.

бодхисаттопи алан̇кате маха̄тале самусситасетаччхаттасса паллан̇каварасса маджджхе маха̄йасам̣ анубхаванто нисӣди. амачча̄ ча бра̄хман̣агахапатират̣т̣хикадова̄рика̄дайо ча ра̄джа̄нам̣ парива̄ретва̄ ат̣т̣хам̣су. атхеко дова̄рико на̄тидӯре т̣хатва̄ ассасанто пассасанто пароди. бодхисатто там̣ дисва̄ ‘‘самма дова̄рика, мама питари ка̄лакате саббе тут̣т̣хапахат̣т̣ха̄ уссавам̣ кӣл̣анта̄ вичаранти, твам̣ пана родама̄но т̣хито, ким̣ ну кхо мама пита̄ тавева пийо ахоси мана̄по’’ти пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

179. ‘‘саббо джано хим̣сито пин̇галена, тасмим̣ мате паччайа̄ ведайанти;

пийо ну те а̄си акан̣ханетто, касма̄ ну твам̣ родаси два̄рапа̄ла̄’’ти.

таттха хим̣ситоти на̄наппака̄рехи дан̣д̣абалиа̄дӣхи пӣл̣ито. пин̇галена̄ти пин̇галаккхена. тасса кира двепи аккхӣни ниббиддхапин̇гала̄ни бил̣а̄раккхиван̣н̣а̄ни ахесум̣, теневасса ‘‘пин̇гало’’ти на̄мам̣ акам̣су. паччайа̄ ведайантӣти пӣтийо паведайанти. акан̣ханеттоти пин̇галанетто. касма̄ ну тванти кена ну ка̄ран̣ена твам̣ родаси. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘касма̄ тува’’нти па̄т̣хо.

со тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘на̄хам̣, маха̄ра̄джа, ‘маха̄пин̇гало мато’ти сокена рода̄ми, сӣсасса ме сукхам̣ джа̄там̣. пин̇галара̄джа̄ хи па̄са̄да̄ отаранто ча а̄роханто ча камма̄рамут̣т̣хика̄йа пахаранто вийа майхам̣ сӣсе ат̣т̣хат̣т̣ха кхат̣аке дети, со паралокам̣ гантва̄пи мама сӣсе дадама̄но вийа нирайапа̄ла̄нампи йамассапи сӣле кхат̣аке дассати, атха нам̣ те ‘ативийа айам̣ амхе ба̄дхатӣ’ти пуна идхева а̄нетва̄ виссаджджеййум̣, атха ме со пунапи сӣсе кхат̣аке дадеййа̄ти бхайена̄хам̣ рода̄мӣ’’ти имаматтхам̣ пака̄сенто дутийам̣ га̄тхама̄ха –

180. ‘‘на ме пийо а̄си акан̣ханетто, бха̄йа̄ми пачча̄гамана̄йа тасса;

ито гато хим̣сеййа маччура̄джам̣, со хим̣сито а̄неййа пуна идха̄’’ти.

атха нам̣ бодхисатто ‘‘со ра̄джа̄ да̄рӯнам̣ ва̄хасахассена дад̣д̣хо удакагхат̣асатехи ситто, са̄писса а̄л̣а̄ханабхӯми самантато кхата̄, пакатийа̄пи ча паралокам̣ гата̄ на̄ма ан̃н̃аттха гативаса̄ пуна тенева сарӣрена на̄гаччханти, ма̄ твам̣ бха̄йӣ’’ти там̣ самасса̄сенто имам̣ га̄тхама̄ха –

181. ‘‘дад̣д̣хо ва̄хасахассехи, ситто гхат̣асатехи со;

париккхата̄ ча са̄ бхӯми, ма̄ бха̄йи на̄гамиссатӣ’’ти.

тато пат̣т̣ха̄йа дова̄рико асса̄сам̣ пат̣илабхи. бодхисатто дхаммена раджджам̣ ка̄ретва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ маха̄пин̇гало девадатто ахоси, путто пана ахамева ахоси’’нти.

маха̄пин̇галаджа̄такаван̣н̣ана̄ дасама̄.

упа̄ханавагго навамо.

тассудда̄нам̣ –

упа̄ханам̣ вӣн̣а̄тхӯн̣ам̣, викан̣н̣акам̣ асита̄бху;

ваччханакхам̣ бакан̃чева, са̄кетан̃ча екападам̣;

харитама̄ту пин̇галам̣.