2. дуканипа̄то
1. дал̣хавагго
[151] 1. ра̄джова̄даджа̄такаван̣н̣ана̄
дал̣хам̣ дал̣хасса кхипатӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ра̄джова̄дам̣ а̄раббха катхеси. со тесакун̣аджа̄таке (джа̄. 2.17.1 а̄дайо) а̄ви бхависсати. екасмим̣ пана дивасе косалара̄джа̄ екам̣ агатигатам̣ дуббиниччхайам̣ ад̣д̣ам̣ виниччхинитва̄ бхуттапа̄тара̄со аллахаттхова алан̇катаратхам̣ абхируйха саттху сантикам̣ гантва̄ пхуллападумасассирикесу па̄десу нипатитва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. атха нам̣ саттха̄ етадавоча – ‘‘ханда куто ну твам̣, маха̄ра̄джа, а̄гаччхаси дива̄ дивасса̄’’ти. ‘‘бханте, аджджа екам̣ агатигатам̣ дуббиниччхайам̣ ад̣д̣ам̣ виниччхинанто ока̄сам̣ алабхитва̄ ида̄ни там̣ тӣретва̄ бхун̃джитва̄ аллахаттхова тумха̄кам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатомхӣ’’ти. саттха̄ ‘‘маха̄ра̄джа, дхаммена самена ад̣д̣авиниччхайам̣ на̄ма кусалам̣, саггамагго еса. аначчхарийам̣ кхо панетам̣, йам̣ тумхе ма̄дисасса саббан̃н̃убуддхасса сантика̄ ова̄дам̣ лабхама̄на̄ дхаммена самена ад̣д̣ам̣ виниччхинеййа̄тха. етадева аччхарийам̣, йам̣ пуббе ра̄джа̄но асаббан̃н̃ӯнампи пан̣д̣ита̄нам̣ вачанам̣ сутва̄ дхаммена самена ад̣д̣ам̣ виниччхинанта̄ чатта̄ри агатигамана̄ни ваджджетва̄ даса ра̄джадхамме акопетва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ретва̄ саггапурам̣ пӯрайама̄на̄ агамим̣сӯ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса аггамахесийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ ладдхагаббхапариха̄ро соттхина̄ ма̄тукуччхимха̄ никкхами. на̄маггахан̣адивасе панасса ‘‘брахмадаттакума̄ро’’твева на̄мам̣ акам̣су. со анупуббена вайаппатто сол̣асавассака̄ле таккасилам̣ гантва̄ саббасиппесу ниппхаттим̣ патва̄ питу аччайена радждже патит̣т̣ха̄йа дхаммена самена раджджам̣ ка̄реси, чханда̄дивасена агантва̄ виниччхайам̣ ануса̄си. тасмим̣ евам̣ дхаммена раджджам̣ ка̄ренте амачча̄пи дхамменева воха̄рам̣ виниччхиним̣су. воха̄ресу дхаммена виниччхайама̄несу кӯт̣ад̣д̣ака̄рака̄ на̄ма на̄хесум̣, тесам̣ абха̄ва̄ ад̣д̣аттха̄йа ра̄джан̇ган̣е упараво паччхиджджи. амачча̄ дивасампи виниччхайат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ кан̃чи виниччхайаттха̄йа а̄гаччхантам̣ адисва̄ ут̣т̣ха̄йа паккаманти, виниччхайат̣т̣ха̄нам̣ чхад̣д̣етаббабха̄вам̣ па̄пун̣и.
бодхисатто чинтеси – ‘‘майи дхаммена раджджам̣ ка̄ренте виниччхайат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччханта̄ на̄ма наттхи, упараво паччхиджджи, виниччхайат̣т̣ха̄нам̣ чхад̣д̣етаббабха̄вам̣ паттам̣, ида̄ни майа̄ аттано агун̣ам̣ парийеситум̣ ват̣т̣ати ‘айам̣ на̄ма ме агун̣о’ти сутва̄ там̣ паха̄йа гун̣есуйева ваттисса̄мӣ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа ‘‘аттхи ну кхо ме кочи агун̣ава̄дӣ’’ти паригган̣ханто антовал̣ан̃джака̄нам̣ антаре кан̃чи агун̣ава̄дим̣ адисва̄ аттано гун̣акатхамева сутва̄ ‘‘ете майхам̣ бхайена̄пи агун̣ам̣ аватва̄ гун̣амева вадеййу’’нти бахивал̣ан̃джанаке паригган̣ханто таттха̄пи адисва̄ антонагаре паригган̣хи. бахинагаре чатӯсу два̄ресу чатуга̄маке паригган̣хи. таттха̄пи кан̃чи агун̣ава̄дим̣ адисва̄ аттано гун̣акатхамева сутва̄ ‘‘джанападам̣ паригган̣хисса̄мӣ’’ти амачче раджджам̣ пат̣иччха̄петва̄ ратхам̣ а̄руйха са̄ратхимева гахетва̄ ан̃н̃а̄такавесена нагара̄ никкхамитва̄ джанападам̣ паригган̣хама̄но йа̄ва паччантабхӯмим̣ гантва̄ кан̃чи агун̣ава̄дим̣ адисва̄ аттано гун̣акатхамева сутва̄ паччантасӣмато маха̄маггена нагара̄бхимукхойева ниватти.
тасмим̣ пана ка̄ле баллико на̄ма косалара̄джа̄пи дхаммена раджджам̣ ка̄ренто агун̣акатхам̣ гавесанто хутва̄ антовал̣ан̃джака̄дӣсу агун̣ава̄дим̣ адисва̄ аттано гун̣акатхамева сутва̄ джанападам̣ паригган̣ханто там̣ падесам̣ агама̄си. те убхопи екасмим̣ ниннат̣т̣ха̄не сакат̣амагге абхимукха̄ ахесум̣, ратхасса уккаманат̣т̣ха̄нам̣ наттхи. атха балликаран̃н̃о са̄ратхи ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о са̄ратхим̣ ‘‘тава ратхам̣ уккама̄пехӣ’’ти а̄ха. сопи ‘‘амбхо са̄ратхи, тава ратхам̣ уккама̄пехи, имасмим̣ ратхе ба̄ра̄н̣асираджджаса̄мико брахмадаттамаха̄ра̄джа̄ нисинно’’ти а̄ха. итаропи нам̣ ‘‘амбхо са̄ратхи, имасмим̣ ратхе косалараджджаса̄мико балликамаха̄ра̄джа̄ нисинно, тава ратхам̣ уккама̄петва̄ амха̄кам̣ ран̃н̃о ратхасса ока̄сам̣ дехӣ’’ти а̄ха. ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о са̄ратхи ‘‘айампи кира ра̄джа̄йева, ким̣ ну кхо ка̄табба’’нти чинтенто ‘‘аттхесо упа̄йо’’ти вайам̣ пуччхитва̄ ‘‘дахарасса ратхам̣ уккама̄петва̄ махаллакасса ока̄сам̣ да̄песса̄мӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ там̣ са̄ратхим̣ косаларан̃н̃о вайам̣ пуччхитва̄ паригган̣ханто убхиннампи сама̄навайабха̄вам̣ н̃атва̄ раджджапарима̄н̣ам̣ балам̣ дханам̣ йасам̣ джа̄тим̣ готтам̣ кулападесанти саббам̣ пуччхитва̄ ‘‘убхопи тийоджанасатикасса раджджасса са̄мино сама̄набаладханайасаджа̄тиготтакулападеса̄’’ти н̃атва̄ ‘‘сӣлавантасса ока̄сам̣ дасса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘бхо са̄ратхи, тумха̄кам̣ ран̃н̃о сӣла̄ча̄ро кӣдисо’’ти пуччхи. со ‘‘айан̃ча айан̃ча амха̄кам̣ ран̃н̃о сӣла̄ча̄ро’’ти аттано ран̃н̃о агун̣амева гун̣ато пака̄сенто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
1. ‘‘дал̣хам̣ дал̣хасса кхипати, баллико мудуна̄ мудум̣;
са̄дхумпи са̄дхуна̄ джети, аса̄дхумпи аса̄дхуна̄;
ета̄дисо айам̣ ра̄джа̄, магга̄ уййа̄хи са̄ратхӣ’’ти.
таттха дал̣хам̣ дал̣хасса кхипатӣти йо дал̣хо хоти балавадал̣хена паха̄рена ва̄ вачанена ва̄ джинитаббо, тасса дал̣хамева паха̄рам̣ ва̄ вачанам̣ ва̄ кхипати. евам̣ дал̣хова хутва̄ там̣ джина̄тӣти дассети. балликоти тасса ран̃н̃о на̄мам̣. мудуна̄ мудунти мудупуггалам̣ сайампи муду хутва̄ мудуна̄ва упа̄йена джина̄ти. са̄дхумпи са̄дхуна̄ джетӣти йе са̄дхӯ саппуриса̄, те сайампи са̄дху хутва̄ са̄дхуна̄ва упа̄йена джина̄ти. аса̄дхумпи аса̄дхуна̄ти йе пана аса̄дхӯ, те сайампи аса̄дху хутва̄ аса̄дхуна̄ва упа̄йена джина̄тӣти дассети. ета̄дисо айам̣ ра̄джа̄ти айам̣ амха̄кам̣ косалара̄джа̄ сӣла̄ча̄рена еварӯпо. магга̄ уййа̄хи са̄ратхӣти аттано ратхам̣ магга̄ уккама̄петва̄ уййа̄хи, уппатхена йа̄хи, амха̄кам̣ ран̃н̃о маггам̣ дехӣти вадати.
атха нам̣ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о са̄ратхи ‘‘амбхо, ким̣ пана тайа̄ аттано ран̃н̃о гун̣акатха̄ катхита̄’’ти ватва̄ ‘‘а̄ма̄’’ти вутте ‘‘йади пана ете гун̣а̄ти вадаси, агун̣а̄ пана кӣдисӣ’’ти ватва̄ ‘‘ете та̄ва агун̣а̄ хонту, тумха̄кам̣ пана ран̃н̃о кӣдисо гун̣о’’ти вутте ‘‘тена хи сун̣а̄хӣ’’ти дутийам̣ га̄тхама̄ха –
2. ‘‘аккодхена джине кодхам̣, аса̄дхум̣ са̄дхуна̄ джине;
джине кадарийам̣ да̄нена, саччена̄ликава̄динам̣;
ета̄дисо айам̣ ра̄джа̄, магга̄ уййа̄хи са̄ратхӣ’’ти.
таттха ета̄дисоти етехи ‘‘аккодхена джине кодха’’нтиа̄дивасена вуттехи гун̣ехи саманна̄гато. айан̃хи куддхам̣ пуггалам̣ сайам̣ аккодхо хутва̄ аккодхена джина̄ти, аса̄дхум̣ пана сайам̣ са̄дху хутва̄ са̄дхуна̄ва упа̄йена джина̄ти, кадарийам̣ тхаддхамаччхарим̣ сайам̣ да̄йако хутва̄ да̄нена джина̄ти. саччена̄ликава̄динанти муса̄ва̄дим̣ сайам̣ саччава̄дӣ хутва̄ саччена джина̄ти. магга̄ уййа̄хи са̄ратхӣти, самма са̄ратхи, маггато апагаччха. евам̣видхасӣла̄ча̄рагун̣айуттасса амха̄кам̣ ран̃н̃о маггам̣ дехи, амха̄кам̣ ра̄джа̄ маггасса ануччхавикоти.
евам̣ вутте балликара̄джа̄ ча са̄ратхи ча убхопи ратха̄ отаритва̄ ассе мочетва̄ ратхам̣ апанетва̄ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о маггам̣ адам̣су. ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ балликаран̃н̃о ‘‘ран̃н̃а̄ на̄ма идан̃чидан̃ча ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ова̄дам̣ датва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ джӣвитапарийоса̄не саггапурам̣ пӯреси. балликара̄джа̄пи тасса ова̄дам̣ гахетва̄ джанападам̣ париггахетва̄ аттано агун̣ава̄дим̣ адисва̄ва саканагарам̣ гантва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ джӣвитапарийоса̄не саггапурамева пӯреси.
саттха̄ косалара̄джасса ова̄даттха̄йа имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ балликаран̃н̃о са̄ратхи моггалла̄но ахоси, балликара̄джа̄ а̄нандо, ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о са̄ратхи са̄рипутто, ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
ра̄джова̄даджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[152] 2. син̇га̄ладжа̄такаван̣н̣ана̄
асамеккхитакаммантанти идам̣ саттха̄ кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣ вихаранто веса̄лива̄сикам̣ екам̣ нха̄питапуттам̣ а̄раббха катхеси. тасса кира пита̄ ра̄джӯнам̣ ра̄джородха̄нам̣ ра̄джакума̄ра̄нам̣ ра̄джакума̄рика̄нан̃ча массукаран̣акесасан̣т̣хапанаат̣т̣хападат̣т̣хапана̄дӣни саббакичча̄ни кароти саддхо пасанно тисаран̣агато сама̄диннапан̃часӣло, антарантаре саттху дхаммам̣ сун̣анто ка̄лам̣ вӣтина̄мети. со екасмим̣ дивасе ра̄джанивесане каммам̣ ка̄тум̣ гаччханто аттано путтам̣ гахетва̄ гато. со таттха екам̣ деваччхара̄пат̣ибха̄гам̣ алан̇катапат̣ийаттам̣ личчхавикума̄рикам̣ дисва̄ килесавасена пат̣ибаддхачитто хутва̄ питара̄ саддхим̣ ра̄джанивесана̄ никкхамитва̄ ‘‘етам̣ кума̄рикам̣ лабхама̄но джӣвисса̄ми, алабхама̄насса ме еттхева маран̣а’’нти а̄ха̄рупаччхедам̣ катва̄ ман̃чакам̣ париссаджитва̄ нипаджджи.
атха нам̣ пита̄ упасан̇камитва̄ ‘‘та̄та, аваттхумхи чхандара̄гам̣ ма̄ кари, хӣнаджаччо твам̣ нха̄питапутто, личчхавикума̄рика̄ кхаттийадхӣта̄ джа̄тисампанна̄, на са̄ туйхам̣ ануччхавика̄, ан̃н̃ам̣ те джа̄тиготтехи садисам̣ кума̄рикам̣ а̄несса̄мӣ’’ти а̄ха. со питу катхам̣ на ган̣хи. атха нам̣ ма̄та̄ бха̄та̄ бхагинӣ чӯл̣апита̄ чӯл̣ама̄та̄ти саббепи н̃а̄така̄ чева миттасухаджджа̄ ча саннипатитва̄ сан̃н̃а̄пента̄пи сан̃н̃а̄петум̣ на̄саккхим̣су. со таттхева сусситва̄ парисусситва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣и. атхасса пита̄ сарӣракиччапетакичча̄ни катва̄ танусоко ‘‘саттха̄рам̣ вандисса̄мӣ’’ти бахум̣ гандхама̄ла̄вилепанам̣ гахетва̄ маха̄ванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ пӯджетва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинно ‘‘ким̣ ну кхо, упа̄сака, бахӯни диваса̄ни на диссасӣ’’ти вутте таматтхам̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘на кхо, упа̄сака, ида̄нева тава путто аваттхусмим̣ чхандара̄гам̣ уппа̄детва̄ вина̄сам̣ па̄пун̣и, пуббепи паттойева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто химавантападесе сӣхайонийам̣ ниббатти. тасса чха канит̣т̣хабха̄таро ека̄ ча бхагинӣ ахоси, саббепи кан̃чанагуха̄йам̣ васанти. тасса̄ пана гуха̄йа авидӯре раджатапаббате ека̄ пхаликагуха̄ аттхи, таттхеко син̇га̄ло васати. апарабха̄ге сӣха̄нам̣ ма̄та̄питаро ка̄ламакам̣су. те бхагиним̣ сӣхапотикам̣ кан̃чанагуха̄йам̣ т̣хапетва̄ гочара̄йа паккамитва̄ мам̣сам̣ а̄харитва̄ тасса̄ денти. со син̇га̄ло там̣ сӣхапотикам̣ дисва̄ пат̣ибаддхачитто ахоси. тасса̄ пана ма̄та̄питӯнам̣ дхарама̄нака̄ле ока̄сам̣ на̄латтха, со саттаннампи тесам̣ гочара̄йа паккантака̄ле пхаликагуха̄йа отаритва̄ кан̃чанагуха̄йа два̄рам̣ гантва̄ сӣхапотика̄йа пурато лока̄мисапат̣исам̣йуттам̣ еварӯпам̣ рахассакатхам̣ катхеси – ‘‘сӣхапотике, ахампи чатуппадо, твампи чатуппада̄, твам̣ ме паджа̄патӣ хохи, ахам̣ те пати бхависса̄ми, те майам̣ самагга̄ саммодама̄на̄ васисса̄ма, твам̣ ито пат̣т̣ха̄йа мам̣ килесавасена сан̇ган̣ха̄хӣ’’ти. са̄ тасса вачанам̣ сутва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ син̇га̄ло чатуппада̄нам̣ антаре хӣно пат̣икут̣т̣хо чан̣д̣а̄ласадисо, майам̣ уттамара̄джакуласаммата̄, еса кхо майа̄ саддхим̣ асаббхим̣ анануччхавикам̣ катхам̣ катхети, ахам̣ еварӯпам̣ катхам̣ сутва̄ джӣвитена ким̣ карисса̄ми, на̄са̄ва̄там̣ саннируджджхитва̄ марисса̄мӣ’’ти. атхасса̄ етадахоси – ‘‘майхам̣ евамева маран̣ам̣ айуттам̣, бха̄тика̄ та̄ва ме а̄гаччханту, тесам̣ катхетва̄ марисса̄мӣ’’ти. син̇га̄лопи тасса̄ сантика̄ пат̣ивачанам̣ алабхитва̄ ‘‘ида̄ни еса̄ майхам̣ куджджхатӣ’’ти доманассаппатто пхаликагуха̄йам̣ пависитва̄ нипаджджи.
атхеко сӣхапотако махим̣сава̄ран̣а̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ вадхитва̄ мам̣сам̣ кха̄дитва̄ бхагинийа̄ бха̄гам̣ а̄харитва̄ ‘‘амма, мам̣сам̣ кха̄дассӯ’’ти а̄ха. ‘‘бха̄тика, на̄хам̣ мам̣сам̣ кха̄да̄ми, марисса̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? са̄ там̣ паваттим̣ а̄чиккхи. ‘‘ида̄ни кахам̣ со син̇га̄ло’’ти ча вутте пхаликагуха̄йам̣ нипаннам̣ син̇га̄лам̣ ‘‘а̄ка̄се нипанно’’ти ман̃н̃ама̄на̄ ‘‘бха̄тика, ким̣ на пассаси, есо раджатапаббате а̄ка̄се нипанно’’ти. сӣхапотако тасса пхаликагуха̄йам̣ нипаннабха̄вам̣ аджа̄нанто ‘‘а̄ка̄се нипанно’’ти сан̃н̃ӣ хутва̄ ‘‘ма̄ресса̄ми на’’нти сӣхавегена паккхандитва̄ пхаликагухам̣ хадайенева пахари. со хадайена пхалитена таттхева джӣвитаккхайам̣ патва̄ паббатапа̄де пати. атха̄паро а̄гаччхи, са̄ тассапи татхева катхеси. сопи татхева катва̄ джӣвитаккхайам̣ патва̄ паббатапа̄де пати.
евам̣ чхасупи бха̄тикесу матесу саббапаччха̄ бодхисатто а̄гаччхи. са̄ тассапи там̣ ка̄ран̣ам̣ а̄рочетва̄ ‘‘ида̄ни со кухи’’нти вутте ‘‘есо раджатапаббатаматтхаке а̄ка̄се нипанно’’ти а̄ха. бодхисатто чинтеси – ‘‘син̇га̄ла̄нам̣ а̄ка̄се патит̣т̣ха̄ на̄ма наттхи, пхаликагуха̄йам̣ нипаннако бхависсатӣ’’ти. со паббатапа̄дам̣ отаритва̄ чха бха̄тике мате дисва̄ ‘‘име аттано ба̄лата̄йа паригган̣ханапан̃н̃а̄йа абха̄вена пхаликагухабха̄вам̣ аджа̄нитва̄ хадайена пахаритва̄ мата̄ бхависсанти, асамеккхитва̄ атитуритам̣ каронта̄нам̣ каммам̣ на̄ма еварӯпам̣ хотӣ’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
3. ‘‘асамеккхитакаммантам̣, турита̄бхинипа̄тинам̣;
са̄ни камма̄ни таппенти, ун̣хам̣ваджджхохитам̣ мукхе’’ти.
таттха асамеккхитакаммантам̣, турита̄бхинипа̄тинанти йо пуггало йам̣ каммам̣ каттука̄мо хоти, таттха досам̣ асамеккхитва̄ анупадха̄ретва̄ турито хутва̄ вегенева там̣ каммам̣ ка̄тум̣ абхинипатати паккхандати пат̣ипаджджати, там̣ асамеккхитакаммантам̣ турита̄бхинипа̄тинам̣ евам̣ са̄ни камма̄ни таппенти, соченти киламенти. йатха̄ ким̣? ун̣хам̣ваджджхохитам̣ мукхети, йатха̄ бхун̃джантена ‘‘идам̣ сӣталам̣ идам̣ ун̣ха’’нти анупадха̄ретва̄ ун̣хам̣ аджджхохаран̣ӣйам̣ мукхе аджджхохаритам̣ т̣хапитам̣ мукхампи кан̣т̣хампи куччхимпи дахати сочети киламети, евам̣ татха̄рӯпам̣ пуггалам̣ са̄ни камма̄ни таппенти.
ити со сӣхо имам̣ га̄тхам̣ ватва̄ ‘‘мама бха̄тика̄ анупа̄йакусалата̄йа ‘син̇га̄лам̣ ма̄ресса̄ма̄’ти ативегена паккхандитва̄ сайам̣ мата̄, ахам̣ пана еварӯпам̣ акатва̄ син̇га̄ласса пхаликагуха̄йам̣ нипаннассева хадайам̣ пха̄лесса̄мӣ’’ти син̇га̄ласса а̄роханаороханамаггам̣ саллаккхетва̄ тадабхимукхо хутва̄ тиккхаттум̣ сӣхана̄дам̣ нади, патхавийа̄ саддхим̣ а̄ка̄сам̣ еканинна̄дам̣ ахоси. син̇га̄ласса пхаликагуха̄йам̣ нипаннассева сӣтатаситасса хадайам̣ пхали, со таттхева джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣и.
саттха̄ ‘‘евам̣ со син̇га̄ло сӣхана̄дам̣ сутва̄ джӣвитаккхайам̣ патто’’ти ватва̄ абхисамбуддхо хутва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
4. ‘‘сӣхо ча сӣхана̄дена, даддарам̣ абхина̄дайи;
сутва̄ сӣхасса ниггхосам̣, син̇га̄ло даддаре васам̣;
бхӣто санта̄сама̄па̄ди, хадайан̃часса аппхалӣ’’ти.
таттха сӣхоти чатта̄ро сӣха̄ – тин̣асӣхо, пан̣д̣усӣхо, ка̄л̣асӣхо, сураттахаттхапа̄до кесарасӣхоти. тесу кесарасӣхо идха адхиппето. даддарам̣ абхина̄дайӣти тена асанипа̄тасаддасадисена бхераватарена сӣхана̄дена там̣ раджатапаббатам̣ абхина̄дайи еканинна̄дам̣ ака̄си. даддаре васанти пхаликамиссаке раджатапаббате васанто. бхӣто санта̄сама̄па̄дӣти маран̣абхайена бхӣто читтутра̄сам̣ а̄па̄ди. хадайан̃часса аппхалӣти тена часса бхайена хадайам̣ пхалӣти.
евам̣ сӣхо син̇га̄лам̣ джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ бха̄таро екасмим̣ т̣ха̄не пат̣иччха̄детва̄ тесам̣ матабха̄вам̣ бхагинийа̄ а̄чиккхитва̄ там̣ самасса̄сетва̄ йа̄ваджӣвам̣ кан̃чанагуха̄йам̣ васитва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не упа̄сако сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ син̇га̄ло нха̄питапутто ахоси, сӣхапотика̄ личчхавикума̄рика̄, чха канит̣т̣хабха̄таро ан̃н̃атаратхера̄ ахесум̣, джет̣т̣хабха̄тикасӣхо пана ахамева ахоси’’нти.
син̇га̄ладжа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[153] 3. сӯкараджа̄такаван̣н̣ана̄
чатуппадо ахам̣, самма̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ махаллакаттхерам̣ а̄раббха катхеси. екасмин̃хи дивасе раттим̣ дхаммассаване ваттама̄не саттхари гандхакут̣идва̄ре раман̣ӣйе сопа̄напхалаке т̣хатва̄ бхиккхусан̇гхасса сугатова̄дам̣ датва̄ гандхакут̣им̣ павит̣т̣хе дхаммасена̄пати саттха̄рам̣ вандитва̄ аттано паривен̣ам̣ агама̄си. маха̄моггалла̄нопи паривен̣амева гантва̄ мухуттам̣ виссамитва̄ тхерасса сантикам̣ а̄гантва̄ пан̃хам̣ пуччхи, пуччхитапуччхитам̣ дхаммасена̄пати гаганатале пун̣н̣ачандам̣ ут̣т̣ха̄пенто вийа виссаджджетва̄ па̄кат̣амака̄си. чатассопи париса̄ дхаммам̣ сун̣ама̄на̄ нисӣдим̣су. таттхеко махаллакаттхеро чинтеси – ‘‘сача̄хам̣ имисса̄ париса̄йа маджджхе са̄рипуттам̣ а̄лул̣енто пан̃хам̣ пуччхисса̄ми, айам̣ ме париса̄ ‘бахуссуто айа’нти н̃атва̄ сакка̄расамма̄нам̣ кариссатӣ’’ти парисантара̄ ут̣т̣ха̄йа тхерам̣ упасан̇камитва̄ екамантам̣ т̣хатва̄ ‘‘а̄вусо са̄рипутта, майампи там̣ екам̣ пан̃хам̣ пуччха̄ма, амха̄кампи ока̄сам̣ карохи, дехи ме виниччхайам̣ а̄ведхика̄йа ва̄ ниведхика̄йа ва̄ ниггахе ва̄ паггахе ва̄ висесе ва̄ пат̣ивисесе ва̄’’ти а̄ха. тхеро там̣ олокетва̄ ‘‘айам̣ махаллако иччха̄ча̄ре т̣хито туччхо на кин̃чи джа̄на̄тӣ’’ти тена саддхим̣ акатхетва̄ва ладжджама̄но бӣджаним̣ т̣хапетва̄ а̄сана̄ отаритва̄ паривен̣ам̣ па̄виси, моггалла̄наттхеропи аттано паривен̣амева агама̄си.
манусса̄ ут̣т̣ха̄йа ‘‘ган̣хатхетам̣ туччхамахаллакам̣, мадхурадхаммассаванам̣ но сотум̣ на ада̄сӣ’’ти анубандхим̣су. со пала̄йанто виха̄рапаччанте бхиннападара̄йа ваччакут̣ийа̄ патитва̄ гӯтхамаккхито ат̣т̣ха̄си. манусса̄ там̣ дисва̄ виппат̣иса̄рино хутва̄ саттху сантикам̣ агамам̣су. саттха̄ те дисва̄ ‘‘ким̣ упа̄сака̄ авела̄йа а̄гататтха̄’’ти пуччхи, манусса̄ таматтхам̣ а̄рочесум̣. саттха̄ ‘‘на кхо упа̄сака̄ ида̄невеса махаллако уппила̄вито хутва̄ аттано балам̣ аджа̄нитва̄ маха̄балехи саддхим̣ пайоджетва̄ гӯтхамаккхито джа̄то, пуббепеса уппила̄вито хутва̄ аттано балам̣ аджа̄нитва̄ маха̄балехи саддхим̣ пайоджетва̄ гӯтхамаккхито ахосӣ’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сӣхо хутва̄ химавантападесе паббатагуха̄йа ва̄сам̣ каппеси. тасса̄ авидӯре екам̣ сарам̣ нисса̄йа бахӯ сӯкара̄ нива̄сам̣ каппесум̣. тамева сарам̣ нисса̄йа та̄паса̄пи пан̣н̣аса̄ла̄су ва̄сам̣ каппесум̣. атхекадивасам̣ сӣхо махим̣сава̄ран̣а̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ вадхитва̄ йа̄вадаттхам̣ мам̣сам̣ кха̄дитва̄ там̣ сарам̣ отаритва̄ па̄нӣйам̣ пивитва̄ уттари. тасмим̣ кхан̣е еко тхӯласӯкаро там̣ сарам̣ нисса̄йа гочарам̣ ган̣ха̄ти. сӣхо там̣ дисва̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ екадивасам̣ имам̣ кха̄дисса̄ми, мам̣ кхо пана дисва̄ пуна на а̄гаччхеййа̄’’ти тасса ана̄гаманабхайена сарато уттаритва̄ екена пассена гантум̣ а̄рабхи. сӯкаро олокетва̄ ‘‘еса мам̣ дисва̄ мама бхайена упагантум̣ асакконто бхайена пала̄йати, аджджа майа̄ имина̄ сӣхена саддхим̣ пайоджетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти сӣсам̣ уккхипитва̄ там̣ йуддхаттха̄йа авхайанто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
5. ‘‘чатуппадо ахам̣ самма, твампи самма чатуппадо;
ехи самма ниваттассу, ким̣ ну бхӣто пала̄йасӣ’’ти.
сӣхо тасса катхам̣ сутва̄ ‘‘самма сӯкара, аджджа амха̄кам̣ тайа̄ саддхим̣ сан̇га̄мо наттхи, ито пана саттаме дивасе имасмим̣йева т̣ха̄не сан̇га̄мо хотӯ’’ти ватва̄ пакка̄ми. сӯкаро ‘‘сӣхена саддхим̣ сан̇га̄месса̄мӣ’’ти хат̣т̣хапахат̣т̣хо там̣ паваттим̣ н̃а̄така̄нам̣ а̄рочеси. те тасса катхам̣ сутва̄ бхӣтатасита̄ ‘‘ида̄ни твам̣ саббепи амхе на̄сессаси, аттано балам̣ аджа̄нитва̄ сӣхена саддхим̣ сан̇га̄мам̣ каттука̄моти, сӣхо а̄гантва̄ саббепи амхе джӣвитаккхайам̣ па̄пессати, са̄хасикакаммам̣ ма̄ карӣ’’ти а̄хам̣су. сопи бхӣтатасито ‘‘ида̄ни ким̣ каромӣ’’ти пуччхи. сӯкара̄ ‘‘самма, твам̣ етесам̣ та̄паса̄нам̣ учча̄рабхӯмим̣ гантва̄ пӯтигӯтхе сатта диваса̄ни сарӣрам̣ париват̣т̣етва̄ суккха̄петва̄ саттаме дивасе сарӣрам̣ усса̄вабиндӯхи теметва̄ сӣхасса а̄гаманато пуриматарам̣ гантва̄ ва̄тайогам̣ н̃атва̄ упарива̄те тит̣т̣ха, сучиджа̄тико сӣхо тава сарӣрагандхам̣ гха̄йитва̄ туйхам̣ джайам̣ датва̄ гамиссатӣ’’ти а̄хам̣су. со татха̄ катва̄ саттаме дивасе таттха ат̣т̣ха̄си. сӣхо тасса сарӣрагандхам̣ гха̄йитва̄ гӯтхамаккхитабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘самма сӯкара, сундаро те лесо чинтито, саче твам̣ гӯтхамаккхито на̄бхависса, идхева там̣ джӣвитаккхайам̣ апа̄пессам̣, ида̄ни пана те сарӣрам̣ нева мукхена д̣ам̣ситум̣, на па̄дена пахаритум̣ сакка̄, джайам̣ те даммӣ’’ти ватва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
6. ‘‘асучи пӯтиломоси, дуггандхо ва̄си сӯкара;
саче йуджджитука̄моси, джайам̣ самма дада̄ми те’’ти.
таттха пӯтиломоти мӣл̣хамаккхитатта̄ дуггандхаломо. дуггандхо ва̄сӣти анит̣т̣хаджегуччхапат̣икӯлагандхо хутва̄ ва̄йаси. джайам̣, самма, дада̄ми тети ‘‘туйхам̣ джайам̣ деми, ахам̣ пара̄джито, гаччха тва’’нти ватва̄ сӣхо татова ниваттитва̄ гочарам̣ гахетва̄ саре па̄нӣйам̣ пивитва̄ паббатагухамева гато. сӯкаропи ‘‘сӣхо ме джито’’ти н̃а̄така̄нам̣ а̄рочеси. те бхӣтатасита̄ ‘‘пуна екадивасам̣ а̄гаччханто сӣхо саббева амхе джӣвитаккхайам̣ па̄пессатӣ’’ти пала̄йитва̄ ан̃н̃аттха агамам̣су.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ сӯкаро махаллако ахоси, сӣхо пана ахамева ахоси’’нти.
сӯкараджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[154] 4. урагаджа̄такаван̣н̣ана̄
идхӯрага̄нам̣ паваро павит̣т̣хоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто сен̣ибхан̣д̣анам̣ а̄раббха катхеси. косаларан̃н̃о кира севака̄ сен̣ипамукха̄ две маха̄матта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ дит̣т̣хат̣т̣ха̄не калахам̣ каронти, тесам̣ верибха̄во сакаланагаре па̄кат̣о джа̄то. те нева ра̄джа̄, на н̃а̄тимитта̄ самагге ка̄тум̣ саккхим̣су. атхекадивасам̣ саттха̄ паччӯсасамайе бодханеййабандхаве олокенто тесам̣ убхиннампи сота̄паттимаггасса упаниссайам̣ дисва̄ пунадивасе екакова са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ тесу екасса гехадва̄ре ат̣т̣ха̄си. со никкхамитва̄ паттам̣ гахетва̄ саттха̄рам̣ антонивесанам̣ павесетва̄ а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ нисӣда̄песи. саттха̄ нисӣдитва̄ тасса метта̄бха̄вана̄йа а̄нисам̣сам̣ катхетва̄ каллачиттатам̣ н̃атва̄ сачча̄ни пака̄сеси, со саччапарийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣хахи.
саттха̄ тасса сота̄паннабха̄вам̣ н̃атва̄ тамева паттам̣ га̄ха̄петва̄ ут̣т̣ха̄йа итарасса гехадва̄рам̣ агама̄си. сопи никкхамитва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ ‘‘пависатха, бханте’’ти гхарам̣ павесетва̄ нисӣда̄песи. итаропи паттам̣ гахетва̄ саттха̄ра̄ саддхим̣йева па̄виси. саттха̄ тасса ека̄даса метта̄нисам̣се ван̣н̣етва̄ каллачиттатам̣ н̃атва̄ сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не сопи сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ити те убхопи сота̄панна̄ хутва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аччайам̣ дассетва̄ кхама̄петва̄ самагга̄ саммодама̄на̄ екаджджха̄сайа̄ ахесум̣. там̣ дивасан̃н̃ева ча бхагавато саммукха̄ва екато бхун̃джим̣су. саттха̄ бхаттакиччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ виха̄рам̣ агама̄си. те бахӯни ма̄ла̄гандхавилепана̄ни чева саппимадхупха̄н̣ита̄дӣни ча а̄да̄йа саттха̄ра̄ саддхим̣йева никкхамим̣су. саттха̄ бхиккхусан̇гхена ватте дассите сугатова̄дам̣ датва̄ гандхакут̣им̣ па̄виси.
бхиккхӯ са̄йанхасамайе дхаммасабха̄йам̣ саттху гун̣акатхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, саттха̄ адантадамако, йе на̄ма две маха̄матте чирам̣ ва̄йамама̄нопи нева ра̄джа̄ самагге ка̄тум̣ саккхи, на н̃а̄тимитта̄дайо саккхим̣су, те екадивасенева татха̄гатена дамита̄’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева̄хам̣ име две джане самагге ака̄сим̣, пуббепете майа̄ самагга̄ ката̄йева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте ба̄ра̄н̣асийам̣ уссаве гхосите маха̄самаджджам̣ ахоси. бахӯ манусса̄ чева девана̄гасупан̣н̣а̄дайо ча самаджджадассанаттхам̣ саннипатим̣су. татрекасмим̣ т̣ха̄не еко на̄го ча супан̣н̣о ча самаджджам̣ пассама̄на̄ екато ат̣т̣хам̣су. на̄го супан̣н̣асса супан̣н̣абха̄вам̣ аджа̄нанто ам̣се хаттхам̣ т̣хапеси. супан̣н̣о ‘‘кена ме ам̣се хаттхо т̣хапито’’ти ниваттитва̄ олокенто на̄гам̣ сан̃джа̄ни. на̄гопи олокенто супан̣н̣ам̣ сан̃джа̄нитва̄ маран̣абхайатаджджито нагара̄ никкхамитва̄ надӣпит̣т̣хена пала̄йи. супан̣н̣опи ‘‘там̣ гахесса̄мӣ’’ти анубандхи. тасмим̣ самайе бодхисатто та̄пасо хутва̄ тасса̄ надийа̄ тӣре пан̣н̣аса̄ла̄йа васама̄но дива̄ даратхапат̣иппассамбханаттхам̣ удакаса̄т̣икам̣ нива̄сетва̄ ваккалам̣ бахи т̣хапетва̄ надим̣ отаритва̄ нха̄йати. на̄го ‘‘имам̣ паббаджитам̣ нисса̄йа джӣвитам̣ лабхисса̄мӣ’’ти пакативан̣н̣ам̣ виджахитва̄ ман̣иккхандхаван̣н̣ам̣ ма̄петва̄ ваккалантарам̣ па̄виси. супан̣н̣о анубандхама̄но там̣ таттха павит̣т̣хам̣ дисва̄ ваккале гарубха̄вена аггахетва̄ бодхисаттам̣ а̄мантетва̄ ‘‘бханте, ахам̣ чха̄то, тумха̄кам̣ ваккалам̣ ган̣хатха, имам̣ на̄гам̣ кха̄дисса̄мӣ’’ти имаматтхам̣ пака̄сетум̣ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
7. ‘‘идхӯрага̄нам̣ паваро павит̣т̣хо, селасса ван̣н̣ена памоккхамиччхам̣;
брахман̃ча ван̣н̣ам̣ апача̄йама̄но, бубхуккхито но витара̄ми бхотту’’нти.
таттха идхӯрага̄нам̣ паваро павит̣т̣хоти имасмим̣ ваккале урага̄нам̣ паваро на̄гара̄джа̄ павит̣т̣хо. селасса ван̣н̣ена̄ти ман̣иван̣н̣ена, ман̣иккхандхо хутва̄ павит̣т̣хоти аттхо. памоккхамиччханти мама сантика̄ моккхам̣ иччхама̄но. брахман̃ча ван̣н̣ам̣ апача̄йама̄ноти ахам̣ пана тумха̄кам̣ брахмаван̣н̣ам̣ сет̣т̣хаван̣н̣ам̣ пӯдженто гарум̣ каронто. бубхуккхито но витара̄ми бхоттунти етам̣ на̄гам̣ ваккалантарам̣ павит̣т̣хам̣ чха̄топи сама̄но бхаккхитум̣ на саккомӣти.
бодхисатто удаке т̣хитойева супан̣н̣ара̄джасса тхутим̣ катва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
8. ‘‘со брахмагутто чирамева джӣва, дибйа̄ ча те па̄тубхаванту бхаккха̄;
йо брахмаван̣н̣ам̣ апача̄йама̄но, бубхуккхито но витара̄си бхотту’’нти.
таттха со брахмагуттоти со твам̣ брахмагопито брахмараккхито хутва̄. дибйа̄ ча те па̄тубхаванту бхаккха̄ти девата̄нам̣ парибхога̄раха̄ бхаккха̄ ча тава па̄тубхаванту, ма̄ па̄н̣а̄типа̄там̣ катва̄ на̄гамам̣сакха̄дако ахоси.
ити бодхисатто удаке т̣хитова анумоданам̣ катва̄ уттаритва̄ ваккалам̣ нива̄сетва̄ те убхопи гахетва̄ ассамападам̣ гантва̄ метта̄бха̄вана̄йа ван̣н̣ам̣ катхетва̄ двепи джане самагге ака̄си. те тато пат̣т̣ха̄йа самагга̄ саммодама̄на̄ сукхам̣ васим̣су.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ на̄го ча супан̣н̣о ча име две маха̄матта̄ ахесум̣, та̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.
урагаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[155] 5. бхаггаджа̄такаван̣н̣ана̄
джӣва вассасатам̣ бхагга̄ти идам̣ саттха̄ джетаванасамӣпе пасенадикосалена ран̃н̃а̄ ка̄рите ра̄джака̄ра̄ме вихаранто аттано кхипитакам̣ а̄раббха катхеси. екасмин̃хи дивасе саттха̄ ра̄джака̄ра̄ме чатупарисамаджджхе нисӣдитва̄ дхаммам̣ десенто кхипи. бхиккхӯ ‘‘джӣвату, бханте бхагава̄, джӣвату, сугато’’ти учча̄саддам̣ маха̄саддам̣ акам̣су, тена саддена дхаммакатха̄йа антара̄йо ахоси. атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘апи ну кхо, бхиккхаве, кхипите ‘джӣва̄’ти вутто таппаччайа̄ джӣвеййа ва̄ мареййа ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣ бханте’’ти. ‘‘на, бхиккхаве, кхипите ‘джӣва̄’ти ваттаббо, йо вадеййа а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (чӯл̣ава. 288). тена кхо пана самайена манусса̄ бхиккхӯнам̣ кхипите ‘‘джӣватха, бханте’’ти ваданти, бхиккхӯ куккучча̄йанта̄ на̄лапанти. манусса̄ уджджха̄йанти – ‘‘катхан̃хи на̄ма саман̣а̄ сакйапуттийа̄ ‘джӣватха, бханте’ти вуччама̄на̄ на̄лаписсантӣ’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. гихӣ, бхиккхаве, ман̇галика̄, ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, гихӣнам̣ ‘‘джӣватха, бханте’’ти вуччама̄нена ‘‘чирам̣ джӣва̄’’ти ваттунти. бхиккхӯ бхагавантам̣ пуччхим̣су – ‘‘бханте, джӣвапат̣иджӣвам̣ на̄ма када̄ уппанна’’нти? саттха̄ ‘‘бхиккхаве, джӣвапат̣иджӣвам̣ на̄ма пора̄н̣ака̄ле уппанна’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сират̣т̣хе екасмим̣ бра̄хман̣акуле ниббатти. тасса пита̄ воха̄рам̣ катва̄ джӣвикам̣ каппети, со сол̣асавассуддесикам̣ бодхисаттам̣ ман̣икабхан̣д̣ам̣ уккхипа̄петва̄ га̄манигама̄дӣсу чаранто ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ дова̄рикасса гхаре бхаттам̣ пача̄петва̄ бхун̃джитва̄ нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ алабханто ‘‘авела̄йа а̄гата̄ а̄гантука̄ каттха васантӣ’’ти пуччхи. атха нам̣ манусса̄ ‘‘бахинагаре ека̄ са̄ла̄ аттхи, са̄ пана амануссапариггахита̄. саче иччхатха, таттха васатха̄’’ти а̄хам̣су. бодхисатто ‘‘етха, та̄та, гаччха̄ма, ма̄ йаккхасса бха̄йиттха, ахам̣ там̣ даметва̄ тумха̄кам̣ па̄десу па̄тесса̄мӣ’’ти питарам̣ гахетва̄ таттха гато. атхасса пита̄ пхалаке нипаджджи, сайам̣ питу па̄де самба̄ханто нисӣди. таттха адхиваттхо йаккхо два̄даса васса̄ни вессаван̣ам̣ упат̣т̣хахитва̄ там̣ са̄лам̣ лабханто ‘‘имам̣ са̄лам̣ павит̣т̣хамануссесу йо кхипите ‘джӣва̄’ти вадати, йо ча ‘джӣва̄’ти вутте ‘пат̣иджӣва̄’ти вадати, те джӣвапат̣иджӣвабха̄н̣ино т̣хапетва̄ авасесе кха̄деййа̄сӣ’’ти лабхи. со пит̣т̣хивам̣сатхӯн̣а̄йа васати. со ‘‘бодхисаттасса питарам̣ кхипа̄песса̄мӣ’’ти аттано а̄нубха̄вена сукхумачун̣н̣ам̣ виссаджджеси, чун̣н̣о а̄гантва̄ тасса на̄сапут̣е па̄виси. со пхалаке нипаннакова кхипи, бодхисатто на ‘‘джӣва̄’’ти а̄ха. йаккхо там̣ кха̄дитум̣ тхӯн̣а̄йа отарати. бодхисатто там̣ отарантам̣ дисва̄ ‘‘имина̄ ме пита̄ кхипа̄пито бхависсати, айам̣ со кхипите ‘джӣва̄’ти авадантам̣ кха̄дакайаккхо бхависсатӣ’’ти питарам̣ а̄раббха пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
9. ‘‘джӣва вассасатам̣ бхагга, апара̄ни ча вӣсатим̣;
ма̄ мам̣ писа̄ча̄ кха̄данту, джӣва твам̣ сарадосата’’нти.
таттха бхагга̄ти питарам̣ на̄мена̄лапати. апара̄ни ча вӣсатинти апара̄ни ча вӣсати васса̄ни джӣва. ма̄ мам̣ писа̄ча̄ кха̄дантӯти мам̣ писа̄ча̄ ма̄ кха̄данту. джӣва твам̣ сарадосатанти твам̣ пана вӣсуттарам̣ вассасатам̣ джӣва̄ти. сарадосатан̃хи ган̣ийама̄нам̣ вассасатамева хоти, там̣ пуримехи вӣса̄йа саддхим̣ вӣсуттарам̣ идха адхиппетам̣.
йаккхо бодхисаттасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘имам̣ та̄ва ма̄н̣авам̣ ‘джӣва̄’ти вуттатта̄ кха̄дитум̣ на сакка̄, питарам̣ панасса кха̄дисса̄мӣ’’ти питу сантикам̣ агама̄си. со там̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ со ‘пат̣иджӣва̄’ти абхан̣анта̄нам̣ кха̄дакайаккхо бхависсати, пат̣иджӣвам̣ карисса̄мӣ’’ти. со путтам̣ а̄раббха дутийам̣ га̄тхама̄ха –
10. ‘‘твампи вассасатам̣ джӣвам̣, апара̄ни ча вӣсатим̣;
висам̣ писа̄ча̄ кха̄данту, джӣва твам̣ сарадосата’’нти.
таттха висам̣ писа̄ча̄ кха̄дантӯти писа̄ча̄ хала̄халависам̣ кха̄данту.
йаккхо тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘убхопи ме на сакка̄ кха̄диту’’нти пат̣иниватти. атха нам̣ бодхисатто пуччхи – ‘‘бхо йаккха, касма̄ твам̣ имам̣ са̄лам̣ павит̣т̣хамануссе кха̄дасӣ’’ти? ‘‘два̄даса васса̄ни вессаван̣ам̣ упат̣т̣хахитва̄ ладдхатта̄’’ти. ‘‘ким̣ пана саббева кха̄дитум̣ лабхасӣ’’ти? ‘‘джӣвапат̣иджӣвабха̄н̣ино т̣хапетва̄ авасесе кха̄да̄мӣ’’ти. ‘‘йаккха, твам̣ пуббепи акусалам̣ катва̄ каккхал̣о пхарусо паравихим̣сако хутва̄ ниббатто, ида̄нипи та̄дисам̣ каммам̣ катва̄ тамо тамапара̄йан̣о бхависсати, тасма̄ ито пат̣т̣ха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи вирамассӯ’’ти там̣ йаккхам̣ даметва̄ нирайабхайена таджджетва̄ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ йаккхам̣ песанака̄ракам̣ вийа ака̄си.
пунадивасе сан̃чаранта̄ манусса̄ йаккхам̣ дисва̄ бодхисаттена часса дамитабха̄вам̣ н̃атва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣ – ‘‘дева, еко ма̄н̣аво там̣ йаккхам̣ даметва̄ песанака̄ракам̣ вийа катва̄ т̣хито’’ти. ра̄джа̄ бодхисаттам̣ паккоса̄петва̄ сена̄патит̣т̣ха̄не т̣хапеси, питу часса махантам̣ йасам̣ ада̄си. со йаккхам̣ балипат̣игга̄хакам̣ катва̄ бодхисаттасса ова̄де т̣хатва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ саггапурам̣ пӯреси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘джӣвапат̣иджӣвам̣ на̄ма тасмим̣ ка̄ле уппанна’’нти ватва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ йаккхо ан̇гулима̄ло ахоси, ра̄джа̄ а̄нандо, пита̄ кассапо, путто пана ахамева ахоси’’нти.
бхаггаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.
[156] 6. алӣначиттаджа̄такаван̣н̣ана̄
алӣначиттам̣ нисса̄йа̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ оссат̣т̣хавӣрийам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. ваттху ека̄дасанипа̄те сам̣вараджа̄таке (джа̄. 1.11.97 а̄дайо) а̄вибхависсати. со пана бхиккху саттха̄ра̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣, бхиккху, вӣрийам̣ оссаджӣ’’ти вутте ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘нану твам̣, бхиккху, пуббе вӣрийам̣ ависсаджджетва̄ мам̣сапесисадисасса дахаракума̄расса два̄дасайоджанике ба̄ра̄н̣асинагаре раджджам̣ гахетва̄ ада̄си, ида̄ни касма̄ еварӯпе са̄сане паббаджитва̄ вӣрийам̣ оссаджасӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте ба̄ра̄н̣асито авидӯре вад̣д̣хакӣга̄мо ахоси, таттха пан̃часата̄ вад̣д̣хакӣ васанти. те на̄ва̄йа упарисотам̣ гантва̄ аран̃н̃е гехасамбха̄рада̄рӯни кот̣т̣етва̄ таттхева екабхӯмикадвибхӯмика̄дибхеде гехасамбха̄ре саджджетва̄ тхамбхато пат̣т̣ха̄йа саббада̄рӯсу сан̃н̃ам̣ катва̄ надӣтӣрам̣ нетва̄ на̄вам̣ а̄ропетва̄ анусотена нагарам̣ а̄гантва̄ йе йа̄диса̄ни геха̄ни а̄кан̇кханти, тесам̣ та̄диса̄ни катва̄ каха̄пан̣е гахетва̄ пуна таттхева гантва̄ гехасамбха̄ре а̄харанти. евам̣ тесам̣ джӣвикам̣ каппента̄нам̣ екасмим̣ ка̄ле кхандха̄ва̄рам̣ бандхитва̄ да̄рӯни кот̣т̣ента̄нам̣ авидӯре еко хаттхӣ кхадиракха̄н̣укам̣ акками. тасса со кха̄н̣уко па̄дам̣ виджджхи, балававедана̄ ваттанти, па̄до уддхума̄йитва̄ пуббам̣ ган̣хи. со ведана̄ппатто тесам̣ да̄рукот̣т̣анасаддам̣ сутва̄ ‘‘име вад̣д̣хакӣ нисса̄йа майхам̣ соттхи бхависсатӣ’’ти ман̃н̃ама̄но тӣхи па̄дехи тесам̣ сантикам̣ гантва̄ авидӯре нипаджджи, вад̣д̣хакӣ там̣ уддхума̄тапа̄дам̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ па̄де кха̄н̣укам̣ дисва̄ тикхин̣ава̄сийа̄ кха̄н̣укасса самантато одхим̣ датва̄ раджджуйа̄ бандхитва̄ а̄кад̣д̣ханта̄ кха̄н̣ум̣ нӣхаритва̄ пуббам̣ мочетва̄ ун̣ходакена дховитва̄ таданурӯпехи бхесаджджехи маккхетва̄ начирассева ван̣ам̣ пха̄сукам̣ карим̣су.
хаттхӣ арого хутва̄ чинтеси – ‘‘майа̄ име вад̣д̣хакӣ нисса̄йа джӣвитам̣ ладдхам̣, ида̄ни тесам̣ майа̄ упака̄рам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со тато пат̣т̣ха̄йа вад̣д̣хакӣхи саддхим̣ руккхе нӣхарати, таччхента̄нам̣ париваттетва̄ дети, ва̄сиа̄дӣни упасам̣харати, сон̣д̣а̄йа вет̣хетва̄ ка̄л̣асуттакот̣ийам̣ ган̣ха̄ти. вад̣д̣хакӣписса бходжанавела̄йа екекам̣ пин̣д̣ам̣ дента̄ пан̃ча пин̣д̣асата̄ни денти. тасса пана хаттхисса путто саббасето хаттха̄джа̄нӣйапотако аттхи, тенасса етадахоси – ‘‘ахам̣ етарахи махаллако. ида̄ни майа̄ имесам̣ вад̣д̣хакӣнам̣ каммакаран̣атта̄йа путтам̣ датва̄ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со вад̣д̣хакӣнам̣ ана̄чиккхитва̄ва аран̃н̃ам̣ пависитва̄ путтам̣ а̄нетва̄ ‘‘айам̣ хаттхипотако мама путто, тумхехи майхам̣ джӣвитам̣ диннам̣, ахам̣ во веджджаветанаттха̄йа имам̣ дамми, айам̣ тумха̄кам̣ ито пат̣т̣ха̄йа камма̄ни кариссатӣ’’ти ватва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа, путтака, йам̣ майа̄ каттаббам̣ каммам̣, там̣ твам̣ карохӣ’’ти путтам̣ овадитва̄ вад̣д̣хакӣнам̣ датва̄ сайам̣ аран̃н̃ам̣ па̄виси.
тато пат̣т̣ха̄йа хаттхипотако вад̣д̣хакӣнам̣ вачанакаро ова̄даккхамо хутва̄ саббакичча̄ни кароти. тепи там̣ пан̃чахи пин̣д̣асатехи посенти, со каммам̣ катва̄ надим̣ отаритва̄ нхатва̄ кӣл̣итва̄ а̄гаччхати, вад̣д̣хакӣда̄рака̄пи там̣ сон̣д̣а̄дӣсу гахетва̄ удакепи тхалепи тена саддхим̣ кӣл̣анти. а̄джа̄нӣйа̄ пана хаттхинопи асса̄пи пуриса̄пи удаке учча̄рам̣ ва̄ пасса̄вам̣ ва̄ на каронти, тасма̄ сопи удаке учча̄рапасса̄вам̣ акатва̄ бахинадӣтӣрейева кароти. атхекасмим̣ дивасе упаринадийа̄ дево васси, атха суккхам̣ хаттхилан̣д̣ам̣ удакена надим̣ отаритва̄ гаччхантам̣ ба̄ра̄н̣асӣнагаратиттхе екасмим̣ гумбе лаггетва̄ ат̣т̣ха̄си. атха ран̃н̃о хаттхигопака̄ ‘‘хаттхӣ нха̄песса̄ма̄’’ти пан̃ча хаттхисата̄ни найим̣су. а̄джа̄нӣйалан̣д̣асса гандхам̣ гха̄йитва̄ екопи хаттхӣ надим̣ отаритум̣ на уссахи. саббепи нан̇гут̣т̣хам̣ уккхипитва̄ пала̄йитум̣ а̄рабхим̣су, хаттхигопака̄ хаттха̄чарийа̄нам̣ а̄рочесум̣. те ‘‘удаке парипантхена бхавитабба’’нти удакам̣ содха̄петва̄ тасмим̣ гумбе там̣ а̄джа̄нӣйалан̣д̣ам̣ дисва̄ ‘‘идаметтха ка̄ран̣а’’нти н̃атва̄ ча̄т̣им̣ а̄хара̄петва̄ удакасса пӯретва̄ там̣ таттха маддитва̄ хаттхӣнам̣ сарӣре син̃ча̄песум̣, сарӣра̄ни сугандха̄ни ахесум̣. тасмим̣ ка̄ле те надим̣ отаритва̄ нха̄йим̣су.
хаттха̄чарийа̄ ран̃н̃о там̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ ‘‘там̣ хаттха̄джа̄нӣйам̣ парийеситва̄ а̄нетум̣ ват̣т̣ати, дева̄’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ на̄ва̄сан̇гха̄т̣ехи надим̣ паккхандитва̄ уддхам̣га̄мӣхи на̄ва̄сан̇гха̄т̣ехи вад̣д̣хакӣнам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ сампа̄пун̣и. хаттхипотако надийам̣ кӣл̣анто бхерисаддам̣ сутва̄ гантва̄ вад̣д̣хакӣнам̣ сантике ат̣т̣ха̄си. вад̣д̣хакӣ ран̃н̃о паччуггаманам̣ катва̄ ‘‘дева, саче да̄рӯхи аттхо, ким̣ ка̄ран̣а̄ а̄гататтха, ким̣ песетва̄ а̄хара̄петум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти а̄хам̣су. ‘‘на̄хам̣, бхан̣е, да̄рӯнам̣ аттха̄йа а̄гато, имасса пана хаттхисса аттха̄йа а̄гатомхӣ’’ти. ‘‘га̄ха̄петва̄ гаччхатха, дева̄’’ти. хаттхипотако гантум̣ на иччхи. ‘‘ким̣ ка̄ра̄пети, бхан̣е, хаттхӣ’’ти? ‘‘вад̣д̣хакӣнам̣ поса̄ваникам̣ а̄хара̄пети, дева̄’’ти. ‘‘са̄дху, бхан̣е’’ти ра̄джа̄ хаттхисса чатуннам̣ па̄да̄нам̣ сон̣д̣а̄йа нан̇гут̣т̣хасса ча сантике сатасахассасатасахассакаха̄пан̣е т̣хапа̄песи. хаттхӣ еттакена̄пи агантва̄ саббавад̣д̣хакӣнам̣ дуссайугесу вад̣д̣хакӣбхарийа̄нам̣ нива̄санаса̄т̣акесу диннесу саддхим̣кӣл̣ита̄нам̣ да̄рака̄нан̃ча да̄ракапариха̄ре кате ниваттитва̄ вад̣д̣хакӣ ча иттхийо ча да̄раке ча олокетва̄ ран̃н̃а̄ саддхим̣ агама̄си.
ра̄джа̄ там̣ а̄да̄йа нагарам̣ гантва̄ нагаран̃ча хаттхиса̄лан̃ча алан̇ка̄ра̄петва̄ хаттхим̣ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ ка̄ретва̄ хаттхиса̄лам̣ павесетва̄ сабба̄лан̇ка̄рехи алан̇каритва̄ абхисекам̣ датва̄ опавайхам̣ катва̄ аттано саха̄йат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ упад̣д̣хараджджам̣ хаттхисса датва̄ аттана̄ сама̄напариха̄рам̣ ака̄си. хаттхисса а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа ран̃н̃о сакаладжамбудӣпе раджджам̣ хаттхагатамева ахоси. евам̣ ка̄ле гаччханте бодхисатто тасса ран̃н̃о аггамахесийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасса̄ габбхапарипа̄кака̄ле ра̄джа̄ ка̄ламака̄си. хаттхӣ пана саче ран̃н̃о ка̄лакатабха̄вам̣ джа̄неййа, таттхевасса хадайам̣ пхалеййа, тасма̄ хаттхим̣ ран̃н̃о ка̄лакатабха̄вам̣ аджа̄на̄петва̄ва упат̣т̣хахим̣су. ран̃н̃о пана ка̄лакатабха̄вам̣ сутва̄ ‘‘туччхам̣ кира раджджа’’нти анантараса̄мантакосалара̄джа̄ махатийа̄ сена̄йа а̄гантва̄ нагарам̣ парива̄реси. нагарава̄сино два̄ра̄ни пидахитва̄ косаларан̃н̃о са̄санам̣ пахин̣им̣су – ‘‘амха̄кам̣ ран̃н̃о аггамахесӣ парипун̣н̣агаббха̄ ‘ито кира саттаме дивасе путтам̣ виджа̄йиссатӣ’ти ан̇гавиджджа̄па̄т̣хака̄ а̄хам̣су. саче са̄ путтам̣ виджа̄йиссати, майам̣ саттаме дивасе йуддхам̣ дасса̄ма, на раджджам̣, еттакам̣ ка̄лам̣ а̄гаметха̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи.
девӣ саттаме дивасе путтам̣ виджа̄йи. тасса на̄маггахан̣адивасе пана маха̄джанасса алӣначиттам̣ пагган̣ханто джа̄тоти ‘‘алӣначиттакума̄ро’’твевасса на̄мам̣ акам̣су. джа̄тадивасатойева панасса пат̣т̣ха̄йа на̄гара̄ косаларан̃н̃а̄ саддхим̣ йуджджхим̣су. нинна̄йакатта̄ сан̇га̄масса махантампи балам̣ йуджджхама̄нам̣ тхокам̣ тхокам̣ осаккати. амачча̄ девийа̄ таматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘майам̣ евам̣ осаккама̄не бале пара̄джайабха̄васса бха̄йа̄ма, амха̄кам̣ пана ран̃н̃о ка̄лакатабха̄вам̣, путтасса джа̄табха̄вам̣, косаларан̃н̃о а̄гантва̄ йуджджха̄набха̄ван̃ча ран̃н̃о саха̄йако ман̇галахаттхӣ на джа̄на̄ти, джа̄на̄пема на’’нти пуччхим̣су. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ путтам̣ алан̇каритва̄ дукӯлачумбат̣аке нипаджджа̄петва̄ па̄са̄да̄ оруйха амаччаган̣апаривута̄ хаттхиса̄лам̣ гантва̄ бодхисаттам̣ хаттхисса па̄дамӯле нипаджджа̄петва̄ ‘‘са̄ми, саха̄йо те ка̄лакато, майам̣ туйхам̣ хадайапха̄ланабхайена на̄рочайимха, айам̣ те саха̄йасса путто, косалара̄джа̄ а̄гантва̄ нагарам̣ парива̄ретва̄ тава путтена саддхим̣ йуджджхати, балам̣ осаккати, тава путтам̣ тван̃н̃ева ва̄ ма̄рехи, раджджам̣ ва̄сса ган̣хитва̄ дехӣ’’ти а̄ха.
тасмим̣ ка̄ле хаттхӣ бодхисаттам̣ сон̣д̣а̄йа пара̄маситва̄ уккхипитва̄ кумбхе т̣хапетва̄ родитва̄ бодхисаттам̣ ота̄ретва̄ девийа̄ хаттхе нипаджджа̄петва̄ ‘‘косалара̄джам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти хаттхиса̄лато никкхами. атхасса амачча̄ ваммам̣ пат̣имун̃читва̄ алан̇каритва̄ нагарадва̄рам̣ ава̄пуритва̄ там̣ парива̄ретва̄ никкхамим̣су. хаттхӣ нагара̄ никкхамитва̄ кон̃чана̄дам̣ катва̄ маха̄джанам̣ санта̄сетва̄ пала̄петва̄ балакот̣т̣хакам̣ бхиндитва̄ косалара̄джа̄нам̣ чӯл̣а̄йа гахетва̄ а̄нетва̄ бодхисаттасса па̄дамӯле нипаджджа̄петва̄ ма̄ран̣аттха̄йасса ут̣т̣хите ва̄ретва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа аппаматто хохи, ‘кума̄ро дахаро’ти сан̃н̃ам̣ ма̄ карӣ’’ти овадитва̄ уййоджеси. тато пат̣т̣ха̄йа сакаладжамбудӣпе раджджам̣ бодхисаттасса хаттхагатамева джа̄там̣, ан̃н̃о пат̣исатту на̄ма ут̣т̣хахитум̣ саматтхо на̄хоси. бодхисатто саттавассикака̄ле абхисекам̣ катва̄ алӣначиттара̄джа̄ на̄ма хутва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ретва̄ джӣвитапарийоса̄не саггапурам̣ пӯреси.
саттха̄ имам̣ атӣтам̣ а̄харитва̄ абхисамбуддхо хутва̄ имам̣ га̄тха̄двайама̄ха –
11. ‘‘алӣначиттам̣ нисса̄йа, пахат̣т̣ха̄ махатӣ чамӯ;
косалам̣ сена̄сантут̣т̣хам̣, джӣвагга̄хам̣ ага̄хайи.
12. ‘‘евам̣ ниссайасампанно, бхиккху а̄раддхавӣрийо;
бха̄вайам̣ кусалам̣ дхаммам̣, йогаккхемасса паттийа̄;
па̄пун̣е анупуббена, саббасам̣йоджанаккхайа’’нти.
таттха алӣначиттам̣ нисса̄йа̄ти алӣначиттам̣ ра̄джакума̄рам̣ нисса̄йа. пахат̣т̣ха̄ махатӣ чамӯти ‘‘павен̣ӣраджджам̣ но дит̣т̣ха’’нти хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ хутва̄ махатӣ сена̄. косалам̣ сена̄сантут̣т̣ханти косалара̄джа̄нам̣ сена раджджена асантут̣т̣хам̣ парараджджалобхена а̄гатам̣. джӣвагга̄хам̣ ага̄хайӣти ама̄ретва̄ва са̄ чамӯ там̣ ра̄джа̄нам̣ хаттхина̄ джӣвагга̄хам̣ ган̣ха̄песи. евам̣ ниссайасампанноти йатха̄ са̄ чамӯ, евам̣ ан̃н̃опи кулапутто ниссайасампанно калйа̄н̣амиттам̣ буддхам̣ ва̄ буддхаса̄вакам̣ ва̄ ниссайам̣ лабхитва̄. бхиккхӯти парисуддха̄дхивачанаметам̣. а̄раддхавӣрийоти паггахитавӣрийо чатудоса̄пагатена вӣрийена саманна̄гато. бха̄вайам̣ кусалам̣ дхамманти кусалам̣ нираваджджам̣ саттатим̣сабодхипаккхийасан̇кха̄там̣ дхаммам̣ бха̄венто. йогаккхемасса паттийа̄ти чатӯхи йогехи кхемасса нибба̄насса па̄пун̣анаттха̄йа там̣ дхаммам̣ бха̄венто. па̄пун̣е анупуббена, саббасам̣йоджанаккхайанти евам̣ випассанато пат̣т̣ха̄йа имам̣ кусалам̣ дхаммам̣ бха̄венто со калйа̄н̣амиттупаниссайасампанно бхиккху анупуббена випассана̄н̃а̄н̣а̄ни ча хет̣т̣химамаггапхала̄ни ча па̄пун̣анто парийоса̄не дасаннампи сам̣йоджана̄нам̣ кхайанте уппаннатта̄ саббасам̣йоджанаккхайасан̇кха̄там̣ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. йасма̄ ва̄ нибба̄нам̣ а̄гамма саббасам̣йоджана̄ни кхӣйанти, тасма̄ тампи саббасам̣йоджанаккхайамева, евам̣ анупуббена нибба̄насан̇кха̄там̣ саббасам̣йоджанаккхайам̣ па̄пун̣а̄тӣти аттхо.
ити бхагава̄ аматамаха̄нибба̄нена дхаммадесана̄йа кӯт̣ам̣ гахетва̄ уттарипи сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не оссат̣т̣хавӣрийо бхиккху арахатте патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ ма̄та̄ маха̄ма̄йа̄, пита̄ суддходанамаха̄ра̄джа̄ ахоси, раджджам̣ гахетва̄ диннахаттхӣ айам̣ оссат̣т̣хавӣрийо бхиккху, хаттхисса пита̄ са̄рипутто, са̄мантакосалара̄джа̄ моггалла̄но, алӣначиттакума̄ро пана ахамева ахоси’’нти.
алӣначиттаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.
[157] 7. гун̣аджа̄такаван̣н̣ана̄
йена ка̄мам̣ пан̣а̄метӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто а̄нандаттхерасса са̄т̣акасахассала̄бхам̣ а̄раббха катхеси. тхерасса косаларан̃н̃о антепуре дхаммава̄чанаваттху хет̣т̣ха̄ маха̄са̄раджа̄таке (джа̄. 1.1.92) а̄гатамева. ити тхере ран̃н̃о антепуре дхаммам̣ ва̄ченте ран̃н̃о сахассаггханика̄нам̣ са̄т̣ака̄нам̣ сахассам̣ а̄харийиттха. ра̄джа̄ тато пан̃ча са̄т̣акасата̄ни пан̃чаннам̣ девӣсата̄нам̣ ада̄си. та̄ сабба̄пи те са̄т̣аке т̣хапетва̄ пунадивасе а̄нандаттхерасса датва̄ сайам̣ пура̄н̣аса̄т̣акейева па̄рупитва̄ ран̃н̃о па̄тара̄сат̣т̣ха̄нам̣ агамам̣су.
ра̄джа̄ ‘‘майа̄ тумха̄кам̣ сахассаггханика̄ са̄т̣ака̄ да̄пита̄, касма̄ тумхе те апа̄рупитва̄ва а̄гата̄’’ти пуччхи. ‘‘дева, амхехи те а̄нандаттхерасса динна̄’’ти. ‘‘а̄нандаттхерена саббе гахита̄’’ти? ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘самма̄самбуддхена тичӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣, а̄нандаттхеро дуссаван̣иджджам̣ ман̃н̃е кариссати, атибахӯ тена са̄т̣ака̄ гахита̄’’ти тхерасса куджджхитва̄ бхуттапа̄тара̄со виха̄рам̣ гантва̄ тхерасса паривен̣ам̣ пависитва̄ тхерам̣ вандитва̄ нисинно пуччхи – ‘‘апи, бханте, амха̄кам̣ гхаре иттхийо тумха̄кам̣ сантике дхаммам̣ угган̣ханти ва̄ сун̣анти ва̄’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, гахетаббайуттакам̣ ган̣ханти, сотаббайуттакам̣ сун̣антӣ’’ти. ‘‘ким̣ та̄ сун̣антийева, уда̄ху тумха̄кам̣ нива̄санам̣ ва̄ па̄рупанам̣ ва̄ дадантӣ’’ти? ‘‘та̄ аджджа, маха̄ра̄джа, сахассаггханика̄ни пан̃ча са̄т̣акасата̄ни адам̣сӯ’’ти. ‘‘тумхехи гахита̄ни та̄ни, бханте’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘нану, бханте, саттха̄ра̄ тичӣварамева анун̃н̃а̄та’’нти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ екасса бхиккхуно тичӣварамева парибхогасӣсена анун̃н̃а̄там̣, пат̣иггахан̣ам̣ пана ава̄ритам̣, тасма̄ майа̄пи ан̃н̃есам̣ джин̣н̣ачӣварика̄нам̣ да̄тум̣ те са̄т̣ака̄ пат̣иггахита̄’’ти. ‘‘те пана бхиккхӯ тумха̄кам̣ сантика̄ са̄т̣аке лабхитва̄ пора̄н̣ачӣвара̄ни ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘пора̄н̣асан̇гха̄т̣им̣ уттара̄сан̇гам̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘пора̄н̣ауттара̄сан̇гам̣ ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘антарава̄сакам̣ кариссантӣ’’ти. ‘‘пора̄н̣аантарава̄сакам̣ ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘паччаттхаран̣ам̣ кариссантӣ’’ти. ‘‘пора̄н̣апаччаттхаран̣ам̣ ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘бхумматтхаран̣ам̣ кариссантӣ’’ти. ‘‘пора̄н̣абхумматтхаран̣ам̣ ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘па̄дапун̃чханам̣ кариссантӣ’’ти. ‘‘пора̄н̣апа̄дапун̃чханам̣ ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘маха̄ра̄джа, саддха̄деййам̣ на̄ма винипа̄тетум̣ на лаббхати, тасма̄ пора̄н̣апа̄дапун̃чханам̣ ва̄сийа̄ кот̣т̣етва̄ маттика̄йа маккхетва̄ сена̄санесу маттика̄лепанам̣ кариссантӣ’’ти. ‘‘бханте, тумха̄кам̣ диннам̣ йа̄ва па̄дапун̃чхана̄пи насситум̣ на лаббхатӣ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, амха̄кам̣ диннам̣ насситум̣ на лаббхати, парибхогамева хотӣ’’ти.
ра̄джа̄ тут̣т̣хо соманассаппатто хутва̄ итара̄нипи гехе т̣хапита̄ни пан̃ча са̄т̣акасата̄ни а̄хара̄петва̄ тхерасса датва̄ анумоданам̣ сутва̄ тхерам̣ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. тхеро пат̣хамаладдха̄ни пан̃ча са̄т̣акасата̄ни джин̣н̣ачӣварика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ада̄си. тхерасса пана пан̃чаматта̄ни саддхивиха̄рикасата̄ни, тесу еко дахарабхиккху тхерасса бахӯпака̄ро паривен̣ам̣ саммаджджати, па̄нӣйапарибходжанӣйам̣ упат̣т̣хапети, дантакат̣т̣хам̣ мукходакам̣ нха̄нодакам̣ дети, ваччакут̣иджанта̄гхарасена̄сана̄ни пат̣иджаггати, хаттхапарикаммапа̄дапарикаммапит̣т̣хипарикамма̄дӣни кароти. тхеро паччха̄ ладдха̄ни пан̃ча са̄т̣акасата̄ни ‘‘айам̣ ме бахӯпака̄ро’’ти йуттавасена сабба̄ни тассева ада̄си. сопи саббе те са̄т̣аке бха̄джетва̄ аттано сама̄нупаджджха̄йа̄нам̣ ада̄си.
евам̣ саббепи те ладдхаса̄т̣ака̄ бхиккхӯ са̄т̣аке чхиндитва̄ раджитва̄ кан̣ика̄рапуппхаван̣н̣а̄ни ка̄са̄йа̄ни нива̄сетва̄ ча па̄рупитва̄ ча саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдитва̄ евама̄хам̣су – ‘‘бханте, сота̄паннасса арийаса̄вакасса мукхолоканада̄нам̣ на̄ма аттхӣ’’ти. ‘‘на, бхиккхаве, арийаса̄вака̄нам̣ мукхолоканада̄нам̣ на̄ма аттхӣ’’ти. ‘‘бханте, амха̄кам̣ упаджджха̄йена дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикаттхерена сахассаггханика̄нам̣ са̄т̣ака̄нам̣ пан̃ча сата̄ни екассева дахарабхиккхуно динна̄ни, со пана аттана̄ ладдхе бха̄джетва̄ амха̄кам̣ ада̄сӣ’’ти. ‘‘на, бхиккхаве, а̄нандо мукхолоканабхиккхам̣ дети, со панасса бхиккху бахӯпака̄ро, тасма̄ аттано упака̄расса упака̄равасена гун̣авасена йуттавасена ‘упака̄расса на̄ма паччупака̄ро ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’ти катан̃н̃укатаведибха̄вена ада̄си. пора̄н̣акапан̣д̣ита̄пи хи аттано упака̄ра̄нан̃н̃ева паччупака̄рам̣ карим̣сӯ’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сӣхо хутва̄ паббатагуха̄йам̣ васати. со екадивасам̣ гуха̄йа никкхамитва̄ паббатапа̄дам̣ олокеси, там̣ пана паббатапа̄дам̣ париккхипитва̄ маха̄саро ахоси. тасса екасмим̣ уннатат̣т̣ха̄не упаритхаддхакаддамапит̣т̣хе мудӯни харитатин̣а̄ни джа̄йим̣су. сасака̄ чева харин̣а̄дайо ча саллахукамига̄ каддамаматтхаке вичаранта̄ та̄ни кха̄данти. там̣ дивасампи еко миго та̄ни кха̄данто вичарати. сӣхо ‘‘там̣ мигам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти паббатаматтхака̄ уппатитва̄ сӣхавегена паккханди, миго маран̣абхайатаджджито вираванто пала̄йи. сӣхо вегам̣ сандха̄ретум̣ асакконто калалапит̣т̣хе нипатитва̄ осӣдитва̄ уггантум̣ асакконто чатта̄ро па̄да̄ тхамбха̄ вийа осӣдитва̄ сатта̄хам̣ нира̄ха̄ро ат̣т̣ха̄си.
атха нам̣ еко син̇га̄ло гочараппасуто там̣ дисва̄ бхайена пала̄йи. сӣхо там̣ паккоситва̄ ‘‘бхо син̇га̄ла, ма̄ пала̄йи, ахам̣ калале лагго, джӣвитам̣ ме дехӣ’’ти а̄ха. син̇га̄ло тасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘ахам̣ там̣ уддхареййам̣, уддхат̣о пана мам̣ кха̄деййа̄сӣти бха̄йа̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘ма̄ бха̄йи, на̄хам̣ там̣ кха̄дисса̄ми, махантам̣ пана те гун̣ам̣ карисса̄ми, екенупа̄йена мам̣ уддхара̄хӣ’’ти. син̇га̄ло тасса пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ чатуннам̣ па̄да̄нам̣ саманта̄ калале апанетва̄ чатуннампи па̄да̄нам̣ чатассо ма̄тика̄ кхан̣итва̄ удака̄бхимукхам̣ ака̄си, удакам̣ пависитва̄ калалам̣ мудум̣ ака̄си. тасмим̣ кхан̣е син̇га̄ло сӣхасса ударантарам̣ аттано сӣсам̣ павесетва̄ ‘‘ва̄йа̄мам̣ карохи, са̄мӣ’’ти учча̄саддам̣ каронто сӣсена ударам̣ пахари. сӣхо вегам̣ джанетва̄ калала̄ уггантва̄ паккхандитва̄ тхале ат̣т̣ха̄си. со мухуттам̣ виссамитва̄ сарам̣ оруйха каддамам̣ дховитва̄ нха̄йитва̄ даратхам̣ пат̣иппассамбхетва̄ екам̣ махим̣сам̣ вадхитва̄ да̄т̣ха̄хи овиджджхитва̄ мам̣сам̣ уббаттетва̄ ‘‘кха̄да, самма̄’’ти син̇га̄ласса пурато т̣хапетва̄ тена кха̄дите паччха̄ аттана̄ кха̄ди. пуна син̇га̄ло екам̣ мам̣сапесим̣ д̣ам̣ситва̄ ган̣хи. ‘‘идам̣ киматтха̄йа, самма̄’’ти ча вутте ‘‘тумха̄кам̣ да̄сӣ аттхи, тасса̄ бха̄го бхависсатӣ’’ти а̄ха. сӣхо ‘‘ган̣ха̄хӣ’’ти ватва̄ сайампи сӣхийа̄ аттха̄йа мам̣сам̣ ган̣хитва̄ ‘‘ехи, самма, амха̄кам̣ паббатамуддхани т̣хатва̄ сакхийа̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ гамисса̄ма̄’’ти ватва̄ таттха гантва̄ мам̣сам̣ кха̄да̄петва̄ син̇га̄лан̃ча син̇га̄лин̃ча асса̄сетва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа ида̄ни ахам̣ тумхе пат̣иджаггисса̄мӣ’’ти аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ нетва̄ гуха̄йа два̄ре ан̃н̃исса̄ гуха̄йа васа̄песи. те тато пат̣т̣ха̄йа гочара̄йа гаччханта̄ сӣхин̃ча син̇га̄лин̃ча т̣хапетва̄ син̇га̄лена саддхим̣ гантва̄ на̄на̄миге вадхитва̄ убхопи таттхева мам̣сам̣ кха̄дитва̄ итара̄сампи двиннам̣ а̄харитва̄ денти.
евам̣ ка̄ле гаччханте сӣхӣ две путте виджа̄йи, син̇га̄лӣпи две путте виджа̄йи. те саббепи самаггава̄сам̣ васим̣су. атхекадивасам̣ сӣхийа̄ етадахоси – ‘‘айам̣ сӣхо син̇га̄лан̃ча син̇га̄лин̃ча син̇га̄лапотаке ча ативийа пийа̄йати, нӯнамасса син̇га̄лийа̄ саддхим̣ сантхаво аттхи, тасма̄ евам̣ синехам̣ кароти, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ пӣл̣етва̄ таджджетва̄ ито пала̄пеййа’’нти. са̄ сӣхасса син̇га̄лам̣ гахетва̄ гочара̄йа гатака̄ле син̇га̄лим̣ пӣл̣еси таджджеси ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄ имасмим̣ т̣ха̄не васати, на пала̄йасӣ’’ти? путта̄писса̄ син̇га̄липутте татхева таджджайим̣су. син̇га̄лӣ таматтхам̣ син̇га̄ласса катхетва̄ ‘‘сӣхасса вачанена ета̄йа евам̣ катабха̄вампи на джа̄на̄ма, чирам̣ васимха̄, на̄са̄пеййа̄пи но, амха̄кам̣ васанат̣т̣ха̄намева гаччха̄ма̄’’ти а̄ха. син̇га̄ло тасса̄ вачанам̣ сутва̄ сӣхам̣ упасан̇камитва̄ а̄ха – ‘‘са̄ми, чирам̣ амхехи тумха̄кам̣ сантике нивуттхам̣, атичирам̣ васанта̄ на̄ма аппийа̄ хонти, амха̄кам̣ гочара̄йа паккантака̄ле сӣхӣ син̇га̄лим̣ вихет̣хети ‘имасмим̣ т̣ха̄не касма̄ васатха, пала̄йатха̄’ти таджджети, сӣхапотака̄пи син̇га̄лапотаке тадждженти. йо на̄ма йасса аттано сантике ва̄сам̣ на рочети, тена со ‘йа̄хӣ’ти нӣхаритаббова, вихет̣ханам̣ на̄ма киматтхийа’’нти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
13. ‘‘йена ка̄мам̣ пан̣а̄мети, дхаммо балаватам̣ мигӣ;
уннадантӣ виджа̄на̄хи, джа̄там̣ саран̣ато бхайа’’нти.
таттха йена ка̄мам̣ пан̣а̄мети, дхаммо балаватанти балава̄ на̄ма иссаро аттано севакам̣ йена диса̄бха̄гена иччхати, тена диса̄бха̄гена со пан̣а̄мети нӣхарати. еса дхаммо балаватам̣ айам̣ иссара̄нам̣ сабха̄во павен̣идхаммова, тасма̄ саче амха̄кам̣ ва̄сам̣ на рочетха, уджукамева но нӣхаратха, вихет̣ханена ко аттхоти дӣпенто евама̄ха. мигӣти сӣхам̣ а̄лапати. со хи мигара̄джата̄йа мига̄ асса аттхӣти мигӣ. уннадантӣтипи тамева а̄лапати. со хи унната̄нам̣ данта̄нам̣ аттхита̄йа унната̄ данта̄ асса аттхӣти уннадантӣ. ‘‘уннатадантӣ’’типи па̄т̣хойева. виджа̄на̄хӣти ‘‘еса иссара̄нам̣ дхаммо’’ти евам̣ джа̄на̄хи. джа̄там̣ саран̣ато бхайанти амха̄кам̣ тумхе патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена саран̣ам̣, тумха̄кан̃н̃ева сантика̄ бхайам̣ джа̄там̣, тасма̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева гамисса̄ма̄ти дӣпети.
апаро найо – тава мигӣ сӣхӣ уннадантӣмама путтада̄рам̣ таджджентӣ йена ка̄мам̣ пан̣а̄мети, йена йена̄ка̄рена иччхати, тена пан̣а̄мети паваттати, вихет̣хетипи пала̄петипи, евам̣ твам̣ виджа̄на̄хи, таттха ким̣ сакка̄ амхехи ка̄тум̣. дхаммо балаватам̣ еса балаванта̄нам̣ сабха̄во, ида̄ни майам̣ гамисса̄ма. касма̄? джа̄там̣ саран̣ато бхайанти.
тасса вачанам̣ сутва̄ сӣхо сӣхим̣ а̄ха – ‘‘бхадде, асукасмим̣ на̄ма ка̄ле мама гочараттха̄йа гантва̄ саттаме дивасе имина̄ син̇га̄лена има̄йа ча син̇га̄лийа̄ саддхим̣ а̄гатабха̄вам̣ сарасӣ’’ти. ‘‘а̄ма, сара̄мӣ’’ти. ‘‘джа̄на̄си пана майхам̣ сатта̄хам̣ ана̄гаманасса ка̄ран̣а’’нти? ‘‘на джа̄на̄ми, са̄мӣ’’ти. ‘‘бхадде, ахам̣ ‘екам̣ мигам̣ ган̣хисса̄мӣ’ти вираджджхитва̄ калале лагго, тато никкхамитум̣ асакконто сатта̄хам̣ нира̄ха̄ро ат̣т̣ха̄сим̣, сва̄хам̣ имам̣ син̇га̄лам̣ нисса̄йа джӣвитам̣ лабхим̣, айам̣ ме джӣвитада̄йако саха̄йо. миттадхамме т̣ха̄тум̣ саматтхо хи митто дуббало на̄ма наттхи, ито пат̣т̣ха̄йа майхам̣ саха̄йасса ча саха̄йика̄йа ча путтака̄нан̃ча еварӯпам̣ авама̄нам̣ ма̄ ака̄сӣ’’ти ватва̄ сӣхо дутийам̣ га̄тхама̄ха –
14. ‘‘апи чепи дуббало митто, миттадхаммесу тит̣т̣хати;
со н̃а̄тако ча бандху ча, со митто со ча ме сакха̄;
да̄т̣хини ма̄тиман̃н̃иттхо, син̇га̄ло мама па̄н̣адо’’ти.
таттха апи чепӣти еко аписаддо ануггахаттхо, еко самбха̄ванаттхо. татра̄йам̣ йоджана̄ – дуббалопи че митто миттадхаммесу апи тит̣т̣хати, саче т̣ха̄тум̣ саккоти, со н̃а̄тако ча бандху ча, со меттачиттата̄йа митто, со ча ме саха̄йат̣т̣хена сакха̄. да̄т̣хини ма̄тиман̃н̃иттхоти, бхадде, да̄т̣ха̄сампанне сӣхи ма̄ майхам̣ саха̄йам̣ ва̄ саха̄йим̣ ва̄ атиман̃н̃и, айан̃хи син̇га̄ло мама па̄н̣адоти.
са̄ тасса вачанам̣ сутва̄ син̇га̄лим̣ кхама̄петва̄ тато пат̣т̣ха̄йа сапутта̄йа та̄йа саддхим̣ самаггава̄сам̣ васи. сӣхапотака̄пи син̇га̄лапотакехи саддхим̣ кӣл̣ама̄на̄ саммодама̄на̄ ма̄та̄питӯнам̣ атиккантака̄лепи миттабха̄вам̣ абхиндитва̄ саммодама̄на̄ васим̣су. тесам̣ кира саттакулапариват̣т̣е абхиджджама̄на̄ метти агама̄си.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – саччапарийоса̄не кечи сота̄панна̄, кечи сакада̄га̄мино, кечи ана̄га̄мино, кечи араханто ахесум̣. ‘‘тада̄ син̇га̄ло а̄нандо ахоси, сӣхо пана ахамева ахоси’’нти.
гун̣аджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.
[158] 8. сухануджа̄такаван̣н̣ана̄
найидам̣ висамасӣлена̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто две чан̣д̣абхиккхӯ а̄раббха катхеси. тасмин̃хи самайе джетаванепи еко бхиккху чан̣д̣о ахоси пхарусо са̄хасико джанападепи. атхекадивасам̣ джа̄нападо бхиккху кеначидева каран̣ӣйена джетаванам̣ агама̄си, са̄ман̣ера̄ чева дахарабхиккхӯ ча тасса чан̣д̣абха̄вам̣ джа̄нанти. ‘‘тесам̣ двиннам̣ чан̣д̣а̄нам̣ калахам̣ пассисса̄ма̄’’ти кутӯхалена там̣ бхиккхум̣ джетаванава̄сикасса паривен̣ам̣ пахин̣им̣су. те убхопи чан̣д̣а̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ дисва̄ва пийасам̣ва̄сам̣ сам̣сандим̣су самим̣су, хаттхапа̄дапит̣т̣хисамба̄хана̄дӣни акам̣су. дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, чан̣д̣а̄ бхиккхӯ ан̃н̃есам̣ упари чан̣д̣а̄ пхаруса̄ са̄хасика̄, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пана убхопи самагга̄ саммодама̄на̄ пийасам̣ва̄са̄ джа̄та̄’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепете ан̃н̃есам̣ чан̣д̣а̄ пхаруса̄ са̄хасика̄, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пана самагга̄ саммодама̄на̄ пийасам̣ва̄са̄ ча ахесу’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса саббаттхаса̄дхако аттхадхамма̄нуса̄сако амаччо ахоси. со пана ра̄джа̄ тхокам̣ дханалобхапакатико, тасса маха̄сон̣о на̄ма кӯт̣аассо аттхи. атха уттара̄патхака̄ ассава̄н̣иджа̄ пан̃ча ассасата̄ни а̄несум̣, асса̄нам̣ а̄гатабха̄вам̣ ран̃н̃о а̄рочесум̣. тато пуббе пана бодхисатто ассе аггха̄петва̄ мӯлам̣ апариха̄петва̄ да̄песи. ра̄джа̄ там̣ париха̄йама̄но ан̃н̃ам̣ амаччам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘та̄та, ассе аггха̄пехи, аггха̄пенто ча пат̣хамам̣ маха̄сон̣ам̣ йатха̄ тесам̣ асса̄нам̣ антарам̣ пависати, татха̄ виссаджджетва̄ ассе д̣ам̣са̄петва̄ ван̣ите ка̄ра̄петва̄ дуббалака̄ле мӯлам̣ ха̄петва̄ ассе аггха̄пеййа̄сӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ татха̄ ака̄си.
ассава̄н̣иджа̄ анаттамана̄ хутва̄ тена катакирийам̣ бодхисаттасса а̄рочесум̣. бодхисатто ‘‘ким̣ пана тумха̄кам̣ нагаре кӯт̣аассо наттхӣ’’ти пуччхи. ‘‘аттхи са̄ми, сухану на̄ма кӯт̣аассо чан̣д̣о пхарусо’’ти. ‘‘тена хи пуна а̄гаччханта̄ там̣ ассам̣ а̄неййа̄тха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ пуна а̄гаччханта̄ там̣ кӯт̣ассам̣ га̄ха̄петва̄ а̄гаччхим̣су. ра̄джа̄ ‘‘ассава̄н̣иджа̄ а̄гата̄’’ти сутва̄ сӣхапан̃джарам̣ уггха̄т̣етва̄ ассе олокетва̄ маха̄сон̣ам̣ виссаджджа̄песи. ассава̄н̣иджа̄пи маха̄сон̣ам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ суханум̣ виссаджджа̄песум̣. те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ патва̄ сарӣра̄ни леханта̄ саммодама̄на̄ ат̣т̣хам̣су. ра̄джа̄ бодхисаттам̣ пуччхи – ‘‘пассаси име две кӯт̣асса̄ ан̃н̃есам̣ чан̣д̣а̄ пхаруса̄ са̄хасика̄, ан̃н̃е ассе д̣ам̣ситва̄ гелан̃н̃ам̣ па̄пенти, ида̄ни ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пана сарӣрам̣ леханта̄ саммодама̄на̄ ат̣т̣хам̣су, ким̣ на̄мета’’нти? бодхисатто ‘‘найиме, маха̄ра̄джа, висамасӣла̄, самасӣла̄ самадха̄тука̄ ча ете’’ти ватва̄ имам̣ га̄тха̄двайама̄ха –
15. ‘‘найидам̣ висамасӣлена, сон̣ена суханӯ саха;
суханӯпи та̄дисойева, йо сон̣асса сагочаро.
16. ‘‘паккхандина̄ пагаббхена, ниччам̣ санда̄накха̄дина̄;
самети па̄пам̣ па̄пена, самети асата̄ аса’’нти.
таттха найидам̣ висамасӣлена, сон̣ена суханӯ саха̄ти йам̣ идам̣ сухану кӯт̣ассо сон̣ена саддхим̣ пемам̣ кароти, идам̣ на аттано висамасӣлена, атха кхо аттано самасӣленева саддхим̣ кароти. убхопи хете аттано ана̄ча̄рата̄йа дуссӣлата̄йа самасӣла̄ самадха̄тука̄. суханӯпи та̄дисойева, йо сон̣асса сагочароти йа̄дисо сон̣о, суханупи та̄дисойева, йо сон̣асса сагочаро йам̣гочаро сон̣о, сопи там̣гочаройева. йатхева хи сон̣о ассагочаро ассе д̣ам̣сентова чарати, татха̄ суханупи. имина̄ несам̣ сама̄нагочаратам̣ дассети.
те пана а̄ча̄рагочаре екато катва̄ дассетум̣ ‘‘паккхандина̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха паккхандина̄ти асса̄нам̣ упари паккханданасӣлена паккханданагочарена. пагаббхена̄ти ка̄йапа̄габбхийа̄дисаманна̄гатена дуссӣлена. ниччам̣ санда̄накха̄дина̄ти сада̄ аттано бандханайоттам̣ кха̄данасӣлена кха̄данагочарена ча. самети па̄пам̣ па̄пена̄ти етесу ан̃н̃атарена па̄пена саддхим̣ ан̃н̃атарасса па̄пам̣ дуссӣлйам̣ самети. асата̄ асанти етесу ан̃н̃атарена асата̄ ана̄ча̄рагочарасампаннена саха итарасса асам̣ аса̄дхукаммам̣ самети, гӯтха̄дӣни вийа гӯтха̄дӣхи екато сам̣сандати садисам̣ ниббисесамева хотӣти.
евам̣ ватва̄ ча пана бодхисатто ‘‘маха̄ра̄джа, ран̃н̃а̄ на̄ма атилуддхена на бхавитаббам̣, парасса сантакам̣ на̄ма на̄сетум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ра̄джа̄нам̣ овадитва̄ ассе аггха̄петва̄ бхӯтамева мӯлам̣ да̄песи. ассава̄н̣иджа̄ йатха̄сабха̄вамева мӯлам̣ лабхитва̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ агамам̣су. ра̄джа̄пи бодхисаттасса ова̄де т̣хатва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ две асса̄ име две дут̣т̣хабхиккхӯ ахесум̣, ра̄джа̄ а̄нандо, пан̣д̣ита̄маччо пана ахамева ахоси’’нти.
сухануджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.
[159] 9. мораджа̄такаван̣н̣ана̄
удетайам̣ чаккхума̄ екара̄джа̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ уккан̣т̣хитабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со хи бхиккху бхиккхӯхи саттху сантикам̣ нӣто ‘‘саччам̣ кира, твам̣ бхиккху, уккан̣т̣хито’’ти вутте ‘‘саччам̣, бханте’’ти ватва̄ ‘‘ким̣ дисва̄’’ти вутте ‘‘екам̣ алан̇катапат̣ийаттасарӣрам̣ ма̄туга̄мам̣ олокетва̄’’ти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘бхиккху ма̄туга̄мо на̄ма касма̄ тумха̄диса̄нам̣ читтам̣ на̄лул̣ессати, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄нампи хи ма̄туга̄масса саддам̣ сутва̄ сатта вассасата̄ни асамуда̄чин̣н̣акилеса̄ ока̄сам̣ лабхитва̄ кхан̣енева самуда̄чарим̣су. висуддха̄пи сатта̄ сам̣килиссанти, уттамайасасаман̇гинопи а̄йасакйам̣ па̄пун̣анти, пагева апарисуддха̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто морайонийам̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ ан̣д̣ака̄лепи кан̣ика̄рамакул̣аван̣н̣аан̣д̣акосо хутва̄ ан̣д̣ам̣ бхиндитва̄ никкханто суван̣н̣аван̣н̣о ахоси дассанӣйо па̄са̄дико паккха̄нам̣ антаре сураттара̄дживира̄джито, со аттано джӣвитам̣ раккханто тиссо паббатара̄джийо атиккамма чатуттха̄йа паббатара̄джийа̄ екасмим̣ дан̣д̣акахиран̃н̃апаббататале ва̄сам̣ каппеси. со пабха̄та̄йа раттийа̄ паббатаматтхаке нисинно сӯрийам̣ уггаччхантам̣ олокетва̄ аттано гочарабхӯмийам̣ раккха̄варан̣аттха̄йа брахмамантам̣ бандханто ‘‘удетайа’’нтиа̄дима̄ха.
17. ‘‘удетайам̣ чаккхума̄ екара̄джа̄,
хариссаван̣н̣о патхавиппабха̄со;
там̣ там̣ намасса̄ми хариссаван̣н̣ам̣ патхавиппабха̄сам̣,
тайа̄джджа гутта̄ вихарему диваса’’нти.
таттха удетӣти па̄чӣналокадха̄туто уггаччхати. чаккхума̄ти сакалачаккава̄л̣ава̄сӣнам̣ андхака̄рам̣ видхамитва̄ чаккхупат̣ила̄бхакаран̣ена йам̣ тена тесам̣ диннам̣ чаккху, тена чаккхуна̄ чаккхума̄. екара̄джа̄ти сакалачаккава̄л̣е а̄локакара̄нам̣ антаре сет̣т̣хависит̣т̣хат̣т̣хена екара̄джа̄. хариссаван̣н̣оти харисама̄наван̣н̣о, суван̣н̣аван̣н̣оти аттхо. патхавиппабха̄соти патхавийа̄ пабха̄со. там̣ там̣ намасса̄мӣти тасма̄ там̣ еварӯпам̣ бхавантам̣ намасса̄ми ванда̄ми. тайа̄джджа гутта̄ вихарему дивасанти тайа̄ аджджа раккхита̄ гопита̄ хутва̄ имам̣ дивасам̣ чатуирийа̄патхавиха̄рена сукхам̣ вихареййа̄ма.
евам̣ бодхисатто има̄йа га̄тха̄йа сӯрийам̣ намасситва̄ дутийага̄тха̄йа атӣте париниббуте буддхе чева буддхагун̣е ча намассати.
‘‘йе бра̄хман̣а̄ ведагӯ саббадхамме, те ме намо те ча мам̣ па̄лайанту;
наматтху буддха̄нам̣ наматтху бодхийа̄, намо вимутта̄нам̣ намо вимуттийа̄;
имам̣ со париттам̣ катва̄, моро чарати есана̄’’ти.
таттха йе бра̄хман̣а̄ти йе ба̄хитапа̄па̄ висуддхибра̄хман̣а̄. ведагӯти веда̄нам̣ па̄рам̣ гата̄типи ведагӯ, ведехи па̄рам̣ гата̄типи ведагӯ. идха пана саббе сан̇кхата̄сан̇кхатадхамме видите па̄кат̣е катва̄ гата̄ти ведагӯ. тенева̄ха ‘‘саббадхамме’’ти. саббе кхандха̄йатанадха̄тудхамме салаккхан̣аса̄ман̃н̃алаккхан̣авасена аттано н̃а̄н̣асса видите па̄кат̣е катва̄ гата̄, тин̣н̣ам̣ ма̄ра̄нам̣ маттхакам̣ маддитва̄ дасасахассилокадха̄тум̣ унна̄детва̄ бодхитале самма̄самбодхим̣ патва̄ сам̣са̄рам̣ ва̄ атикканта̄ти аттхо. те ме намоти те мама имам̣ намакка̄рам̣ пат̣иччханту. те ча мам̣ па̄лайантӯти евам̣ майа̄ намассита̄ ча те бхагаванто мам̣ па̄ленту раккханту гопенту. наматтху буддха̄нам̣ наматтху бодхийа̄, намо вимутта̄нам̣ намо вимуттийа̄ти айам̣ мама намакка̄ро атӣта̄нам̣ париниббута̄нам̣ буддха̄нам̣ аттху, тесан̃н̃ева чатӯсу ча маггесу чатӯсу пхалесу н̃а̄н̣асан̇кха̄та̄йа бодхийа̄ аттху, татха̄ тесан̃н̃ева арахаттапхалавимуттийа̄ вимутта̄нам̣ аттху, йа̄ ча несам̣ тадан̇гавимутти виккхамбханавимутти самуччхедавимутти пат̣иппассаддхивимутти ниссаран̣авимуттӣти пан̃чавидха̄ вимутти, тасса̄ несам̣ вимуттийа̄пи айам̣ майхам̣ намакка̄ро аттхӯти. ‘‘имам̣ со париттам̣ катва̄, моро чарати есана̄’’ти идам̣ пана пададвайам̣ саттха̄ абхисамбуддхо хутва̄ а̄ха. тассаттхо – бхиккхаве, со моро имам̣ париттам̣ имам̣ раккхам̣ катва̄ аттано гочарабхӯмийам̣ пуппхапхала̄дӣнам̣ аттха̄йа на̄наппака̄ра̄йа есана̄йа чарати.
евам̣ дивасам̣ чаритва̄ са̄йам̣ паббатаматтхаке нисӣдитва̄ аттхан̇гатам̣ сӯрийам̣ олокенто буддхагун̣е а̄ваджджетва̄ нива̄сат̣т̣ха̄не раккха̄варан̣аттха̄йа пуна брахмамантам̣ бандханто ‘‘апетайа’’нтиа̄дима̄ха.
18. ‘‘апетайам̣ чаккхума̄ екара̄джа̄, хариссаван̣н̣о патхавиппабха̄со;
там̣ там̣ намасса̄ми хариссаван̣н̣ам̣ патхавиппабха̄сам̣, тайа̄джджа гутта̄ вихарему раттим̣.
‘‘йе бра̄хман̣а̄ ведагӯ саббадхамме, те ме намо те ча мам̣ па̄лайанту;
наматтху буддха̄нам̣ наматтху бодхийа̄, намо вимутта̄нам̣ намо вимуттийа̄;
имам̣ со париттам̣ катва̄, моро ва̄самакаппайӣ’’ти.
таттха апетӣти апайа̄ти аттхам̣ гаччхати. имам̣ со париттам̣ катва̄, моро ва̄самакаппайӣти идампи абхисамбуддхо хутва̄ а̄ха. тассаттхо – бхиккхаве, со моро имам̣ париттам̣ имам̣ раккхам̣ катва̄ аттано нива̄сат̣т̣ха̄не ва̄сам̣ каппайиттха, тасса раттим̣ ва̄ дива̄ ва̄ имасса париттасса̄нубха̄вена нева бхайам̣, на ломахам̣со ахоси.
атхеко ба̄ра̄н̣асийа̄ авидӯре неса̄дага̄мава̄сӣ неса̄до химавантападесе вичаранто тасмим̣ дан̣д̣акахиран̃н̃апаббатаматтхаке нисиннам̣ бодхисаттам̣ дисва̄ а̄гантва̄ путтасса а̄рочеси. атхекадивасам̣ кхема̄ на̄ма ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о девӣ супинена суван̣н̣аван̣н̣ам̣ морам̣ дхаммам̣ десентам̣ дисва̄ пабуддхака̄ле ран̃н̃о а̄рочеси – ‘‘ахам̣, дева, суван̣н̣аван̣н̣асса морасса дхаммам̣ сотука̄ма̄’’ти. ра̄джа̄ амачче пуччхи. амачча̄ ‘‘бра̄хман̣а̄ джа̄ниссантӣ’’ти а̄хам̣су. бра̄хман̣а̄ там̣ сутва̄ ‘‘суван̣н̣аван̣н̣а̄ мора̄ на̄ма хонтӣ’’ти ватва̄ ‘‘каттха хонтӣ’’ти вутте ‘‘неса̄да̄ джа̄ниссантӣ’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ неса̄де саннипа̄тетва̄ пуччхи. атха со неса̄дапутто ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, дан̣д̣акахиран̃н̃апаббато на̄ма аттхи, таттха суван̣н̣аван̣н̣о моро васатӣ’’ти а̄ха. ‘‘тена хи там̣ морам̣ ама̄ретва̄ бандхитва̄ва а̄нехӣ’’ти. неса̄до гантва̄ тасса гочарабхӯмийам̣ па̄се од̣д̣еси. морена аккантат̣т̣ха̄непи па̄со на сан̃чарати. неса̄до ган̣хитум̣ асакконто сатта васса̄ни вичаритва̄ таттхева ка̄ламака̄си. кхема̄пи девӣ паттхитам̣ алабхама̄на̄ ка̄ламака̄си.