7. бӣран̣атхамбхавагго
[211] 1. сомадаттаджа̄такаван̣н̣ана̄
ака̄си йогганти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ла̄л̣уда̄йиттхерам̣ а̄раббха катхеси. со хи двиннам̣ тин̣н̣ам̣ джана̄нам̣ антаре екавачанампи сампа̄детва̄ катхесум̣ на саккоти, са̄раджджабахуло ‘‘ан̃н̃ам̣ катхесса̄мӣ’’ти ан̃н̃амева катхеси. тасса там̣ паваттим̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхента̄ нисӣдим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ла̄л̣уда̄йӣ ида̄нева са̄раджджабахуло, пуббепи са̄раджджабахулойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сират̣т̣хе ан̃н̃атарасмим̣ бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ сиппам̣ угган̣хитва̄ пуна гехам̣ а̄гантва̄ ма̄та̄питӯнам̣ дуггатабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘парихӣнакулато сет̣т̣хикулам̣ патит̣т̣хапесса̄мӣ’’ти ма̄та̄питаро а̄пуччхитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ ра̄джа̄нам̣ упат̣т̣ха̄си. со ран̃н̃а̄ пийо ахоси мана̄по. атхасса питуно ‘‘двӣхийева гон̣ехи касим̣ катва̄ джӣвикам̣ каппентасса еко гон̣о мато. со бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘та̄та, еко гон̣о мато, касикаммам̣ на паваттати, ра̄джа̄нам̣ екам̣ гон̣ам̣ йа̄ча̄хӣ’’ти а̄ха. ‘‘та̄та, начирассева ме ра̄джа̄ дит̣т̣хо, ида̄нева гон̣ам̣ йа̄читум̣ на йуттам̣, тумхе йа̄чатха̄’’ти. ‘‘та̄та, твам̣ майхам̣ са̄раджджабахулабха̄вам̣ на джа̄на̄си, ахан̃хи двиннам̣ тин̣н̣ам̣ саммукхе катхам̣ сампа̄детум̣ на саккоми. саче ахам̣ ран̃н̃о сантикам̣ гон̣ам̣ йа̄читум̣ гамисса̄ми, имампи датва̄ а̄гамисса̄мӣ’’ти. ‘‘та̄та, йам̣ хоти, там̣ хоту, на сакка̄ майа̄ ра̄джа̄нам̣ йа̄читум̣, апича кхо пана̄хам̣ тумхе йоггам̣ ка̄ресса̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи са̄дху мам̣ йоггам̣ ка̄рехӣ’’ти.
бодхисатто питарам̣ а̄да̄йа бӣран̣аттхамбхакасуса̄нам̣ гантва̄ таттха таттха тин̣акала̄пе бандхитва̄ ‘‘айам̣ ра̄джа̄, айам̣ упара̄джа̄, айам̣ сена̄патӣ’’ти на̄ма̄ни катва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ питу дассетва̄ ‘‘та̄та, твам̣ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘джайату, маха̄ра̄джа̄’ти евам̣ имам̣ га̄тхам̣ ватва̄ гон̣ам̣ йа̄чеййа̄сӣ’’ти га̄тхам̣ угган̣ха̄песи –
‘‘две ме гон̣а̄ маха̄ра̄джа, йехи кхеттам̣ каса̄масе;
тесу еко мато дева, дутийам̣ дехи кхаттийа̄’’ти.
бра̄хман̣о екена сам̣ваччхарена имам̣ га̄тхам̣ пагун̣ам̣ катва̄ бодхисаттам̣ а̄ха – ‘‘та̄та, сомадатта, га̄тха̄ ме пагун̣а̄ джа̄та̄, ида̄ни ахам̣ йасса кассачи сантике ваттум̣ саккоми, мам̣ ран̃н̃о сантикам̣ нехӣ’’ти. со ‘‘са̄дху, та̄та̄’’ти татха̄рӯпам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ га̄ха̄петва̄ питарам̣ ран̃н̃о сантикам̣ неси. бра̄хман̣о ‘‘джайату, маха̄ра̄джа̄’’ти ватва̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ ада̄си. ра̄джа̄ ‘‘айам̣ те сомадатта бра̄хман̣о ким̣ хотӣ’’ти а̄ха. ‘‘пита̄ ме, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘кенат̣т̣хена̄гато’’ти? тасмим̣ кхан̣е бра̄хман̣о гон̣айа̄чанаттха̄йа га̄тхам̣ ваданто –
‘‘две ме гон̣а̄ маха̄ра̄джа, йехи кхеттам̣ каса̄масе;
тесу еко мато дева, дутийам̣ ган̣ха кхаттийа̄’’ти. – а̄ха;
ра̄джа̄ бра̄хман̣ена вираджджхитва̄ катхитабха̄вам̣ н̃атва̄ ситам̣ катва̄ ‘‘сомадатта, тумха̄кам̣ гехе бахӯ ман̃н̃е гон̣а̄’’ти а̄ха. ‘‘тумхехи динна̄ бхависсанти, маха̄ра̄джа̄’’ти. ра̄джа̄ бодхисаттасса тусситва̄ бра̄хман̣асса сол̣аса гон̣е алан̇ка̄рабхан̣д̣аке нива̄санага̄ман̃часса брахмадеййам̣ датва̄ махантена йасена бра̄хман̣ам̣ уййоджеси. бра̄хман̣о саббасетасиндхавайуттам̣ ратхам̣ абхируйха махантена парива̄рена га̄мам̣ агама̄си. бодхисатто питара̄ саддхим̣ ратхе нисӣдитва̄ гаччханто ‘‘та̄та, ахам̣ тумхе сакаласам̣ваччхарам̣ йоггам̣ ка̄ресим̣, саннит̣т̣ха̄нака̄ле пана тумха̄кам̣ гон̣ам̣ ран̃н̃о адаттха̄’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
121. ‘‘ака̄си йоггам̣ дхувамаппаматто, сам̣ваччхарам̣ бӣран̣атхамбхакасмим̣;
бйа̄ка̄си сан̃н̃ам̣ парисам̣ вигайха, на ниййамо та̄йати аппапан̃н̃а’’нти.
таттха ака̄си йоггам̣ дхувамаппаматто, сам̣ваччхарам̣ бӣран̣атхамбхакасминти, та̄та, твам̣ ниччам̣ аппаматто бӣран̣аттхамбхамайе суса̄не йоггам̣ ака̄си. бйа̄ка̄си сан̃н̃ам̣ парисам̣ вигайха̄ти атха ча пана парисам̣ вига̄хитва̄ там̣ сан̃н̃ам̣ виака̄си вика̄рам̣ а̄па̄деси, париваттесӣти аттхо. на ниййамо та̄йати аппапан̃н̃анти аппахан̃н̃ам̣ на̄ма пуггалам̣ ниййамо йогга̄чин̣н̣ам̣ чаран̣ам̣ на та̄йати на раккхатӣти.
атхасса вачанам̣ сутва̄ бра̄хман̣о дутийам̣ га̄тхама̄ха –
122. ‘‘двайам̣ йа̄чанако та̄та, сомадатта нигаччхати;
ала̄бхам̣ дханала̄бхам̣ ва̄, евам̣дхамма̄ хи йа̄чана̄’’ти.
таттха евам̣дхамма̄ хи йа̄чана̄ти йа̄чана̄ хи евам̣сабха̄ва̄ти.
саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ла̄л̣уда̄йӣ ида̄нева са̄раджджабахуло, пуббепи са̄раджджабахулойева̄’’ти ватва̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо, сомадаттасса пита̄ ла̄л̣уда̄йӣ ахоси, сомадатто пана ахамева ахоси’’нти.
сомадаттаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[212] 2. уччхит̣т̣хабхаттаджа̄такаван̣н̣ана̄
ан̃н̃о упаримо ван̣н̣оти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пура̄н̣адутийика̄палобханам̣ а̄раббха катхеси. со хи бхиккху саттха̄ра̄ ‘‘саччам̣ кира, твам̣ бхиккху, уккан̣т̣хитосӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘сачча’’нти ватва̄ ‘‘ко там̣ уккан̣т̣ха̄песӣ’’ти вутте ‘‘пура̄н̣адутийика̄’’ти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘бхиккху айам̣ те иттхӣ анаттхака̄рика̄, пуббепи аттано джа̄расса уччхит̣т̣хакам̣ бходжесӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ т̣ха̄не бхиккхам̣ чаритва̄ джӣвикакаппаке капан̣е нат̣акакуле ниббаттитва̄ вайаппатто дуггато дурӯпако хутва̄ бхиккхам̣ чаритва̄ джӣвикам̣ каппеси. тада̄ ка̄сират̣т̣хе екасмим̣ га̄маке екасса бра̄хман̣асса бра̄хман̣ӣ дуссӣла̄ па̄падхамма̄ атича̄рам̣ чарати. атхекадивасам̣ бра̄хман̣е кеначидева каран̣ӣйена бахи гате тасса̄ джа̄ро там̣ кхан̣ам̣ олокетва̄ там̣ гехам̣ па̄виси. са̄ тена саддхим̣ атичаритва̄ ‘‘мухуттам̣ аччха, бхун̃джитва̄ва гамиссасӣ’’ти бхаттам̣ сампа̄детва̄ сӯпабйан̃джанасампаннам̣ ун̣хабхаттам̣ вад̣д̣хетва̄ ‘‘твам̣ бхун̃джа̄’’ти тасса датва̄ сайам̣ бра̄хман̣асса а̄гаманам̣ олокайама̄на̄ два̄ре ат̣т̣ха̄си. бодхисатто бра̄хман̣ийа̄ джа̄расса бхун̃джанат̣т̣ха̄не пин̣д̣ам̣ пачча̄сӣсанто ат̣т̣ха̄си.
тасмим̣ кхан̣е бра̄хман̣о геха̄бхимукхо а̄гаччхати. бра̄хман̣ӣ там̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ вегена пависитва̄ ‘‘ут̣т̣хехи, бра̄хман̣о а̄гаччхатӣ’’ти джа̄рам̣ кот̣т̣хе ота̄ретва̄ бра̄хман̣асса пависитва̄ нисиннака̄ле пхалакам̣ упанетва̄ хаттхадхованам̣ датва̄ итарена бхутта̄васит̣т̣хасса сӣтабхаттасса упари ун̣хабхаттам̣ вад̣д̣хетва̄ бра̄хман̣асса ада̄си. со бхатте хаттхам̣ ота̄ретва̄ упари ун̣хам̣ хет̣т̣ха̄ ча бхаттам̣ сӣталам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘имина̄ ан̃н̃асса бхутта̄дхикена уччхит̣т̣хабхаттена бхавитабба’’нти. со бра̄хман̣им̣ пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
123. ‘‘ан̃н̃о упаримо ван̣н̣о, ан̃н̃о ван̣н̣о ча хет̣т̣химо;
бра̄хман̣ӣ твева пуччха̄ми, ким̣ хет̣т̣ха̄ кин̃ча уппарӣ’’ти.
таттха ван̣н̣оти а̄ка̄ро. айан̃хи упаримасса ун̣хабха̄вам̣ хет̣т̣химасса ча сӣтабха̄вам̣ пуччханто евама̄ха. ким̣ хет̣т̣ха̄ кин̃ча уппарӣти вуд̣д̣хитабхаттена на̄ма упари сӣталена, хет̣т̣ха̄ ун̣хена бхавитаббам̣, идан̃ча пана на та̄дисам̣, тена там̣ пуччха̄ми – ‘‘кена ка̄ран̣ена упари бхаттам̣ ун̣хам̣, хет̣т̣химам̣ сӣтала’’нти.
бра̄хман̣ӣ аттана̄ катакаммасса утта̄набха̄вабхайена бра̄хман̣е пунаппунам̣ катхентепи тун̣хӣйева ахоси. тасмим̣ кхан̣е нат̣апуттасса етадахоси – ‘‘кот̣т̣хе нисӣда̄питапа̄папурисена джа̄рена бхавитаббам̣, имина̄ гехасса̄микена, бра̄хман̣ӣ пана аттана̄ катакаммасса па̄кат̣абха̄вабхайена кин̃чи на катхети, ханда̄хам̣ имисса̄ катакаммам̣ пака̄сетва̄ джа̄расса кот̣т̣хаке нисӣда̄питабха̄вам̣ бра̄хман̣асса катхемӣ’’ти. со бра̄хман̣асса геха̄ никкхантака̄лато пат̣т̣ха̄йа итарасса гехапавесанам̣ атичаран̣ам̣ аггабхаттабхун̃джанам̣ бра̄хман̣ийа̄ два̄ре т̣хатва̄ маггам̣ олоканам̣ итарасса кот̣т̣хе ота̄ритабха̄ванти саббам̣ там̣ паваттим̣ а̄чиккхитва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
124. ‘‘ахам̣ нат̣осми бхадданте, бхиккхакосми идха̄гато;
айан̃хи кот̣т̣хамотин̣н̣о, айам̣ со йам̣ гавесасӣ’’ти.
таттха ахам̣ нат̣осми, бхаддантети, са̄ми, ахам̣ нат̣аджа̄тико. бхиккхакосми идха̄гатоти сва̄хам̣ имам̣ т̣ха̄нам̣ бхиккхако бхиккхам̣ парийесама̄но а̄гатосми. айан̃хи кот̣т̣хамотин̣н̣оти айам̣ пана етисса̄ джа̄ро имам̣ бхаттам̣ бхун̃джанто тава бхайена кот̣т̣хам̣ отин̣н̣о. айам̣ со йам̣ гавесасӣти йам̣ твам̣ касса ну кхо имина̄ уччхит̣т̣хакена бхавитаббанти гавесаси, айам̣ со. чӯл̣а̄йа нам̣ гахетва̄ кот̣т̣ха̄ нӣхаритва̄ йатха̄ на пуневарӯпам̣ па̄пам̣ кароти, татха̄ асса сатим̣ джанехӣти ватва̄ пакка̄ми. бра̄хман̣о убхопи те йатха̄ нам̣ на пуневарӯпам̣ па̄пам̣ каронти, таджджанапотханехи татха̄ сиккха̄петва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не уккан̣т̣хито бхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ бра̄хман̣ӣ пура̄н̣адутийика̄ ахоси, бра̄хман̣о уккан̣т̣хито бхиккху, нат̣апутто пана ахамева ахоси’’нти.
уччхит̣т̣хабхаттаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[213] 3. бхаруджа̄такаван̣н̣ана̄
исӣнамантарам̣ катва̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто косалара̄джа̄нам̣ а̄раббха катхеси. бхагавато хи бхиккхусан̇гхасса ча ла̄бхасакка̄ро маха̄ ахоси. йатха̄ха –
‘‘тена кхо пана самайена бхагава̄ саккато хоти гарукато ма̄нито пӯджито апачито ла̄бхӣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣. бхиккхусан̇гхопи кхо саккато хоти…пе… париккха̄ра̄нам̣. ан̃н̃атиттхийа̄ пана парибба̄джака̄ асакката̄ хонти…пе… париккха̄ра̄на’’нти (уда̄. 14).
те евам̣ парихӣнала̄бхасакка̄ра̄ ахораттам̣ гул̣хасаннипа̄там̣ катва̄ мантайанти ‘‘саман̣асса готамасса уппаннака̄лато пат̣т̣ха̄йа майам̣ хатала̄бхасакка̄ра̄ джа̄та̄, саман̣о готамо ла̄бхаггайасаггаппатто джа̄то, кена ну кхо ка̄ран̣енасса еса̄ сампаттӣ’’ти. татреке евама̄хам̣су – ‘‘саман̣о готамо сакаладжамбудӣпасса уттамат̣т̣ха̄не бхӯмисӣсе васати. тенасса ла̄бхасакка̄ро уппаджджатӣ’’ти, сеса̄ ‘‘аттхетам̣ ка̄ран̣ам̣, майампи джетаванапит̣т̣хе титтхийа̄ра̄мам̣ ка̄рему, евам̣ ла̄бхино бхависса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. те саббепи ‘‘евамета’’нти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ ‘‘сачепи майам̣ ран̃н̃о ана̄рочетва̄ а̄ра̄мам̣ ка̄ресса̄ма, бхиккхӯ ва̄рессанти, лан̃джам̣ лабхитва̄ абхиджджанако на̄ма наттхи, тасма̄ ран̃н̃о лан̃джам̣ датва̄ а̄ра̄мат̣т̣ха̄нам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти саммантетва̄ упат̣т̣ха̄ке йа̄читва̄ ран̃н̃о сатасахассам̣ датва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, майам̣ джетаванапит̣т̣хийам̣ титтхийа̄ра̄мам̣ карисса̄ма, саче бхиккхӯ ‘ка̄тум̣ на дасса̄ма̄’ти тумха̄кам̣ а̄роченти, несам̣ пат̣ивачанам̣ на да̄табба’’нти а̄хам̣су. ра̄джа̄ лан̃джалобхена ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи.
титтхийа̄ ра̄джа̄нам̣ сан̇ган̣хитва̄ вад̣д̣хаким̣ паккоса̄петва̄ каммам̣ пат̣т̣хапесум̣, маха̄саддо ахоси. саттха̄ ‘‘ке панете, а̄нанда, учча̄саддамаха̄садда̄’’ти пуччхи. ‘‘ан̃н̃атиттхийа̄, бханте, джетаванапит̣т̣хийам̣ титтхийа̄ра̄мам̣ ка̄ренти, таттхесо саддо’’ти. ‘‘а̄нанда, нетам̣ т̣ха̄нам̣ титтхийа̄ра̄масса ануччхавикам̣, титтхийа̄ учча̄саддака̄ма̄, на сакка̄ техи саддхим̣ васиту’’нти ватва̄ бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄тетва̄ ‘‘гаччхатха, бхиккхаве, ран̃н̃о а̄чиккхитва̄ титтхийа̄ра̄макаран̣ам̣ нива̄ретха̄’’ти а̄ха. бхиккхусан̇гхо гантва̄ ран̃н̃о нивесанадва̄ре ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ сан̇гхасса а̄гатабха̄вам̣ сутва̄пи ‘‘титтхийа̄ра̄мам̣ нисса̄йа а̄гата̄ бхависсантӣ’’ти лан̃джасса гахитатта̄ ‘‘ра̄джа̄ гехе наттхӣ’’ти вада̄песи. бхиккхӯ гантва̄ саттху а̄рочесум̣. саттха̄ ‘‘лан̃джам̣ нисса̄йа евам̣ каротӣ’’ти две аггаса̄ваке песеси. ра̄джа̄ тесампи а̄гатабха̄вам̣ сутва̄ татхева вада̄песи. тепи а̄гантва̄ саттху а̄ра̄чесум̣. саттха̄ ‘‘на ида̄ни, са̄рипутта, ра̄джа̄ гехе нисӣдитум̣ лабхиссати, бахи никкхамиссатӣ’’ти пунадивасе пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ ран̃н̃о нивесанадва̄рам̣ агама̄си. ра̄джа̄ сутва̄ па̄са̄да̄ отаритва̄ паттам̣ гахетва̄ саттха̄рам̣ павесетва̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса йа̄гукхаджджакам̣ датва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. саттха̄ ран̃н̃о екам̣ парийа̄йадхаммадесанам̣ а̄рабханто ‘‘маха̄ра̄джа, пора̄н̣акара̄джа̄но лан̃джам̣ гахетва̄ сӣлаванте ан̃н̃аман̃н̃ам̣ калахам̣ ка̄ретва̄ аттано рат̣т̣хасса асса̄мино хутва̄ маха̄вина̄сам̣ па̄пун̣им̣сӯ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте бхарурат̣т̣хе бхарура̄джа̄ на̄ма раджджам̣ ка̄реси. тада̄ бодхисатто пан̃ча̄бхин̃н̃о ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ ган̣асаттха̄ та̄пасо хутва̄ химавантападесе чирам̣ васитва̄ лон̣амбиласеванаттха̄йа пан̃часатата̄пасапаривуто химаванта̄ отаритва̄ анупуббена бхарунагарам̣ патва̄ таттха пин̣д̣а̄йа чаритва̄ нагара̄ никкхамитва̄ уттарадва̄ре са̄кха̄вит̣апасампаннасса ват̣аруккхасса мӯле нисӣдитва̄ бхаттакиччам̣ катва̄ таттхева руккхамӯле ва̄сам̣ каппеси. евам̣ тасмим̣ исиган̣е таттха васанте ад̣д̣хама̄саччайена ан̃н̃о ган̣асаттха̄ пан̃часатапарива̄ро а̄гантва̄ нагаре бхиккха̄йа чаритва̄ нагара̄ никкхамитва̄ даккхин̣адва̄ре та̄дисассева ват̣аруккхасса мӯле нисӣдитва̄ бхаттакиччам̣ катва̄ таттха руккхамӯле ва̄сам̣ каппеси. ити те двепи исиган̣а̄ таттха йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ химавантамева агамам̣су.
тесам̣ гатака̄ле даккхин̣адва̄ре ват̣аруккхо суккхо. пунава̄ре тесу а̄гаччхантесу даккхин̣адва̄ре ват̣аруккхава̄сино пат̣хаматарам̣ а̄гантва̄ аттано ват̣аруккхасса суккхабха̄вам̣ н̃атва̄ бхиккха̄йа чаритва̄ нагара̄ никкхамитва̄ уттарадва̄ре ват̣аруккхамӯлам̣ гантва̄ бхаттакиччам̣ катва̄ таттха ва̄сам̣ каппесум̣. итаре пана исайо паччха̄ а̄гантва̄ нагаре бхиккха̄йа чаритва̄ аттано руккхамӯламева гантва̄ бхаттакиччам̣ катва̄ ва̄сам̣ каппесум̣. те ‘‘на со тумха̄кам̣ руккхо, амха̄кам̣ руккхо’’ти руккхам̣ нисса̄йа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ калахам̣ карим̣су, калахо маха̄ ахоси. еке ‘‘амха̄кам̣ пат̣хамам̣ васитат̣т̣ха̄нам̣ тумхе на лабхиссатха̄’’ти ваданти. еке ‘‘майам̣ имасмим̣ ва̄ре пат̣хаматарам̣ идха̄гата̄, тумхе на лабхиссатха̄’’ти ваданти. ити те ‘‘майам̣ са̄мино, майам̣ са̄мино’’ти калахам̣ каронта̄ руккхамӯлассаттха̄йа ра̄джакулам̣ агамам̣су. ра̄джа̄ пат̣хамам̣ вуттхаисиган̣ан̃н̃ева са̄микам̣ ака̄си. итаре ‘‘на да̄ни майам̣ имехи пара̄джита̄ти атта̄нам̣ вада̄песса̄ма̄’’ти диббачаккхуна̄ олокетва̄ екам̣ чаккаваттипарибхогам̣ ратхапан̃джарам̣ дисва̄ а̄харитва̄ ран̃н̃о лан̃джам̣ датва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, амхепи са̄мике карохӣ’’ти а̄хам̣су.
ра̄джа̄ лан̃джам̣ гахетва̄ ‘‘двепи ган̣а̄ васантӯ’’ти двепи са̄мике ака̄си. итаре исайо тасса ратхапан̃джарасса ратхачакка̄ни нӣхаритва̄ лан̃джам̣ датва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, амхейева са̄мике карохӣ’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ татха̄ ака̄си. исиган̣а̄ ‘‘амхехи ваттхука̄ме ча килесака̄ме ча паха̄йа паббаджитехи руккхамӯласса ка̄ран̣а̄ калахам̣ каронтехи лан̃джам̣ дадантехи айуттам̣ ката’’нти виппат̣иса̄рино хутва̄ вегена пала̄йитва̄ химавантамева агамам̣су. сакалабхарурат̣т̣хава̄сино девата̄ екато хутва̄ ‘‘сӣлаванте калахам̣ каронтена ран̃н̃а̄ айуттам̣ ката’’нти бхаруран̃н̃о куджджхитва̄ тийоджанасатикам̣ бхарурат̣т̣хам̣ самуддам̣ уббаттетва̄ арат̣т̣хамакам̣су. ити екам̣ бхарура̄джа̄нам̣ нисса̄йа сакаларат̣т̣хава̄синопи вина̄сам̣ патта̄ти.
саттха̄ имам̣ атӣтам̣ а̄харитва̄ абхисамбуддхо хутва̄ има̄ га̄тха̄ авоча –
125. ‘‘исӣнамантарам̣ катва̄, бхарура̄джа̄ти ме сутам̣;
уччхинно саха рат̣т̣хехи, са ра̄джа̄ вибхаван̇гато.
126. ‘‘тасма̄ хи чханда̄гаманам̣, наппасам̣санти пан̣д̣ита̄;
адут̣т̣хачитто бха̄сеййа, гирам̣ саччупасам̣хита’’нти.
таттха антарам̣ катва̄ти чханда̄гативасена виварам̣ катва̄. бхарура̄джа̄ти бхарурат̣т̣хе ра̄джа̄. ити ме сутанти ити майа̄ пуббе етам̣ сутам̣. тасма̄ хи чханда̄гамананти йасма̄ хи чханда̄гаманам̣ гантва̄ бхарура̄джа̄ саха рат̣т̣хена уччхинно, тасма̄ чханда̄гаманам̣ пан̣д̣ита̄ наппасам̣санти. адут̣т̣хачиттоти килесехи адӯситачитто хутва̄. бха̄сеййа гирам̣ саччупасам̣хитанти сабха̄ванисситам̣ аттханисситам̣ ка̄ран̣анисситамева гирам̣ бха̄сеййа. йе хи таттха бхаруран̃н̃о лан̃джам̣ ган̣хантасса айуттам̣ етанти пат̣иккосанта̄ саччупасам̣хитам̣ гирам̣ бха̄сим̣су, тесам̣ т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ на̄л̣икерадӣпе аджджа̄пи дӣпакасахассам̣ пан̃н̃а̄йатӣти.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, чхандавасикена на̄ма на бхавитаббам̣, две паббаджитаган̣е калахам̣ ка̄ретум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘ахам̣ тена самайена джет̣т̣хакаиси ахоси’’нти, ра̄джа̄ татха̄гатасса бхаттакиччам̣ катва̄ гатака̄ле мануссе песетва̄ титтхийа̄ра̄мам̣ виддхам̣са̄песи, титтхийа̄ аппатит̣т̣ха̄ ахесум̣.
бхаруджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[214] 4. пун̣н̣анадӣджа̄такаван̣н̣ана̄
пун̣н̣ам̣ надинти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̃н̃а̄па̄рамим̣ а̄раббха катхеси. екасмин̃хи дивасе дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ татха̄гатасса пан̃н̃ам̣ а̄раббха катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, самма̄самбуддхо маха̄пан̃н̃о путхупан̃н̃о ха̄сапан̃н̃о джаванапан̃н̃о тиккхапан̃н̃о гамбхӣрапан̃н̃о ниббедхикапан̃н̃о упа̄йапан̃н̃а̄йа саманна̄гато’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи татха̄гато пан̃н̃ава̄ упа̄йакусалойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто пурохитакуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ питу аччайена пурохитат̣т̣ха̄нам̣ лабхитва̄ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о аттхадхамма̄нуса̄сако ахоси. апарабха̄ге ра̄джа̄ парибхедака̄нам̣ катхам̣ гахетва̄ бодхисаттасса куддхо ‘‘ма̄ мама сантике васӣ’’ти бодхисаттам̣ ба̄ра̄н̣асито пабба̄джеси. бодхисатто путтада̄рам̣ гахетва̄ екасмим̣ ка̄сикага̄маке ва̄сам̣ каппеси. апарабха̄ге ра̄джа̄ тасса гун̣ам̣ саритва̄ ‘‘майхам̣ кан̃чи песетва̄ а̄чарийам̣ паккоситум̣ на йуттам̣, екам̣ пана га̄тхам̣ бандхитва̄ пан̣н̣ам̣ ликхитва̄ ка̄камам̣сам̣ пача̄петва̄ пан̣н̣ан̃ча мам̣сан̃ча сетаваттхена паливет̣хетва̄ ра̄джамуддика̄йа лан̃чхетва̄ песесса̄ми. йади пан̣д̣ито бхависсати, пан̣н̣ам̣ ва̄четва̄ ка̄камам̣сабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄гамиссати, но че, на̄гамиссатӣ’’ти ‘‘пун̣н̣ам̣ нади’’нти имам̣ га̄тхам̣ пан̣н̣е ликхи –
127. ‘‘пун̣н̣ам̣ надим̣ йена ча пеййама̄ху, джа̄там̣ йавам̣ йена ча гуйхама̄ху;
дӯрам̣ гатам̣ йена ча авхайанти, со тйа̄гато ханда ча бхун̃джа бра̄хман̣а̄’’ти.
таттха пун̣н̣ам̣ надим̣ йена ча пеййама̄хӯти ка̄капеййа̄ надӣхи ваданта̄ йена пун̣н̣ам̣ надим̣ ка̄капеййама̄ху, на хи апун̣н̣а̄ надӣ ‘‘ка̄капеййа̄’’ти вуччати. йада̄пи надӣтӣре т̣хатва̄ гӣвам̣ паса̄ретва̄ ка̄кена па̄тум̣ сакка̄ хоти, тада̄ нам̣ ‘‘ка̄капеййа̄’’ти ваданти. джа̄там̣ йавам̣ йена ча гуйхама̄хӯти йаванти десана̄сӣсаматтам̣, идха пана саббампи джа̄там̣ уггатам̣ сампаннатарун̣асассам̣ адхиппетам̣. тан̃хи йада̄ анто павит̣т̣хака̄кам̣ пат̣иччха̄детум̣ саккоти, тада̄ гуйхатӣти гуйхам̣. ким̣ гуйхати? ка̄кам̣. ити ка̄касса гуйхам̣ ка̄кагуйханти там̣ вадама̄на̄ ка̄кена гуйхавачанасса ка̄ран̣абхӯтена ‘‘гуйха’’нти ваданти. тена вуттам̣ ‘‘йена ча гуйхама̄хӯ’’ти. дӯрам̣ гатам̣ йена ча авхайантӣти дӯрам̣ гатам̣ виппавуттхам̣ пийапуггалам̣ йам̣ а̄гантва̄ нисиннам̣ дисва̄ саче иттханна̄мо а̄гаччхати, васса ка̄ка̄ти ва̄ вассантан̃н̃ева ва̄ сутва̄ ‘‘йатха̄ ка̄ко вассати, иттханна̄мо а̄гамиссатӣ’’ти евам̣ ваданта̄ йена ча авхайанти катхенти мантенти, уда̄харантӣти аттхо. со тйа̄гатоти со те а̄нӣто. ханда ча бхун̃джа, бра̄хман̣а̄ти ган̣ха, бра̄хман̣а, бхун̃джассу нам̣, кха̄да идам̣ ка̄камам̣санти аттхо.
ити ра̄джа̄ имам̣ га̄тхам̣ пан̣н̣е ликхитва̄ бодхисаттасса песеси. со пан̣н̣ам̣ ва̄четва̄ ‘‘ра̄джа̄ мам̣ дат̣т̣хука̄мо’’ти н̃атва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
128. ‘‘йато мам̣ саратӣ ра̄джа̄, ва̄йасампи пахетаве;
хам̣са̄ кон̃ча̄ майӯра̄ ча, асатӣйева па̄пийа̄’’ти.
таттха йато мам̣ саратӣ ра̄джа̄, ва̄йасампи пахетавети йада̄ ра̄джа̄ ва̄йасамам̣сам̣ лабхитва̄ тампи пахетум̣ мам̣ сарати. хам̣са̄ кон̃ча̄ майӯра̄ ча̄ти йада̄ панасса ете хам̣са̄дайо упанӣта̄ бхависсанти, ека̄ни хам̣самам̣са̄дӣни лаччхати, тада̄ мам̣ касма̄ на сариссатӣти аттхо? ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘хам̣сакон̃чамайӯра̄на’’нти па̄т̣хо. со сундаратара̄, имесам̣ хам̣са̄дӣнам̣ мам̣сам̣ лабхитва̄ касма̄ мам̣ на сариссати, сариссатийева̄ти аттхо. асатӣйева па̄пийа̄ти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ лабхитва̄ саран̣ам̣ на̄ма сундарам̣, локасмим̣ пана асатийева па̄пийа̄, асатикаран̣ам̣йева хӣнам̣ ла̄макам̣, тан̃ча амха̄кам̣ ран̃н̃о наттхи. сарати мам̣ ра̄джа̄, а̄гаманам̣ ме пачча̄сӣсати, тасма̄ гамисса̄мӣти йа̄нам̣ йоджа̄петва̄ гантва̄ ра̄джа̄нам̣ пасси, ра̄джа̄ тусситва̄ пурохитат̣т̣ха̄нейева патит̣т̣ха̄песи.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, пурохито пана ахамева ахоси’’нти.
пун̣н̣анадӣджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[215] 5. каччхападжа̄такаван̣н̣ана̄
авадхӣ вата атта̄нанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто кока̄ликам̣ а̄раббха катхеси. ваттху маха̄такка̄риджа̄таке (джа̄. 1.13.104 а̄дайо) а̄ви-бхависсати. тада̄ пана саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, кока̄лико ида̄нева ва̄ча̄йа хато, пуббепи ва̄ча̄йа хатойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто амаччакуле ниббаттитва̄ вайаппатто тасса аттхадхамма̄нуса̄сако ахоси. со пана ра̄джа̄ бахубха̄н̣ӣ ахоси, тасмим̣ катхенте ан̃н̃есам̣ вачанасса ока̄со на̄ма наттхи. бодхисатто тасса там̣ бахубха̄н̣итам̣ ва̄ретука̄мо екам̣ упа̄йам̣ упадха̄ренто вичарати. тасмин̃ча ка̄ле химавантападесе екасмим̣ саре каччхапо васати, две хам̣сапотака̄ гочара̄йа чаранта̄ тена саддхим̣ висса̄сам̣ акам̣су. те дал̣хависса̄сика̄ хутва̄ екадивасам̣ каччхапам̣ а̄хам̣су – ‘‘самма каччхапа, амха̄кам̣ химаванте читтакӯт̣апаббататале кан̃чанагуха̄йам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ раман̣ӣйо падесо, гаччхаси амха̄кам̣ саддхи’’нти. ‘‘ахам̣ кинти катва̄ гамисса̄мӣ’’ти? ‘‘майам̣ там̣ гахетва̄ гамисса̄ма, саче твам̣ мукхам̣ раккхитум̣ саккхиссаси, кассачи кин̃чи на катхессасӣ’’ти. ‘‘раккхисса̄ми, са̄ми, гахетва̄ мам̣ гаччхатха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ екам̣ дан̣д̣акам̣ каччхапена д̣ам̣са̄петва̄ сайам̣ тасса убхо кот̣ийо д̣ам̣ситва̄ а̄ка̄сам̣ паккхандим̣су. там̣ татха̄ хам̣сехи нӣйама̄нам̣ га̄мада̄рака̄ дисва̄ ‘‘две хам̣са̄ каччхапам̣ дан̣д̣акена харантӣ’’ти а̄хам̣су.
каччхапо ‘‘йади мам̣ саха̄йака̄ ненти, тумха̄кам̣ еттха ким̣ дут̣т̣хачет̣ака̄’’ти ваттука̄мо хам̣са̄нам̣ сӣгхавегата̄йа ба̄ра̄н̣асинагаре ра̄джанивесанасса упарибха̄гам̣ сампаттака̄ле дат̣т̣хат̣т̣ха̄нато дан̣д̣акам̣ виссаджджетва̄ а̄ка̄сан̇ган̣е патитва̄ двебха̄го ахоси, ‘‘каччхапо а̄ка̄сато патитва̄ дведха̄ бхинно’’ти екакола̄халам̣ ахоси. ра̄джа̄ бодхисаттам̣ а̄да̄йа амаччаган̣апаривуто там̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ каччхапам̣ дисва̄ бодхисаттам̣ пуччхи – ‘‘пан̣д̣ита, кинти катва̄ еса патито’’ти? бодхисатто ‘‘чирапат̣икан̇кхохам̣ ра̄джа̄нам̣ овадитука̄мо упа̄йам̣ упадха̄ренто чара̄ми, имина̄ каччхапена хам̣сехи саддхим̣ висса̄со като бхависсати, техи имам̣ ‘химавантам̣ несса̄ма̄'ти дан̣д̣акам̣ д̣ам̣са̄петва̄ а̄ка̄сам̣ паккхантехи бхавитаббам̣, атха имина̄ кассачи вачанам̣ сутва̄ араккхитамукхата̄йа кин̃чи ваттука̄мена дан̣д̣ака̄ виссат̣т̣хо бхависсати, евам̣ а̄ка̄сато патитва̄ джӣвитаккхайам̣ паттенева бхавитабба’’нти чинтетва̄ ‘‘а̄ма маха̄ра̄джа, атимукхара̄ на̄ма апарийантавачана̄ еварӯпам̣ дуккхам̣ па̄пун̣антийева̄’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ авоча –
129. ‘‘авадхӣ вата атта̄нам̣, каччхапо бйа̄харам̣ гирам̣;
суггахӣтасмим̣ кат̣т̣хасмим̣, ва̄ча̄йа сакийа̄вадхи.
130. ‘‘етампи дисва̄ наравӣрийасет̣т̣ха, ва̄чам̣ памун̃че кусалам̣ на̄тивелам̣;
пассаси бахубха̄н̣ена, каччхапам̣ бйасанам̣ гата’’нти.
таттха авадхӣ вата̄ти гха̄теси вата. бйа̄харанти бйа̄харанто. суггахӣтасмим̣ кат̣т̣хасминти мукхена сут̣т̣ху д̣ам̣ситва̄ гахите дан̣д̣аке. ва̄ча̄йа сакийа̄вадхӣти атимукхарата̄йа ака̄ле ва̄чам̣ ниччха̄ренто дат̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ виссаджджетва̄ та̄йа сака̄йа ва̄ча̄йа атта̄нам̣ авадхи гха̄теси. евамеса джӣвитаккхайам̣ патто, на ан̃н̃атха̄ти. етампи дисва̄ти етампи ка̄ран̣ам̣ дисва̄. наравӣрийасет̣т̣ха̄ти наресу вӣрийена сет̣т̣ха уттамавӣрийа ра̄джавара. ва̄чам̣ памун̃че кусалам̣ на̄тивеланти сачча̄дипат̣исам̣йуттам̣ кусаламева пан̣д̣ито пурисо мун̃чеййа ниччха̄реййа, тампи хитам̣ ка̄лайуттам̣, на ативелам̣, атиккантака̄лам̣ апарийантава̄чам̣ на бха̄сеййа. пассасӣти нану паччаккхато пассаси. бахубха̄н̣ена̄ти бахубхан̣анена. каччхапам̣ бйасанам̣ гатанти етам̣ каччхапам̣ джӣвитаккхайам̣ паттанти.
ра̄джа̄ ‘‘мам̣ сандха̄йа бха̄сатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘амхе сандха̄йа катхеси, пан̣д̣ита̄’’ти а̄ха. бодхисатто ‘‘маха̄ра̄джа, твам̣ ва̄ хохи ан̃н̃о ва̄, йо кочи пама̄н̣а̄тиккантам̣ бха̄санто еварӯпам̣ бйасанам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти па̄кат̣ам̣ катва̄ катхеси. ра̄джа̄ тато пат̣т̣ха̄йа вирамитва̄ мандабха̄н̣ӣ ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ каччхапо кока̄лико ахоси, две хам̣сапотака̄ две маха̄тхера̄, ра̄джа̄ а̄нандо, амаччапан̣д̣ито пана ахамева ахоси’’нти.
каччхападжа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.
[216] 6. маччхаджа̄такаван̣н̣ана̄
на ма̄йамагги тапатӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пура̄н̣адутийика̄палобханам̣ а̄раббха катхеси. тан̃хи бхиккхум̣ саттха̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣, бхиккху, уккан̣т̣хитосӣ’’ти пуччхи. ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте ‘‘кена уккан̣т̣ха̄питосӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘пура̄н̣адутийика̄йа̄’’ти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘айам̣ те бхиккху иттхӣ анаттхака̄рика̄, пуббепи твам̣ етам̣ нисса̄йа сӯлена виджджхитва̄ ан̇га̄ресу пачитва̄ кха̄дитаббатам̣ патто пан̣д̣ите нисса̄йа джӣвитам̣ алаттха̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса пурохито ахоси. атхекадивасам̣ кеват̣т̣а̄ джа̄ле лаггам̣ маччхам̣ уддхаритва̄ ун̣хава̄лука̄пит̣т̣хе т̣хапетва̄ ‘‘ан̇га̄ресу нам̣ пачитва̄ кха̄дисса̄ма̄’’ти сӯлам̣ таччхим̣су. маччхо маччхим̣ а̄раббха паридевама̄но има̄ га̄тха̄ авоча –
131. ‘‘на ма̄йамагги тапати, на сӯло са̄дхутаччхито;
йан̃ча мам̣ ман̃н̃ате маччхӣ, ан̃н̃ам̣ со ратийа̄ гато.
132. ‘‘со мам̣ дахати ра̄гагги, читтам̣ чӯпатапети мам̣;
джа̄лино мун̃чатха̄йира̄ мам̣, на ка̄ме хан̃н̃ате квачӣ’’ти.
таттха на ма̄йамагги тапатӣти на мам̣ айам̣ агги тапати, на та̄пам̣ джанети, на сочайатӣти аттхо. на сӯлоти айам̣ сӯлопи са̄дхутаччхито мам̣ на тапати, на ме сокам̣ уппа̄дети. йан̃ча мам̣ ман̃н̃атети йам̣ пана мам̣ маччхӣ евам̣ ман̃н̃ати ‘‘ан̃н̃ам̣ маччхим̣ со пан̃чака̄магун̣аратийа̄ гато’’ти, тадева мам̣ тапати сочайати. со мам̣ дахатӣти йо панеса ра̄гагги, со мам̣ дахати джха̄пети. читтам̣ чӯпатапети манти ра̄гасампайуттакам̣ мама читтамева ча мам̣ упата̄пети киламети вихет̣хети. джа̄линоти кеват̣т̣е а̄лапати. те хи джа̄ласса аттхита̄йа ‘‘джа̄лино’’ти вуччанти. мун̃чатха̄йира̄ манти мун̃чатха мам̣ са̄миноти йа̄чати. на ка̄ме хан̃н̃ате квачӣти ка̄ме патит̣т̣хито ка̄мена нӣйама̄но сатто на квачи хан̃н̃ати. на хи там̣ тумха̄диса̄ ханитум̣ ануччхавика̄ти паридевати. атха ва̄ ка̄мети хетувачане бхуммам̣, ка̄махету маччхим̣ анубандхама̄но на̄ма на квачи тумха̄дисехи хан̃н̃атӣти паридевати. тасмим̣ кхан̣е бодхисатто надӣтӣрам̣ гато тасса маччхасса паридевитасаддам̣ сутва̄ кеват̣т̣е упасан̇камитва̄ там̣ маччхам̣ мочеси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не уккан̣т̣хитабхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ маччхӣ пура̄н̣адутийика̄ ахоси, маччхо уккан̣т̣хитабхиккху, пурохито пана ахамева ахоси’’нти.
маччхаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.
[217] 7. сеггуджа̄такаван̣н̣ана̄
саббо локоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ пан̣н̣икаупа̄сакам̣ а̄раббха катхеси. ваттху екаканипа̄те виттха̄ритамева. идха̄пи саттха̄ там̣ ‘‘ким̣, упа̄сака, чирассам̣ а̄гатосӣ’’ти пуччхи. пан̣н̣икаупа̄сако ‘‘дхӣта̄ ме, бханте, ниччам̣ пахам̣ситамукхӣ, тамахам̣ вӣмам̣ситва̄ екасса кулада̄ракасса ада̄сим̣, таттха итикаттаббата̄йа тумха̄кам̣ дассана̄йа а̄гантум̣ ока̄сам̣ на лабхи’’нти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘на кхо, упа̄сака, ида̄невеса̄ сӣлаватӣ, пуббепи сӣлаватӣ, тван̃ча на ида̄неветам̣ вӣмам̣саси, пуббепи вӣмам̣сийева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто руккхадевата̄ ахоси. тада̄ айамева пан̣н̣икаупа̄сако ‘‘дхӣтарам̣ вӣмам̣сисса̄мӣ’’ти аран̃н̃ам̣ нетва̄ килесавасена иччханто вийа хаттхе ган̣хи. атха нам̣ паридевама̄нам̣ пат̣хамага̄тха̄йа аджджхабха̄си –
133. ‘‘саббо локо аттамано ахоси, аковида̄ га̄мадхаммасса сеггу;
кома̄ри ко на̄ма таваджджа дхаммо, йам̣ твам̣ гахита̄ паване пародасӣ’’ти.
таттха саббо локо аттамано ахосӣти, амма, сакалопи сатталоко етисса̄ ка̄масевана̄йа аттамано джа̄то. аковида̄ га̄мадхаммасса сеггӯти сеггӯти тасса̄ на̄мам̣. тена твам̣ пана, амма, сеггу аковида̄ га̄мадхаммасса, имасмим̣ га̄мадхамме васаладхамме акусала̄сӣти вуттам̣ хоти. кома̄ри ко на̄ма таваджджа дхаммоти, амма, кума̄ри ко на̄меса тава аджджа сабха̄во. йам̣ твам̣ гахита̄ паване пародасӣти твам̣ майа̄ имасмим̣ паване сантхававасена хаттхе гахита̄ пародаси на сампат̣иччхаси, ко еса тава сабха̄во, ким̣ кума̄рика̄йева тванти пуччхати.
там̣ сутва̄ кума̄рика̄ ‘‘а̄ма, та̄та, кума̄рика̄йева̄хам̣, на̄хам̣ метхунадхаммам̣ на̄ма джа̄на̄мӣ’’ти ватва̄ паридевама̄на̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
134. ‘‘йо дуккхапхут̣т̣ха̄йа бхавеййа та̄н̣ам̣, со ме пита̄ дуббхи ване кароти;
са̄ касса канда̄ми ванасса маджджхе, йо та̄йита̄ со сахасам̣ каротӣ’’ти.
са̄ хет̣т̣ха̄ катхита̄йева. ити со пан̣н̣ико тада̄ дхӣтарам̣ вӣмам̣ситва̄ гехам̣ нетва̄ кулада̄ракасса датва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не пан̣н̣икаупа̄сако сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ дхӣта̄ дхӣта̄йева, пита̄ пита̄йева ахоси, тасса ка̄ран̣асса паччаккхака̄рика̄ руккхадевата̄ пана ахамева ахоси’’нти.
сеггуджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.
[218] 8. кӯт̣ава̄н̣иджаджа̄такаван̣н̣ана̄
сат̣хасса са̄т̣хеййамиданти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ кӯт̣ава̄н̣иджам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхива̄сино хи кӯт̣ава̄н̣иджо ча пан̣д̣итава̄н̣иджо ча две ва̄н̣иджа̄ миттика̄ хутва̄ пан̃ча сакат̣асата̄ни бхан̣д̣асса пӯра̄петва̄ пуббантато апарантам̣ вичарама̄на̄ воха̄рам̣ катва̄ бахум̣ ла̄бхам̣ лабхитва̄ са̄ваттхим̣ пачча̄гамим̣су. пан̣д̣итава̄н̣иджо кӯт̣ава̄н̣иджам̣ а̄ха – ‘‘самма, бхан̣д̣ам̣ бха̄джема̄’’ти. кӯт̣ава̄н̣иджо ‘‘айам̣ дӣгхараттам̣ дуккхасеййа̄йа дуббходжанена киланто аттано гхаре на̄наггарасам̣ бхаттам̣ бхун̃джитва̄ аджӣракена мариссати, атха саббампетам̣ бхан̣д̣ам̣ майхамева бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘наккхаттам̣ на мана̄пам̣, дивасо на мана̄по, све джа̄нисса̄ми, пунадивасе джа̄нисса̄мӣ’’ти ка̄лам̣ кхепети. атха нам̣ пан̣д̣итава̄н̣иджо ниппӣл̣етва̄ бха̄джа̄петва̄ гандхама̄лам̣ а̄да̄йа саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ пӯджетва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. саттха̄ ‘‘када̄ а̄гатосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘ад̣д̣хама̄саматто ме, бханте, а̄гатасса̄’’ти ватва̄ ‘‘атха касма̄ евам̣ папан̃чам̣ катва̄ буддхупат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатосӣ’’ти пут̣т̣хо там̣ паваттим̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘на кхо, упа̄сака, ида̄нева, пуббепеса кӯт̣ава̄н̣иджойева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто амаччакуле ниббаттитва̄ вайаппатто тасса виниччхайа̄маччо ахоси. тада̄ га̄мава̄сӣ ча нагарава̄сӣ ча две ва̄н̣иджа̄ митта̄ ахесум̣. га̄мава̄сӣ нагарава̄сисса сантике пан̃ча пха̄ласата̄ни т̣хапеси. со те пха̄ле виккин̣итва̄ мӯлам̣ гахетва̄ пха̄ла̄нам̣ т̣хапитат̣т̣ха̄не мӯсикаваччам̣ а̄киритва̄ т̣хапеси. апарабха̄ге га̄мава̄сӣ а̄гантва̄ ‘‘пха̄ле ме дехӣ’’ти а̄ха. кӯт̣ава̄н̣иджо ‘‘пха̄ла̄ те мӯсика̄хи кха̄дита̄’’ти мӯсикаваччам̣ дассеси. итаро ‘‘кха̄дита̄ва хонту, мӯсика̄хи кха̄дите ким̣ сакка̄ ка̄ту’’нти нха̄наттха̄йа тасса путтам̣ а̄да̄йа гаччханто екасса саха̄йакасса гехе ‘‘имасса каттхачи гантум̣ ма̄ адаттха̄’’ти ватва̄ антогаббхе нисӣда̄петва̄ сайам̣ нха̄йитва̄ кӯт̣ава̄н̣иджасса гехам̣ агама̄си. со ‘‘путто ме каха’’нти а̄ха. ‘‘самма, тава путтам̣ тӣре т̣хапетва̄ мама удаке нимуггака̄ле еко кулало а̄гантва̄ тава путтам̣ накхапан̃джарена гахетва̄ а̄ка̄сам̣ паккханто, ахам̣ па̄н̣им̣ пахаритва̄ виравитва̄ ва̄йамантопи мочетум̣ на̄саккхи’’нти. ‘‘твам̣ муса̄ бхан̣аси, кулала̄ да̄раке гахетва̄ гантум̣ саматтха̄ на̄ма наттхӣ’’ти. ‘‘самма, хоту, айуттепи хонте ахам̣ ким̣ кароми, кулаленева те путто нӣто’’ти. со там̣ сантаджджетва̄ ‘‘аре дут̣т̣хачора мануссама̄рака, ида̄ни там̣ виниччхайам̣ гантва̄ кад̣д̣ха̄песса̄мӣ’’ти никкхами. со ‘‘мама руччанакамева каросӣ’’ти тенева саддхим̣ виниччхайат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си.
кӯт̣ава̄н̣иджо бодхисаттам̣ а̄ха – ‘‘айам̣, са̄ми, мама путтам̣ гахетва̄ нха̄йитум̣ гато, ‘кахам̣ ме путто’ти вутте ‘кулалена хат̣о’ти а̄ха, виниччхинатха ме ад̣д̣а’’нти. бодхисатто ‘‘саччам̣ бхан̣е’’ти итарам̣ пуччхи. со а̄ха – ‘‘а̄ма, са̄ми, ахам̣ там̣ а̄да̄йа гато, сенена пахат̣абха̄во саччамева, са̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана локе кулала̄ на̄ма да̄раке харантӣ’’ти? ‘‘са̄ми, ахампи тумхе пуччха̄ми – ‘‘кулала̄ да̄раке гахетва̄ а̄ка̄се гантум̣ на сакконти, мӯсика̄ пана айапха̄ле кха̄дантӣ’’ти. ‘‘идам̣ ким̣ на̄ма̄’’ти? ‘‘са̄ми, майа̄ етасса гхаре пан̃ча пха̄ласата̄ни т̣хапита̄ни, сва̄йам̣ ‘пха̄ла̄ те мӯсика̄хи кха̄дита̄’ти ватва̄ ‘идам̣ те пха̄ле кха̄дитамӯсика̄нам̣ вачча’нти ваччам̣ дассети, са̄ми, мӯсика̄ че пха̄ле кха̄данти, кулала̄пи да̄раке хариссанти. саче на кха̄данти, сена̄пи там̣ на хариссанти. есо пана ‘пха̄ла̄ те мӯсика̄хи кха̄дита̄’ти вадати, тесам̣ кха̄дитабха̄вам̣ ва̄ акха̄дитабха̄вам̣ ва̄ джа̄на̄тха, ад̣д̣ам̣ ме виниччхинатха̄’’ти. бодхисатто ‘‘сат̣хасса пат̣иса̄т̣хеййам̣ катва̄ джинисса̄мӣти имина̄ чинтитам̣ бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘сут̣т̣ху те чинтита’’нти ватва̄ има̄ га̄тха̄ авоча –
135. ‘‘сат̣хасса са̄т̣хеййамим̣да сучинтитам̣, паччод̣д̣итам̣ пат̣икӯт̣асса кӯт̣ам̣;
пха̄лам̣ че кха̄деййум̣ мӯсика̄, касма̄ кума̄рам̣ кулала̄ на хареййум̣.
136. ‘‘кӯт̣асса хи санти кӯт̣акӯт̣а̄, бхавати ча̄пи никатино никатйа̄;
дехи путтанат̣т̣ха пха̄ланат̣т̣хасса пха̄лам̣, ма̄ те путтамаха̄си пха̄ланат̣т̣хо’’ти.
таттха сат̣хасса̄ти сат̣хабха̄вена кера̄т̣икена ‘‘екам̣ упа̄йам̣ катва̄ парасантакам̣ кха̄дитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти сат̣хасса. са̄т̣хеййамидам̣ сучинтитанти идам̣ пат̣иса̄т̣хеййам̣ чинтентена тайа̄ сут̣т̣ху чинтитам̣. паччод̣д̣итам̣ пат̣икӯт̣асса кӯт̣анти кӯт̣асса пуггаласса тайа̄ пат̣икӯт̣ам̣ сут̣т̣ху паччод̣д̣итам̣, пат̣ибха̄гам̣ катва̄ од̣д̣итасадисамева катанти аттхо. пха̄лам̣ че кха̄деййум̣ мӯсика̄ти йади мӯсика̄ пха̄лам̣ кха̄деййум̣. касма̄ кума̄рам̣ кулала̄ на хареййунти мӯсика̄су пха̄ле кха̄дантӣсу кулала̄ ким̣ ка̄ран̣а̄ кума̄рам̣ но хареййум̣.
кӯт̣асса хи санти кӯт̣акӯт̣а̄ти твам̣ ‘‘ахамева мӯсика̄хи пха̄ле кха̄да̄питапурисо кӯт̣о’’ти ман̃н̃аси, та̄дисасса пана кӯт̣асса имасмим̣ локе бахӯ кӯт̣а̄ санти, кӯт̣асса кӯт̣а̄ти кӯт̣апат̣икӯт̣а̄нам̣ етам̣ на̄мам̣, кӯт̣асса пат̣икӯт̣а̄ на̄ма сантӣти вуттам̣ хоти. бхавати ча̄пи никатино никатйа̄ти никатино некатикасса ван̃чанакапуггаласса никатйа̄ апаро никатика̄рако ван̃чанакапурисо бхаватийева. дехи путтанат̣т̣ха пха̄ланат̣т̣хасса пха̄ланти амбхо нат̣т̣хапутта пуриса, етасса нат̣т̣хапха̄ласса пха̄лам̣ дехи. ма̄ те путтамаха̄си пха̄ланат̣т̣хоти саче хисса пха̄лам̣ на дассаси, путтам̣ те хариссати, там̣ те еса ма̄ харату, пха̄ламасса дехӣти. ‘‘деми, са̄ми, саче ме путтам̣ детӣ’’ти. ‘‘деми, са̄ми, саче ме пха̄ле детӣ’’ти. евам̣ нат̣т̣хапутто путтам̣, нат̣т̣хапха̄ло ча пха̄лам̣ пат̣илабхитва̄ убхопи йатха̄каммам̣ гата̄.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ кӯт̣ава̄н̣иджо ида̄ни кӯт̣ава̄н̣иджова, пан̣д̣итава̄н̣иджо пан̣д̣итава̄н̣иджойева, виниччхайа̄маччо пана ахамева ахоси’’нти.
кӯт̣ава̄н̣иджаджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.
[219] 9. гарахитаджа̄такаван̣н̣ана̄
хиран̃н̃ам̣ ме суван̣н̣ам̣ мети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ анабхиратийа̄ уккан̣т̣хитабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. етасса хи паччекам̣ гахитам̣ а̄рамман̣ам̣ на̄ма наттхи, анабхиратива̄сам̣ васантам̣ пана там̣ саттху сантикам̣ а̄несум̣. со саттха̄ра̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣, бхиккху, уккан̣т̣хитосӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘сачча’’нти ватва̄ ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти вутте ‘‘килесавасена̄’’ти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘айам̣, бхиккху, килесо на̄ма пуббе тираччха̄нехипи гарахито, твам̣ еварӯпе са̄сане паббаджито касма̄ тираччха̄нехипи гарахитакилесавасена уккан̣т̣хито’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто химавантападесе ва̄нарайонийам̣ ниббатти. таменам̣ еко ваначарако гахетва̄ а̄нетва̄ ран̃н̃о ада̄си. со чирам̣ ра̄джагехе васама̄но ваттасампанно ахоси, мануссалоке ваттама̄нам̣ кирийам̣ йебхуййена ан̃н̃а̄си. ра̄джа̄ тасса ватте пасӣдитва̄ ваначаракам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘имам̣ ва̄нарам̣ гахитат̣т̣ха̄нейева виссаджджехӣ’’ти а̄н̣а̄песи, со татха̄ ака̄си. ва̄нараган̣о бодхисаттасса а̄гатабха̄вам̣ н̃атва̄ тасса дассанаттха̄йа маханте па̄са̄н̣апит̣т̣хе саннипатитва̄ бодхисаттена саддхим̣ саммоданӣйам̣ катхам̣ катва̄ ‘‘самма, кахам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ вуттхосӣ’’ти а̄ха. ‘‘ба̄ра̄н̣асийам̣ ра̄джанивесане’’ти. ‘‘атха катхам̣ муттосӣ’’ти? ‘‘ра̄джа̄ мам̣ кел̣имаккат̣ам̣ катва̄ мама ватте пасанно мам̣ виссаджджесӣ’’ти.
атха нам̣ те ва̄нара̄ ‘‘мануссалоке ваттама̄накирийам̣ на̄ма тумхе джа̄ниссатха, амха̄кампи та̄ва катхетха, сотука̄мамха̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘ма̄ мам̣ манусса̄нам̣ кирийам̣ пуччхатха̄’’ти. ‘‘катхетха сотука̄мамха̄’’ти. бодхисаттопи ‘‘манусса̄ на̄ма кхаттийа̄пи бра̄хман̣а̄пи ‘майхам̣ майха’нти ваданти, хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аниччатам̣ на джа̄нанти, сун̣а̄тха да̄ни тесам̣ андхаба̄ла̄нам̣ ка̄ран̣а’’нти ватва̄ има̄ га̄тха̄ авоча –
137. ‘‘хиран̃н̃ам̣ ме суван̣н̣ам̣ ме, еса̄ раттим̣ дива̄ катха̄;
думмедха̄нам̣ манусса̄нам̣, арийадхаммам̣ апассатам̣.
138. ‘‘две две гахапатайо гехе, еко таттха амассуко;
ламбаттхано вен̣икато, атхо ан̇китакан̣н̣ако;
кӣто дханена бахуна̄, со там̣ витудате джана’’нти.
таттха хиран̃н̃ам̣ ме суван̣н̣ам̣ мети десана̄сӣсаматтаметам̣, имина̄ пана пададвайена дасавидхампи ратанам̣ саббам̣, пуббан̣н̣а̄паран̣н̣ам̣ кхеттаваттхум̣ двипадачатуппадан̃ча саббам̣ дассенто ‘‘идам̣ ме идам̣ ме’’ти а̄ха. еса̄ раттим̣ дива̄ катха̄ти еса̄ манусса̄нам̣ раттин̃ча дива̄ ча ниччака̄лам̣ катха̄. ан̃н̃ам̣ пана те ‘‘пан̃чаккхандха̄ аничча̄’’ти ва̄ ‘‘хутва̄ на бхавантӣ’’ти ва̄ на джа̄нанти, евамева паридеванта̄ вичаранти. думмедха̄нанти аппапан̃н̃а̄нам̣. арийадхаммам̣ апассатанти арийа̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ дхаммам̣, арийам̣ ва̄ ниддосам̣ нававидхам̣ локуттарадхаммам̣ апассанта̄нам̣ еса̄ва катха̄. ан̃н̃а̄ пана ‘‘аниччам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄’’ти тесам̣ катха̄ на̄ма наттхи.
гахапатайоти гехе адхипатибхӯта̄. еко таттха̄ти тесу двӣсу гхараса̄микесу ‘‘еко’’ти ма̄туга̄мам̣ сандха̄йа вадати. таттха вен̣икатоти катавен̣ӣ, на̄наппака̄рена сан̣т̣ха̄питакесакала̄поти аттхо. атхо ан̇китакан̣н̣акоти атха свева виддхакан̣н̣о чхиддакан̣н̣оти ламбакан̣н̣атам̣ сандха̄йа̄ха. кӣто дханена бахуна̄ти со панеса амассуко ламбаттхано вен̣икато ан̇китакан̣н̣о ма̄та̄питӯнам̣ бахум̣ дханам̣ датва̄ кӣто, ман̣д̣етва̄ паса̄дхетва̄ йа̄нам̣ а̄ропетва̄ махантена парива̄рена гхарам̣ а̄нӣто. со там̣ витудате джананти со гахапати а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа тасмим̣ гехе да̄сакаммакара̄дибхедам̣ джанам̣ ‘‘аре дут̣т̣хада̄са дут̣т̣хада̄си, имам̣ на каросӣ’’ти мукхасаттӣхи витудати, са̄мико вийа хутва̄ маха̄джанам̣ вича̄рети. евам̣ та̄ва ‘‘мануссалоке ативийа айутта’’нти мануссалокам̣ гарахи.
там̣ сутва̄ саббе ва̄нара̄ ‘‘ма̄ катхетха, ма̄ катхетха, асотаббайуттакам̣ ассумха̄’’ти убхохи хаттхехи кан̣н̣е дал̣хам̣ пидахим̣су. ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не амхехи идам̣ айуттам̣ сута’’нти там̣ т̣ха̄нампи гарахитва̄ ан̃н̃аттха агамам̣су. со пит̣т̣хипа̄са̄н̣о гарахитапит̣т̣хипа̄са̄н̣ойева кира на̄ма джа̄то.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не со бхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ ва̄нараган̣о буддхапариса̄ ахоси, ва̄нариндо пана ахамева ахоси’’нти.
гарахитаджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.
[220] 10. дхаммадхаджаджа̄такаван̣н̣ана̄
сукхам̣ джӣвитарӯпосӣти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто девадаттасса вадха̄йа парисакканам̣ а̄раббха катхеси. тада̄ хи саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи девадатто майхам̣ вадха̄йа парисаккийева, санта̄саматтампи пана ка̄тум̣ на̄саккхӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ йасапа̄н̣и на̄ма ра̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси, ка̄л̣ако на̄масса сена̄пати ахоси. тада̄ бодхисатто тассева пурохито ахоси на̄мена дхаммадхаджо на̄ма, ран̃н̃о пана сӣсаппаса̄дханакаппако чхаттапа̄н̣и на̄ма. ра̄джа̄ дхаммена раджджам̣ ка̄рети, сена̄пати панасса виниччхайам̣ каронто лан̃джам̣ кха̄дати парапит̣т̣химам̣сико, лан̃джам̣ гахетва̄ асса̄мике са̄мике кароти. атхекадивасам̣ виниччхайе пара̄джито мануссо ба̄ха̄ паггайха канданто виниччхайа̄ никкханто ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ гаччхантам̣ бодхисаттам̣ дисва̄ тасса па̄десу патитва̄ ‘‘тумха̄дисесу на̄ма, са̄ми, ран̃н̃о аттхан̃ча дхамман̃ча ануса̄сантесу ка̄л̣акасена̄пати лан̃джам̣ гахетва̄ асса̄мике са̄мике каротӣ’’ти аттано пара̄джитабха̄вам̣ бодхисаттасса катхеси. бодхисатто ка̄рун̃н̃ам̣ уппа̄детва̄ ‘‘ехи бхан̣е, ад̣д̣ам̣ те виниччхинисса̄мӣ’’ти там̣ гахетва̄ виниччхайат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. маха̄джано саннипати, бодхисатто там̣ ад̣д̣ам̣ пат̣ивиниччхинитва̄ са̄микан̃н̃ева са̄микам̣ ака̄си.
маха̄джано са̄дхука̄рам̣ ада̄си, со саддо маха̄ ахоси. ра̄джа̄ там̣ сутва̄ ‘‘ким̣ саддо на̄месо’’ти пуччхи. ‘‘дева, дхаммадхаджапан̣д̣итена дуббиниччхито ад̣д̣о сувиниччхито, татреса са̄дхука̄расаддо’’ти. ра̄джа̄ тут̣т̣хо бодхисаттам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘ад̣д̣о кира те а̄чарийа виниччхито’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, ка̄л̣акена дуббиниччхитам̣ ад̣д̣ам̣ виниччхини’’нти вутте ‘‘ито да̄ни пат̣т̣ха̄йа тумхева ад̣д̣ам̣ виниччхинатха, майхан̃ча кан̣н̣асукхам̣ бхависсати локасса ча вуд̣д̣хӣ’’ти ватва̄ аниччхантампи там̣ ‘‘сатта̄нуддайа̄йа виниччхайе нисӣдатха̄’’ти йа̄читва̄ сампат̣иччха̄песи. тато пат̣т̣ха̄йа бодхисатто виниччхайе нисӣдати, са̄микейева са̄мике кароти.
ка̄л̣ако тато пат̣т̣ха̄йа лан̃джам̣ алабханто ла̄бхато париха̄йитва̄ бодхисаттасса а̄гха̄там̣ бандхитва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, дхаммадхаджапан̣д̣ито тава раджджам̣ паттхетӣ’’ти бодхисаттам̣ ран̃н̃о антаре парибхинди. ра̄джа̄ асаддаханто ‘‘ма̄ евам̣ авача̄’’ти пат̣иккхипитва̄ пуна тена ‘‘саче ме на саддахатха, тасса̄гаманака̄ле ва̄тапа̄нена олокетха. атха̄нена сакаланагарасса аттано хаттхе катабха̄вам̣ пассиссатха̄’’ти вутте ра̄джа̄ тасса ад̣д̣ака̄ракапарисам̣ дисва̄ ‘‘етассева париса̄’’ти сан̃н̃а̄йа бхиджджитва̄ ‘‘ким̣ карома сена̄патӣ’’ти пуччхи. ‘‘дева, етам̣ ма̄ретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘ол̣а̄рикадосам̣ апассанта̄ катхам̣ ма̄ресса̄ма̄’’ти? ‘‘аттхеко упа̄йо’’ти. ‘‘катарӯпа̄йо’’ти. ‘‘асайхамасса каммам̣ а̄ропетва̄ там̣ ка̄тум̣ асакконтам̣ там̣ тена досена ма̄ресса̄ма̄’’ти. ‘‘ким̣ пана асайхакамма’’нти? ‘‘маха̄ра̄джа, уййа̄нам̣ на̄ма са̄рабхӯмийам̣ ропитам̣ пат̣иджаггийама̄нам̣ тӣхи чатӯхи сам̣ваччхарехи пхалам̣ дети. тумхе там̣ паккоса̄петва̄ ‘све уййа̄нам̣ кӣл̣исса̄ма, уййа̄нам̣ ме ма̄пехӣ’ти вадатха, со ма̄петум̣ на саккхиссати. атха нам̣ тасмим̣ досе ма̄ресса̄ма̄’’ти.
ра̄джа̄ бодхисаттам̣ а̄мантетва̄ ‘‘пан̣д̣ита, майхам̣ пура̄н̣ауййа̄не чирам̣ кӣл̣имха, ида̄ни навауййа̄не кӣл̣итука̄мамха, све кӣл̣исса̄ма, уййа̄нам̣ но ма̄пехи, саче ма̄петум̣ на саккхиссаси, джӣвитам̣ те наттхӣ’’ти. бодхисатто ‘‘ка̄л̣акена лан̃джам̣ алабхама̄нена ра̄джа̄ антаре парибхинно бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘сакконто джа̄нисса̄ми, маха̄ра̄джа̄’’ти ватва̄ гехам̣ гантва̄ субходжанам̣ бхун̃джитва̄ чинтайама̄но сайане нипаджджи, саккасса бхаванам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. сакко а̄вадждженто бодхисаттасса читтам̣ н̃атва̄ вегена̄гантва̄ сиригаббхам̣ пависитва̄ а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘‘ким̣ чинтеси пан̣д̣ита̄’’ти пуччхи. ‘‘коси тва’’нти? ‘‘саккохамасмӣ’’ти. ‘‘ра̄джа̄ мам̣ ‘уййа̄нам̣ ма̄пехӣ’ти а̄ха, там̣ чинтемӣ’’ти. ‘‘пан̣д̣ита, ма̄ чинтайи, ахам̣ те нанданаваначитталата̄ванасадисам̣ уййа̄нам̣ ма̄песса̄ми, катарасмим̣ т̣ха̄не ма̄пемӣ’’ти? ‘‘асукат̣т̣ха̄не ма̄пехӣ’’ти. сакко ма̄петва̄ девапурамева гато.
пунадивасе бодхисатто уййа̄нам̣ паччаккхато дисва̄ гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси – ‘‘нит̣т̣хитам̣ те, маха̄ра̄джа, уййа̄нам̣, кӣл̣ассӯ’’ти. ра̄джа̄ гантва̄ ат̣т̣ха̄расахаттхена маносила̄ван̣н̣ена па̄ка̄рена париккхиттам̣ два̄рат̣т̣а̄лакасампаннам̣ пуппхапхалабха̄рабхаритана̄на̄руккхапат̣иман̣д̣итам̣ уййа̄нам̣ дисва̄ ка̄л̣акам̣ пуччхи – ‘‘пан̣д̣итена амха̄кам̣ вачанам̣ катам̣, ида̄ни ким̣ карома̄’’ти. ‘‘маха̄ра̄джа, екараттена уййа̄нам̣ ма̄петум̣ сакконто раджджам̣ гахетум̣ ким̣ на саккотӣ’’ти? ‘‘ида̄ни ким̣ карома̄’’ти? ‘‘апарампи нам̣ асайхакаммам̣ ка̄рема̄’’ти. ‘‘ким̣ каммам̣ на̄ма̄’’ти? ‘‘саттаратанамайам̣ поккхаран̣им̣ ма̄пема̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти бодхисаттам̣ а̄мантетва̄ ‘‘а̄чарийа, уййа̄нам̣ та̄ва те ма̄питам̣, етасса пана ануччхавикам̣ саттаратанамайам̣ поккхаран̣им̣ ма̄пехи. саче ма̄петум̣ на саккхиссаси, джӣвитам̣ те наттхӣ’’ти а̄ха. бодхисатто ‘‘са̄дху, маха̄ра̄джа, сакконто ма̄песса̄мӣ’’ти а̄ха. атхасса сакко поккхаран̣им̣ ма̄песи собхаггаппаттам̣ сататиттхам̣ сахассаван̇кам̣ пан̃чаван̣н̣ападумасан̃чханнам̣ нанданапоккхаран̣исадисам̣.
пунадивасе бодхисатто тампи паччаккхам̣ катва̄ ран̃н̃о а̄рочеси – ‘‘ма̄пита̄, дева, поккхаран̣ӣ’’ти. ра̄джа̄ тампи дисва̄ ‘‘ида̄ни ким̣ карома̄’’ти ка̄л̣акам̣ пуччхи. ‘‘уййа̄насса ануччхавикам̣ гехам̣ ма̄петум̣ а̄н̣а̄пехи, дева̄’’ти. ра̄джа̄ бодхисаттам̣ а̄мантетва̄ ‘‘ида̄ни, а̄чарийа, имасса уййа̄насса чева поккхаран̣ийа̄ ча ануччхавикам̣ саббадантамайам̣ гехам̣ ма̄пехи, но че ма̄пессаси, джӣвитам̣ те наттхӣ’’ти а̄ха. атхасса сакко гехампи ма̄песи. бодхисатто пунадивасе тампи паччаккхам̣ катва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ тампи дисва̄ ‘‘ида̄ни ким̣ карома̄’’ти ка̄л̣акам̣ пуччхи. ‘‘гехасса ануччхавикам̣ ман̣им̣ ма̄петум̣ а̄н̣а̄пехи, маха̄ра̄джа̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ бодхисаттам̣ а̄мантетва̄ ‘‘пан̣д̣ита, имасса дантамайагехасса ануччхавикам̣ ман̣им̣ ма̄пехи, ман̣иа̄локена вичарисса̄ма. саче ма̄петум̣ на саккоси, джӣвитам̣ те наттхӣ’’ти а̄ха. атхасса сакко ман̣импи ма̄песи.
бодхисатто пунадивасе там̣ паччаккхам̣ катва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ тампи дисва̄ ‘‘ида̄ни ким̣ карисса̄ма̄’’ти ка̄л̣акам̣ пуччхи. ‘‘маха̄ра̄джа, дхаммадхаджабра̄хман̣асса иччхитиччхитада̄йика̄ девата̄ аттхи ман̃н̃е, ида̄ни йам̣ девата̄пи ма̄петум̣ на саккоти, там̣ а̄н̣а̄пехи. чатуран̇гасаманна̄гатам̣ на̄ма мануссам̣ девата̄пи ма̄петум̣ на саккоти, тасма̄ ‘чатуран̇гасаманна̄гатам̣ ме уййа̄напа̄лам̣ ма̄пехӣ’ти там̣ вада̄хӣ’’ти. ра̄джа̄ бодхисаттам̣ а̄мантетва̄ ‘‘а̄чарийа, тайа̄ амха̄кам̣ уййа̄нам̣, поккхаран̣ӣ, дантамайапа̄са̄до, тасса а̄локакаран̣аттха̄йа ман̣иратанан̃ча ма̄питам̣, ида̄ни ме уййа̄нараккхакам̣ чатуран̇гасаманна̄гатам̣ уййа̄напа̄лам̣ ма̄пехи, но че ма̄пессаси, джӣвитам̣ те наттхӣ’’ти а̄ха. бодхисатто ‘‘хоту, лабхама̄но джа̄нисса̄мӣ’’ти гехам̣ гантва̄ субходжанам̣ бхун̃джитва̄ нипанно паччӯсака̄ле пабуджджхитва̄ сайанапӣт̣хе нисинно чинтеси – ‘‘сакко девара̄джа̄ йам̣ аттана̄ сакка̄ ма̄петум̣, там̣ ма̄песи, чатуран̇гасаманна̄гатам̣ пана уййа̄напа̄лам̣ на сакка̄ ма̄петум̣, евам̣ санте паресам̣ хаттхе маран̣ато аран̃н̃е ана̄тхамаран̣амева варатара’’нти. со кассачи ана̄рочетва̄ па̄са̄да̄ отаритва̄ аггадва̄ренева нагара̄ никкхамитва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле сатам̣ дхаммам̣ а̄ваджджама̄но нисӣди.
сакко там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ваначарако вийа хутва̄ бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘бра̄хман̣а, твам̣ сукхума̄ло, адит̣т̣хапуббадуккхарӯпо вийа имам̣ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ ким̣ каронто нисинносӣ’’ти имаматтхам̣ пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
136. ‘‘сукхам̣ джӣвитарӯпоси, рат̣т̣ха̄ виванама̄гато;
со екако руккхамӯле, капан̣о вийа джха̄йасӣ’’ти.
таттха сукхам̣ джӣвитарӯпосӣти твам̣ сукхена джӣвитасадисо сукхедхито сукхапарихато вийа. рат̣т̣ха̄ти а̄кин̣н̣амануссат̣т̣ха̄на̄. виванама̄гатоти нирудакат̣т̣ха̄нам̣ аран̃н̃ам̣ павит̣т̣хо. руккхамӯлети руккхасамӣпе. капан̣о вийа джха̄йасӣти капан̣о вийа екако нисинно джха̄йаси паджджха̄йаси, ким̣ на̄метам̣ чинтесӣти пуччхи.
там̣ сутва̄ бодхисатто дутийам̣ га̄тхама̄ха –
140. ‘‘сукхам̣ джӣвитарӯпосми, рат̣т̣ха̄ виванама̄гато;
со екако руккхамӯле, капан̣о вийа джха̄йа̄ми;
сатам̣ дхаммам̣ ануссара’’нти.
таттха сатам̣ дхаммам̣ ануссаранти, самма, саччаметам̣, ахам̣ сукхам̣ джӣвитарӯпо рат̣т̣ха̄ ча виванама̄гато, сохам̣ екакова имасмим̣ руккхамӯле нисӣдитва̄ капан̣о вийа джха̄йа̄ми. йам̣ пана вадеси ‘‘ким̣ на̄метам̣ чинтесӣ’’ти, там̣ те паведеми ‘‘сатам̣ дхамма’’нти. ахан̃хи сатам̣ дхаммам̣ ануссаранто идха нисинно. сатам̣ дхамманти буддхапаччекабуддхабуддхаса̄вака̄нам̣ сатам̣ саппуриса̄нам̣ пан̣д̣ита̄нам̣ дхаммам̣. ла̄бхо ала̄бхо йасо айасо нинда̄ пасам̣са̄ сукхам̣ дуккханти айан̃хи ат̣т̣хавидхо локадхаммо. имина̄ пана аббха̄хата̄ санто на кампанти на паведхенти, айаметтха акампанасан̇кха̄то сатам̣ дхаммо имам̣ ануссаранто нисинномхӣти дӣпети.
атха нам̣ сакко ‘‘евам̣ санте, бра̄хман̣а, имасмим̣ т̣ха̄не касма̄ нисинносӣ’’ти. ‘‘ра̄джа̄ чатуран̇гасаманна̄гатам̣ уййа̄напа̄лам̣ а̄хара̄пети, та̄дисам̣ на саккоми ладдхум̣, сохам̣ ‘ким̣ ме парасса хаттхе маран̣ена, аран̃н̃ам̣ пависитва̄ ана̄тхамаран̣ам̣ марисса̄мӣ’ти чинтетва̄ идха̄гантва̄ нисинно’’ти. ‘‘бра̄хман̣а, ахам̣ сакко девара̄джа̄, майа̄ те уййа̄на̄дӣни ма̄пита̄ни, чатуран̇гасаманна̄гатам̣ уййа̄напа̄лам̣ ма̄петум̣ на сакка̄, тумха̄кам̣ ран̃н̃о сӣсаппаса̄дханакаппако чхаттапа̄н̣и на̄ма, со чатуран̇гасаманна̄гато, чатуран̇гасаманна̄гатена уййа̄напа̄лена аттхе сати етам̣ каппакам̣ уййа̄напа̄лам̣ ка̄тум̣ вадехӣ’’ти. ити сакко бодхисаттасса ова̄дам̣ датва̄ ‘‘ма̄ бха̄йӣ’’ти самасса̄сетва̄ аттано девапурамева гато.
бодхисатто гехам̣ гантва̄ бхуттапа̄тара̄со ра̄джадва̄рам̣ гантва̄ чхаттапа̄н̣импи таттхева дисва̄ хаттхе гахетва̄ ‘‘твам̣ кира, самма чхаттапа̄н̣и, чатуран̇гасаманна̄гатосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘ко те майхам̣ чатуран̇гасаманна̄гатабха̄вам̣ а̄чиккхӣ’’ти вутте ‘‘сакко, девара̄джа̄’’ти ватва̄ ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄ а̄чиккхӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена̄’’ти саббам̣ а̄чиккхи. со ‘‘а̄ма, ахам̣ чатуран̇гасаманна̄гато’’ти а̄ха. атха нам̣ бодхисатто хаттхе гахетва̄ва ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘‘айам̣, маха̄ра̄джа, чхаттапа̄н̣и, чатуран̇гасаманна̄гато, чатуран̇гасаманна̄гатена уййа̄напа̄лена аттхе сати имам̣ уййа̄напа̄лам̣ каротха̄’’ти а̄ха. атха нам̣ ра̄джа̄ ‘‘твам̣ кира чатуран̇гасаманна̄гатосӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘катамехи чатуран̇гехи саманна̄гатосӣ’’ти?
‘‘анусӯйако ахам̣ дева, амаджджапа̄йако ахам̣;
ниснехако ахам̣ дева, аккодханам̣ адхит̣т̣хито’’ти.
‘‘майхан̃хи, маха̄ра̄джа, усӯйа̄ на̄ма наттхи, маджджам̣ ме на пивитапуббам̣, паресу ме снехо ва̄ кодхо ва̄ на бхӯтапӯббо. имехи чатӯхи ан̇гехи саманна̄гатомхӣ’’ти.
атха нам̣ ра̄джа̄, бхо чхаттапа̄н̣и, ‘‘анусӯйакосмӣ’’ти вадасӣти. ‘‘а̄ма, дева, анусӯйакомхӣ’’ти. ‘‘ким̣ а̄рамман̣ам̣ дисва̄ анусӯйако джа̄тосӣ’’ти? ‘‘сун̣а̄хи дева̄’’ти аттано анусӯйакака̄ран̣ам̣ катхенто имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘иттхийа̄ ка̄ран̣а̄ ра̄джа, бандха̄песим̣ пурохитам̣;
со мам̣ аттхе ниведеси, тасма̄хам̣ анусӯйако’’ти.
тассаттхо – ахам̣, дева, пуббе имасмим̣йева ба̄ра̄н̣асинагаре та̄дисова ра̄джа̄ хутва̄ иттхийа̄ ка̄ран̣а̄ пурохитам̣ бандха̄песим̣.
‘‘абаддха̄ таттха баджджханти, йаттха ба̄ла̄ пабха̄саре;
баддха̄пи таттха муччанти, йаттха дхӣра̄ пабха̄саре’’ти. (джа̄. 1.1.120) –